Zajam, otplata dugova, ograničenje i stečaj

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الْمُغِيرَةِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ غَزَوْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ كَيْفَ تَرَى بَعِيرَكَ أَتَبِيعُنِيهِ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ فَبِعْتُهُ إِيَّاهُ، فَلَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ غَدَوْتُ إِلَيْهِ بِالْبَعِيرِ، فَأَعْطَانِي ثَمَنَهُ‏.‏

 

2385. PRIČAO NAM JE Muhammed, da ga je obavijestio Džerir, prenoseći od Mugire, on od Ša‘bija, ovaj od Džabira ibn Abdullaha, radijallahu ‘anhuma, koji je rekao: – Ratovao sam zajedno s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, pa mi reče: „Šta misliš, hoćeš li mi prodati svoga devca?“ „Hoću.“ – rekao sam, i prodao sam mu ga. Kada sam stigao u Medinu, poranio sam sutradan zbog onog devca i on mi je dao njegovu novčanu vrijednost.


 

حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ تَذَاكَرْنَا عِنْدَ إِبْرَاهِيمَ الرَّهْنَ فِي السَّلَمِ فَقَالَ حَدَّثَنِي الأَسْوَدُ عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اشْتَرَى طَعَامًا مِنْ يَهُودِيٍّ إِلَى أَجَلٍ، وَرَهَنَهُ دِرْعًا مِنْ حَدِيدٍ‏.‏

 

2386. PRIČAO NAM JE Mu‘alla ibn Esed, njemu Abdul-Vahid, a ovome A‘meš, rekavši: – Razgovarali smo kod Ibrahima o zalogu u nedostatku novca, pa on reče: „Prenio mi je Esved od Aiše, radijallahu anha, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, kupio od jednog Jevreja nešto hrane do određenog roka, a ostavio mu u zalog željezni pancir.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأُوَيْسِيُّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ مَنْ أَخَذَ أَمْوَالَ النَّاسِ يُرِيدُ أَدَاءَهَا أَدَّى اللَّهُ عَنْهُ، وَمَنْ أَخَذَ يُرِيدُ إِتْلاَفَهَا أَتْلَفَهُ اللَّهُ ‏”‏‏.‏

 

2387. PRIČAO NAM JE Abdul-Aziz ibn Abdullah Uvejsi, a njemu Sulejman ibn Bilal prenoseći od Sevra ibn Zejda, on od Ebul-Gajsa, ovaj od Ebu Hurejre, radijallahu ‘anhu, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: „Ko uzme dobra svijeta, namjeravajući da ih plati, Allah će ga pomoći da to plati, a ko uzme, namjeravajući da ih uništi, Allah će uništiti njega.”


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا أَبْصَرَ ـ يَعْنِي أُحُدًا ـ قَالَ ‏”‏ مَا أُحِبُّ أَنَّهُ يُحَوَّلُ لِي ذَهَبًا يَمْكُثُ عِنْدِي مِنْهُ دِينَارٌ فَوْقَ ثَلاَثٍ، إِلاَّ دِينَارًا أُرْصِدُهُ لِدَيْنٍ ‏”‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ إِنَّ الأَكْثَرِينَ هُمُ الأَقَلُّونَ، إِلاَّ مَنْ قَالَ بِالْمَالِ هَكَذَا وَهَكَذَا ‏”‏‏.‏ وَأَشَارَ أَبُو شِهَابٍ بَيْنَ يَدَيْهِ وَعَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ ـ وَقَلِيلٌ مَا هُمْ ـ وَقَالَ مَكَانَكَ‏.‏ وَتَقَدَّمَ غَيْرَ بَعِيدٍ، فَسَمِعْتُ صَوْتًا، فَأَرَدْتُ أَنْ آتِيَهُ، ثُمَّ ذَكَرْتُ قَوْلَهُ مَكَانَكَ حَتَّى آتِيَكَ، فَلَمَّا جَاءَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، الَّذِي سَمِعْتُ أَوْ قَالَ الصَّوْتُ الَّذِي سَمِعْتُ قَالَ ‏”‏ وَهَلْ سَمِعْتَ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏”‏ أَتَانِي جِبْرِيلُ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ فَقَالَ مَنْ مَاتَ مِنْ أُمَّتِكَ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا دَخَلَ الْجَنَّةَ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ وَإِنْ فَعَلَ كَذَا وَكَذَا قَالَ ‏”‏ نَعَمْ ‏”‏‏.‏

 

2388. PRIČAO NAM JE Ahmed ibn Junus, njemu Ebu Šihab prenoseći od A‘meša, on od Zejda ibn Vehba, ovaj od Ebu Zerraa, radijallahu ‘anhu, koji je rekao: – Bio sam s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, i kada je ugledao, mišljaše on na Uhud, reče: „Ne bih volio da mi se on pretvori u zlato i kod mene se od toga zadrži ijedan dinar više od tri dana, osim dinara s kojim bih iščekivao plaćanje duga.” I još je rekao: „Oni bogati bit će neznatni (s nagradom) osim onog koji dijeli ovako i ovako – i Ebu Šihab pokaza ispred sebe, na svoju desnu i svoju lijevu stranu, a malo ih je takvih.” „Budi na svom mjestu“ – i malo se udalji. „Tada sam čuo jedan glas i htio do njega da odem, ali sam se sjetio njegovih riječi: ‘Budi na svom mjestu, dok ti ja ne dođem!’” Kada je došao, rekao sam: ‘Allahov Poslaniče, sallallahu alejhi ve sellem, što sam čuo, ili je rekao, kakav je ono glas koji sam čuo?’ ‘A jesi li čuo?’ – upitao je on. ‘Da.’ – rekao sam. ‘Došao mi je Džibril, alejhis-selam i kazao: ‘Ko umre od tvojih sljedbenika, a nije Allahu nikog pridruživao, ući će u Džennet.” ‘I ako bude radio to i to?’ – upitao sam. ‘Da.’ – reče on.


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ شَبِيبِ بْنِ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ يُونُسَ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، قَالَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ لَوْ كَانَ لِي مِثْلُ أُحُدٍ ذَهَبًا، مَا يَسُرُّنِي أَنْ لاَ يَمُرَّ عَلَىَّ ثَلاَثٌ وَعِنْدِي مِنْهُ شَىْءٌ، إِلاَّ شَىْءٌ أُرْصِدُهُ لِدَيْنٍ ‏”‏‏.‏ رَوَاهُ صَالِحٌ وَعُقَيْلٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏

 

2389. PRIČAO NAM JE Ahmed ibn Šebib ibn Seid, njemu njegov otac prenoseći od Junusa, da je ibn Šihab rekao, da mu je Ubejdullah ibn Utbe rekao: – Ebu Hurejra, radijallahu ‘anhu, rekao je: „Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, izjavio je: ‘Kada bih imao zlata kao (brdo) Uhud, ne bih želio da mi prođu tri dana, a da kod mene od toga bude išta ostalo osim što bih pripremio za isplatu duga.” Ovo su prenijeli još Salih i Ukajl od Zuhrija.


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنَا سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ، بِبَيْتِنَا يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَجُلاً، تَقَاضَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَأَغْلَظَ لَهُ، فَهَمَّ أَصْحَابُهُ، فَقَالَ ‏”‏ دَعُوهُ، فَإِنَّ لِصَاحِبِ الْحَقِّ مَقَالاً‏.‏ وَاشْتَرُوا لَهُ بَعِيرًا، فَأَعْطُوهُ إِيَّاهُ ‏”‏‏.‏ وَقَالُوا لاَ نَجِدُ إِلاَّ أَفْضَلَ مِنْ سِنِّهِ‏.‏ قَالَ ‏”‏ اشْتَرُوهُ فَأَعْطُوهُ إِيَّاهُ، فَإِنَّ خَيْرَكُمْ أَحْسَنُكُمْ قَضَاءً ‏”‏‏.‏

 

2390. PRIČAO NAM JE Ebu Velid, njemu Šu‘be, a ovoga obavijestio Seleme ibn Kuhejl, koji je rekao: – Čuo sam Ebu Selemu kako u našoj kući prenosi od Ebu Hurejre, radijallahu ‘anhu, da je jedan čovjek tražio naplatu duga od Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, i bio prema njemu grub, pa su njegovi ashabi htjeli da intervenišu, ali im on reče: „Pustite ga! Ko ima neko svoje potraživanje, ima i riječ. Kupite mu devu i podajte mu je!” „Imamo samo po godinama stariju od njegove.“ – rekli su oni. „Kupite je i podajte mu je! Jer od vas je najbolji onaj koji najbolje isplaćuje dug.“


 

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ “‏ مَاتَ رَجُلٌ، فَقِيلَ لَهُ قَالَ كُنْتُ أُبَايِعُ النَّاسَ، فَأَتَجَوَّزُ عَنِ الْمُوسِرِ، وَأُخَفِّفُ عَنِ الْمُعْسِرِ، فَغُفِرَ لَهُ ‏”‏‏.‏ قَالَ أَبُو مَسْعُودٍ سَمِعْتُهُ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

2391. PRIČAO NAM JE Muslim, njemu Šu‘be prenoseći od Abdul-Melika, on od Rib‘ija, ovaj od Huzejfe, radijallahu ‘anhu, koji je rekao: – Čuo sam Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kako kaže: „Umro je jedan čovjek, pa je pitan (šta je uradio)?” „Prodavao sam svijetu (robu). Od bogatog sam naplaćivao na lijep način, a siromašnom snižavao cijenu, pa su mi se oprostili grijesi (učinjeni prema Allahu). Ibnu Mes‘ud je rekao: „Čuo sam ovaj hadis neposredno od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem.”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَتَقَاضَاهُ بَعِيرًا، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَعْطُوهُ ‏”‏‏.‏ فَقَالُوا مَا نَجِدُ إِلاَّ سِنًّا أَفْضَلَ مِنْ سِنِّهِ‏.‏ فَقَالَ الرَّجُلُ أَوْفَيْتَنِي أَوْفَاكَ اللَّهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَعْطُوهُ فَإِنَّ مِنْ خِيَارِ النَّاسِ أَحْسَنَهُمْ قَضَاءً ‏”‏‏.‏

 

2392. PRIČAO NAM JE Musedded prenoseći od Jahjaa, on od Sufjana, kome je Seleme ibn Kuhejl prenio od Ebu Hurejre, radijallahu ‘anhu, da je jedan čovjek došao Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, da naplati od njega devu, pa je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: „Podajte mu je!” „Imamo godinama stariju i vredniju od njegove.“ – rekli su oni. Potom je čovjek rekao: „Isplati mi, Allah isplatio tebi!” Tada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, kazao: „Podajte mu je, jer je od svijeta najbolji onaj koji najbolje plaća dug.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ لِرَجُلٍ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سِنٌّ مِنَ الإِبِلِ فَجَاءَهُ يَتَقَاضَاهُ فَقَالَ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَعْطُوهُ ‏”‏‏.‏ فَطَلَبُوا سِنَّهُ، فَلَمْ يَجِدُوا لَهُ إِلاَّ سِنًّا فَوْقَهَا‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ أَعْطُوهُ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ أَوْفَيْتَنِي، وَفَّى اللَّهُ بِكَ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ إِنَّ خِيَارَكُمْ أَحْسَنُكُمْ قَضَاءً ‏”‏‏.‏

 

2393. PRIČAO NAM JE Ebu Nu‘ajm, njemu Sufjan prenoseći od Seleme, on od Ebu Seleme, ovaj od Ebu Hurejre, radijallahu ‘anhu, koji je rekao: – Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, bio je dužan jednom čovjeku jednu mladu devu i on je došao da se s njim obračuna, pa je Alejhisselam rekao: „Podajte mu je!” Oni su tražili devu njenih godina i nisu mu pronašli nego nešto stariju. „Podajte mu je!“ – rekao je on. Tada je čovjek kazao: „Isplati mi, Allah tebi isplatio!” Potom je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: „Najbolji od vas je onaj koji najljepše isplaćuje dug.”


 

حَدَّثَنَا خَلاَّدٌ، حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، حَدَّثَنَا مُحَارِبُ بْنُ دِثَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي الْمَسْجِدِ ـ قَالَ مِسْعَرٌ أُرَاهُ قَالَ ضُحًى ـ فَقَالَ ‏ “‏ صَلِّ رَكْعَتَيْنِ ‏”‏‏.‏ وَكَانَ لِي عَلَيْهِ دَيْنٌ فَقَضَانِي وَزَادَنِي‏.‏

 

2394. PRIČAO NAM JE Hallad ibn Jahja, njemu Mis‘ar, a ovome Muharib ibn Disar prenoseći od Džabira ibn Abdullaha, radijallahu ‘anhuma, koji je rekao: „Došao sam Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, dok je bio u džamiji, mislim – kaže Mis‘ar – da je rekao, ujutro.“ „Klanjaj dva rekata!“ – rekao je on. „Ja sam imao od njega (naplatiti) dug, pa mi ga je isplatio lijepo i dao mi i više.“


 

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ شَهِيدًا، وَعَلَيْهِ دَيْنٌ فَاشْتَدَّ الْغُرَمَاءُ فِي حُقُوقِهِمْ، فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُمْ أَنْ يَقْبَلُوا تَمْرَ حَائِطِي وَيُحَلِّلُوا أَبِي فَأَبَوْا، فَلَمْ يُعْطِهِمِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَائِطِي، وَقَالَ ‏ “‏ سَنَغْدُو عَلَيْكَ ‏”‏‏.‏ فَغَدَا عَلَيْنَا حِينَ أَصْبَحَ، فَطَافَ فِي النَّخْلِ، وَدَعَا فِي ثَمَرِهَا بِالْبَرَكَةِ، فَجَدَدْتُهَا فَقَضَيْتُهُمْ، وَبَقِيَ لَنَا مِنْ تَمْرِهَا‏.‏

 

2395. PRIČAO NAM JE Abdan, da ga je obavijestio Abdullah prenoseći od Junusa, on od Zuhrija, koji je kazao: – Pričao mi je Ibn Ka‘b ibn Malik, da ga je obavijestio Džabir ibn Abdullah, radijallahu ‘anhuma, da je njegov otac na Dan Uhuda poginuo kao šehid, a na njemu je bio dug. Vjerovnici su bili uporni u svojim pravima. Tada sam otišao Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i on ih je pitao da prime datule moje bašče i oslobode moga oca. Oni to nisu htjeli, pa im Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, nije ni dao moje bašče. „Dat ćemo ti sutra ujutro.“ – rekao je on. Sutradan kada je svanulo, došao nam je, obišao palmovik i blagoslovio njegov plod za napredak. Poslije sam ih pobrao, isplatio im i nama je još ostalo nešto od njenih datula.


 

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ تُوُفِّيَ، وَتَرَكَ عَلَيْهِ ثَلاَثِينَ وَسْقًا لِرَجُلٍ مِنَ الْيَهُودِ، فَاسْتَنْظَرَهُ جَابِرٌ، فَأَبَى أَنْ يُنْظِرَهُ، فَكَلَّمَ جَابِرٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيَشْفَعَ لَهُ إِلَيْهِ، فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَلَّمَ الْيَهُودِيَّ لِيَأْخُذَ ثَمَرَ نَخْلِهِ بِالَّذِي لَهُ فَأَبَى، فَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّخْلَ، فَمَشَى فِيهَا ثُمَّ قَالَ لِجَابِرٍ ‏”‏ جُدَّ لَهُ فَأَوْفِ لَهُ الَّذِي لَهُ ‏”‏‏.‏ فَجَدَّهُ بَعْدَ مَا رَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَوْفَاهُ ثَلاَثِينَ وَسْقًا، وَفَضَلَتْ لَهُ سَبْعَةَ عَشَرَ وَسْقًا، فَجَاءَ جَابِرٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيُخْبِرَهُ بِالَّذِي كَانَ، فَوَجَدَهُ يُصَلِّي الْعَصْرَ، فَلَمَّا انْصَرَفَ أَخْبَرَهُ بِالْفَضْلِ، فَقَالَ ‏”‏ أَخْبِرْ ذَلِكَ ابْنَ الْخَطَّابِ ‏”‏‏.‏ فَذَهَبَ جَابِرٌ إِلَى عُمَرَ، فَأَخْبَرَهُ‏.‏ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ لَقَدْ عَلِمْتُ حِينَ مَشَى فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيُبَارَكَنَّ فِيهَا‏.‏

 

2396. PRIČAO NAM JE Ibrahim ibn Munzir, njemu Enes, prenoseći od Hišama, on od Vehba ibn Kejsana, ovaj od Džabira ibn Abdullaha, radijallahu ‘anhuma, koji mu je saopćio kako mu je umro otac i ostao dužan 30 veskova jednom čovjeku (Jevreju), pa da je Džabir tražio da ga očeka. On ga nije htio očekati, pa je Džabir govorio Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, da mu se zauzme kod njega. Potom je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, došao i govorio Jevrejinu da uzme plod njegovih datula za ono što mu je pripadalo, ali on to nije htio. Poslije je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ušao u palmovik, prošao kroz njega i Džabiru rekao: “Oberi mu ih i isplati mu ono što mu pripada!” Kada se Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, vratio, on ih je pobrao, isplatio mu 30 veskova i njemu ostalo još 17 veskova. Poslije je Džabir došao Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, da ga obavijesti o onom što je bilo i našao ga je kako klanja ikindiju. Kada je završio, kazao mu je za višak, a on reče: „Kaži to ibn Hattabu!” Tada je Džabir otišao Omeru i to mu saopćio, a on njemu reče: “Znao sam da će u njoj biti napredak (bereket) čim je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, kroz nju prošao.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَتِيقٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْعُو فِي الصَّلاَةِ وَيَقُولُ ‏”‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْمَأْثَمِ وَالْمَغْرَمِ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ لَهُ قَائِلٌ مَا أَكْثَرَ مَا تَسْتَعِيذُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مِنَ الْمَغْرَمِ قَالَ ‏”‏ إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا غَرِمَ حَدَّثَ فَكَذَبَ وَوَعَدَ فَأَخْلَفَ ‏”‏‏.‏

 

2397. PRIČAO NAM JE Ebu Jeman, njega obavijestio Šu‘ajb prenoseći od Zuhrija…, a preko drugog niza prenosilaca, pričao nam je Isma‘il, njemu njegov brat prenoseći od Sulejmana, on od Muhammeda ibn Ebu Atika, ovaj od ibn Šihaba, on opet od Urve, da ga je Aiša, radijallahu anha, obavijestila da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, molio u namazu i govorio: „Allahu moj, utječem Ti se od grijeha i od duga koji se ne može vratiti. Neko tada reče: ‘Allahov Poslaniče, kako samo često tražiš utočište od duga!’” „Zaista, čovjek kada se zaduži mnogo priča i laže, obećava, pa iznevjeri.“


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ مَنْ تَرَكَ مَالاً فَلِوَرَثَتِهِ، وَمَنْ تَرَكَ كَلاًّ فَإِلَيْنَا ‏”‏‏.‏

 

2398. PRIČAO NAM JE Ebu Velid, njemu Šu‘be prenoseći od Adijja ibn Sabita, on od Ebu Hazima, ovaj od Ebu Hurejre, radijallahu ‘anhu, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: „Ko ostavi kakvu imovinu, ona pripada njegovim nasljednicima, a ko ostavi kakav teret (dug), naš je (mi ga snosimo).”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ مَا مِنْ مُؤْمِنٍ إِلاَّ وَأَنَا أَوْلَى بِهِ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ اقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ ‏{‏النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ‏}‏ فَأَيُّمَا مُؤْمِنٍ مَاتَ وَتَرَكَ مَالاً فَلْيَرِثْهُ عَصَبَتُهُ مَنْ كَانُوا، وَمَنْ تَرَكَ دَيْنًا أَوْ ضَيَاعًا فَلْيَأْتِنِي فَأَنَا مَوْلاَهُ ‏”‏‏.‏

 

2399. PRIČAO NAM JE Abdullah ibn Muhammed, njemu Ebu Amir, ovome Tufejl prenoseći od Hilala ibn Alija, on od Abdurrahmana ibn Ebu Amre, a ovaj od Ebu Hurejre, radijallahu ‘anhu, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: „Nema pravog vjernika, a da mu ja nisam najpreči i na ovom i na drugom svijetu. Ako hoćete učiti (ajet): ‘Vjerovjesnik je vjernicima preči od njih samih sebi…, pa koji god vjernik umre i iza sebe ostavi kakvu imovinu, neka mu je nasljeđuje njegova po ocu najbliža rodbina koja bude bila (u pravu), a ko ostavi dug ili siromašnog člana porodice, pa neka mi dođe, ja sam mu zaštitnik.’”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، أَخِي وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ مَطْلُ الْغَنِيِّ ظُلْمٌ ‏”‏‏.‏

 

2400. PRIČAO NAM JE Musedded, da mu je prenio Abdul-A‘la prenoseći od Ma‘mera, on od Hemmama ibn Munebbiha, brata Vehba ibn Munebbiha, koji je čuo Ebu Hurejru, radijallahu ‘anhu, kako kaže: – Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao je: „Nasilje je da bogat zateže isplatu duga.”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ يَتَقَاضَاهُ فَأَغْلَظَ لَهُ فَهَمَّ بِهِ أَصْحَابُهُ‏.‏ فَقَالَ ‏ “‏ دَعُوهُ فَإِنَّ لِصَاحِبِ الْحَقِّ مَقَالاً ‏”‏‏.‏

 

2401. PRIČAO NAM JE Musedded, njemu Jahja prenoseći od Šu‘be, on od Seleme, ovaj od Ebu Seleme, a on opet od Ebu Hurejre, radijallahu ‘anhu, koji je rekao: – Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, došao je jedan čovjek radi naplate svoga duga i bio prema njemu grub, pa su njegovi ashabi htjeli da interveniraju, ali on reče: „Ostavite ga, jer ko ima kakvo pravo (potraživanja), ima i riječ.”


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا بَكْرِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ “‏ مَنْ أَدْرَكَ مَالَهُ بِعَيْنِهِ عِنْدَ رَجُلٍ أَوْ إِنْسَانٍ قَدْ أَفْلَسَ، فَهْوَ أَحَقُّ بِهِ مِنْ غَيْرِهِ ‏”‏‏.‏

 

2402. PRIČAO NAM JE Ahmed ibn Junus, njemu Zuhejr, a ovome Jahja ibn Seid, kome je saopćio Ebu Bekr ibn Muhammed ibn Amr ibn Hazm, da ga je Omer ibn Abdul-Aziz obavijestio da je Ebu Bekr ibn Abdurrahman ibn Haris ibn Hišam, izjavio da je čuo Ebu Hurejru, radijallahu ‘anhu, kako govori: „Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao je (ili je kazao: Čuo sam Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, da govori): ‘Ko pozna svoju istovjetnu stvar kod nekog čovjeka ili osobe koja je službeno proglašena palom pod stečaj, on ima pravo na nju više nego iko drugi.’”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَعْتَقَ رَجُلٌ غُلاَمًا لَهُ عَنْ دُبُرٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ مَنْ يَشْتَرِيهِ مِنِّي ‏”‏‏.‏ فَاشْتَرَاهُ نُعَيْمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، فَأَخَذَ ثَمَنَهُ، فَدَفَعَهُ إِلَيْهِ‏.‏

 

2403. PRIČAO NAM JE Musedded, njemu Jezid ibn Zurej‘, ovome Husejn Muallim, kome je saopćio Ata ibn Ebu Rebah, prenoseći od Džabira ibn Abdullaha, radijallahu ‘anhuma, koji je rekao: – Jedan (siromašan) čovjek obećao je slobodu svome robu iza svoje smrti, pa je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: „Ko će ga od mene kupiti?“ Potom ga kupi Nu‘ajm ibn Abdullah, a on uze novac za njega i predade ga onom čovjeku.


 

وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي جَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ ذَكَرَ رَجُلاً مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ، سَأَلَ بَعْضَ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنْ يُسْلِفَهُ، فَدَفَعَهَا إِلَيْهِ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى‏.‏ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ‏.‏

 

2404. Lejs je rekao: – Pričao mi je Dža‘fer ibn Rebija prenoseći od Abdurrahmana ibn Hurmuza, on od Ebu Hurejre, radijallahu ‘anhu, koji je rekao da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, spomenuo jednog čovjeka od Izraelićana, koji je tražio od nekog Izraelićanina da mu pozajmi novac i on mu ih je vratio do imenovanog roka.


 

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أُصِيبَ عَبْدُ اللَّهِ وَتَرَكَ عِيَالاً وَدَيْنًا، فَطَلَبْتُ إِلَى أَصْحَابِ الدَّيْنِ أَنْ يَضَعُوا بَعْضًا مِنْ دَيْنِهِ فَأَبَوْا، فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَشْفَعْتُ بِهِ عَلَيْهِمْ فَأَبَوْا، فَقَالَ ‏”‏ صَنِّفْ تَمْرَكَ كُلَّ شَىْءٍ مِنْهُ عَلَى حِدَتِهِ، عِذْقَ ابْنِ زَيْدٍ عَلَى حِدَةٍ، وَاللِّينَ عَلَى حِدَةٍ، وَالْعَجْوَةَ عَلَى حِدَةٍ، ثُمَّ أَحْضِرْهُمْ حَتَّى آتِيَكَ ‏”‏‏.‏ فَفَعَلْتُ، ثُمَّ جَاءَ صلى الله عليه وسلم فَقَعَدَ عَلَيْهِ، وَكَالَ لِكُلِّ رَجُلٍ حَتَّى اسْتَوْفَى، وَبَقِيَ التَّمْرُ كَمَا هُوَ كَأَنَّهُ لَمْ يُمَسَّ‏.‏ وَغَزَوْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَلَى نَاضِحٍ لَنَا، فَأَزْحَفَ الْجَمَلُ فَتَخَلَّفَ عَلَىَّ فَوَكَزَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ خَلْفِهِ، قَالَ ‏”‏ بِعْنِيهِ وَلَكَ ظَهْرُهُ إِلَى الْمَدِينَةِ ‏”‏‏.‏ فَلَمَّا دَنَوْنَا اسْتَأْذَنْتُ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي حَدِيثُ عَهْدٍ بِعُرْسٍ‏.‏ قَالَ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ فَمَا تَزَوَّجْتَ بِكْرًا أَمْ ثَيِّبًا ‏”‏‏.‏ قُلْتُ ثَيِّبًا، أُصِيبَ عَبْدُ اللَّهِ وَتَرَكَ جَوَارِيَ صِغَارًا، فَتَزَوَّجْتُ ثَيِّبًا تُعَلِّمُهُنَّ وَتُؤَدِّبُهُنَّ، ثُمَّ قَالَ ‏”‏ ائْتِ أَهْلَكَ ‏”‏‏.‏ فَقَدِمْتُ فَأَخْبَرْتُ خَالِي بِبَيْعِ الْجَمَلِ فَلاَمَنِي، فَأَخْبَرْتُهُ بِإِعْيَاءِ الْجَمَلِ، وَبِالَّذِي كَانَ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَوَكْزِهِ إِيَّاهُ، فَلَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم غَدَوْتُ إِلَيْهِ بِالْجَمَلِ، فَأَعْطَانِي ثَمَنَ الْجَمَلِ وَالْجَمَلَ وَسَهْمِي مَعَ الْقَوْمِ‏.‏

 

2405. PRIČAO NAM JE Musa, njemu Ebu Avane, prenoseći od Mugire, on od Amira, ovaj od Džabira, radijallahu ‘anhu, koji je rekao: – Abdullah je pogođen (smrću na Uhudu). Ostavio je brojnu porodicu i dug, pa sam od vjerovnika tražio da snize nešto od svojih potraživanja, ali oni nisu htjeli. Potom sam otišao Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i molio da u vezi s tim intervenira kod njih. Pošto to nisu učinili, on je rekao: „Razvrstaj sve datule i to sve posebno: dobre posebno, slabe posebno i najbolje posebno, i pozovi vjerovnike, a i ja ću biti tu.” „To sam uradio, zatim je došao Alejhisselam, sjeo iznad njih i svakom čovjeku izmjerio dok nije sve podmirio, a datule ostale kao što su i bile, kao da nisu ni dotaknute.“ 2406. – Bio sam s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, u jednoj vojni na našem devcu za natapanje, pa se devac umorio i ja izostao. Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, udario ga je pozadi i kazao: „Prodaj mi ga, a njegova su leđa tvoja do Medine.” Kada smo se približili, zatražio sam dozvolu i rekoh: “Allahov Poslaniče, ja sam mlad i oženjen!” „Jesi li vjenčao curu ili udovicu?“ – upitao je on. „Udovicu. Abdullah je (smrtno) pogođen i ostavio je iza sebe male kćerke, pa sam se oženio udovicom da ih poučava i odgaja.“ „Idi svojim ukućanima!“ – rekao je Alejhisselam. „Kada sam stigao, saopćio sam prodaju devca svome daidži, i on me ukori. Ja mu saopćih to da je devac umoran i da ga je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, malo udario. Pošto je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, stigao, sutra ujutro odveo sam mu devca, a on mi dao novac u vrijednosti devca, samog devca, i moj dio (ratne dobiti) zajedno s ostalim svijetom.“


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَجُلٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنِّي أُخْدَعُ فِي الْبُيُوعِ‏.‏ فَقَالَ ‏ “‏ إِذَا بَايَعْتَ فَقُلْ لاَ خِلاَبَةَ ‏”‏‏.‏ فَكَانَ الرَّجُلُ يَقُولُهُ‏.‏

 

2407. PRIČAO NAM JE Ebu Nu‘ajm, njemu Sufjan prenoseći od Abdullaha ibn Dinara: – Čuo sam Ibn Omera, radijallahu ‘anhuma, kada je kazao: Jedan je čovjek rekao Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem: „Ja u trgovanju budem (često) prevaren.“, pa on reče: „Kada prodaješ, kaži: ‘Nema varanja!’”, pa je taj čovjek to i govorio.


 

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ وَرَّادٍ، مَوْلَى الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ عَلَيْكُمْ عُقُوقَ الأُمَّهَاتِ، وَوَأْدَ الْبَنَاتِ، وَمَنَعَ وَهَاتِ، وَكَرِهَ لَكُمْ قِيلَ وَقَالَ، وَكَثْرَةَ السُّؤَالِ، وَإِضَاعَةَ الْمَالِ ‏”‏‏.‏

 

2408. PRIČAO NAM JE Usman, njemu Džerir prenoseći od Mensura, on od Ša‘bija, ovaj od Verrada, oslobođenog roba Mugire ibn Šu‘be, on od Mugire ibn Šu‘be, koji je kazao: – Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao je: „Allah vam je zabranio neposlušnost prema majkama (roditeljima), zakopavanje novorođenih živih kćerki i neizvršavanje svojih dužnosti, bespravno uzimanje tuđe imovine; mrzi da govorite ‘rekla je’ i ‘kazala je’, mnogo zapitkivanje i uništavanje (rasipanje) imovine.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏”‏ كُلُّكُمْ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، فَالإِمَامُ رَاعٍ، وَهْوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالرَّجُلُ فِي أَهْلِهِ رَاعٍ، وَهْوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالْمَرْأَةُ فِي بَيْتِ زَوْجِهَا رَاعِيَةٌ وَهْىَ مَسْئُولَةٌ عَنْ رَعِيَّتِهَا، وَالْخَادِمُ فِي مَالِ سَيِّدِهِ رَاعٍ، وَهْوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ‏”‏‏.‏ قَالَ فَسَمِعْتُ هَؤُلاَءِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَحْسِبُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ وَالرَّجُلُ فِي مَالِ أَبِيهِ رَاعٍ، وَهْوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، فَكُلُّكُمْ رَاعٍ، وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ‏”‏‏.‏

 

2409. PRIČAO NAM JE Ebu Jeman, da ga je obavijestio Šu‘be prenoseći od Zuhrija, a njega Salim ibn Abdullah, od Abdullaha ibn Omera, radijallahu ‘anhuma, da je čuo Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, da govori: „Svaki od vas je pastir i odgovoran je za svoje stado: vladar (rukovodilac) je pastir i odgovoran je za svoje podanike; čovjek je pastir svojih ukućana i odgovoran je za svoje stado; žena je pastirica u kući svoga muža i ona je odgovorna za njeno čuvanje; sluga je pastir imovine svoga gospodara i on je odgovoran za svoje stado.“ „Čuo sam to – rekao je Abdullah – od Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, a mislim da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, još rekao: ‘Čovjek je pastir imovine svoga oca i on je odgovoran za njeno čuvanje. Ukratko svaki od vas je pastir i svaki od vas odgovoran je za svoje stado.’”