Tumačenje Kur’ana

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي خُبَيْبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدِ بْنِ الْمُعَلَّى، قَالَ كُنْتُ أُصَلِّي فِي الْمَسْجِدِ فَدَعَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ أُجِبْهُ، فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ أُصَلِّي‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ أَلَمْ يَقُلِ اللَّهُ ‏{‏اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ‏}‏ ثُمَّ قَالَ لِي لأُعَلِّمَنَّكَ سُورَةً هِيَ أَعْظَمُ السُّوَرِ فِي الْقُرْآنِ قَبْلَ أَنْ تَخْرُجَ مِنَ الْمَسْجِدِ ‏”‏‏.‏ ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِي، فَلَمَّا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ قُلْتُ لَهُ أَلَمْ تَقُلْ ‏”‏ لأُعَلِّمَنَّكَ سُورَةً هِيَ أَعْظَمُ سُورَةٍ فِي الْقُرْآنِ ‏”‏‏.‏ قَالَ ‏”‏ ‏{‏الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ‏}‏ هِيَ السَّبْعُ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنُ الْعَظِيمُ الَّذِي أُوتِيتُهُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Musedded, a njemu Jahja, prenoseći od Šu‘be, kojem je pričao Hubejb b. Abdur-Rahman, prenoseći od Hafsa b. Asima, a on od Ebu-Seida b. Muallaa da je kazivao: “Klanjao sam namaz u džamiji kad me je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, pozvao, ali mu se ja nisam odazvao. (Nakon što sam završio namaz) rekoh mu: ‘Allahov Poslaniče, bio sam u namazu!‘ – ‘A zar Allah nije rekao: ‘Odazovite se Allahu i Poslaniku kad vas pozove onome što vas oživljava…‘?‘, reče on i nastavi: ‘Uistinu ću te, prije nego što iziđeš iz d’amije, poučiti najveličanstvenijoj suri u Kur‘anu.‘ Zatim me je uzeo za ruku, i kada je namjeravao izići, ja mu rekoh: ‘Zar nisi kazao da ćeš me poučiti najveličanstvenijoj suri u Kur‘anu?‘ – ‘El-hamdu lillahi Rabbil-alemin – to je sedam ajeta, koji se ponavljaju, i Kur‘an veličanstveni, koji mi je dat‘, reče on.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ إِذَا قَالَ الإِمَامُ ‏{‏غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ‏}‏ فَقُولُوا آمِينَ‏.‏ فَمَنْ وَافَقَ قَوْلُهُ قَوْلَ الْمَلاَئِكَةِ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Jusuf, a njega je obavijestio Malik, prenoseći od Sumejja, on od Ebu-Saliha, a ovaj od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Kada imam izgovori: ‘… gajril-magdubi alejhim veled-dallin!‘ (… a ne onih koji su protiv sebe srdžbu izazvali, niti onih koji su zalutali!), vi recite: ‘Amin!‘ (usliši!). Onome koji u isto vrijeme izgovori: ‘Amin!‘ , kad to izgovore meleci – bit će oprošteni (manji) grijesi.”


 

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَقَالَ لِي خَلِيفَةُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ يَجْتَمِعُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُونَ لَوِ اسْتَشْفَعْنَا إِلَى رَبِّنَا فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ أَنْتَ أَبُو النَّاسِ، خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَأَسْجَدَ لَكَ مَلاَئِكَتَهُ، وَعَلَّمَكَ أَسْمَاءَ كُلِّ شَىْءٍ، فَاشْفَعْ لَنَا عِنْدَ رَبِّكَ حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا‏.‏ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ ذَنْبَهُ فَيَسْتَحِي ـ ائْتُوا نُوحًا فَإِنَّهُ أَوَّلُ رَسُولٍ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَى أَهْلِ الأَرْضِ‏.‏ فَيَأْتُونَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ‏.‏ وَيَذْكُرُ سُؤَالَهُ رَبَّهُ مَا لَيْسَ لَهُ بِهِ عِلْمٌ فَيَسْتَحِي، فَيَقُولُ ائْتُوا خَلِيلَ الرَّحْمَنِ‏.‏ فَيَأْتُونَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ، ائْتُوا مُوسَى عَبْدًا كَلَّمَهُ اللَّهُ وَأَعْطَاهُ التَّوْرَاةَ‏.‏ فَيَأْتُونَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ‏.‏ وَيَذْكُرُ قَتْلَ النَّفْسِ بِغَيْرِ نَفْسٍ فَيَسْتَحِي مِنْ رَبِّهِ فَيَقُولُ ائْتُوا عِيسَى عَبْدَ اللَّهِ وَرَسُولَهُ، وَكَلِمَةَ اللَّهِ وَرُوحَهُ‏.‏ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ، ائْتُوا مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم عَبْدًا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ‏.‏ فَيَأْتُونِي فَأَنْطَلِقُ حَتَّى أَسْتَأْذِنَ عَلَى رَبِّي فَيُؤْذَنُ ‏{‏لِي‏}‏ فَإِذَا رَأَيْتُ رَبِّي وَقَعْتُ سَاجِدًا، فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ يُقَالُ ارْفَعْ رَأْسَكَ، وَسَلْ تُعْطَهْ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ‏.‏ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأَحْمَدُهُ بِتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ، ثُمَّ أَشْفَعُ، فَيَحُدُّ لِي حَدًّا، فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، ثُمَّ أَعُودُ إِلَيْهِ، فَإِذَا رَأَيْتُ رَبِّي ـ مِثْلَهُ ـ ثُمَّ أَشْفَعُ، فَيَحُدُّ لِي حَدًّا، فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ‏{‏ثُمَّ أَعُودُ الثَّالِثَةَ‏}‏ ثُمَّ أَعُودُ الرَّابِعَةَ فَأَقُولُ مَا بَقِيَ فِي النَّارِ إِلاَّ مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ وَوَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ ‏”‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ‏”‏ إِلاَّ مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ ‏”‏‏.‏ يَعْنِي قَوْلَ اللَّهِ تَعَالَى ‏{‏خَالِدِينَ فِيهَا‏}‏‏.‏

 

Pričao nam je Muslim b. Ibrahim, njemu Hišam, a ovom Katada, prenoseći od Enesa, radijallahu anhu, a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem..; a rekao mi je i Halifa, njemu Jezid b. Zurej‘, a ovom Seid, prenoseći od Katade, a on od Enesa, radijallahu anhu, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Na dan polaganja računa vjernici će se sakupiti i reći: ‘Kad bismo zatražili da se neko zauzme za nas kod našeg Gospodara!‘ Otići će Ademu i reći mu: ‘Ti si otac svih ljudi; Allah te je stvorio Svojom rukom, naredio melecima, te su ti se poklonili, i poučio te nazivima svih stvari – zauzmi se za nas kod svoga Gospodara, da nas izbavi iz ovog teškog stanja!‘ Tada će im on reći: ‘Nisam vam ja za to‘ – pa će im spomenuti grijeh pa se stidi (svoga Gospodara) – ‘nego otiđite vi Nuhu, jer je on prvi poslanik kojeg je Allah poslao stanovnicima Zemlje.‘ Oni će potom otići Nuhu, ali će im i on reći: ‘Nisam vam ja za to‘ – pa će im spomenuti kako je molio svoga Gospodara za ono o čemu nije imao znanja, pa se stidi – ‘nego otiđite vi Prijatelju Svemilosnog (Ibrahimu, alejhis-selam).‘ Oni će onda otići njemu. ‘Nisam vam ja za to‘, reći će im on, ‘nego otiđite vi Musau, robu s kojim je Allah razgovarao i Tevrat mu dao.‘ Oni će mu otići, ali će im se i on ispričati: ‘Nisam vam ja za to‘ – pa će spomenuti kako je ubio nedužnu osobu, te se stidi svoga Gospodara – ‘nego otiđite vi Isau, Allahovom robu i Njegovom poslaniku, riječi Allahovoj i duhu od Njega.‘ (Oni će mu onda doći) ali će im on reći: ‘Nisam vam ja za to, nego otiđite vi Muhammedu, sallallahu alejhi ve sellem, robu kojem je Allah oprostio sve grijehe (i prijašnje i potonje).‘ Tako će oni doći do mene, pa ću ja otići i zatražiti dopuštenje (da dođem do svoga Gospodara), i bit će mi dopušteno. Kada ugledam svoga Gospodara, past ću (Mu) na sedždu, pa će me Allah tako ostaviti koliko On bude htio, a onda će mi biti rečeno: ‘Podigni glavu i moli – dat će ti se, govori – govor će ti uslišan biti, zauzmi se – bit će ti prihvaćeno!‘ Tada ću ja podići glavu i iskazati zahvalu svome Gospodaru onako kako me On bude poučio, i zauzeti se (za grešnike među vjernicima), pa će mi On odrediti dio (ljudi) i ja ću ih uvesti u Džennet. Vratit ću se poslije toga i, kada ugledam svoga Gospodara, učiniti isto, a potom se opet zauzeti, pa će mi On odrediti dio (ljudi) i ja ću ih uvesti u Džennet. Zatim ću se vratiti i četvrti put i reći: ‘U vatri nije ostao niko osim onoga kojeg je (tamo) Kur‘an zadržao i kome je propisano da u njoj vječno ostane.‘“ Ebu-Abdullah (Buhari) veli: “Riječima: ‘… osim onoga kojeg je Kur‘an (tamo) zadržao…‘ – upućuje se na riječi Uzvišenog Allaha: ‘Vječno će u njoj boraviti!‘”


 

حَدَّثَنِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُرَحْبِيلَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَىُّ الذَّنْبِ أَعْظَمُ عِنْدَ اللَّهِ قَالَ ‏”‏ أَنْ تَجْعَلَ لِلَّهِ نِدًّا وَهْوَ خَلَقَكَ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ إِنَّ ذَلِكَ لَعَظِيمٌ، قُلْتُ ثُمَّ أَىُّ قَالَ ‏”‏ وَأَنْ تَقْتُلَ وَلَدَكَ تَخَافُ أَنْ يَطْعَمَ مَعَكَ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ ثُمَّ أَىُّ قَالَ ‏”‏ أَنْ تُزَانِيَ حَلِيلَةَ جَارِكَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Osman b. Ebu-Šejba, a njemu Džerir, prenoseći od Mensura, on od Ebu-Vaila, ovaj od ‘Amra b. Šurahbila, a on od Abdullaha, da je kazivao: “Upitao sam Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem: ‘Koji je grijeh najveći kod Allaha?‘ – ‘Da nekoga smatraš Allahu ravnim, a On te je stvorio!‘, reče on. ‘To je, uistinu, veliko!‘, rekoh ja i dodadoh: ‘A koji onda?‘ – ‘Da umoriš svoje dijete iz straha da ne jede s tobom‘, odgovori on. ‘A koji onda?‘, upitah ponovo, a on reče: ‘Da počiniš blud sa ženom svoga komšije.‘“


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ الْكَمْأَةُ مِنَ الْمَنِّ، وَمَاؤُهَا شِفَاءٌ لِلْعَيْنِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Nu‘ajm, a njemu Sufjan, prenoseći od Abdul-Melika, on od ‘Amra b. Hurejsa, a ovaj od Seida b. Zejda, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Jelengljive (el-kem‘etu; gomoljike) su od mane, a njihova je voda lijek za oči.”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ قِيلَ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ ‏{‏ادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ‏}‏ فَدَخَلُوا يَزْحَفُونَ عَلَى أَسْتَاهِهِمْ، فَبَدَّلُوا وَقَالُوا حِطَّةٌ، حَبَّةٌ فِي شَعَرَةٍ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed, a njemu Abdur-Rahman b. Mehdi, prenoseći od Ibn-Mubareka, on od Ma‘mera, on od Hemmama b. Munebbiha, a ovaj od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Israilcima je rečeno: ‘Uđite na vrata pognuti (pokorni) i recite: ‘Tra’imo oprost grijeha!‘ Oni su to izmijenili, pa su ušli vukući se natraške i rekli: ‘Hittatun habbetun fi še‘are (hittatun je zrno u dlaci!‘“


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ بَكْرٍ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ سَمِعَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ، بِقُدُومِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي أَرْضٍ يَخْتَرِفُ، فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنِّي سَائِلُكَ عَنْ ثَلاَثٍ لاَ يَعْلَمُهُنَّ إِلاَّ نَبِيٌّ فَمَا أَوَّلُ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ وَمَا أَوَّلُ طَعَامِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَمَا يَنْزِعُ الْوَلَدُ إِلَى أَبِيهِ أَوْ إِلَى أُمِّهِ قَالَ ‏”‏ أَخْبَرَنِي بِهِنَّ جِبْرِيلُ آنِفًا ‏”‏‏.‏ قَالَ جِبْرِيلُ قَالَ ‏”‏ نَعَمْ ‏”‏‏.‏ قَالَ ذَاكَ عَدُوُّ الْيَهُودِ مِنَ الْمَلاَئِكَةِ‏.‏ فَقَرَأَ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ‏}‏ أَمَّا أَوَّلُ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ فَنَارٌ تَحْشُرُ النَّاسَ مِنَ الْمَشْرِقِ إِلَى الْمَغْرِبِ، وَأَمَّا أَوَّلُ طَعَامِ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَزِيَادَةُ كَبِدِ حُوتٍ، وَإِذَا سَبَقَ مَاءُ الرَّجُلِ مَاءَ الْمَرْأَةِ نَزَعَ الْوَلَدَ، وَإِذَا سَبَقَ مَاءُ الْمَرْأَةِ نَزَعَتْ ‏”‏‏.‏ قَالَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ‏.‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الْيَهُودَ قَوْمٌ بُهُتٌ، وَإِنَّهُمْ إِنْ يَعْلَمُوا بِإِسْلاَمِي قَبْلَ أَنْ تَسْأَلَهُمْ يَبْهَتُونِي‏.‏ فَجَاءَتِ الْيَهُودُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَىُّ رَجُلٍ عَبْدُ اللَّهِ فِيكُمْ ‏”‏‏.‏ قَالُوا خَيْرُنَا وَابْنُ خَيْرِنَا، وَسَيِّدُنَا وَابْنُ سَيِّدِنَا‏.‏ قَالَ ‏”‏ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَسْلَمَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ ‏”‏‏.‏ فَقَالُوا أَعَاذَهُ اللَّهُ مِنْ ذَلِكَ‏.‏ فَخَرَجَ عَبْدُ اللَّهِ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ‏.‏ فَقَالُوا شَرُّنَا وَابْنُ شَرِّنَا‏.‏ وَانْتَقَصُوهُ‏.‏ قَالَ فَهَذَا الَّذِي كُنْتُ أَخَافُ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Munir, a on je čuo Abdullaha b. Bekra, kojem je pričao Humejd, prenoseći od Enesa da je kazivao: “Abdullah b. Selam je – dok bijaše na posjedu i ubiraše (plodove) – čuo za dolazak Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem (u Medinu). Došao je Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i rekao: ‘Pitat ću te troje koje zna samo vjerovjesnik: koji je prvi predznak Sudnjeg dana?, koju će prvu hranu jesti stanovnici Dženneta?, i šta čini da dijete biva na oca ili na majku?‘ – ‘Džibril me je maločas obavijestio o tome!‘, odgovorio je on, a Ibn-Selam reče: ‘Džibril?‘ – ‘Da‘, odgovori (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem). ‘Taj je melek židovski neprijatelj!‘, reče (Abdullah). Tada (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem) prouči ajet: ‘… ‘Ko je neprijatelj D’ibrilu? – a on, Allahovom voljom, tebi stavlja na srce Kur‘an…‘‘ (i nastavi): ‘Što se tiče prvog predznaka Sudnjeg dana, bit će to vatra koja će tjerati ljude s istoka na zapad; prva hrana stanovnicima Dženneta bit će dodatni dio na jetri kita; a (što se tiče djeteta) ako sjeme muškarca pretekne njeno (tj. ženino), sličnost će biti s njim, a ako pretekne sjeme žene, sličnost će biti s njom.‘ – ‘Svjedočim da nema drugog Boga osim Allaha i da si ti Allahov poslanik!‘, reče on (i dodade): ‘Allahov Poslaniče, židovi su narod klevetnika! Ako saznaju da sam primio islam prije nego što ih upitaš (o meni), oklevetat će me!‘ Došli su židovi, pa ih je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, upitao: ‘Kakav je čovjek Abdullah?‘ – ‘Najbolji od nas i sin najboljega, prvak među nama i sin prvaka!‘, rekoše oni. ‘A šta mislite ako je Abdullah b. Selam primio islam?‘, upita ih (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem). ‘Allah ga je sačuvao od toga!‘, rekoše oni. Tada je izišao Abdullah i rekao: ‘Svjedočim da nema drugog Boga osim Allaha i da je Muhammed Allahov poslanik.‘ – ‘Najgori je među nama‘, rekoše oni, ‘i sin najgorega!‘, i omalovažiše ga. ‘Allahov Poslaniče, ovoga sam se plašio!‘, reče on.“


 

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَبِيبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ أَقْرَؤُنَا أُبَىٌّ، وَأَقْضَانَا عَلِيٌّ، وَإِنَّا لَنَدَعُ مِنْ قَوْلِ أُبَىٍّ، وَذَاكَ أَنَّ أُبَيًّا يَقُولُ لاَ أَدَعُ شَيْئًا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نَنْسَأْهَا‏}‏

 

Pričao nam je ‘Amr b. ‘Ali, njemu Jahja, a ovom Sufjan, prenoseći od Habiba, on od Seida b. Džubejra, a ovaj od Ibn-Abbasa da je kazivao: “Omer je, radijallahu anhu, rekao: ‘Najbolji je među nama u učenju Kur‘ana Ubejj, a u sudstvu Alija. Ali mi ostavljamo (ponešto) od Ubejjova učenja, i to stoga što Ubejj kaže: ‘Ja ne ostavljam ništa od onoga što sam čuo od Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem!‘, a Uzvišeni je Allah rekao: ‘Mi nijedan propis ne promijenimo, niti ga u zaborav potisnemo (a da bolji od njega ili sličan njemu ne donesemo)…‘‘, (kazao je Omer).”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ قَالَ اللَّهُ كَذَّبَنِي ابْنُ آدَمَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ ذَلِكَ، وَشَتَمَنِي وَلَمْ يَكُنْ لَهُ ذَلِكَ، فَأَمَّا تَكْذِيبُهُ إِيَّاىَ فَزَعَمَ أَنِّي لاَ أَقْدِرُ أَنْ أُعِيدَهُ كَمَا كَانَ، وَأَمَّا شَتْمُهُ إِيَّاىَ فَقَوْلُهُ لِي وَلَدٌ، فَسُبْحَانِي أَنْ أَتَّخِذَ صَاحِبَةً أَوْ وَلَدًا ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Jeman, a njega je obavijestio Šu‘ajb, prenoseći od Abdullaha b. Ebu-Husejna, on od Nafi‘a b. Džubejra, a ovaj od Ibn-Abbasa, radijallahu anhuma, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Uzvišeni Allah kaže: ‘Čovjek laže na mene, a na to nije imao pravo, i vrijeđa Me, a na to nije imao pravo. On laže na Mene kad tvrdi da Ja nisam kadar proživiti ga, a vrijeđa Me kad govori da Ja imam dijete. Pa slavljen neka sam Ja (i visoko iznad toga) da uzmem (Sebi) drûgu ili dijete!‘”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ عُمَرُ وَافَقْتُ اللَّهَ فِي ثَلاَثٍ ـ أَوْ وَافَقَنِي رَبِّي فِي ثَلاَثٍ ـ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، لَوِ اتَّخَذْتَ مَقَامَ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَدْخُلُ عَلَيْكَ الْبَرُّ وَالْفَاجِرُ، فَلَوْ أَمَرْتَ أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ بِالْحِجَابِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ آيَةَ الْحِجَابِ قَالَ وَبَلَغَنِي مُعَاتَبَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بَعْضَ نِسَائِهِ، فَدَخَلْتُ عَلَيْهِنَّ قُلْتُ إِنِ انْتَهَيْتُنَّ أَوْ لَيُبَدِّلَنَّ اللَّهُ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم خَيْرًا مِنْكُنَّ‏.‏ حَتَّى أَتَيْتُ إِحْدَى نِسَائِهِ، قَالَتْ يَا عُمَرُ، أَمَا فِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا يَعِظُ نِسَاءَهُ حَتَّى تَعِظَهُنَّ أَنْتَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏عَسَى رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبَدِّلَهُ أَزْوَاجًا خَيْرًا مِنْكُنَّ مُسْلِمَاتٍ‏}‏ الآيَةَ‏.‏

 

Pričao nam je Musedded, prenoseći od Jahjaa b. Seida, on od Humejda, ovaj od Enesa, koji kaže da je Omer kazivao: “Podudario sam se s Allahovom odlukom u tri slučaja (ili: ‘Gospodar moj se podudario sa mnom u troje‘): Rekao sam: ‘Allahov Poslaniče, kad bi ti uzeo mjesto na kojem je stajao Ibrahim (Mekamu Ibrahim) kao mjesto za obavljanje namaza?‘ Rekao sam: ‘Allahov Poslaniče, kod tebe ulaze i čestiti i poročni, pa kada bi naredio majkama pravovjernih (suprugama svojim) da se pokrivaju?‘ – i Allah je objavio ajet o hidžabu. I (na koncu) doprlo je do mene”, veli (dalje Omer), “da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, ukorio neke od svojih supruga, pa sam im otišao i rekao: ‘Ili ćete prestati (s uznemiravanjem Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem) ili će Allah Svome Poslaniku dati bolje od vas!‘ Tako sam došao kod jedne od njegovih supruga, a ona reče: ‘Omere, zar Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, oskudijeva u onome čime će posavjetovati svoje supruge, pa ih ti savjetuješ?!‘ Allah je (tim povodom) objavio: ‘Ako vas on pusti, Gospodar će mu njegov umjesto vas dati žena boljih od vas, odanih Allahu, vjernica…‘.”


 

وَقَالَ ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنِي حُمَيْدٌ، سَمِعْتُ أَنَسًا، عَنْ عُمَرَ‏.‏

 

Ibn-Ebu-Merjem kaže da mu je pričao Jahja b. Ejjub, prenoseći od Humejda da je rekao: “Čuo sam Enesa kako (ovaj hadis) prenosi od Omera.”


 

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، أَخْبَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ أَلَمْ تَرَىْ أَنَّ قَوْمَكِ بَنَوُا الْكَعْبَةَ وَاقْتَصَرُوا عَنْ قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ ‏”‏‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ تَرُدُّهَا عَلَى قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ قَالَ ‏”‏ لَوْلاَ حِدْثَانُ قَوْمِكِ بِالْكُفْرِ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ لَئِنْ كَانَتْ عَائِشَةُ سَمِعَتْ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا أُرَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَرَكَ اسْتِلاَمَ الرُّكْنَيْنِ اللَّذَيْنِ يَلِيَانِ الْحِجْرَ، إِلاَّ أَنَّ الْبَيْتَ لَمْ يُتَمَّمْ عَلَى قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ‏.‏

 

Pričao nam je Ismail, a njemu Malik, prenoseći od Ibn-Šihaba, on od Salima b. Abdullaha, da je Abdullah b. Muhammed b. Ebu-Bekr, obavijestio Abdullaha b. Omera, prenoseći od Aiše, radijallahu anha, supruge Vjerovjesnikove, sallallahu alejhi ve sellem, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Zar ne znaš da je tvoj narod (Kurejš) smanjio Ka‘bu, kad ju je popravljao, u odnosu na Ibrahimove temelje?“ – “Allahov Poslaniče“, upitala sam, “zašto je ne povratiš na Ibrahimove temelje?“ – “Da nije vremenske bliskosti između tvoga naroda i nevjerovanja (ja bih to učinio) “, odgovorio je on. Abdullah b. Omer veli: “Aiša je ovo zaista čula od Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, a ja mislim da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, izostavio doticanje dvaju uglova koji su do Hidžra samo zato što Ka‘ba nije u potpunosti izgrađena na Ibrahimovim temeljima.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ أَهْلُ الْكِتَابِ يَقْرَءُونَ التَّوْرَاةَ بِالْعِبْرَانِيَّةِ، وَيُفَسِّرُونَهَا بِالْعَرَبِيَّةِ لأَهْلِ الإِسْلاَمِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ لاَ تُصَدِّقُوا أَهْلَ الْكِتَابِ وَلاَ تُكَذِّبُوهُمْ، وَقُولُوا ‏{‏آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ‏}‏ الآيَةَ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Beššar, njemu Osman b. Omer, a ovog je obavijestio ‘Ali b. Mubarek, prenoseći od Jahjaa b. Ebu-Kesira, on od Ebu-Seleme, a ovaj od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je kazivao: “Sljedbenici Knjige (židovi) čitali su Tevrat na hebrejskom jeziku, a sljedbenicima islama tumačili ga na arapskome, pa je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Nemojte vjerovati sljedbenicima Knjige (židovima), a nemojte (im) ni ne vjerovati, nego recite: ‘Mi vjerujemo u Allaha i u ono što je objavljeno nama…‘”


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، سَمِعَ زُهَيْرًا، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى إِلَى بَيْتِ الْمَقْدِسِ سِتَّةَ عَشَرَ شَهْرًا أَوْ سَبْعَةَ عَشَرَ شَهْرًا، وَكَانَ يُعْجِبُهُ أَنْ تَكُونَ قِبْلَتُهُ قِبَلَ الْبَيْتِ، وَإِنَّهُ صَلَّى ـ أَوْ صَلاَّهَا ـ صَلاَةَ الْعَصْرِ، وَصَلَّى مَعَهُ قَوْمٌ، فَخَرَجَ رَجُلٌ مِمَّنْ كَانَ صَلَّى مَعَهُ، فَمَرَّ عَلَى أَهْلِ الْمَسْجِدِ وَهُمْ رَاكِعُونَ قَالَ أَشْهَدُ بِاللَّهِ لَقَدْ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قِبَلَ مَكَّةَ، فَدَارُوا كَمَا هُمْ قِبَلَ الْبَيْتِ، وَكَانَ الَّذِي مَاتَ عَلَى الْقِبْلَةِ قَبْلَ أَنْ تُحَوَّلَ قِبَلَ الْبَيْتِ رِجَالٌ قُتِلُوا لَمْ نَدْرِ مَا نَقُولُ فِيهِمْ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ ‏}‏

 

Pričao nam je Ebu-Nu‘ajm, da je čuo Zuhejra, kako prenosi od Ebu-Ishaka, a on od Beraa, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, klanjao šesnaest ili sedamnaest mjeseci (okrećući se) prema Bejtul-makdisu (u Jerusalemu), ali je stalno želio da mu kibla bude prema Ka‘bi. (Prvi namaz što ga je klanjao prema Ka‘bi) bio je ikindijski namaz. S njim je klanjalo još nekoliko ljudi. Kasnije je jedan čovjek od onih koji su klanjali s njim izišao i prošao pored klanjača u d’amiji, dok su oni još bili u namazu na rukuu, i uzviknuo: “Kunem se Allahom, sada sam klanjao zajedno s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, (bili smo okrenuti) prema Mekki!“ Tada su se ovi odmah okrenuli prema Ka‘bi, kao što su i oni ranije. “Što se tiče ljudi koji su pomrli, odnosno izginuli, još u vremenu okretanja prema ranijoj kibli, prije nego što je ona promijenjena, mi nismo znali šta ćemo kazati o njima, pa je Allah objavio: ‘Allah neće dopustiti da propadnu namazi vaši. – A Allah je prema ljudima zaista vrlo blag i milostiv.‘”


 

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ رَاشِدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، وَأَبُو أُسَامَةَ ـ وَاللَّفْظُ لِجَرِيرٍ ـ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، وَقَالَ أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ يُدْعَى نُوحٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ يَا رَبِّ‏.‏ فَيَقُولُ هَلْ بَلَّغْتَ فَيَقُولُ نَعَمْ‏.‏ فَيُقَالُ لأُمَّتِهِ هَلْ بَلَّغَكُمْ فَيَقُولُونَ مَا أَتَانَا مِنْ نَذِيرٍ‏.‏ فَيَقُولُ مَنْ يَشْهَدُ لَكَ فَيَقُولُ مُحَمَّدٌ وَأُمَّتُهُ‏.‏ فَتَشْهَدُونَ أَنَّهُ قَدْ بَلَّغَ ‏”‏‏.‏ ‏{‏وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا‏}‏ فَذَلِكَ قَوْلُهُ جَلَّ ذِكْرُهُ ‏{‏وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا‏}‏ وَالْوَسَطُ الْعَدْلُ‏.‏

 

Pričao nam je Jusuf b. Rašid, njemu Džerir i Ebu-Usama – a riječi su Džerirove – prenoseći od A‘meša, a on od Ebu-Saliha…; a Ebu-Usama veli da im je pričao Ebu-Salih, prenoseći od Ebu-Seida Hudrija da je kazivao: “Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Nuh će na Sudnjem danu biti pozvan, pa će reći: ‘Odazivam Ti se i pokoravam, Gospodaru moj!‘ Tada će (Uzvišeni Allah) reći: ‘Jesi li dostavio (objavu)?‘ – ‘Jesam!‘, odgovorit će on, a onda će njegovom narodu biti rečeno: ‘Je li vam dostavio?‘ – ‘Nije nam došao nikakav opominjač!‘, reći će oni, a Allah će upitati (Nuha): ‘Ko će ti posvjedočiti?‘ – ‘Muhammed i njegovi sljedbenici!‘, reći će on, i vi ćete, zaista, posvjedočiti da je on dostavio (objavu).‘ A riječi: ‘I da će Poslanik biti svjedok protiv vas,’ je ono na što se odnose riječi Uzvišenog: ‘I tako smo od vas stvorili pravednu zajednicu da biste svjedočili protiv ostalih ljudi, i da Poslanik bude svjedok protiv vas…‘” (Vesat znači “pravednost”.)


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ بَيْنَا النَّاسُ يُصَلُّونَ الصُّبْحَ فِي مَسْجِدِ قُبَاءٍ إِذْ جَاءَ جَاءٍ فَقَالَ أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قُرْآنًا أَنْ يَسْتَقْبِلَ الْكَعْبَةَ فَاسْتَقْبِلُوهَا‏.‏ فَتَوَجَّهُوا إِلَى الْكَعْبَةِ‏.‏

 

Pričao nam je Musedded, a njemu Jahja, prenoseći od Sufjana, on od Abdullaha b. Dinara, a ovaj od Ibn-Omera, radijallahu anhuma, (da je kazivao): “Dok je svijet klanjao sabah-namaz u mesdžidu Kuba, došao je neki čovjek i rekao: ‘Allah je objavio Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, u Kur‘anu da se okrene prema Ka‘bi, pa se okrenite prema njoj!‘ – i oni su okrenuli svoja lica prema Ka‘bi.”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمْ يَبْقَ مِمَّنْ صَلَّى الْقِبْلَتَيْنِ غَيْرِي‏.‏

 

Pričao nam je ‘Ali b. Abdullah, a njemu Mu‘temir, prenoseći od svoga oca, a ovaj od Enesa, radijallahu anhu, da je kazivao: “Nije od onih koji su klanjali (okrećući se) prema dvjema kiblama ostao niko osim mene.”


 

حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ بَيْنَمَا النَّاسُ فِي الصُّبْحِ بِقُبَاءٍ جَاءَهُمْ رَجُلٌ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ أُنْزِلَ عَلَيْهِ اللَّيْلَةَ قُرْآنٌ، وَأُمِرَ أَنْ يَسْتَقْبِلَ الْكَعْبَةَ أَلاَ فَاسْتَقْبِلُوهَا‏.‏ وَكَانَ وَجْهُ النَّاسِ إِلَى الشَّأْمِ فَاسْتَدَارُوا بِوُجُوهِهِمْ إِلَى الْكَعْبَةِ‏.‏

 

Pričao nam je Halid b. Mahled, njemu Sulejman, a ovom Abdullah b. Dinar, prenoseći od Ibn-Omera, radijallahu anhuma, (da je kazivao): “Dok su ljudi u Kubau još bili na sabah-namazu, došao je neki čovjek i rekao: ‘Sinoć je Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, objavljen kur‘anski ajet kojim mu je naređeno da se okrene prema Ka‘bi, pa se okrenite prema njoj!‘ Lica ljudi bila su okrenuta prema Šamu, te su se okrenuli i stali prema Ka‘bi.”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ بَيْنَا النَّاسُ بِقُبَاءٍ فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ إِذْ جَاءَهُمْ آتٍ فَقَالَ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَدْ أُنْزِلَ عَلَيْهِ اللَّيْلَةَ قُرْآنٌ، وَقَدْ أُمِرَ أَنْ يَسْتَقْبِلَ الْكَعْبَةَ فَاسْتَقْبِلُوهَا‏.‏ وَكَانَتْ وُجُوهُهُمْ إِلَى الشَّأْمِ فَاسْتَدَارُوا إِلَى الْكَعْبَةِ‏.‏

 

Pričao nam je Jahja b. Kazea, a njemu Malik, prenoseći od Abdullaha b. Dinara, a on od Ibn-Omera da je kazivao: “Dok su ljudi u Kubau još bili na sabah-namazu, došao je neko i rekao: ‘Sinoć je Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, objavljen kur‘anski ajet kojim mu je naređeno da se okrene prema Ka‘bi, pa se okrenite prema njoj!‘ Lica njihova bila su okrenuta prema Šamu, te su se samo okrenuli prema Ka‘bi.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ صَلَّيْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ سِتَّةَ عَشَرَ ـ أَوْ سَبْعَةَ عَشَرَ ـ شَهْرًا، ثُمَّ صَرَفَهُ نَحْوَ الْقِبْلَةِ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Musenna, a njemu Jahja, prenoseći od Sufjana, kojem je pričao Ebu-Ishak, kako je čuo Beraa, radijallahu anhu, da je kazivao: “Klanjali smo s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, (okrenuti) prema Bejtul-makdisu (u Jerusalemu) šesnaest (ili sedamnaest mjeseci), a potom ga je (Allah) usmjerio prema kibli (tj. Ka‘bi).”


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ بَيْنَا النَّاسُ فِي الصُّبْحِ بِقُبَاءٍ إِذْ جَاءَهُمْ رَجُلٌ فَقَالَ أُنْزِلَ اللَّيْلَةَ قُرْآنٌ، فَأُمِرَ أَنْ يَسْتَقْبِلَ الْكَعْبَةَ، فَاسْتَقْبِلُوهَا‏.‏ وَاسْتَدَارُوا كَهَيْئَتِهِمْ، فَتَوَجَّهُوا إِلَى الْكَعْبَةِ وَكَانَ وَجْهُ النَّاسِ إِلَى الشَّأْمِ‏.‏

 

Pričao nam je Musa b. Ismail, njemu Abdul-Aziz b. Muslim, a ovom Abdullah b. Dinar, da je čuo Ibn-Omera, radijallahu anhuma, da je kazivao: “Dok su ljudi u Kubau još bili na sabah-namazu, došao je neki čovjek i rekao: ‘Sinoć je objavljen kur’anski ajet i naređeno (Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem) da se okrene prema Ka‘bi, pa se okrenite prema njoj!‘ Oni su se, onako kako su stajali, samo okrenuli i stali prema Ka‘bi; a lica ljudi bila su prije toga okrenuta prema Šamu.”


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ بَيْنَمَا النَّاسُ فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ بِقُبَاءٍ إِذْ جَاءَهُمْ آتٍ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ أُنْزِلَ عَلَيْهِ اللَّيْلَةَ، وَقَدْ أُمِرَ أَنْ يَسْتَقْبِلَ الْكَعْبَةَ، فَاسْتَقْبِلُوهَا‏.‏ وَكَانَتْ وُجُوهُهُمْ إِلَى الشَّأْمِ فَاسْتَدَارُوا إِلَى الْقِبْلَةِ‏.‏

 

Pričao nam je Kutejba b. Seid, prenoseći od Malika, on od Abdullaha b. Dinara, a ovaj od Ibn-Omera da je kazivao: “Dok su ljudi u Kubau još bili na sabah-namazu, došao je neko i rekao: ‘Sinoć je Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, objavljeno i naređeno da se okrene prema Ka‘bi, pa se i vi okrenite prema njoj!‘ Lica su im bila okrenuta prema Šamu, te su se (odmah) okrenuli prema kibli (tj. Ka‘bi).”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا يَوْمَئِذٍ حَدِيثُ السِّنِّ أَرَأَيْتِ قَوْلَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى ‏{‏إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا‏}‏ فَمَا أُرَى عَلَى أَحَدٍ شَيْئًا أَنْ لاَ يَطَّوَّفَ بِهِمَا‏.‏ فَقَالَتْ عَائِشَةُ كَلاَّ لَوْ كَانَتْ كَمَا تَقُولُ كَانَتْ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ لاَ يَطَّوَّفَ بِهِمَا، إِنَّمَا أُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِي الأَنْصَارِ، كَانُوا يُهِلُّونَ لِمَنَاةَ، وَكَانَتْ مَنَاةُ حَذْوَ قُدَيْدٍ، وَكَانُوا يَتَحَرَّجُونَ أَنْ يَطُوفُوا بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، فَلَمَّا جَاءَ الإِسْلاَمُ سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا‏}‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Jusuf, a njega je obavijestio Malik, prenoseći od Hišama b. ‘Urve, a on od svoga oca da je kazivao: “Upitao sam – a bio sam tada mlad – Aišu suprugu Vjerovjesnikovu, sallallahu alejhi ve sellem: ‘Jesi li čula riječi Uzvišenog Allaha: ‘Safa i Merva Allahova su časna mjesta, zato onaj koji Ka‘bu hodočasti ili umru obavi ne čini nikakav prijestup ako ophodi između njih‘? Čini mi se da niko neće biti griješan ako ih ne obiđe.‘ – ‘Ne, nikako!‘, reče Aiša (i dodade): ‘Kada bi to bilo kao što ti kažeš, bilo bi (rečeno): ‘… nema mu grijeha ako se kreće između njih.‘ Ovaj ajet objavljen je u vezi s ensarijama, koji su nekada hodočastili samo (kip) Menat, a Menat je bio spram Kudejda, te su, potom, prestali obilaziti Safu i Mervu (bojeći se grijeha). Kada je došao islam, oni su pitali Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, za to, pa je Uzvišeni Allah objavio: ‘Safa i Merva Allahova su časna mjesta, zato onaj koji Ka‘bu hodočasti ili umru obavi ne čini nikakav prijestup ako kreće između njih‘‘, (odgovori Aiša, radijallahu anhu).”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ الصَّفَا، وَالْمَرْوَةِ،‏.‏ فَقَالَ كُنَّا نَرَى أَنَّهُمَا مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ، فَلَمَّا كَانَ الإِسْلاَمُ أَمْسَكْنَا عَنْهُمَا، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا‏}‏‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Jusuf, a njemu Sufjan, prenoseći od Asima b. Sulejmana da je kazivao: “Pitao sam Enesa b. Malika, radijallahu anhu, o Safi i Mervi, pa je on rekao: ‘Smatrali smo da su to obredi iz džahilijjeta, i kada je došao islam, prestali smo obilaziti oko njih, pa je Uzvišeni Allah objavio: ‘Safa i Merva Allahova su časna mjesta…‘ – sve do riječi: ‘… ako se kreće između njih.‘‘“


 

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم كَلِمَةً وَقُلْتُ أُخْرَى قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ مَنْ مَاتَ وَهْوَ يَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ نِدًّا دَخَلَ النَّارَ ‏”‏‏.‏ وَقُلْتُ أَنَا مَنْ مَاتَ وَهْوَ لاَ يَدْعُو لِلَّهِ نِدًّا دَخَلَ الْجَنَّةَ‏.‏

 

Pričao nam je Abdan, prenoseći od Ebu-Hamze, on od A‘meša, ovaj od Šekika, a on od Abdullaha (b. Mesuda da je kazivao): “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao je jednu rečenicu, a ja sam rekao drugu. Vjerovjesnik je, sallallahu alejhi ve sellem, kazao: ‘Ko umre, a bude mimo Allaha obožavao sudruga (kojega Mu je pripisao) – ući će u Džehennem!‘ A ja sam kazao: ‘Ko umre, a ne bude Allahu pripisivao sudruga – ući će u Džennet!‘“


 

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو، قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ كَانَ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ الْقِصَاصُ، وَلَمْ تَكُنْ فِيهِمُ الدِّيَةُ فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى لِهَذِهِ الأُمَّةِ ‏{‏كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالأُنْثَى بِالأُنْثَى فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَىْءٌ‏}‏ فَالْعَفْوُ أَنْ يَقْبَلَ الدِّيَةَ فِي الْعَمْدِ ‏{‏فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ‏}‏ يَتَّبِعُ بِالْمَعْرُوفِ وَيُؤَدِّي بِإِحْسَانٍ، ‏{‏ذَلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ‏}‏ وَرَحْمَةٌ مِمَّا كُتِبَ عَلَى مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ‏.‏ ‏{‏فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ‏}‏ قَتَلَ بَعْدَ قَبُولِ الدِّيَةِ‏.‏

 

Pričao nam je Humejdi, njemu Sufjan, a ovom ‘Amr, kako je čuo Mudžahida, a od Ibn-Abbasa, radijallahu anhuma, da je kazivao: “Israilcima je bila propisana odmazda, a nije im bila propisana krvarina, pa je Uzvišeni Allah rekao ovom (Muhammedovom, sallallahu alejhi ve sellem) ummetu: ‘Propisuje vam se odmazda za ubijene: slobodan za slobodna, i rob za roba, i žena za ženu. A onaj kome rod ubijenog oprosti…‘ – a oprost se ogleda u tome da prihvate otkupninu (krvarinu) u slučaju namjernog ubistva – ‘… neka oni velikodušno postupe, a neka im on dobročinstvom uzvrati‘ – dakle, da (nasljednici) velikodušno (na lijep način) zatraže krvarinu, a da on (ubojica) to dobročinstvom uzvrati (i krvarinu isplati). ‘To je olakšanje od Gospodara vašeg i milost‘ – u odnosu na ono što je propisano onima prije vas. ‘A ko nasilje izvrši i poslije toga – njega bolna patnja čeka‘ – tj. ko ubije i nakon uzimanja krvarine.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، أَنَّ أَنَسًا، حَدَّثَهُمْ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ كِتَابُ اللَّهِ الْقِصَاصُ ‏”‏‏.‏

 


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ بَكْرٍ السَّهْمِيَّ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ الرُّبَيِّعَ، عَمَّتَهُ كَسَرَتْ ثَنِيَّةَ جَارِيَةٍ، فَطَلَبُوا إِلَيْهَا الْعَفْوَ فَأَبَوْا، فَعَرَضُوا الأَرْشَ فَأَبَوْا، فَأَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبَوْا إِلاَّ الْقِصَاصَ، فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْقِصَاصِ، فَقَالَ أَنَسُ بْنُ النَّضْرِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَتُكْسَرُ ثَنِيَّةُ الرُّبَيِّعِ لاَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لاَ تُكْسَرُ ثَنِيَّتُهَا‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ يَا أَنَسُ كِتَابُ اللَّهِ الْقِصَاصُ ‏”‏‏.‏ فَرَضِيَ الْقَوْمُ فَعَفَوْا، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ إِنَّ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ مَنْ لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللَّهِ لأَبَرَّهُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Abdullah b. Munir, a on je čuo Abdullaha b. Bekra Sehmija, a njemu je pričao Humejd “Prenoseći od Enesa da je Rubejji‘a, njegova tetka (po ocu), prebila sjekutić jednoj djevojci, pa su zatražili da joj (tužitelji) oproste, ali su oni to odbili. Onda su im ponudili obeštećenje, ali su oni i to odbili. Potom su došli Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, odbijajući sve drugo osim odmazde. Tada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, zapovjedio da se izvrši odmazda. ‘Allahov Poslaniče‘, reče mu Enes b. Nadr, ‘zar da se prebije sjekutić Rubejji‘i?! Ne, tako mi Onoga koji te je s istinom poslao, neće joj se sjekutić prebiti!‘ – ‘Enese‘, odgovori Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ‘po Allahovoj je knjizi – odmazda!‘ – Nakon toga ljudi (tužioci) su se zadovoljili (obeštećenjem) i oprostili, a Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Među Allahovim robovima ima i takvih kojima bi On, kada bi se zakleli Allahom za nešto, sigurno zakletvu ispunio.‘”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ عَاشُورَاءُ يَصُومُهُ أَهْلُ الْجَاهِلِيَّةِ، فَلَمَّا نَزَلَ رَمَضَانُ قَالَ ‏ “‏ مَنْ شَاءَ صَامَهُ، وَمَنْ شَاءَ لَمْ يَصُمْهُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Musedded, a njemu Jahja, prenoseći od Ubejdullaha, a njega je obavijestio Nafi‘, prenoseći od od Ibn-Omera, radijallahu anhuma, da je kazivao: “Arapi su u doba neznaboštva postili deseti dan muharrema (Ašuru), a kada je došla zapovijed o postu mjeseca ramazana, rekao je (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem): ‘Ko želi neka ga (i dalje) posti, a ko ne želi neka ne posti.‘”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ كَانَ عَاشُورَاءُ يُصَامُ قَبْلَ رَمَضَانَ، فَلَمَّا نَزَلَ رَمَضَانُ قَالَ ‏ “‏ مَنْ شَاءَ صَامَ، وَمَنْ شَاءَ أَفْطَرَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Muhammed, a njemu Ibn-‘Ujejna, prenoseći od Zuhrija, on od ‘Urve, a ovaj od Aiše, radijallahu anha, (da je kazivala): “Deseti dan muharrema postio se i prije nego što je propisan ramazanski post, a kada je propisan ramazanski post, rekao je (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem): ‘Ko želi neka (taj dan i dalje) posti, a ko ne želi neka ne posti.‘”


 

حَدَّثَنِي مَحْمُودٌ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ دَخَلَ عَلَيْهِ الأَشْعَثُ وَهْوَ يَطْعَمُ فَقَالَ الْيَوْمُ عَاشُورَاءُ‏.‏ فَقَالَ كَانَ يُصَامُ قَبْلَ أَنْ يَنْزِلَ رَمَضَانُ، فَلَمَّا نَزَلَ رَمَضَانُ تُرِكَ، فَادْنُ فَكُلْ‏.‏

 

Pričao mi je Mahmud, a njega je obavijestio ‘Ubejdullah, prenoseći od Israila, on od Mensura, ovaj od Ibrahima, on od ‘Alkame a on od Abdullaha (b. Mesuda) da je kod njega, dok je objedovao, ušao Eš‘as i rekao: “Danas je deseti dan muharrema (Dan Ašure)!“ – “Taj se dan postilo prije propisivanja ramazanskog posta, a kada je propisan ramazanski post, napušten je. Priđi i jedi!“, odgovorio je (Abdullah).


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ يَوْمُ عَاشُورَاءَ تَصُومُهُ قُرَيْشٌ فِي الْجَاهِلِيَّةِ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصُومُهُ، فَلَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ صَامَهُ وَأَمَرَ بِصِيَامِهِ، فَلَمَّا نَزَلَ رَمَضَانُ كَانَ رَمَضَانُ الْفَرِيضَةَ، وَتُرِكَ عَاشُورَاءُ، فَكَانَ مَنْ شَاءَ صَامَهُ، وَمَنْ شَاءَ لَمْ يَصُمْهُ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Musenna, njemu Jahja, a ovom Hišam, a njega je obavijestio njegov otac prenoseći od Aiše, radijallahu anha, da je kazivala: “Deseti dan muharrema postili su u doba neznaboštva Kurejšije, a postio ga je i Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem On ga je postio i naređivao da se posti i kada je došao u Medinu. A kada je došla zapovijed o postu (mjeseca) ramazana, ramazanski post postao je obavezan, a napušten je deseti dan muharrema: ko je htio postio ga je (i dalje), a ko nije htio nije ga (više) postio.”


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ عَطَاءٍ، سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقْرَأُ ‏{‏وَعَلَى الَّذِينَ يُطَوَّقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ ‏}‏‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَيْسَتْ بِمَنْسُوخَةٍ، هُوَ الشَّيْخُ الْكَبِيرُ وَالْمَرْأَةُ الْكَبِيرَةُ لاَ يَسْتَطِيعَانِ أَنْ يَصُومَا، فَلْيُطْعِمَانِ مَكَانَ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا‏.‏

 

Pričao mi je Ishak, njega je obavijestio Revh, ovom je pričao Zekerijja b. Ishak, a ovom ‘Amr b. Dinar, prenoseći od ‘Ataa da je čuo Ibn-Abbasa kako uči: “Ve alellezine jutavvekunehu fela jutikunehu fidjetun ta‘amu miskin“ (onima koji ga jedva podnose otkup je da jednog siromaha nahrane). – “Nije”, veli Ibn-Abbas, “(ovaj ajet) stavljen van snage; on se odnosi na oronulog starca i staricu koji nisu u stanju postiti. Oni će (umjesto posta) za svaki dan nahraniti jednog siromaha.”


 

حَدَّثَنَا عَيَّاشُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ قَرَأَ ‏{‏فِدْيَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ‏}‏ قَالَ هِيَ مَنْسُوخَةٌ‏.‏

 

Pričao nam je ‘Ajjaš b. Velid, njemu Abdul-A‘la, a ovom ‘Ubejdullah, prenoseći od Nafi‘a da je Ibn-Omer, radijallahu anhuma, proučio: “… fidjetun ta‘amu mesakin“ (otkup je da jednog siromaha nahrane) – i rekao: “Ovaj je ajet stavljen van snage.”


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ يَزِيدَ، مَوْلَى سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ عَنْ سَلَمَةَ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ ‏{‏وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ‏}‏ كَانَ مَنْ أَرَادَ أَنْ يُفْطِرَ وَيَفْتَدِيَ حَتَّى نَزَلَتِ الآيَةُ الَّتِي بَعْدَهَا فَنَسَخَتْهَا‏.‏ مَاتَ بُكَيْرٌ قَبْلَ يَزِيدَ‏.‏

 

Pričao nam je Kutejba, a njemu Bekr b. Mudar, prenoseći od Amra b. Harisa, on od Bukejra b. Abdullaha, ovaj od Jezida, oslobođenog roba Seleme b. Akvea, a on od Seleme da je kazivao: “Kada je objavljen (ajet): ‘Onima koji ga jedva podnose otkup je da jednog siromaha nahrane‘ – onaj ko je to želio nije postio, nego je davao otkup, sve dok nije objavljen ajet što slijedi poslije njega, koji ga je stavio van snage.” Ebu Abdullah: ‘’Bukejr je umro prije Jezida.’’


 

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا شُرَيْحُ بْنُ مَسْلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ‏.‏ لَمَّا نَزَلَ صَوْمُ رَمَضَانَ كَانُوا لاَ يَقْرَبُونَ النِّسَاءَ رَمَضَانَ كُلَّهُ، وَكَانَ رِجَالٌ يَخُونُونَ أَنْفُسَهُمْ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ‏}‏‏.‏

 

Pričao nam je Ubejdullah, prenoseći od Israila, on od Ebu-Ishaka, kako je čuo Beraa…; a Pričao nam je i Ahmed b. Osman, njemu Šurejh b. Meslema, a ovom Ibrahim b. Jusuf, prenoseći od svoga oca, on od Ebu-Ishaka, a ovaj od Beraa, radijallahu anhu, (da je kazivao): “Kada je propisan ramazanski post, (muslimani) nisu prilazili (svojim) ženama tokom cijelog ramazana. Pa ipak, neki od njih obmanjivali su sami sebe (kršeći tu odredbu), te je Allah objavio: ‘Allah zna da ste sami sebe varali, pa je prihvatio pokajanje vaše i oprostio vam.‘”


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيٍّ، قَالَ أَخَذَ عَدِيٌّ عِقَالاً أَبْيَضَ وَعِقَالاً أَسْوَدَ حَتَّى كَانَ بَعْضُ اللَّيْلِ نَظَرَ فَلَمْ يَسْتَبِينَا، فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، جَعَلْتُ تَحْتَ وِسَادَتِي‏.‏ قَالَ ‏ “‏ إِنَّ وِسَادَكَ إِذًا لَعَرِيضٌ أَنْ كَانَ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ وَالأَسْوَدُ تَحْتَ وِسَادَتِكَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Musa b. Ismail, a njemu Ebu-‘Avana, prenoseći od Husajna, on od Ša‘bija, a ovaj od ‘Adijja da je kazivao: “‘Adijj (b. Hatim) uzeo je bijelo i crno u’e (za vezanje noge u deve), i kad je bilo neko doba noći, pogledao je (u njih) i nije ih mogao razlikovati. Kada je svanulo, (došao je Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem) i rekao: ‘Allahov Poslaniče, stavio sam ispod svoga jastuka (bijelo i crno u’e).‘ – ‘Onda je tvoj jastuk uistinu velik ako su pod njim bile bijela i crna nit (zore)!‘, odgovorio mu je (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem).”


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ أَهُمَا الْخَيْطَانِ قَالَ ‏”‏ إِنَّكَ لَعَرِيضُ الْقَفَا إِنْ أَبْصَرْتَ الْخَيْطَيْنِ ‏”‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ لاَ بَلْ هُوَ سَوَادُ اللَّيْلِ وَبَيَاضُ النَّهَارِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Kutejba b. Seid, a njemu Džerir, prenoseći od Mutarrifa, on od Ša‘bija, a ovaj od ‘Adijja b. Hatima, radijallahu anhu, da je kazivao: “Upitao sam: ‘Allahov Poslaniče, šta znači: ‘… bijelu nit od crne niti…‘? Jesu li to dva konca?‘ – ‘Ti si uistinu širokog zatiljka ako si u stanju raspoznati dvije niti!‘, odgovorio mu je (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem), a zatim dodao: ‘Ne (ne radi se o dva konca), nego je to crnina noći i bjelina dana.‘”


 

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، مُحَمَّدُ بْنُ مُطَرِّفٍ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ وَأُنْزِلَتْ ‏{‏وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ‏}‏ وَلَمْ يُنْزَلْ ‏{‏مِنَ الْفَجْرِ‏}‏ وَكَانَ رِجَالٌ إِذَا أَرَادُوا الصَّوْمَ رَبَطَ أَحَدُهُمْ فِي رِجْلَيْهِ الْخَيْطَ الأَبْيَضَ وَالْخَيْطَ الأَسْوَدَ، وَلاَ يَزَالُ يَأْكُلُ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُ رُؤْيَتُهُمَا، فَأَنْزَلَ اللَّهُ بَعْدَهُ ‏{‏مِنَ الْفَجْرِ‏}‏ فَعَلِمُوا أَنَّمَا يَعْنِي اللَّيْلَ مِنَ النَّهَارِ‏.‏

 

Pričao nam je Ibn-Ebu-Merjem, njemu Ebu-Gassan Muhammed b. Mutarrif, a ovom Ebu-Hazim, prenoseći od Sehla b. Sa‘da da je kazivao: “Objavljeno je: ‘Jedite i pijte sve dok ne budete mogli razlikovati bijelu nit od crne niti…‘, a još nije bilo objavljeno: ‘od zore.‘ Tako, kad bi neko namjeravao postiti, svezao bi za svoje noge bijeli i crni konac i jeo sve dok njihove boje ne bi mogao jasno razlikovati. Potom je Allah objavio: ‘od zore‘ – i tada su oni shvatili da se time mislilo samo na razdvajanje noći od dana (tj. crnine noći od bjeline dana).”


 

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ كَانُوا إِذَا أَحْرَمُوا فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَتَوُا الْبَيْتَ مِنْ ظَهْرِهِ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏وَلَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِهَا وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَى وَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا‏}‏

 

Pričao nam je Ubejdullah b. Musa, prenoseći od Israila, on od Ebu-Ishaka, a ovaj od Beraa da je kazivao: “U doba neznaboštva (Arapi, izuzev Kurejša) imali su običaj, kada donesu odluku za odlazak na hadž (ili umru), ulaziti u (svoje) kuće s njihove stražnje strane, pa je Allah objavio: ‘Ne iskazuje se čestitost u tome da sa stražnje strane u kuće ulazite, nego je čestitost u tome da se Allaha bojite. U kuće na vrata njihova ulazite.‘”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَتَاهُ رَجُلاَنِ فِي فِتْنَةِ ابْنِ الزُّبَيْرِ فَقَالاَ إِنَّ النَّاسَ قَدْ ضُيِّعُوا، وَأَنْتَ ابْنُ عُمَرَ وَصَاحِبُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَمَا يَمْنَعُكَ أَنْ تَخْرُجَ فَقَالَ يَمْنَعُنِي أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ دَمَ أَخِي‏.‏ فَقَالاَ أَلَمْ يَقُلِ اللَّهُ ‏{‏وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ ‏}‏ فَقَالَ قَاتَلْنَا حَتَّى لَمْ تَكُنْ فِتْنَةٌ، وَكَانَ الدِّينُ لِلَّهِ، وَأَنْتُمْ تُرِيدُونَ أَنْ تُقَاتِلُوا حَتَّى تَكُونَ فِتْنَةٌ، وَيَكُونَ الدِّينُ لِغَيْرِ اللَّهِ‏.‏ وَزَادَ عُثْمَانُ بْنُ صَالِحٍ عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي فُلاَنٌ، وَحَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَمْرٍو الْمَعَافِرِيِّ، أَنَّ بُكَيْرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَهُ عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى ابْنَ عُمَرَ فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَا حَمَلَكَ عَلَى أَنْ تَحُجَّ عَامًا وَتَعْتَمِرَ عَامًا، وَتَتْرُكَ الْجِهَادَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ، وَقَدْ عَلِمْتَ مَا رَغَّبَ اللَّهُ فِيهِ قَالَ يَا ابْنَ أَخِي بُنِيَ الإِسْلاَمُ عَلَى خَمْسٍ إِيمَانٍ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَالصَّلاَةِ الْخَمْسِ، وَصِيَامِ رَمَضَانَ، وَأَدَاءِ الزَّكَاةِ، وَحَجِّ الْبَيْتِ‏.‏ قَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَلاَ تَسْمَعُ مَا ذَكَرَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ ‏{‏وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا‏}‏ ‏{‏إِلَى أَمْرِ اللَّهِ‏}‏ ‏{‏قَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ‏}‏ قَالَ فَعَلْنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ الإِسْلاَمُ قَلِيلاً، فَكَانَ الرَّجُلُ يُفْتَنُ فِي دِينِهِ إِمَّا قَتَلُوهُ، وَإِمَّا يُعَذِّبُوهُ، حَتَّى كَثُرَ الإِسْلاَمُ فَلَمْ تَكُنْ فِتْنَةٌ‏.‏ قَالَ فَمَا قَوْلُكَ فِي عَلِيٍّ وَعُثْمَانَ قَالَ أَمَّا عُثْمَانُ فَكَأَنَّ اللَّهَ عَفَا عَنْهُ، وَأَمَّا أَنْتُمْ فَكَرِهْتُمْ أَنْ تَعْفُوا عَنْهُ، وَأَمَّا عَلِيٌّ فَابْنُ عَمِّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَخَتَنُهُ‏.‏ وَأَشَارَ بِيَدِهِ فَقَالَ هَذَا بَيْتُهُ حَيْثُ تَرَوْنَ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Beššar, njemu Abdul-Vehhab, a ovom ‘Ubejdullah, prenoseći od Nafi‘a (da je kazivao): “Prenosi se od Ibn-Omera, radijallahu anhuma, da su mu u doba smutnje u vezi s Ibn-Zubejrom došla dva čovjeka i rekla: ‘Ljudi su napravili (ovo razilaženje što vidiš), a ti si Ibn-Omer, drug Vjerovjesnikov, sallallahu alejhi ve sellem, pa šta te sprečava da iziđeš?‘ – ‘Sprečava me to što je Allah zaštitio (proglasio svetom) krv moga brata!‘, odgovorio je (Ibn-Omer). ‘A zar Allah‘, rekoše njih dvojica, ‘nije kazao: ‘I borite se protiv njih sve dok smutnje (višeboštva) ne nestane…‘?‘ – ‘Mi smo se‘, odgovori on, ‘borili dok smutnja nije istrijebljena i samo vjera Allahova ostane, a vi se želite boriti kako bi smutnja zavladala, i da vjera nekom drugom mimo Allaha bude ispovijedana.‘“ Osman b. Salih dodaje (na prethodni hadis), prenoseći od Ibn-Vehba da mu je pričao neki čovjek i Hajva b. Šurejh, prenoseći od Bekra b. Amra Muafirija, on od Bukejra b. Abdullaha, a ovaj od Nafi‘a (da je kazivao): “Neki je čovjek došao Ibn-Omeru i rekao mu: ‘Ebu-Abdur-Rahmane, šta te je navelo da jedne godine obavljaš hadž, a jedne umru, a da zapostaviš borbu na Allahovom putu, iako ti je poznato koliko Allah potiče na nju?‘ – ‘Islam je, bratiću moj‘, odgovorio je (Ibn-Omer), ‘sazdan na petero: vjerovanju u Allaha i Njegova Poslanika, (klanjanju) pet (dnevnih) namaza, postu (mjeseca) ramazana, davanju zekata i hodočašću Ka‘be.‘ – ‘Ebu-Abdur-Rahmane‘, opet će ovaj, ‘zar nisi čuo šta je Allah rekao u Svojoj knjizi: ‘Ako se dvije skupine vjernika sukobe, izmirite ih; a ako jedna od njih ipak učini nasilje drugoj, onda se borite protiv one koja je učinila nasilje sve dok se Allahovim propisima ne prikloni…‘, (a također i:) ‘I borite se protiv njih sve dok smutnje (višeboštva) ne nestane…‘?‘ – ‘Činili smo (to)‘, odgovori (Ibn-Omer), ‘u doba Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kada je islam bio slab i kada je čovjek bio iskušavan u svojoj vjeri – ili su ga ubijali ili na muke stavljali – sve dok islam nije ojačao i dok nisu prestale smutnje (iskušenja).‘ ‘A šta kažeš o Aliji i Osmanu?‘, upitao je (ponovo) ovaj, a on (Ibn-Omer) odgovori: ‘Ako pitaš za Osmana, njemu je Allah oprostio, dok vi niste željeli da mu oprostite; a ako pitaš za Aliju, pa on je amidžić Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, i njegov zet. Ovo je njegova kuća, na mjestu na kojem je vidite‘, dodao je, pokazujući rukom.”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، ‏{‏وَأَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلاَ تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ‏}‏ قَالَ نَزَلَتْ فِي النَّفَقَةِ‏.‏

 

Pričao mi je Ishak, njega je obavijestio Nadr, a ovom je pričao Šu‘ba, prenoseći od Sulejmana da je kazivao: “Čuo sam Ebu-Vaila kad je, prenoseći od Huzejfe, o ajetu: ‘… i sami sebe u propast ne dovodite…‘ – rekao: ‘Objavljen je povodom (napuštanja) trošenja imetka (na Allahovom putu).‘”


 

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَصْبَهَانِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَعْقِلٍ، قَالَ قَعَدْتُ إِلَى كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ ـ يَعْنِي مَسْجِدَ الْكُوفَةِ ـ فَسَأَلْتُهُ عَنْ فِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ فَقَالَ حُمِلْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالْقَمْلُ يَتَنَاثَرُ عَلَى وَجْهِي فَقَالَ ‏”‏ مَا كُنْتُ أُرَى أَنَّ الْجَهْدَ قَدْ بَلَغَ بِكَ هَذَا، أَمَا تَجِدُ شَاةً ‏”‏‏.‏ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ ‏”‏ صُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ، أَوْ أَطْعِمْ سِتَّةَ مَسَاكِينَ، لِكُلِّ مِسْكِينٍ نِصْفُ صَاعٍ مِنْ طَعَامٍ، وَاحْلِقْ رَأْسَكَ ‏”‏‏.‏ فَنَزَلَتْ فِيَّ خَاصَّةً وَهْىَ لَكُمْ عَامَّةً‏.‏

 

Pričao nam je Adem, a njemu Šu‘ba, prenoseći od Abdur-Rahmana b. Asbehanija, a on je čuo Abdullaha b. Ma‘ila da je kazivao: “Sjeo sam pored Ka‘ba b. ‘Ud’rea u ovoj džamiji (tj. u Kufi) i upitao ga o otkupu postom (za propuste učinjene na had’u), pa je on rekao: ‘Priveden sam Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, a uši su me bile spopale toliko da su mi milile po licu, te on reče: ‘Nisam mislio da je iznurenost do ove mjere! Zar nemaš ovcu?‘ – ‘Nemam‘, odgovorio sam. ‘Posti tri dana‘, reče on, ‘ili nahrani šest siromaha: svakom siromahu pola saa hrane, i obrij svoju glavu.‘ Tako je ajet o otkupu objavljen povodom moga slučaja, ali važi i za vas općenito.‘”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عِمْرَانَ أَبِي بَكْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أُنْزِلَتْ آيَةُ الْمُتْعَةِ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَفَعَلْنَاهَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَمْ يُنْزَلْ قُرْآنٌ يُحَرِّمُهُ، وَلَمْ يَنْهَ عَنْهَا حَتَّى مَاتَ قَالَ رَجُلٌ بِرَأْيِهِ مَا شَاءَ‏.‏

 

Pričao nam je Musedded, a njemu Jahja, prenoseći od ‘Imrana Ebu-Bekra, a ovom je pričao Ebu-Redža, prenoseći od ‘Imrana b. Husajna, radijallahu anhuma, da je kazivao: “Objavljen je ajet o temettu‘-hadžu (stupanju u ihram za umru u mjesecima had’a, a zatim obavljanje had’a u istoj godini) u Allahovoj knjizi, i mi smo ga obavljali s Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem. U Kur‘anu (kasnije) nije objavljeno (ništa) čime bi to bilo zabranjeno, niti je on (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem) to zabranjivao sve do svoje smrti. A jedan je čovjek, ipak, po svome mišljenju rekao što je htio.”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَتْ عُكَاظٌ وَمَجَنَّةُ وَذُو الْمَجَازِ أَسْوَاقًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَتَأَثَّمُوا أَنْ يَتَّجِرُوا فِي الْمَوَاسِمِ فَنَزَلَتْ ‏{‏لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّكُمْ‏}‏ فِي مَوَاسِمِ الْحَجِّ‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed, koji kaže da ga je obavijestio Ibn-‘Ujejna, prenoseći od ‘Amra, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhuma, da je kazivao: “Ukaz, Mid’enna i Zul-Med’az bila su, u doba neznaboštva, trgovišta, i (muslimani) su smatrali grešnim trgovati (na njima) u vrijeme sajmova, pa je objavljeno: ‘Ne pripisuje vam se u grijeh da od Gospodara svoga molite neko dobro,‘ tojest, u danima hadža.”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَازِمٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ كَانَتْ قُرَيْشٌ وَمَنْ دَانَ دِينَهَا يَقِفُونَ بِالْمُزْدَلِفَةِ، وَكَانُوا يُسَمَّوْنَ الْحُمْسَ، وَكَانَ سَائِرُ الْعَرَبِ يَقِفُونَ بِعَرَفَاتٍ، فَلَمَّا جَاءَ الإِسْلاَمُ أَمَرَ اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَأْتِيَ عَرَفَاتٍ، ثُمَّ يَقِفَ بِهَا ثُمَّ يُفِيضَ مِنْهَا، فَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى ‏{‏ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ‏}‏

 

Pričao nam je ‘Ali b. Abdullah, njemu Muhammed b. Hazim, a ovom Hišam, prenoseći od svoga oca, a on od Aiše, radijallahu anha, (da je kazivala): “Kurejšije i oni koji su slijedili njihovu vjeru stajali su (u doba neznaboštva) na Muzdelifi, a zvali su se ‘hums‘ (čvrsti, nepokolebljivi), dok su ostali Arapi stajali na Arefatu. Kada je došao islam, Allah je naredio Svome Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, da ode na Arefat, stoji na njemu, a zatim pohrli s njega. To je značenje Njegovih riječi: ‘Zatim pohrlite odakle hrle ostali ljudi…‘”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، أَخْبَرَنِي كُرَيْبٌ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ يَطَوَّفُ الرَّجُلُ بِالْبَيْتِ مَا كَانَ حَلاَلاً حَتَّى يُهِلَّ بِالْحَجِّ، فَإِذَا رَكِبَ إِلَى عَرَفَةَ فَمَنْ تَيَسَّرَ لَهُ هَدِيَّةٌ مِنَ الإِبِلِ أَوِ الْبَقَرِ أَوِ الْغَنَمِ، مَا تَيَسَّرَ لَهُ مِنْ ذَلِكَ أَىَّ ذَلِكَ شَاءَ، غَيْرَ إِنْ لَمْ يَتَيَسَّرْ لَهُ فَعَلَيْهِ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ، وَذَلِكَ قَبْلَ يَوْمِ عَرَفَةَ، فَإِنْ كَانَ آخِرُ يَوْمٍ مِنَ الأَيَّامِ الثَّلاَثَةِ يَوْمَ عَرَفَةَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ، ثُمَّ لِيَنْطَلِقْ حَتَّى يَقِفَ بِعَرَفَاتٍ مِنْ صَلاَةِ الْعَصْرِ إِلَى أَنْ يَكُونَ الظَّلاَمُ، ثُمَّ لِيَدْفَعُوا مِنْ عَرَفَاتٍ إِذَا أَفَاضُوا مِنْهَا حَتَّى يَبْلُغُوا جَمْعًا الَّذِي يُتَبَرَّرُ فِيهِ، ثُمَّ لِيَذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا، أَوْ أَكْثِرُوا التَّكْبِيرَ وَالتَّهْلِيلَ قَبْلَ أَنْ تُصْبِحُوا ثُمَّ أَفِيضُوا، فَإِنَّ النَّاسَ كَانُوا يُفِيضُونَ، وَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ‏}‏ حَتَّى تَرْمُوا الْجَمْرَةَ‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Ebu-Bekr, njemu Fudajl b. Sulejman, a ovom Musa b. ‘Ukba, kojeg je obavijestio Kurejb, prenoseći od Ibn-Abbasa da je kazivao: “Čovjek obilazi oko Ka‘be sve dok je slobodan od ihrama i dok ne zanijeti hadž. A kada uzjaše (jahalicu) za odlazak na Arefat, onaj koji je to u stanju (potjerat će sa sobom) kurban – bilo od deva, ili od goveda, ili od ovaca; do čega mu je lakše doći, odnosno što želi od toga – a onaj koji to nije u stanju, njemu su tri dana (posta) u toku hadža obaveza, i to prije Arefata; a ako bi mu posljednji od ta tri dana bio dan Arefata, ne bi učinio prijestup. Neka on zatim ode kako bi stajao na Arefatu od ikindijskog namaza pa sve do sumraka. Nakon toga (hadžije) odlaze s Arefata, i kada krenu odatle, (idu) sve dok ne stignu do Džem‘a (Muzdelife), gdje će zanoćiti. Zatim neka mnogo spominju Allaha – i tu mnogo veličajte Allaha izgovarajući tekbir (Allahu ekber!) i tehlil (la ilahe illallah!) prije nego što osvanete – a zatim krenite (odatle), jer je (i ostali) svijet (odatle) kretao, (a Uzvišeni) Allah kaže: ‘Zatim pohrlite odakle hrle ostali ljudi i tra’ite od Allaha oprosta, jer Allah, uistinu, prašta i samilostan je‘ – sve dok ne bacite kamenčiće na džemretima.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ “‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Ma‘mer, a njemu Abdul-Varis, prenoseći od Abdul-Aziza, a on od Enesa da je kazivao: “Vjerovjesnik je, sallallahu alejhi ve sellem, govorio: ‘Allahu, Gospodaru naš, podari nam na ovom svijetu dobro i na onom svijetu dobro, i sačuvaj nas patnje u ognju!‘”


 

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، تَرْفَعُهُ قَالَ ‏ “‏ أَبْغَضُ الرِّجَالِ إِلَى اللَّهِ الأَلَدُّ الْخَصِمُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ka‘bisa, a njemu Sufjan, prenoseći od Ibn-Džurejd’a, on od Ibn-Ebu-Mulejke, a ovaj od Aiše koja pripisuje Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekao: “Allahu su najmrži ljudi najljući protivnici-svađalice.”


 

وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Abdullah (b. Velid) veli: “Pričao nam je (ovaj hadis) Sufjan, a njemu Ibn-D’urejd’, prenoseći od Ibn-Ebu-Mulejke, on od Aiše, radijallahu anha, a ona od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem”


 

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، يَقُولُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ ‏{‏حَتَّى إِذَا اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا‏}‏ خَفِيفَةً، ذَهَبَ بِهَا هُنَاكَ، وَتَلاَ ‏{‏حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتَى نَصْرُ اللَّهِ أَلاَ إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِيبٌ‏}‏ فَلَقِيتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ فَذَكَرْتُ لَهُ ذَلِكَ فَقَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ مَعَاذَ اللَّهِ، وَاللَّهِ مَا وَعَدَ اللَّهُ رَسُولَهُ مِنْ شَىْءٍ قَطُّ إِلاَّ عَلِمَ أَنَّهُ كَائِنٌ قَبْلَ أَنْ يَمُوتَ، وَلَكِنْ لَمْ يَزَلِ الْبَلاَءُ بِالرُّسُلِ حَتَّى خَافُوا أَنْ يَكُونَ مَنْ مَعَهُمْ يُكَذِّبُونَهُمْ، فَكَانَتْ تَقْرَؤُهَا ‏{‏وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِّبُوا‏}‏ مُثَقَّلَةً‏.‏

 

Pričao nam je Ibrahim b. Musa, a njemu Hišam, prenoseći od Ibn-Džurejdža, a on od Ibn-Ebu-Mulejke da je kazivao: “Ibn-Abbas je, radijallahu anhu, proučio: ‘I kad bi poslanici gotovo nadu gubili i pomišljali da su iznevjereni…‘ (bez tešdida na harfu za u riječi kuzibu); povezujući taj ajet s onim tamo (tj. u suri El-Bekare) – a onda nastavio: ‘… da bi i poslanik i oni koji su s njim vjerovali uzviknuli: ‘Kada će već jednom Allahova pomoć?!‘ Eto, Allahova je pomoć zaista blizu!‘ Susreo sam Urvu b. Zubejra i spomenuo mu to… … pa je on rekao: ‘Aiša je kazala: ‘Allahu sačuvaj! Tako mi Allaha, Allah nije nikad ništa obećao Svome poslaniku a da on nije znao da će se to obistiniti prije njegove smrti. Ali poslanici su toliko bili izlagani iskušenjima da su se plašili kako će ih oni koji su s njima proglasiti lašcima.‘ Ona je ovaj ajet učila: ‘… ve zannu ennehum kad kuzzibu…‘ (… i pomišljali da će ih lašcima proglasiti…) – s tešdidom na harfu za u riječi kuzzibu (lašcima proglasiti).‘“


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ إِذَا قَرَأَ الْقُرْآنَ لَمْ يَتَكَلَّمْ حَتَّى يَفْرُغَ مِنْهُ، فَأَخَذْتُ عَلَيْهِ يَوْمًا، فَقَرَأَ سُورَةَ الْبَقَرَةِ حَتَّى انْتَهَى إِلَى مَكَانٍ قَالَ تَدْرِي فِيمَا أُنْزِلَتْ‏.‏ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ أُنْزِلَتْ فِي كَذَا وَكَذَا‏.‏ ثُمَّ مَضَى‏.‏ وَعَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، ‏{‏فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ‏}‏ قَالَ يَأْتِيهَا فِي‏.‏ رَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ‏.‏

 

Pričao nam je Ishak, njega je obavijestio Nadr b. Šumejl, a ovog Ibn-‘Avn, prenoseći od Nafi‘a da je kazivao: “Kada bi učio Kur‘an, Ibn-Omer, radijallahu anhuma, ostavljao bi svaki drugi govor dok ne završi s učenjem. Tako sam ga jednog dana (na njegov zahtjev) pratio u Mushafu, a on je (napamet) učio suru El-Bekara, dok nije došao do jednog mjesta (ajeta) i upitao: ‘Znaš li povodom čega je objavljen (ovaj ajet)?‘ – ‘Ne znam‘, odgovorio sam. ‘Objavljen je povodom toga i toga‘, rekao je on, a zatim nastavio (s učenjem).” A od Abdus-Sameda se prenosi da mu je pričao njegov otac, njemu Ejjub, prenoseći od Nafi‘a, a on od Ibn-Omera da je – (tumačeći ajet): “… i vi njivama svojim prilazite kako hoćete…“ – rekao: “Prilazi joj (tj. opći s njom) u…“ Muhammed b. Jahja b. Seid prenosi ovu izjavu od svoga oca, on od Ubejdullaha, ovaj od Nafi‘a, a on od Ibn-Omera.


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ الْمُنْكَدِرِ، سَمِعْتُ جَابِرًا ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَتِ الْيَهُودُ تَقُولُ إِذَا جَامَعَهَا مِنْ وَرَائِهَا جَاءَ الْوَلَدُ أَحْوَلَ‏.‏ فَنَزَلَتْ ‏{‏نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ‏}‏

 

Pričao nam je Ebu-Nu‘ajm, a njemu Sufjan, prenoseći od Ibn-Munkedira, a on je čuo Džabira, radijallahu anhu, da je kazivao: “Židovi su govorili: ‘Kada (čovjek) opći sa ženom otpozadi, dijete se rodi razroko‘ – pa je objavljeno: ‘Žene su vaše – njive vaše, i vi njivama svojim prilazite kako hoćete…‘”


 

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ رَاشِدٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَعْقِلُ بْنُ يَسَارٍ، قَالَ كَانَتْ لِي أُخْتٌ تُخْطَبُ إِلَىَّ‏.‏ وَقَالَ إِبْرَاهِيمُ عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، حَدَّثَنِي مَعْقِلُ بْنُ يَسَارٍ،‏.‏ حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ الْحَسَنِ، أَنَّ أُخْتَ، مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ طَلَّقَهَا زَوْجُهَا، فَتَرَكَهَا حَتَّى انْقَضَتْ عِدَّتُهَا، فَخَطَبَهَا فَأَبَى مَعْقِلٌ، فَنَزَلَتْ ‏{‏فَلاَ تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ‏}‏‏.‏

 

Pričao nam je ‘Ubejdullah b. Seid, njemu Ebu-Amir ‘Akadi, ovom ‘Abbad b. Rašid, a ovom Hasan kazavši: “Rekao mi je Ma‘kil b. Jesar: ‘Imao sam sestru koja je, kada je kod mene bila, prošena…‘” A Ibrahim kazuje prenoseći od Junusa, a on Hasana, da mu je pričao Ma‘kil b. Jesar…; a Pričao nam je i Ebu-Ma‘mer, njemu Abdul-Varis, a ovom Junus, prenoseći od Hasana da je sestru Ma‘kila b. Jesara pustio njen muž i ostavio je dok joj nije istekao priček (iddet), a onda je (ponovo) zaprosio, ali ga je Ma‘kil odbio. Tada je objavljen ajet: “… ne smetajte im da se ponovo udaju za svoje muževe…”


 

حَدَّثَنِي أُمَيَّةُ بْنُ بِسْطَامٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ حَبِيبٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ ابْنُ الزُّبَيْرِ قُلْتُ لِعُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ ‏{‏وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا‏}‏ قَالَ قَدْ نَسَخَتْهَا الآيَةُ الأُخْرَى فَلِمَ تَكْتُبُهَا أَوْ تَدَعُهَا قَالَ يَا ابْنَ أَخِي، لاَ أُغَيِّرُ شَيْئًا مِنْهُ مِنْ مَكَانِهِ‏.‏

 

Pričao mi je Umejja b. Bistam, a njemu Jezid b. Zurej‘, prenoseći od Habiba, on od Ibn-Ebu-Mulejke, a ovaj od Ibn-Zubejra da je kazivao: “Upitao sam Osmana (o ajetu): ‘Oni među vama kojima se primiče smrt, a koji ostavljaju iza sebe žene…‘ – pa je on odgovorio: ‘Stavio ga je van snage drugi ajet.‘ – ‘Pa zašto ga onda zapisuješ (u mushaf)?‘ (ili: ‘Pa zašto ga onda ostavljaš /u njemu/?‘). – ‘Sine brata moga‘, odgovorio je on, ‘ja ništa u njemu ne mijenjam (i ne uklanjam) s njegova mjesta!‘“


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا شِبْلٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، ‏{‏وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا‏}‏ قَالَ كَانَتْ هَذِهِ الْعِدَّةُ تَعْتَدُّ عِنْدَ أَهْلِ زَوْجِهَا وَاجِبٌ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لأَزْوَاجِهِمْ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَعْرُوفٍ‏}‏ قَالَ جَعَلَ اللَّهُ لَهَا تَمَامَ السَّنَةِ سَبْعَةَ أَشْهُرٍ وَعِشْرِينَ لَيْلَةً وَصِيَّةً، إِنْ شَاءَتْ سَكَنَتْ فِي وَصِيَّتِهَا، وَإِنْ شَاءَتْ خَرَجَتْ، وَهْوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى ‏{‏غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ‏}‏ فَالْعِدَّةُ كَمَا هِيَ وَاجِبٌ عَلَيْهَا‏.‏ زَعَمَ ذَلِكَ عَنْ مُجَاهِدٍ‏.‏ وَقَالَ عَطَاءٌ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ نَسَخَتْ هَذِهِ الآيَةُ عِدَّتَهَا عِنْدَ أَهْلِهَا، فَتَعْتَدُّ حَيْثُ شَاءَتْ، وَهْوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى ‏{‏غَيْرَ إِخْرَاجٍ‏}‏‏.‏ قَالَ عَطَاءٌ إِنْ شَاءَتِ اعْتَدَّتْ عِنْدَ أَهْلِهِ وَسَكَنَتْ فِي وَصِيَّتِهَا، وَإِنْ شَاءَتْ خَرَجَتْ لِقَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى ‏{‏فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ‏}‏‏.‏ قَالَ عَطَاءٌ ثُمَّ جَاءَ الْمِيرَاثُ فَنَسَخَ السُّكْنَى فَتَعْتَدُّ حَيْثُ شَاءَتْ، وَلاَ سُكْنَى لَهَا‏.‏ وَعَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ مُجَاهِدٍ بِهَذَا‏.‏ وَعَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ نَسَخَتْ هَذِهِ الآيَةُ عِدَّتَهَا فِي أَهْلِهَا، فَتَعْتَدُّ حَيْثُ شَاءَتْ لِقَوْلِ اللَّهِ ‏{‏غَيْرَ إِخْرَاجٍ‏}‏ نَحْوَهُ‏.‏

 

Pričao nam je Ishak, njemu Revh, a ovom Šibl, prenoseći od Ibn-Ebu-Nedžiha, a on od Mud’ahida da je – (tumačeći ajet): “Oni među vama kojima se primiče smrt, a koji ostavljaju iza sebe žene…“ – rekao: “Bio je to priček (iddet) koji je žena obavezno morala provesti kod muževe porodice, a potom je Allah objavio: ‘Oni među vama kojima se primiče smrt, a koji ostavljaju iza sebe žene – trebaju im oporukom unaprijed za godinu dana odrediti izdržavanje, i da se one ne udaljuju iz kuće. A ako je same napuste, vi niste odgovorni za ono što one sa sobom, po zakonu, urade – a Allah je silan i mudar.‘“ “Allah joj je“, veli on, “ostatak godine, sedam mjeseci i dvadeset noći, učinio oporukom: ako želi, boravit će u skladu s oprukom (cijelu godinu kod muževe porodice); a ako želi, izići će (tj. napustiti njegovu porodicu nakon četiri mjeseca i deset dana). To je značenje riječi Uzvišenog Allaha: ‘…i da se one ne udaljuju iz kuće. A ako je same napuste, vi niste odgovorni…‘ Priček koji je propisan za nju je (i dalje) obavezan.“ On (tj. Ibn-Ebu-Nedžih) tvrdi da je Mudžahid tako govorio. A ‘Ata veli da je Ibn-Abbas rekao: “Ovaj ajet dokinuo je obavezu njenog boravka za vrijeme pričeka kod njene (tj. muževe) porodice, i ona priček provodi gdje želi. To su riječi Uzvišenog Allaha: ‘… i da se one ne udaljuju iz kuće…‘”‘Ata kaže: “Ako želi, boravit će za vrijeme pričeka kod muževe porodice i stanovat će tamo gdje joj je oporučeno; a ako želi, napustit će (muževu porodicu), sukladno riječima Uzvišenog Allaha: ‘… vi niste odgovorni za ono što one sa sobom, po zakonu, urade…‘“ ‘Ata (također) kaže: “Zatim su objavljeni propisi o nasljedstvu dokinuli njeno pravo na boravak (u muževoj porodici), te stoga ona priček provodi gdje želi, i ona nema prava na boravak (stan i izdržavanje za vrijeme pričeka).”Muhammed b. Jusuf prenosi da mu je isto to pričao Verkâ‘, prenoseći od Ibn-Ebu-Nedžiha, a on od Mudžahida. A Ibn-Ebu-Nedžih prenosi od ‘Ataa, a on od Ibn-Abbasa da je rekao: “Ovaj ajet stavio je van snage njen priček (tj. obavezu boravka za vrijeme pričeka) u njenoj (tj. muževoj) porodici, tako da ona za vrijeme pričeka može boraviti gdje želi, sukladno Allahovim riječima: ‘… i da se one ne udaljuju iz kuće…‘“ – slično (onome što se prenosi od Mudžahida).


 

حَدَّثَنَا حِبَّانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ جَلَسْتُ إِلَى مَجْلِسٍ فِيهِ عُظْمٌ مِنَ الأَنْصَارِ وَفِيهِمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى، فَذَكَرْتُ حَدِيثَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ فِي شَأْنِ سُبَيْعَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ، فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ وَلَكِنَّ عَمَّهُ كَانَ لاَ يَقُولُ ذَلِكَ‏.‏ فَقُلْتُ إِنِّي لَجَرِيءٌ إِنْ كَذَبْتُ عَلَى رَجُلٍ فِي جَانِبِ الْكُوفَةِ‏.‏ وَرَفَعَ صَوْتَهُ، قَالَ ثُمَّ خَرَجْتُ فَلَقِيتُ مَالِكَ بْنَ عَامِرٍ أَوْ مَالِكَ بْنَ عَوْفٍ قُلْتُ كَيْفَ كَانَ قَوْلُ ابْنِ مَسْعُودٍ فِي الْمُتَوَفَّى عَنْهَا زَوْجُهَا وَهْىَ حَامِلٌ فَقَالَ قَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ أَتَجْعَلُونَ عَلَيْهَا التَّغْلِيظَ، وَلاَ تَجْعَلُونَ لَهَا الرُّخْصَةَ لَنَزَلَتْ سُورَةُ النِّسَاءِ الْقُصْرَى بَعْدَ الطُّولَى‏.‏ وَقَالَ أَيُّوبُ عَنْ مُحَمَّدٍ لَقِيتُ أَبَا عَطِيَّةَ مَالِكَ بْنَ عَامِرٍ‏.‏

 

Pričao nam je Hibban, njemu Abdullah, a ovog je obavijestio Abdullah b. ‘Avn, prenoseći od Muhammeda b. Sirina da je kazivao: “Sjedio sam na sijelu gdje su bili velikani ensarija, među njima i Abdur-Rahman b. Ebu-Lejla, pa sam spomenuo hadis Abdullaha b. Utbe o slučaju Subej‘e, kćerke Harisove. Tada je Abdur-Rahman rekao: ‘Ali to nije bilo mišljenje njegovog amidže (Abdullaha b. Mesuda)!‘ – ‘Ja sam, uistinu, hrabar‘, rekoh, ‘ako sam slagao na čovjeka iz Kufe!‘ (Izgovarajući to on je – veli prenosilac – podigao glas.) Nakon toga sam”, kaže (Ibn-Sirin), “izišao i susreo se s Malikom b. Amirom (ili Malikom b. ‘Avfom) te sam ga upitao: ‘Kakav je bio Ibn-Mesudov stav o ženi kojoj muž umre dok je ona u drugom stanju?‘ – ‘Ibn-Mesud je rekao: ‘Zar joj namećete obavezu kad je u pitanju otežanje, a kad je u pitanju olakšica, onda joj je uskraćujete? Uistinu je kratka sura (zvana) En-Nisa (tj. sura Et-Talak) objavljena poslije dugačke (sure El-Bekare)‘‘, odgovori on.” Ejjub prenosi od Muhammeda (b. Sirina da je rekao): “Susreo sam Ebu-‘Atijju Malika b. Amira.”


 


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ هِشَامٌ حَدَّثَنَا قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ عَنْ عَبِيدَةَ عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ ‏ “‏ حَبَسُونَا عَنْ صَلاَةِ الْوُسْطَى حَتَّى غَابَتِ الشَّمْسُ مَلأَ اللَّهُ قُبُورَهُمْ وَبُيُوتَهُمْ أَوْ أَجْوَافَهُمْ ـ شَكَّ يَحْيَى ـ نَارًا ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Muhammed, njemu Jezid, a ovog je obavijestio Hišam, prenoseći od Muhammeda, on od ‘Abidea, ovaj od Alije, radijallahu anhu: ‘’Rekao je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem..; a PRIČAO MI JE i Abdur-Rahman, njemu Jahja b. Seid, njemu Hišam, njemu Muhammed, a ovom ‘Abide prenoseći od Alije, radijallahu anhu, da je Vjerovjesnik je, sallallahu alejhi ve sellem, na dan Hendeka rekao: “Spriječili su nas da klanjamo srednji namaz sve dok sunce nije zašlo – Allah im grobove i kuće (ili utrobe; dvoumi se Jahja) napunio vatrom!”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ شُبَيْلٍ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، قَالَ كُنَّا نَتَكَلَّمُ فِي الصَّلاَةِ يُكَلِّمُ أَحَدُنَا أَخَاهُ فِي حَاجَتِهِ حَتَّى نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلاَةِ الْوُسْطَى وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ‏}‏ فَأُمِرْنَا بِالسُّكُوتِ‏.‏

 

Pričao nam je Musedded, a njemu Jahja, prenoseći od Ismaila b. Ebu-Halida, on od Harisa b. Šubejla, ovaj od Ebu-‘Amra Šejbanija, a on od Zejda b. Erkama da je kazivao: “Mi smo (u doba Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem) razgovarali u namazu. Neko bi se od nas, kada bi imao potrebu, obraćao svome bratu, sve dok nije objavljen ajet: ‘Redovno namaz obavljajte, naročito onaj krajem dana (srednji), i pred Allahom ponizno stojte!‘ – kada nam je naređeno da šutimo.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ إِذَا سُئِلَ عَنْ صَلاَةِ الْخَوْفِ قَالَ يَتَقَدَّمُ الإِمَامُ وَطَائِفَةٌ مِنَ النَّاسِ فَيُصَلِّي بِهِمِ الإِمَامُ رَكْعَةً، وَتَكُونُ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ الْعَدُوِّ لَمْ يُصَلُّوا، فَإِذَا صَلَّوُا الَّذِينَ مَعَهُ رَكْعَةً اسْتَأْخَرُوا مَكَانَ الَّذِينَ لَمْ يُصَلُّوا وَلاَ يُسَلِّمُونَ، وَيَتَقَدَّمُ الَّذِينَ لَمْ يُصَلُّوا فَيُصَلُّونَ مَعَهُ رَكْعَةً، ثُمَّ يَنْصَرِفُ الإِمَامُ وَقَدْ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ، فَيَقُومُ كُلُّ وَاحِدٍ مِنَ الطَّائِفَتَيْنِ فَيُصَلُّونَ لأَنْفُسِهِمْ رَكْعَةً بَعْدَ أَنْ يَنْصَرِفَ الإِمَامُ، فَيَكُونُ كُلُّ وَاحِدٍ مِنَ الطَّائِفَتَيْنِ قَدْ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ، فَإِنْ كَانَ خَوْفٌ هُوَ أَشَدَّ مِنْ ذَلِكَ صَلَّوْا رِجَالاً، قِيَامًا عَلَى أَقْدَامِهِمْ، أَوْ رُكْبَانًا مُسْتَقْبِلِي الْقِبْلَةِ أَوْ غَيْرَ مُسْتَقْبِلِيهَا‏.‏ قَالَ مَالِكٌ قَالَ نَافِعٌ لاَ أُرَى عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ذَكَرَ ذَلِكَ إِلاَّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Jusuf, a njemu Malik, prenoseći od Nafi‘a, a on od Ibn-Omera, radijallahu anhuma, da bi, kada bi ga upitali o namazu u vrijeme opasnosti, govorio: “Imam i jedna skupina ljudi istupe naprijed i imam klanja s njima jedan rekat, dok je druga skupina, koja nije klanjala, (na straži) između njih i neprijatelja. Kada oni koji su s imamom klanjaju jedan rekat, povuku se na mjesto onih koji nisu klanjali i ne predaju selam, a naprijed prolaze oni koji nisu klanjali i klanjaju s njim (drugi) rekat. Zatim se imam, nakon što je klanjao dva rekata, povlači, a svaka od dvije skupine ustaje i, poslije odlaska imama, klanja sama za sebe jedan rekat. Nakon toga svaka je od dviju skupina klanjala po dva rekata. A ako opasnost bude veća, klanjat će hodeći, stojeći na nogama ili jašući – bili okrenuti prema kibli ili ne.” Malik veli da je Nafi‘ rekao: “Mislim da je to Abdullah b. Omer kazivao (prenoseći) od Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ الأَسْوَدِ، وَيَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ الشَّهِيدِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ قَالَ ابْنُ الزُّبَيْرِ قُلْتُ لِعُثْمَانَ هَذِهِ الآيَةُ الَّتِي فِي الْبَقَرَةِ ‏{‏وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏غَيْرَ إِخْرَاجٍ‏}‏ قَدْ نَسَخَتْهَا الأُخْرَى، فَلِمَ تَكْتُبُهَا قَالَ تَدَعُهَا‏.‏ يَا ابْنَ أَخِي لاَ أُغَيِّرُ شَيْئًا مِنْهُ مِنْ مَكَانِهِ‏.‏ قَالَ حُمَيْدٌ أَوْ نَحْوَ هَذَا‏.‏

 

Pričao mi je Abdullah b. Ebu-Esved, njemu Humejd b. Esved i Jezid b. Zurej‘, a njima Habib b. Šehid, prenoseći od Ibn-Ebu-Mulejke da je kazivao: “Ibn-Zubejr je rekao Osmanu: ‘Ovaj ajet u suri El-Bekare: ‘Oni među vama kojima se primiče smrt, a koji ostavljaju iza sebe žene…‘ – sve do riječi: ‘… i da se one ne udaljuju iz kuće‘ – stavljen je van snage drugim ajetom, pa zašto ga onda zapisuješ (tj. ostavljaš u mushafu)?‘ – ‘Ostavi ga, sine brata moga! Ja ništa u njemu (mushafu) ne pomjeram s njegova mjesta!‘“ Humejd veli: “Ili slično ovome.”


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، وَسَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ نَحْنُ أَحَقُّ بِالشَّكِّ مِنْ إِبْرَاهِيمَ إِذْ قَالَ ‏{‏رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَى قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِنْ قَالَ بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي‏}‏‏”‏

 

Pričao nam je Ahmed b. Salih, njemu Ibn-Vehb, a ovog je obavijestio Junus, prenoseći od Ibn-Šihaba, on od Ebu-Seleme b. Abdur-Rahmana i Seida (b. Musejjeba), a njih dvojica od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, koji kaže da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Mi smo preči da sumnjamo nego Ibrahim, kad je rekao: ‘Gospodaru moj, pokaži mi kako umrle oživljuješ!‘ – On reče: ‘Zar ne vjeruješ?‘ – ‘Vjerujem‘, odgovori on, ‘ali bih da mi se srce smiri.‘”


 

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ،‏.‏ قَالَ وَسَمِعْتُ أَخَاهُ أَبَا بَكْرِ بْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، قَالَ قَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ يَوْمًا لأَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِيمَ تَرَوْنَ هَذِهِ الآيَةَ نَزَلَتْ ‏{‏أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ‏}‏ قَالُوا اللَّهُ أَعْلَمُ‏.‏ فَغَضِبَ عُمَرُ فَقَالَ قُولُوا نَعْلَمُ أَوْ لاَ نَعْلَمُ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فِي نَفْسِي مِنْهَا شَىْءٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ‏.‏ قَالَ عُمَرُ يَا ابْنَ أَخِي قُلْ وَلاَ تَحْقِرْ نَفْسَكَ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ضُرِبَتْ مَثَلاً لِعَمَلٍ‏.‏ قَالَ عُمَرُ أَىُّ عَمَلٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لِعَمَلٍ‏.‏ قَالَ عُمَرُ لِرَجُلٍ غَنِيٍّ يَعْمَلُ بِطَاعَةِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ، ثُمَّ بَعَثَ اللَّهُ لَهُ الشَّيْطَانَ فَعَمِلَ بِالْمَعَاصِي حَتَّى أَغْرَقَ أَعْمَالَهُ‏.‏ ‏{‏فَصُرْهُنَّ‏}‏ قَطِّعْهُنَّ‏.‏

 

Pričao nam je Ibrahim, a njega je obavijestio Hišam, prenoseći od Ibn-Džurejdža, koji veli da je čuo Abdullaha b. Ebu-Mulejku kako prenosi od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, a (još) veli i da je čuo njegovog brata Ebu-Bekra b. Ebu-Mulejku kako prenosi od ‘Ubejda b. ‘Umejra da je kazivao: “Jednog je dana Omer, radijallahu anhu, upitao Vjerovjesnikove, sallallahu alejhi ve sellem, drugove: ‘Šta mislite u vezi s čim je objavljen ovaj ajet: ‘Kome bi od vas bilo drago da posjeduje bašču…‘?‘ – ‘Allah najbolje zna!‘, odgovorili su oni, pa se Omer na to rasrdio i rekao: ‘Kažite: ‘Znamo!‘, ili: ‘Ne znamo!‘‘ – ‘Vođo pravovjernih‘, reče tada Ibn-Abbas, ‘osjećam nešto u vezi s tim ajetom.‘ – ‘Reci, sine brata moga‘, reče (mu) Omer, ‘i ne potcjenjuj se!‘ – ‘Naveden je kao primjer za djela‘, reče Ibn-Abbas. ‘Kakva djela?‘, upita Omer. ‘Za djela‘, ponovo će Ibn-Abbas. ‘Za bogatog čovjeka‘, reče Omer, ‘koji je poslušan Uzvišenom Allahu, a onda mu Allah pošalje šejtana, te on počne činiti grijehe, sve dok ne potopi (i ne upropasti) svoja (dobra) djela.‘“


 

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي شَرِيكُ بْنُ أَبِي نَمِرٍ، أَنَّ عَطَاءَ بْنَ يَسَارٍ، وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي عَمْرَةَ الأَنْصَارِيَّ، قَالاَ سَمِعْنَا أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ لَيْسَ الْمِسْكِينُ الَّذِي تَرُدُّهُ التَّمْرَةُ وَالتَّمْرَتَانِ وَلاَ اللُّقْمَةُ وَلاَ اللُّقْمَتَانِ‏.‏ إِنَّمَا الْمِسْكِينُ الَّذِي يَتَعَفَّفُ وَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ يَعْنِي قَوْلَهُ ‏{‏لاَ يَسْأَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا‏}‏‏”‏

 

Pričao nam je Ibn-Ebu-Merjem, njemu Muhammed b. Džafer, a ovom Šerik b. Ebu-Nemir, da su ‘Ata b. Jesar i Abdur-Rahman b. Ebu-‘Amre pričali kako su čuli od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Nije (puki) siromah onaj kojeg odbiju (zadovolje) datula-dvije ili zalogaj-dva, nego je puki siromah onaj koji se stidi (zaiskati). Čitajte, ako hoćete – dakle, riječi Uzvišenog: ‘Oni proseći ne dodijavaju ljudima.‘”


 

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَمَّا نَزَلَتِ الآيَاتُ مِنْ آخِرِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ فِي الرِّبَا قَرَأَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى النَّاسِ، ثُمَّ حَرَّمَ التِّجَارَةَ فِي الْخَمْرِ‏.‏

 

Pričao nam je Omer b. Hafs b. Gijas, njemu njegov otac, ovom A‘meš, a ovom Muslim, prenoseći od Mesruka, a ovaj od Aiše, radijallahu anha, da je kazivala: “Kada su objavljeni posljednji ajeti sure El-Bekare koji govore o kamati, Allahov Poslanik ih je, sallallahu alejhi ve sellem, proučio svijetu, a potom zabranio trgovinu opojnim pićima.”


 

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، سَمِعْتُ أَبَا الضُّحَى، يُحَدِّثُ عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ لَمَّا أُنْزِلَتِ الآيَاتُ الأَوَاخِرُ مِنْ سُورَةِ الْبَقَرَةِ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَلاَهُنَّ فِي الْمَسْجِدِ، فَحَرَّمَ التِّجَارَةَ فِي الْخَمْرِ‏.‏

 

Pričao nam je Bišr b. Halid, a njega je obavijestio Muhammed b. Džafer, prenoseći od Šu‘be, on od Sulejmana A‘meša, koji je čuo Ebu-Duhaa, kako prenosi od Mesruka, a ovaj od Aiše da je kazivala: “Kada su objavljeni posljednji ajeti sure El-Bekare, Allahov ih je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, proučio (svijetu) u džamiji, a potom zabranio trgovinu opojnim pićima.”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا أُنْزِلَتِ الآيَاتُ مِنْ آخِرِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ قَرَأَهُنَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ، وَحَرَّمَ التِّجَارَةَ فِي الْخَمْرِ‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Beššar, njemu Gunder, a ovom Šu‘ba, prenoseći od Mensura, on od Ebu-Duhaa, ovaj od Mesruka, a on od Aiše da je kazivala: “Kada su objavljeni posljednji ajeti sure El-Bekare, Vjerovjesnik ih je, sallallahu alejhi ve sellem, proučio u džamiji i objavio zabranu trgovanja opojnim pićima.”


 

وَقَالَ لَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، وَالأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا أُنْزِلَتِ الآيَاتُ مِنْ آخِرِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَهُنَّ عَلَيْنَا، ثُمَّ حَرَّمَ التِّجَارَةَ فِي الْخَمْرِ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Jusuf, prenoseći od Sufjana, on od Mensura i A‘meša, oni od Ebu-Duhaa, ovaj od Mesruka, a on od Aiše, radijallahu anhu, da je kazivala: “Kada su objavljeni posljednji ajeti sure El-Bekare, Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ustao i proučio nam ih, a potom zabranio trgovinu opojnim pićima.”


 

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ بْنُ عُقْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ آخِرُ آيَةٍ نَزَلَتْ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم آيَةُ الرِّبَا‏.‏

 

Pričao nam je Ka‘bisa b. Ukba, a njemu Sufjan, prenoseći od Asima, on od Ša‘bija, a ovaj od Ibn-Abbasa, radijallahu anhuma, da je kazivao: “Posljednji je ajet koji je objavljen Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, ajet o kamati.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مِسْكِينٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ مَرْوَانَ الأَصْفَرِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ ابْنُ عُمَرَ أَنَّهَا قَدْ نُسِخَتْ ‏{‏وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ‏}‏ الآيَةَ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed, njemu Nufejli, a ovom Miskin, prenoseći od Šu‘be, on od Halida Hazzaa, ovaj od Mervana Asfera, a on od jednog od Vjerovjesnikovih, sallallahu alejhi ve sellem, drugova, tj. Ibn-Omera, da je ajet: “Pokazivali vi ono što je u dušama vašim ili to krili…“ – stavljen je van snage.


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا رَوْحٌ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ مَرْوَانَ الأَصْفَرِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ أَحْسِبُهُ ابْنَ عُمَرَ ـ ‏{‏إِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ‏}‏ قَالَ نَسَخَتْهَا الآيَةُ الَّتِي بَعْدَهَا‏.‏

 

Pričao mi je Ishak b. Mensur, njega je obavijestio Revh, a ovog Šu‘ba, prenoseći od Halida Hazzaa, on od Mervana Asfera, a ovaj od jednog od drugova Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem – mislim, kaže (prenosilac), da je to bio Ibn-Omer – da je rekao: “Ajet: ‘Pokazivali vi ono što je u dušama vašim ili to krili…‘ – stavljen je van snage ajetom koji dolazi poslije njega.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التُّسْتَرِيُّ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ تَلاَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏أُولُو الأَلْبَابِ‏}‏ قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ فَإِذَا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ، فَأُولَئِكَ الَّذِينَ سَمَّى اللَّهُ، فَاحْذَرُوهُمْ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Meslema, a njemu Jezid b. Ibrahim Tusteri, prenoseći od Ibn-Ebu-Mulejke, on od Kasima b. Muhammeda, a ovaj od Aiše, radijallahu anhu, da je kazivala: “Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, proučio ovaj ajet: ‘On tebi objavljuje Knjigu: u njoj su ajeti jasni – oni su glavnina Knjige, a drugi su manje jasni. Oni čija su srca pokvarena – željni smutnje i svog tumačenja – slijede one što su manje jasni. A tumačenje njihovo zna samo Allah. A oni koji su u nauku upućeni govore: ‘Mi vjerujemo u njih, sve je od Gospodara našeg!‘ – sve do riječi: ‘… a samo razumom obdareni shvaćaju‘ – a onda je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Kad vidiš one koji slijede manje jasne ajete u njoj, znaj da su to oni koje je Allah imenovao, pa ih se pričuvajte!‘”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ مَا مِنْ مَوْلُودٍ يُولَدُ إِلاَّ وَالشَّيْطَانُ يَمَسُّهُ حِينَ يُولَدُ، فَيَسْتَهِلُّ صَارِخًا مِنْ مَسِّ الشَّيْطَانِ إِيَّاهُ، إِلاَّ مَرْيَمَ وَابْنَهَا ‏”‏‏.‏ ثُمَّ يَقُولُ أَبُو هُرَيْرَةَ وَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ ‏{‏وَإِنِّي أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ‏}‏

 

Pričao mi je Abdullah b. Muhammed, njemu Abdur-Rezzak, a ovog je obavijestio Ma‘mer, prenoseći od Zuhrija, on od Seida b. Musejjeba, a ovaj od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Svako dijete koje se rodi šejtan dotakne prilikom rađanja, i ono dođe na svijet plačući zbog šejtanova dodira, izuzev Merjeme i njezina sina.” Ebu-Hurejra je, potom, rekao: “Čitajte, ako hoćete: ‘… i ja nju i porod njezin stavljam pod Tvoje okrilje od prokletog šejtana.‘”


 

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ مَنْ حَلَفَ يَمِينَ صَبْرٍ لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ، لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏”‏‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَ ذَلِكَ ‏{‏إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً أُولَئِكَ لاَ خَلاَقَ لَهُمْ فِي الآخِرَةِ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ‏.‏ قَالَ فَدَخَلَ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ وَقَالَ مَا يُحَدِّثُكُمْ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ قُلْنَا كَذَا وَكَذَا‏.‏ قَالَ فِيَّ أُنْزِلَتْ كَانَتْ لِي بِئْرٌ فِي أَرْضِ ابْنِ عَمٍّ لِي قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ بَيِّنَتُكَ أَوْ يَمِينُهُ ‏”‏ فَقُلْتُ إِذًا يَحْلِفَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينِ صَبْرٍ يَقْتَطِعُ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ وَهْوَ فِيهَا فَاجِرٌ، لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانٌ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Hadždžadž b. Minhal, njemu Ebu-Avana, prenoseći od A‘meša, on od Ebu-Vaila, a ovaj od Abdullaha b. Mesuda, radijallahu anhu, da je rekao: “Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Ko se zakune lažno da bi ugrabio imetak brata muslimana susrest će Allaha, a On će na njega biti ljut. Kao potvrdu ovome Allah Je, dž.š., objavio: ‘Oni koji obavezu svoju prema Allahu i zakletve svoje zamjenjuju nečim što malo vrijedi – na onom svijetu nikakva dobra neće imati.’’” Kaže: “Ušao je Eš‘as b. Kajs i upitao: ‘O čemu vam priča Ebu-Abdur-Rahman?’ – ‘O tome i tome’, odgovorili smo, a on reče: ‘Taj ajet objavljen je zbog mene. Imao sam bunar na zemlji svoga amidžića. Poslanik je, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Daj dokaz, ili neka se on zakune!’ – ‘Neka se on zakune, Allahov Poslaniče!’, rekoh. ‘Ko se zakune lažno da bi ugrabio imetak brata muslimana – susrest će Allaha, a On će na njega biti ljut’, reče Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem’”


 

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ ـ هُوَ ابْنُ أَبِي هَاشِمٍ ـ سَمِعَ هُشَيْمًا، أَخْبَرَنَا الْعَوَّامُ بْنُ حَوْشَبٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَجُلاً، أَقَامَ سِلْعَةً فِي السُّوقِ فَحَلَفَ فِيهَا لَقَدْ أَعْطَى بِهَا مَا لَمْ يُعْطَهُ‏.‏ لِيُوقِعَ فِيهَا رَجُلاً مِنَ الْمُسْلِمِينَ، فَنَزَلَتْ ‏{‏إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ‏.‏

 

Pričao nam je Ali, sin Ebu-Hašimov, da je čuo od Hušejma, kojeg je obavijestio Avvam b. Havšeb, prenoseći od Ibrahima b. Abdur-Rahmana, a on od Abdullaha b. Ebu-Evfaa, radijallahu anhu, da je neki čovjek prodavao robu na pijaci i zaklinjao se da mu je za nju nuđeno više nego što je uistinu bilo, kako bi naveo jednog muslimana da je kupi. Tada je objavljeno: “Oni koji obavezu svoju prema Allahu i zakletve svoje zamjenjuju nečim što malo vrijedi…”


 

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ امْرَأَتَيْنِ، كَانَتَا تَخْرِزَانِ فِي بَيْتٍ ـ أَوْ فِي الْحُجْرَةِ ـ فَخَرَجَتْ إِحْدَاهُمَا وَقَدْ أُنْفِذَ بِإِشْفًى فِي كَفِّهَا، فَادَّعَتْ عَلَى الأُخْرَى، فَرُفِعَ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ، فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ لَوْ يُعْطَى النَّاسُ بِدَعْوَاهُمْ لَذَهَبَ دِمَاءُ قَوْمٍ وَأَمْوَالُهُمْ ‏”‏‏.‏ ذَكِّرُوهَا بِاللَّهِ وَاقْرَءُوا عَلَيْهَا ‏{‏إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ‏}‏‏.‏ فَذَكَّرُوهَا فَاعْتَرَفَتْ، فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ الْيَمِينُ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Nasr b. Ali b. Nasr, njemu Abdullah b. Davud, prenoseći od Ibn-Džurejdža, a ovaj od Ibn-Ebu-Mulejke da su dvije žene nizale đerdan u nekoj kući, pa je jedna od njih izišla. U ruku im je bilo zabodeno šilo i zato je optužila drugu. Tužba je predata Ibn-Abbasu. Tada je on rekao: “Allahov je Poslanik, s. a. v. s., rekao: ‘Kad bi se ljudima presuđivalo na osnovu optužbi drugih ljudi, otišle bi (bespravno) krvarine i imeci naroda.’ Podsjetite je na Allaha i proučite joj: ‘Oni koji obavezu svoju prema Allahu i zakletve svoje zamjenjuju…’” Podsjetili su je na Allaha, i ona je priznala istinu. Tada je Ibn-Abbas rekao: “Allahov je Poslanik rekao: ‘Zakletvom se brani osoba koja je optužena.’”


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ مَعْمَرٍ،‏.‏ وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سُفْيَانَ، مِنْ فِيهِ إِلَى فِيَّ قَالَ انْطَلَقْتُ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ـ فَبَيْنَا أَنَا بِالشَّأْمِ إِذْ جِيءَ بِكِتَابٍ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى هِرَقْلَ قَالَ وَكَانَ دِحْيَةُ الْكَلْبِيُّ جَاءَ بِهِ فَدَفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى، فَدَفَعَهُ عَظِيمُ بُصْرَى إِلَى ـ هِرَقْلَ ـ قَالَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَلْ هَا هُنَا أَحَدٌ مِنْ قَوْمِ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالُوا نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَدُعِيتُ فِي نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَدَخَلْنَا عَلَى هِرَقْلَ، فَأُجْلِسْنَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا مِنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا‏.‏ فَأَجْلَسُونِي بَيْنَ يَدَيْهِ، وَأَجْلَسُوا أَصْحَابِي خَلْفِي، ثُمَّ دَعَا بِتُرْجُمَانِهِ فَقَالَ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ، فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ‏.‏ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَايْمُ اللَّهِ، لَوْلاَ أَنْ يُؤْثِرُوا عَلَىَّ الْكَذِبَ لَكَذَبْتُ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِتُرْجُمَانِهِ سَلْهُ كَيْفَ حَسَبُهُ فِيكُمْ قَالَ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو حَسَبٍ‏.‏ قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قَالَ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ أَيَتَّبِعُهُ أَشْرَافُ النَّاسِ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ‏.‏ قَالَ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ قَالَ قُلْتُ لاَ بَلْ يَزِيدُونَ‏.‏ قَالَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ، بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ، سَخْطَةً لَهُ قَالَ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قَالَ قُلْتُ تَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالاً، يُصِيبُ مِنَّا وَنُصِيبُ مِنْهُ‏.‏ قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قَالَ قُلْتُ لاَ وَنَحْنُ مِنْهُ فِي هَذِهِ الْمُدَّةِ لاَ نَدْرِي مَا هُوَ صَانِعٌ فِيهَا‏.‏ قَالَ وَاللَّهِ مَا أَمْكَنَنِي مِنْ كَلِمَةٍ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرَ هَذِهِ‏.‏ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ لاَ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِتُرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ حَسَبِهِ فِيكُمْ، فَزَعَمْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو حَسَبٍ، وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي أَحْسَابِ قَوْمِهَا، وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ فِي آبَائِهِ مَلِكٌ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ، وَسَأَلْتُكَ عَنْ أَتْبَاعِهِ أَضُعَفَاؤُهُمْ أَمْ أَشْرَافُهُمْ فَقُلْتَ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ، وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ، فَعَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ يَذْهَبَ فَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ سَخْطَةً لَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ، وَكَذَلِكَ الإِيمَانُ إِذَا خَالَطَ بَشَاشَةَ الْقُلُوبِ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ، وَكَذَلِكَ الإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ فَزَعَمْتَ أَنَّكُمْ قَاتَلْتُمُوهُ فَتَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سِجَالاً، يَنَالُ مِنْكُمْ وَتَنَالُونَ مِنْهُ، وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى، ثُمَّ تَكُونُ لَهُمُ الْعَاقِبَةُ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ لاَ يَغْدِرُ، وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لاَ تَغْدِرُ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ، فَقُلْتُ لَوْ كَانَ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ ائْتَمَّ بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ‏.‏ قَالَ ثُمَّ قَالَ بِمَ يَأْمُرُكُمْ قَالَ قُلْتُ يَأْمُرُنَا بِالصَّلاَةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّلَةِ وَالْعَفَافِ‏.‏ قَالَ إِنْ يَكُ مَا تَقُولُ فِيهِ حَقًّا فَإِنَّهُ نَبِيٌّ، وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ، وَلَمْ أَكُ أَظُنُّهُ مِنْكُمْ، وَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لأَحْبَبْتُ لِقَاءَهُ، وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمَيْهِ، وَلَيَبْلُغَنَّ مُلْكُهُ مَا تَحْتَ قَدَمَىَّ‏.‏ قَالَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَهُ، فَإِذَا فِيهِ ‏”‏ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ، إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ، سَلاَمٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى، أَمَّا بَعْدُ، فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الإِسْلاَمِ، أَسْلِمْ تَسْلَمْ، وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ، فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الأَرِيسِيِّينَ، وَ‏{‏يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لاَ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ‏}‏‏”‏‏.‏ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ ارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ عِنْدَهُ، وَكَثُرَ اللَّغَطُ، وَأُمِرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا قَالَ فَقُلْتُ لأَصْحَابِي حِينَ خَرَجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ، أَنَّهُ لَيَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا بِأَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَىَّ الإِسْلاَمَ‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ فَدَعَا هِرَقْلُ عُظَمَاءَ الرُّومِ فَجَمَعَهُمْ فِي دَارٍ لَهُ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ، هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلاَحِ وَالرَّشَدِ آخِرَ الأَبَدِ، وَأَنْ يَثْبُتَ لَكُمْ مُلْكُكُمْ قَالَ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الأَبْوَابِ، فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِقَتْ، فَقَالَ عَلَىَّ بِهِمْ‏.‏ فَدَعَا بِهِمْ فَقَالَ إِنِّي إِنَّمَا اخْتَبَرْتُ شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ، فَقَدْ رَأَيْتُ مِنْكُمُ الَّذِي أَحْبَبْتُ‏.‏ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ‏.‏

 

Pričao mi je Ibrahim b. Musa, prenoseći od Hišama, a ovaj od Ma‘mera; a Pričao mi je i Abdullah b. Muhammed, a njemu Abdur-Rezzak da ga je obavijestio Ma‘mer, prenoseći od Zuhrija da je kazivao kako ga je obavijestio Ubejdullah b. Abdullah b. Utba, kojemu je pričao Ibn-Abbas, a ovom Ebu-Sufjan, iz svojih usta u njegova: “Otputovao sam u vrijeme dok je između mene i Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, bilo (ono što je bilo). Dok sam bio u Šamu, doneseno je od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, pismo Heraklu.” (Ibn-Abbas kaže: “Donio ga je Dihja Kelbi i predao ga velikodostojniku grada Busre, koji ga je uručio Heraklu. On je upitao: ‘Ima li ovdje neko iz naroda ovog čovjeka koji misli da je vjerovjesnik?’ – ‘Da’, rekli su, ‘ima.’”) Ebu-Sufjan dalje pripovijeda: “Tada sam pozvan s grupom Kurejšija. Ušli smo kod Herakla, pa nam je rečeno da sjednemo pred njega. ‘Ko je od vas u najbližem srodstvu s ovim čovjekom koji tvrdi da je vjerovjesnik?’, upitao je. ‘Ja sam mu najbliži’, odgovorih. Rekli su mi da sjednem pred njega, a mojim drugovima da sjednu meni iza leđa. Tada on reče svome prevodiocu: ‘Reci im da ću ja pitati ovoga (Ebu-Sufjana) o ovom čovjeku, koji tvrdi da je vjerovjesnik. Ako mi on slaže, neka oni to opovrgnu.’” (Ebu-Sufjan kaže: “Tako mi Allaha da se nisam stidio laži koju bi oni mogli otkriti, ja bih na njega nešto i slagao.”) “Zatim je rekao svome prevodiocu: ‘Pitaj ga kako se među njima cijeni njegovo porijeklo.’ – ‘On je kod nas ugledan’, rekoh. ‘Da li je neko od njegovih očeva bio kralj?’, upita. ‘Nije’, rekoh. ‘Da li ste ga optuživali da govori neistinu prije negoli je rekao to što je rekao?’, pitao je. ‘Nismo’, rekoh. ‘Da li ga slijede ljudi od položaja, ili siromašni?’, pitao je. ‘Ne, nego puk (slabi i nejaki)’, odgovorih. ‘Da li se njihov broj povećava ili smanjuje?’, upita on. ‘Njihov se broj povećava’, rekoh. ‘Da li je iko od njih napustio njegovu vjeru iz srdžbe nakon što ju je primio?’, upitao je. ‘Ne’, odgovorio sam. ‘Da li ste se borili protiv njega?’, upitao je. ‘Da’, izjavio sam. ‘Kakav je bio ishod borbe s njim?’, pitao je. ‘Borba između nas i njega nosi promjenljivu sreću: nekad on pobijedi, a nekad mi’, rekao sam. ‘A da li je vjerolomnik?’, upitao je. ‘Nije, ali otkako smo na putu, ne znamo šta radi i, tako mi Allaha, nije mi pružio mogućnost da ubacim išta (sumnjivo) osim ovih riječi’, odgovorio sam. ‘Da li je takvo što rekao neko prije njega?’, upitao je. ‘Nije’, rekao sam. Potom (Herakle) reče svome tumaču: ‘Reci mu (Ebu-Sufjanu): ‘Pitao sam te o njegovom porijeklu, i ti si spomenuo da je njegovo porijeklo ugledno; a poslanici su i bili odabirani između uglednika svog naroda. Pitao sam te da li je iko od njegovih predaka bio kralj, pa si rekao da nije; kažem: da je bio neko od njegovih predaka kralj, rekao bih da čovjek traži prijesto svojih predaka. Pitao sam te o njegovim sljedbenicima – da li ga slijede ljudi od položaja ili siromašni, pa si rekao da ga slijede siromašni; a oni su bili sljedbenici svih poslanika. Pitao sam te da li ste ga optuživali da laže prije negoli je rekao ono što je rekao, pa si rekao da niste; a ja znam da on nije mogao biti iskren prema ljudima, a lagati na Boga. Pitao sam te da li neko od njegovih sljedbenika napusti njegovu vjeru iz mržnje prema njoj nakon što ju je primio, pa si odgovorio da ne napušta; a tako se dešava kad ljudi vjeru prihvate srcem. Pitao sam te da li se njihov broj povećava ili smanjuje, pa si rekao da se povećava; a takvo je, inače, stanje s vjerom dok se ne upotpuni. Pitao sam te da li ste se protiv njega borili, pa si rekao da ste međusobno ratovali, nadmetali se da nekad on pobijedi, a nekad vi; a tako je uvijek s poslanicima: prvo budu stavljeni na kušnju, a zatim, na kraju, budu pobjednici. Pitao sam te da li je vjerolomnik, pa si rekao da nije; a, poslanici, također, nisu vjerolomni. Pitao sam te da li je takvo što rekao neko prije njega, pa si rekao da nije; kažem: da je prije njega neko to već rekao, pomislio bih da čovjek slijedi govor koji je rečen prije njega.’’ Zatim je (Herakle) upitao: ‘A šta vam naređuje?’ – ‘Naređuje nam namaz, zekat, održavanje rodbinskih veza i čednost’, odgovorih, a on reče: ‘Ako je istina ono što kažeš o njemu, on je zaista vjerovjesnik. Znao sam da će se pojaviti, ali nisam mislio da će biti (jedan) od vas. Da znam da ću moći do njega doći, volio bih se s njim susresti. Da sam uz njega, noge bih mu prao. On će zavladati i tlom pod mojim nogama.’ Zatim je”, kaže (Ebu-Sufjan), “zatražio pismo Allahovog Poslanika, s. a. v. s., i pročitao ga. U njemu je pisalo sljedeće: ‘U ime Allaha, Svemilosnog, Samilosnog! Od Muhammeda, Allahovog poslanika, Heraklu, glavaru Bizanta. Neka je mir koji slijedi Uputu. Pozivam te pozivom islama. Primi islam i bit ćeš spašen. Primi islam, Allah će ti dati dvostruku nagradu; ako odbiješ, snosit ćeš grijeh svoj i svojih podanika.’ ‘O sljedbenici Knjige, dođite da se okupimo oko jedne riječi, i nama i vama zajedničke: da ibadet ne činimo nikome, samo Allahu, da Mu ni u čem ne pridružujemo nikakva sudruga, da ne smatramo jedni druge bogovima mimo Allaha!’ – pa ako to oni odbace, recite (im): ‘Budite svjedoci da smo mi muslimani!’’ Kada je završio (s čitanjem pisma)”, (kaže Ebu-Sufjan), “nastala je oko njega galama i nadvikivanje. Naređeno je, i mi smo odstranjeni. Kada smo izišli, rekao sam svojim drugovima: ‘Ugled Ibn-Ebu-Kebše stvarno je porastao, a plaši ga se, eto, i kralj Benu-Esfera!’ Od tada sam bio uvjeren da će ovo što je Allahov Poslanik, s. a. v. s., donio nadvladati, tako da je i meni Allah dao, pa sam primio islam.’” Zuhri kaže: “Herakle je sazvao velikodostojnike Bizantijskog carstva u svoju kuću i rekao im: ‘O Bizantinci, želite li spas i vječnu spoznaju, te da vam se održi carstvo?’ Ustuknuli su prema vratima”, kaže (Zuhri), “kao preplašene zebre, ali su vidjeli da su ona već zatvorena. (Herakle) tada reče: ‘Vratite ih!’ (Vratili su ih) te im on reče: ‘Ja sam zaista samo ispitivao vašu privrženost svojoj vjeri; vidio sam ono što volim. Oni su mu sedždu učinili i njime bili zadovoljni.”


 

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ كَانَ أَبُو طَلْحَةَ أَكْثَرَ أَنْصَارِيٍّ بِالْمَدِينَةِ نَخْلاً، وَكَانَ أَحَبَّ أَمْوَالِهِ إِلَيْهِ بَيْرُحَاءٍ، وَكَانَتْ مُسْتَقْبِلَةَ الْمَسْجِدِ، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُهَا وَيَشْرَبُ مِنْ مَاءٍ فِيهَا طَيِّبٍ، فَلَمَّا أُنْزِلَتْ ‏{‏لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ‏}‏ قَامَ أَبُو طَلْحَةَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ ‏{‏لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ‏}‏ وَإِنَّ أَحَبَّ أَمْوَالِي إِلَىَّ بَيْرُحَاءٍ وَإِنَّهَا صَدَقَةٌ لِلَّهِ، أَرْجُو بِرَّهَا وَذُخْرَهَا عِنْدَ اللَّهِ، فَضَعْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ حَيْثُ أَرَاكَ اللَّهُ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ بَخْ، ذَلِكَ مَالٌ رَايِحٌ، ذَلِكَ مَالٌ رَايِحٌ، وَقَدْ سَمِعْتُ مَا قُلْتَ، وَإِنِّي أَرَى أَنْ تَجْعَلَهَا فِي الأَقْرَبِينَ ‏”‏‏.‏ قَالَ أَبُو طَلْحَةَ أَفْعَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَسَمَهَا أَبُو طَلْحَةَ فِي أَقَارِبِهِ وَبَنِي عَمِّهِ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَرَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ ‏”‏ ذَلِكَ مَالٌ رَابِحٌ ‏”‏‏.‏ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ يَحْيَى قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ ‏”‏ مَالٌ رَايِحٌ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ismail, njemu Malik, prenoseći od Ishaka b. Abdullaha b. Ebu-Talhe da je čuo Enesa b. Malika, radijallahu anhu, kako govori: “Ebu Talha imao je najviše stabala datula među ensarijama u Medini, a najviše je od svog imetka volio (palmik) Biruha, koji je bio preko puta džamije. Allahov Poslanik, s. a. v. s., ulazio je u njega i pio lijepu vodu, koje je tamo bilo. Kada je objavljen ajet: ‘Nećete zaslužiti dobročinstvo dok ne budete dijelili ono što volite!’, Ebu-Talha došao je i rekao: ‘Allahov Poslaniče, Allah kaže: ‘Nećete zaslužiti dobročinstvo dok ne budete dijelili ono što volite!’, a najdraži mi je imetak Biruha. Poklanjam ga u ime Allaha! Nadam se da ću nagradu za to naći kod Allaha. Podijeli ga, Allahov Poslaniče, kako ti Allah pokaže!’ Allahov Poslanik, s. a. v. s., tada reče: ‘Izvrsno! To je imovina koja donosi dobit i zaradu, to je imovina koja donosi dobit i zaradu! Čuo sam šta si rekao. Držim da ga trebaš podijeliti svojoj rodbini.’ – ‘Učinit ću tako, Allahov Poslaniče!’, reče Ebu-Talha. Podijelio ga je svojoj rodbini i amidžićima.” Abdullah b. Jusuf i Revh b. Ubada čitali su: “To je imetak koji donosi dobit i zaradu!” Pričao mi je Jahja da je pred Malikom čitao: “To je unosan imetak!”


 


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ ثُمَامَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ فَجَعَلَهَا لِحَسَّانَ وَأُبِيٍّ، وَأَنَا أَقْرَبُ إِلَيْهِ، وَلَمْ يَجْعَلْ لِي مِنْهَا شَيْئًا‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Abdullah Ensari i rekao: “Kazivao mi je babo, prenoseći od Sumame, a ovaj od Enesa, radijallahu anhu, da je rekao: ‘… pa ju je dao Hasanu i Ubejju. Mada sam mu bliži, nije mi dao ništa od toga.’”


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا أَبُو ضَمْرَةَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ الْيَهُودَ، جَاءُوا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِرَجُلٍ مِنْهُمْ وَامْرَأَةٍ قَدْ زَنَيَا، فَقَالَ لَهُمْ ‏”‏ كَيْفَ تَفْعَلُونَ بِمَنْ زَنَى مِنْكُمْ ‏”‏‏.‏ قَالُوا نُحَمِّمُهُمَا وَنَضْرِبُهُمَا‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ لاَ تَجِدُونَ فِي التَّوْرَاةِ الرَّجْمَ ‏”‏‏.‏ فَقَالُوا لاَ نَجِدُ فِيهَا شَيْئًا‏.‏ فَقَالَ لَهُمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ كَذَبْتُمْ ‏{‏فَأْتُوا بِالتَّوْرَاةِ فَاتْلُوهَا إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ‏}‏ فَوَضَعَ مِدْرَاسُهَا الَّذِي يُدَرِّسُهَا مِنْهُمْ كَفَّهُ عَلَى آيَةِ الرَّجْمِ، فَطَفِقَ يَقْرَأُ مَا دُونَ يَدِهِ وَمَا وَرَاءَهَا، وَلاَ يَقْرَأُ آيَةَ الرَّجْمِ، فَنَزَعَ يَدَهُ عَنْ آيَةِ الرَّجْمِ فَقَالَ مَا هَذِهِ فَلَمَّا رَأَوْا ذَلِكَ قَالُوا هِيَ آيَةُ الرَّجْمِ‏.‏ فَأَمَرَ بِهِمَا فَرُجِمَا قَرِيبًا مِنْ حَيْثُ مَوْضِعُ الْجَنَائِزِ عِنْدَ الْمَسْجِدِ، فَرَأَيْتُ صَاحِبَهَا يَجْنَأُ عَلَيْهَا يَقِيهَا الْحِجَارَةَ‏.‏

 

Pričao mi je Ibrahim b. Munzir, njemu Ebu-Damra, ovom Musa b. Ukba, prenoseći od Nafija, a on od Abdullaha b. Omera, radijallahu anhu, da je kazivao: “Neki su židovi doveli Vjerovjesniku, s. a. v. s., jednog svog čovjeka i ženu koji su bili počinili blud, te ih je Poslanik, s. a. v. s., upitao: ‘Šta radite s onima od vas koji počine blud?’ – ‘Polijevamo ih ključalom vodom i udaramo’, rekoše. ‘Ne možete naći u Tevratu kamenovanje?’, upitao ih je. ‘Ne možemo naći u njemu ništa’, odgovorili su. Na to im Abdullah b. Selam reče: ‘Slagali ste, donesite Tevrat pa ga čitajte, ako istinu govorite!’ Tada je njihov učitelj, koji među njima tumači (Tevrat), stavio svoju šaku na ajet o kamenovanju i počeo čitati ono što je oko šake, a nije čitao ajet o kamenovanju. Onda je on (Abdullah b. Selam) smaknuo njegovu ruku s ajeta o kamenovanju i rekao: ‘A šta je ovo?’ Kada su to vidjeli, rekli su da je to ajet o kamenovanju. Naredio je potom, i njih su dvoje kamenovani na mjestu gdje su klanjane dženaze kod džamije. Vidio sam njenog drugara kako se nadnosi nad nju da je zaštiti od kamenja.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَيْسَرَةَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَة َ ـ رضى الله عنه ـ ‏{‏كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ‏}‏ قَالَ خَيْرَ النَّاسِ لِلنَّاسِ، تَأْتُونَ بِهِمْ فِي السَّلاَسِلِ فِي أَعْنَاقِهِمْ حَتَّى يَدْخُلُوا فِي الإِسْلاَمِ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Jusuf, prenoseći od Sufjana, on od Mejsere, ovaj od Ebu-Hazima, a on od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je o ajetu: “Vi ste narod najbolji od svih koji su se ikada pojavili” – rekao: “… najbolji ljudi prema (drugim) ljudima. Dovedete ih s lancima na njihovim vratovima, da bi ušli u islam.”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّه ِ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ فِينَا نَزَلَتْ ‏{‏إِذْ هَمَّتْ طَائِفَتَانِ مِنْكُمْ أَنْ تَفْشَلاَ وَاللَّهُ وَلِيُّهُمَا‏}‏ قَالَ نَحْنُ الطَّائِفَتَانِ بَنُو حَارِثَةَ وَبَنُو سَلِمَةَ، وَمَا نُحِبُّ ـ وَقَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً وَمَا يَسُرُّنِي ـ أَنَّهَا لَمْ تُنْزَلْ لِقَوْلِ اللَّهِ ‏{‏وَاللَّهُ وَلِيُّهُمَا‏}‏

 

Pričao nam je Ali b. Abdullah, a njemu Sufjan, prenoseći od Amra, koji je čuo Džabira b. Abdullaha, radijallahu anhu, kako kaže: “Zbog nas objavljeno je: ‘Kada dva krila vaša gotovo nisu uzmakla, Allah ih je sačuvao’, dodavši: “Mi smo ta dva krila, Benu-Harisa i Benu-Selema, a voljeli bismo da nismo.” Sufjan je jedanput rekao: “Ne bi me obradovalo njegovo objavljivanje da nije Allahovih riječi: ‘Allah ih je sačuvao.’”


 

حَدَّثَنَا حِبَّانُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي سَالِمٌ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ فِي الرَّكْعَةِ الآخِرَةِ مِنَ الْفَجْرِ يَقُولُ ‏”‏ اللَّهُمَّ الْعَنْ فُلاَنًا وَفُلاَنًا وَفُلاَنًا ‏”‏‏.‏ بَعْدَ مَا يَقُولُ ‏”‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ‏”‏‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ شَىْءٌ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏فَإِنَّهُمْ ظَالِمُونَ‏}‏‏.‏ رَوَاهُ إِسْحَاقُ بْنُ رَاشِدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏

 

Pričao nam je Hibban b. Musa da ga je obavijestio Abdullah, a njega Ma‘mer, prenoseći od Zuhrija, koji je rekao: “Pričao mi je Salim, prenoseći od svoga oca da je on čuo Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kako – kada podigne svoju glavu s rukua na posljednjem rekatu sabah-namaza, nakon što kaže: ‘Semiallahu limen hamideh!’ – kaže: ‘Allahu, prokuni toga i toga!’, te je Allah objavio: ‘Od tebe ne zavisi da li će On pokajanje njihovo primiti, ili će ih na muke staviti, jer oni su zaista nasilnici!’” Hadis prenosi Ishak b. Rašid od Zuhrija.


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَأَبِي، سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَدْعُوَ عَلَى أَحَدٍ أَوْ يَدْعُوَ لأَحَدٍ قَنَتَ بَعْدَ الرُّكُوعِ، فَرُبَّمَا قَالَ إِذَا قَالَ ‏”‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ، اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ، اللَّهُمَّ أَنْجِ الْوَلِيدَ بْنَ الْوَلِيدِ، وَسَلَمَةَ بْنَ هِشَامٍ، وَعَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ، اللَّهُمَّ اشْدُدْ وَطْأَتَكَ عَلَى مُضَرَ وَاجْعَلْهَا سِنِينَ كَسِنِي يُوسُفَ ‏”‏‏.‏ يَجْهَرُ بِذَلِكَ وَكَانَ يَقُولُ فِي بَعْضِ صَلاَتِهِ فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ ‏”‏ اللَّهُمَّ الْعَنْ فُلاَنًا وَفُلاَنًا ‏”‏‏.‏ لأَحْيَاءٍ مِنَ الْعَرَبِ، حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ شَىْءٌ‏}‏ الآيَةَ‏.‏

 

Pričao nam je Musa b. Ismail, njemu Ibrahim b. Sa’d, ovom Ibn-Šihab, prenoseći od Seida b. Musejjeba i Ebu-Seleme b. Abddur-Rahmana, a oni od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da bi Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, kad bi htio učiti dovu protiv nekoga ili za nekoga, učio bi Kunut-dovu poslije rukua. Rekao bi: kada kaže: ‘Semiallahu limen hamideh rabbena lekel-hamd!’: “Allahu, spasi Velida b. Velida, Selemu b. Hišama i Ajjaša b. Ebu-Rebija! Allahu, pojačaj Svoj prijezir prema Mudaru i daj im godine kao godine Jusufove!” To je govorio naglas. A na sabah-namazu govorio je ponekad: “Allahu, prokuni to i to arapsko pleme!” – sve dok Allah nije objavio ajet: “Od tebe ne zavisi…”


 

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ جَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الرَّجَّالَةِ يَوْمَ أُحُدٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جُبَيْرٍ، وَأَقْبَلُوا مُنْهَزِمِينَ، فَذَاكَ إِذْ يَدْعُوهُمُ الرَّسُولُ فِي أُخْرَاهُمْ، وَلَمْ يَبْقَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ اثْنَىْ عَشَرَ رَجُلاً‏.‏

 

Pričao nam je Amr b. Halid, njemu Zuhejr, a ovom Ebu-Ishak, koji je kazivao da je čuo Beraa b. Aziba, radijallahu anhu, kako kaže: “Postavio je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, Abdullaha b. Džubejra za zapovjednika pješadije, i oni su se vratili poraženi. O tome (govori ajet): ‘… dok ih je Poslanik zvao iza njihovih leđa.’ S Poslanikom, s. a. v. s., ostalo je samo dvanaest ljudi.”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ، أَنَّ أَبَا طَلْحَةَ، قَالَ غَشِيَنَا النُّعَاسُ وَنَحْنُ فِي مَصَافِّنَا يَوْمَ أُحُدٍ ـ قَالَ ـ فَجَعَلَ سَيْفِي يَسْقُطُ مِنْ يَدِي وَآخُذُهُ، وَيَسْقُطُ وَآخُذُهُ‏.‏

 

Pričao mi je Ishak b. Ibrahim b. Abdur-Rahman Ebu-Jakub, njemu Husejn b. Muhammed, ovom Šejban, prenoseći od Katade da mu je pričao Enes kako je Ebu-Talha kazivao: “Obuzeo nas je san dok smo bili na bojištu na dan Bitke na Uhudu. Sablja mi je”, kaže, “ispadala iz ruke, i ja sam je ponovo uzimao, pa mi je opet ispadala, a ja je opet uzimao.”


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ ـ أُرَاهُ قَالَ ـ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، ‏{‏حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ‏}‏ قَالَهَا إِبْرَاهِيمُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ حِينَ أُلْقِيَ فِي النَّارِ، وَقَالَهَا مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَالُوا ‏{‏إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ إِيمَانًا وَقَالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ‏}‏

 

Pričao nam je Ahmed b. Junus, njemu, mislim da je tako rekao, kazivao nam je Ebu-Bekr, prenoseći od Ebu-Asima, on od Ebu-Duhaa, a ovaj od Ibn-Abbasa da je o ajetu: “Dovoljan je nama Allah, divan je On oslonac!” – kazao kako ga je izgovorio Ibrahim, alejhis-selam, kada je bačen u vatru, te Muhammed, s. a. v. s., kada su rekli: “Neprijatelji se okupljaju zbog vas, trebate ih se pričuvati!” To im je učvrstilo vjerovanje, pa rekoše: “Dovoljan je nama Allah, divan je On oslonac!”


 

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ آخِرَ قَوْلِ إِبْرَاهِيمَ حِينَ أُلْقِيَ فِي النَّارِ حَسْبِيَ اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ‏.‏

 

Pričao nam je Malik b. Ismail, njemu Israil, prenoseći od Ebu-Hasin, on od Ebu-Duhaa, a ovaj od Ibn-Abbasa da je rekao: “Posljednje što je Ibrahim rekao kada je bačen u vatru bilo je: ‘Dovoljan je meni Allah, divan je On oslonac!’”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ، سَمِعَ أَبَا النَّضْرِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ ـ هُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ ـ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ مَنْ آتَاهُ اللَّهُ مَالاً فَلَمْ يُؤَدِّ زَكَاتَهُ، مُثِّلَ لَهُ مَالُهُ شُجَاعًا أَقْرَعَ، لَهُ زَبِيبَتَانِ يُطَوَّقُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، يَأْخُذُ بِلِهْزِمَتَيْهِ ـ يَعْنِي بِشِدْقَيْهِ ـ يَقُولُ أَنَا مَالُكَ أَنَا كَنْزُكَ ‏”‏‏.‏ ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏وَلاَ يَحْسِبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ‏.‏

 

Pričao mi je Abdullah b. Munir da je čuo od Ebu-Nadra, kojem je pričao Abdur-Rahman, sin Abdullaha b. Dinara, prenoseći od svoga oca, ovaj od Ebu-Saliha, a on od Ebu-Hurejre da je rekao: “Allahov je Poslanik, s. a. v. s., rekao: ‘Kome Allah da imetak, pa on na njega ne bude davao zekat – imetak će mu se pretvoriti u lik zmije s olinjalom dlakom na glavi, koja ima dva repa kojima će ga omotavati na Sudnjem danu. Zgrabit će ga svojim čeljustima i reći: ‘Ja sam tvoj imetak, ja sam tvoje blago!’’ Zatim je (Poslanik, s. a. v. s.) proučio ovaj ajet: ‘Neka oni koji škrtare u onom što im Allah iz obilja Svoga daje…’ – do kraja ajeta.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكِبَ عَلَى حِمَارٍ عَلَى قَطِيفَةٍ فَدَكِيَّةٍ، وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ وَرَاءَهُ، يَعُودُ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ فِي بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ قَبْلَ وَقْعَةِ بَدْرٍ ـ قَالَ ـ حَتَّى مَرَّ بِمَجْلِسٍ فِيهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ، ابْنُ سَلُولَ، وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ يُسْلِمَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ فَإِذَا فِي الْمَجْلِسِ أَخْلاَطٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُشْرِكِينَ عَبَدَةِ الأَوْثَانِ وَالْيَهُودِ وَالْمُسْلِمِينَ، وَفِي الْمَجْلِسِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ، فَلَمَّا غَشِيَتِ الْمَجْلِسَ عَجَاجَةُ الدَّابَّةِ خَمَّرَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ أَنْفَهُ بِرِدَائِهِ، ثُمَّ قَالَ لاَ تُغَبِّرُوا عَلَيْنَا‏.‏ فَسَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِمْ ثُمَّ وَقَفَ فَنَزَلَ فَدَعَاهُمْ إِلَى اللَّهِ، وَقَرَأَ عَلَيْهِمُ الْقُرْآنَ، فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ أَيُّهَا الْمَرْءُ، إِنَّهُ لاَ أَحْسَنَ مِمَّا تَقُولُ، إِنْ كَانَ حَقًّا، فَلاَ تُؤْذِينَا بِهِ فِي مَجْلِسِنَا، ارْجِعْ إِلَى رَحْلِكَ، فَمَنْ جَاءَكَ فَاقْصُصْ عَلَيْهِ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَاغْشَنَا بِهِ فِي مَجَالِسِنَا، فَإِنَّا نُحِبُّ ذَلِكَ‏.‏ فَاسْتَبَّ الْمُسْلِمُونَ وَالْمُشْرِكُونَ وَالْيَهُودُ حَتَّى كَادُوا يَتَثَاوَرُونَ، فَلَمْ يَزَلِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُخَفِّضُهُمْ حَتَّى سَكَنُوا، ثُمَّ رَكِبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم دَابَّتَهُ فَسَارَ حَتَّى دَخَلَ عَلَى سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ، فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ يَا سَعْدُ أَلَمْ تَسْمَعْ مَا قَالَ أَبُو حُبَابٍ ‏”‏‏.‏ يُرِيدُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ ‏”‏ قَالَ كَذَا وَكَذَا ‏”‏‏.‏ قَالَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، اعْفُ عَنْهُ وَاصْفَحْ عَنْهُ، فَوَالَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ، لَقَدْ جَاءَ اللَّهُ بِالْحَقِّ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ، لَقَدِ اصْطَلَحَ أَهْلُ هَذِهِ الْبُحَيْرَةِ عَلَى أَنْ يُتَوِّجُوهُ فَيُعَصِّبُونَهُ بِالْعِصَابَةِ، فَلَمَّا أَبَى اللَّهُ ذَلِكَ بِالْحَقِّ الَّذِي أَعْطَاكَ اللَّهُ شَرِقَ بِذَلِكَ، فَذَلِكَ فَعَلَ بِهِ ما رَأَيْتَ‏.‏ فَعَفَا عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ يَعْفُونَ عَنِ الْمُشْرِكِينَ وَأَهْلِ الْكِتَابِ كَمَا أَمَرَهُمُ اللَّهُ، وَيَصْبِرُونَ عَلَى الأَذَى قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏وَلَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا أَذًى كَثِيرًا ‏}‏ الآيَةَ، وَقَالَ اللَّهُ ‏{‏وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِكُمْ كُفَّارًا حَسَدًا مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتَأَوَّلُ الْعَفْوَ مَا أَمَرَهُ اللَّهُ بِهِ، حَتَّى أَذِنَ اللَّهُ فِيهِمْ، فَلَمَّا غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَدْرًا، فَقَتَلَ اللَّهُ بِهِ صَنَادِيدَ كُفَّارِ قُرَيْشٍ قَالَ ابْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ، وَمَنْ مَعَهُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ، وَعَبَدَةِ الأَوْثَانِ هَذَا أَمْرٌ قَدْ تَوَجَّهَ‏.‏ فَبَايَعُوا الرَّسُولَ صلى الله عليه وسلم عَلَى الإِسْلاَمِ فَأَسْلَمُوا‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Jeman, njemu Šuajb, prenoseći od Zuhrija da je rekao: “Obavijestio me je Urva b. Zubejr da ga je Usama b. Zejd, radijallahu anhu, obavijestio kako je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, uzjahao na magarca (koji je bio prekriven) fedekijskom kadifom; stavio je Usamu b. Zejda iza sebe i krenuo da posjeti Sa‘da b. Ubadu u Benu-Harisu b. Hazredžu – a to je bilo prije Bitke na Bedru. Prošao je”, kaže, “pored sijela na kojem je bio Abdullah b. Ubejj b. Selul – a to je bilo prije nego što je Abdullah b. Ubejj primio islam. Na tom sijelu bili su zajedno muslimani i mušrici, obožavaoci kipova, židovi i muslimani. Na sijelu je bio i Abdullah b. Revaha. Kada je sijelo prekrila prašina koju je uzdigla životinja, Abdullah b. Ubejj prekrio je lice svojim ogrtačem, a zatim rekao: ‘Ne podiži na nas prašinu!’ Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nazvao im je selam, a zatim zastao, sjahao i pozvao ih Allahu, učeći im Kur’an. Na to Abdullah b. Ubejj b. Selul reče: ‘Čovječe, nema ništa bolje od toga što kažeš, samo ako je istina! Nemoj nas zato time uznemirivati na našim sijelima; vrati se svojoj jahalici, pa ko ti dođe – njemu to pričaj!’ Abdullah b. Revaha uzvrati na to govoreći: ‘Allahov Poslaniče, dođi s tim na naša sijela, mi to volimo!’ Tada su se muslimani, mušrici i židovi počeli tako grditi da su se umalo potukli. Allahov ih je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, smirivao sve dok se nisu umirili. Zatim je uzjahao svoju jahalicu i došao kod Sa‘da b. Ubade. ‘O Sa‘de’, reče mu Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ‘zar nisi čuo šta je rekao Ebu-Hubab?!’, misleći na Abdullaha b. Ubejja, (i dodade:) ‘Rekao je to i to!’ – ‘Oprosti mu i ostavi ga na miru, Allahov Poslaniče’, reče Sa‘d b. Ubada, ‘tako mi Onoga koji ti je poslao Knjigu, Allah je poslao istinu koju ti je objavio. Stanovnici Medine bili su se navikli da postave vladara koji njima vlada. Kada je to Allah zamijenio istinom koju ti je Allah dao, rodila se zavist koja ga je navela da uradi to što si vidio!’ Allahov mu je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, oprostio.” “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, i njegovi ashabi opraštali su mušricima i sljedbenicima Knjige i trpjeli njihove uvrede onako kako im je to Allah naredio. Uzvišeni Allah kaže: ‘… i slušat ćete doista mnoge uvrede od onih kojima je data Knjiga prije vas, a i od mnogobožaca. I ako budete izdržali i Allaha se bojali, pa – tako trebaju postupiti oni koji su jakom voljom obdareni!’ Uzvišeni Allah također je rekao: ‘Mnogi sljedbenici Knjige jedva bi dočekali da vas – pošto ste postali vjernici – vrate u nevjernike, iz lične zlobe svoje, iako im je Istina poznata, ali vi oprostite i preko toga prijeđite dok Allah Svoju odluku ne donese; a Allah, zaista, sve može!’ Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, opraštao je onako kako mu je to Allah naredio sve dok Allah nije dopustio da se bori protiv njih. Kada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, organizirao pohod na Bedr i uz Allahovu pomoć uništio glavaše nevjernika iz Kurejša, Ibn-Ubejj b. Selul i njegovi istomišljenici među mušricima i idolopoklonicima rekoše: ‘Stvar je postala jasna!’ Izrazili su lojalnost Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, i primili islam!


 

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رِجَالاً مِنَ الْمُنَافِقِينَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْغَزْوِ تَخَلَّفُوا عَنْهُ، وَفَرِحُوا بِمَقْعَدِهِمْ خِلاَفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اعْتَذَرُوا إِلَيْهِ وَحَلَفُوا، وَأَحَبُّوا أَنْ يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا، فَنَزَلَتْ ‏{‏لاَ يَحْسِبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ‏}‏ الآيَةَ‏.‏

 

Pričao mi je Seid b. Ebu-Merjem, njemu Muhammed b. Džafer, ovom Zejd b. Eslem, prenoseći od Ataa b. Jesara, a ovaj od Ebu-Seida Hudrija, radijallahu anhu, da su neki licemjeri izostajali kada bi Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, pošao u borbu, radujući se što nisu s Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem Ali, kada bi se Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, vratio, oni bi mu se izvinjavali i zaklinjali. Voljeli su da budu pohvaljeni za ono što nisu uradili, te je povodom toga objavljen ajet: “Nikako ne misli da će oni koje veseli…”


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ مَرْوَانَ قَالَ لِبَوَّابِهِ اذْهَبْ يَا رَافِعُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْ لَئِنْ كَانَ كُلُّ امْرِئٍ فَرِحَ بِمَا أُوتِيَ، وَأَحَبَّ أَنْ يُحْمَدَ بِمَا لَمْ يَفْعَلْ، مُعَذَّبًا، لَنُعَذَّبَنَّ أَجْمَعُونَ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَمَا لَكُمْ وَلِهَذِهِ إِنَّمَا دَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَهُودَ فَسَأَلَهُمْ عَنْ شَىْءٍ، فَكَتَمُوهُ إِيَّاهُ، وَأَخْبَرُوهُ بِغَيْرِهِ، فَأَرَوْهُ أَنْ قَدِ اسْتَحْمَدُوا إِلَيْهِ بِمَا أَخْبَرُوهُ عَنْهُ فِيمَا سَأَلَهُمْ، وَفَرِحُوا بِمَا أُوتُوا مِنْ كِتْمَانِهِمْ، ثُمَّ قَرَأَ ابْنُ عَبَّاسٍ ‏{‏وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ‏}‏ كَذَلِكَ حَتَّى قَوْلِهِ ‏{‏يَفْرَحُونَ بِمَا أَتَوْا وَيُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا‏}‏‏.‏ تَابَعَهُ عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ‏.‏

 

Pričao mi je Ibrahim b. Musa da ga je obavijestio Hišam, a njega Ibn-Džurejdž, prenoseći od Ibn-Ebu-Mulejke, kojeg je Alkama b. Vekkas obavijestio da je Mervan rekao svome vrataru: “Idi kod Ibn-Abbasa i reci mu: ako svaki čovjek bude kažnjen zato što se raduje onome što radi i što voli da bude pohvaljen za ono što nije uradio, svi ćemo biti kažnjeni.” Na to je Ibn-Abbas rekao: “Kakve vi veze imate s tim? Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, pozvao je neke židove i pitao ih o nečem. Oni su to od njega sakrili i obavijestili ga o nečem drugom. Pokazali su mu da su zaslužili od njega pohvalu zato što su ga obavijestili o onom o čemu ih je pitao, a radovali su se što su to sakrili, (ne rekavši istinu).” Potom je Ibn-Abbas proučio (ajete): “A kada je Allah uzeo obavezu od onih kojima je Knjiga data da će je sigurno ljudima objašnjavati, da neće iz nje ništa kriti, oni su je, poslije, za leđa svoja bacili i nečim što malo vrijedi zamijenili; a kako je ružno to što su u zamjenu dobili! Nikako ne misli da će oni koje veseli ono što rade i kojima je drago da budu pohvaljeni i za ono što nisu učinili – nikako ne misli da će se kazne spasiti; njih čeka teška patnja!” Ovaj hadis prenosi i Abdur-Rezzak sa istim senedom, od Ibn-Džurejdža.


 

حَدَّثَنَا ابْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا الْحَجَّاجُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ مَرْوَانَ بِهَذَا‏.‏

 

Pričao mi je Ibn-Mukatil da ga je obavijestio Hadždžadž, njega Ibn-Džurejdž, ovog Ibn-Ebu-Mulejka, njega Humejd b. Abdur-Rahman b. Avf, kojeg je o ovome obavijestio Mervan.


 

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ، فَتَحَدَّثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَ أَهْلِهِ سَاعَةً ثُمَّ رَقَدَ، فَلَمَّا كَانَ ثُلُثُ اللَّيْلِ الآخِرُ قَعَدَ فَنَظَرَ إِلَى السَّمَاءِ فَقَالَ ‏{‏إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لآيَاتٍ لأُولِي الأَلْبَابِ‏}‏، ثُمَّ قَامَ فَتَوَضَّأَ وَاسْتَنَّ، فَصَلَّى إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً، ثُمَّ أَذَّنَ بِلاَلٌ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى الصُّبْحَ‏.‏

 

Pričao mi je Seid b. Ebu-Merjem da ga je obavijestio Muhammed b. Džafer, njega Šerik b. Abdullah b. Ebu-Nemir, prenoseći od Kurejba, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je kazivao: “Noćio sam kod svoje tetke (po majci) Mejmune. Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, pričao je sa svojom ženom neko vrijeme, a onda zaspao. Kada je nastupila posljednja trećina noći, ustao je i pogledao u nebo, a zatim proučio: ‘U stvaranju nebesa i zemlje i u izmjeni noći i dana zaista su znamenja za razumom obdarene!’ Potom je ustao, uzeo abdest i očistio zube. Klanjao je jedanaest rekata. Nakon toga Bilal je proučio ezan, i on je (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem) klanjao dva rekata. Potom je izišao i klanjao sabah-namaz.”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ مَخْرَمَةَ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ فَقُلْتُ لأَنْظُرَنَّ إِلَى صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَطُرِحَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وِسَادَةٌ، فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي طُولِهَا، فَجَعَلَ يَمْسَحُ النَّوْمَ عَنْ وَجْهِهِ، ثُمَّ قَرَأَ الآيَاتِ الْعَشْرَ الأَوَاخِرَ مِنْ آلِ عِمْرَانَ حَتَّى خَتَمَ، ثُمَّ أَتَى شَنًّا مُعَلَّقًا، فَأَخَذَهُ فَتَوَضَّأَ، ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي، فَقُمْتُ فَصَنَعْتُ مِثْلَ مَا صَنَعَ ثُمَّ جِئْتُ فَقُمْتُ إِلَى جَنْبِهِ، فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَى رَأْسِي، ثُمَّ أَخَذَ بِأُذُنِي، فَجَعَلَ يَفْتِلُهَا، ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ أَوْتَرَ‏.‏

 

Pričao mi je Ali b. Abdullah, njemu Abdur-Rahman b. Mehdi, prenoseći od Malika b. Enesa, on od Mahreme b. Sulejmana, ovaj od Kurejba, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, koji je kazivao: “Noćio sam kod svoje tetke (po majci) Mejmune. ‘Gledat ću’, rekoh (sebi), ‘kako klanja Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem’ Prostrla mu je počivaljku, pa je zaspao uzduž nje. (Kasnije je ustao) i protrljao oči da odagna san. Potom je proučio posljednjih deset ajeta sure Ali-Imran do kraja, a onda došao do mješine koja je bila obješena, skinuo je i uzeo abdest. Nakon toga počeo je klanjati. Tada sam ustao i ja i uradio isto što i on, a onda došao i stao mu sa strane. Stavio je svoju ruku na moju glavu, uzeo me za uho i počeo ga blago potirati. Klanjao je dva rekata, zatim još dva, onda još dva, potom još dva, onda još dva, pa još dva, a zatim jedan.”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ مَخْرَمَةَ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، بَاتَ عِنْدَ مَيْمُونَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْىَ خَالَتُهُ قَالَ فَاضْطَجَعْتُ فِي عَرْضِ الْوِسَادَةِ، وَاضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَهْلُهُ فِي طُولِهَا، فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى انْتَصَفَ اللَّيْلُ، أَوْ قَبْلَهُ بِقَلِيلٍ، أَوْ بَعْدَهُ بِقَلِيلٍ، ثُمَّ اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَعَلَ يَمْسَحُ النَّوْمَ عَنْ وَجْهِهِ بِيَدَيْهِ، ثُمَّ قَرَأَ الْعَشْرَ الآيَاتِ الْخَوَاتِمَ مِنْ سُورَةِ آلِ عِمْرَانَ، ثُمَّ قَامَ إِلَى شَنٍّ مُعَلَّقَةٍ فَتَوَضَّأَ مِنْهَا، فَأَحْسَنَ وُضُوءَهُ، ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي، فَصَنَعْتُ مِثْلَ مَا صَنَعَ، ثُمَّ ذَهَبْتُ فَقُمْتُ إِلَى جَنْبِهِ، فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى رَأْسِي، وَأَخَذَ بِأُذُنِي بِيَدِهِ الْيُمْنَى يَفْتِلُهَا، فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ أَوْتَرَ، ثُمَّ اضْطَجَعَ حَتَّى جَاءَهُ الْمُؤَذِّنُ، فَقَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ، ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى الصُّبْحَ‏.‏

 

Pričao mi je Ali b. Abdullah, njemu Ma‘n b. Isa, ovom Malik, prenoseći od Mahreme b. Sulejmana, a on od Kurejba, štićenika Abdullaha b. Abbasa, da ga je Abdullah b. Abbas obavijestio kako je noćio kod Mejmune, supruge Vjerovjesnikove, sallallahu alejhi ve sellem, a ona je njegova tetka po majci. (Ibn-Abbas) kaže: “Legao sam poprijeko na počivaljci, a Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, i njegova žena legli su uzduž. Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, spavao je sve do ponoći, ili malo prije ili malo poslije. Tada se probudio, protrljao lice da bi se razbudio, a zatim proučio deset posljednjih ajeta iz sure Ali-Imran. Potom je došao do mješine za vodu koja je bila obješena i iz nje lijepo uzeo abdest, a onda počeo klanjati. I ja sam uradio isto što i on, a zatim došao i stao mu sa strane. Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, stavio je svoju desnu ruku na moju glavu, zatim me je njome uzeo za uho i počeo ga blago potirati. Klanjao je dva rekata, zatim još dva, onda još dva, potom još dva, onda još dva, pa još dva, a zatim jedan. Potom je legao na bok dok mu nije došao mujezin. Ustao je i klanjao dva rekata. Nakon toga izišao je i klanjao sabah-namaz.”


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مَخْرَمَةَ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، بَاتَ عِنْدَ مَيْمُونَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْىَ خَالَتُهُ قَالَ فَاضْطَجَعْتُ فِي عَرْضِ الْوِسَادَةِ، وَاضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَهْلُهُ فِي طُولِهَا، فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا انْتَصَفَ اللَّيْلُ، أَوْ قَبْلَهُ بِقَلِيلٍ، أَوْ بَعْدَهُ بِقَلِيلٍ، اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَلَسَ يَمْسَحُ النَّوْمَ عَنْ وَجْهِهِ بِيَدِهِ، ثُمَّ قَرَأَ الْعَشْرَ الآيَاتِ الْخَوَاتِمَ مِنْ سُورَةِ آلِ عِمْرَانَ، ثُمَّ قَامَ إِلَى شَنٍّ مُعَلَّقَةٍ فَتَوَضَّأَ مِنْهَا، فَأَحْسَنَ وُضُوءَهُ، ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقُمْتُ فَصَنَعْتُ مِثْلَ مَا صَنَعَ، ثُمَّ ذَهَبْتُ فَقُمْتُ إِلَى جَنْبِهِ، فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى رَأْسِي، وَأَخَذَ بِأُذُنِي الْيُمْنَى يَفْتِلُهَا، فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ أَوْتَرَ ثُمَّ، اضْطَجَعَ حَتَّى جَاءَهُ الْمُؤَذِّنُ، فَقَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ، ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى الصُّبْحَ‏.‏

 

Pričao nam je Kutejba b. Seid, prenoseći od Malika, on od Mahreme b. Sulejmana, a ovaj od Kurejba, štićenika Ibn-Abbasovog, radijallahu anhu, da ga je Ibn-Abbas, radijallahu anhu, obavijestio kako je noćio kod Mejmune, supruge Vjerovjesnikove, sallallahu alejhi ve sellem, a ona je bila njegova tetka po majci. (Ibn-Abbas) kaže: “Legao sam poprijeko na počivaljci, a Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, i njegova žena legli su uzduž, a onda je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, zaspao. Kada je došla ponoć, ili malo prije ponoći, ili malo poslije ponoći, probudio se, sjeo, protrljao lice rukama da se razbudi, a zatim proučio posljednjih deset ajeta iz sure Ali-Imran. Zatim je ustao (i otišao) do mješine koja je bila obješena te iz nje lijepo uzeo abdest, a onda ustao i klanjao. I ja sam ustao i uradio isto što i on”, kaže Ibn-Abbas, a “zatim došao i stao pored njega. Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, stavio je svoju desnu ruku na moju glavu, uzeo moje desno uho i stao ga blago potirati. Klanjao je potom dva rekata, zatim još dva, onda još dva, potom još dva, onda još dva, pa još dva, a zatim jedan. Poslije toga legao je na bok i ostao ležati dok mu nije došao mujezin. Ustao je i klanjao dva kratka rekata. Zatim je izišao i klanjao sabah-namaz.”


 

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ رَجُلاً، كَانَتْ لَهُ يَتِيمَةٌ فَنَكَحَهَا، وَكَانَ لَهَا عَذْقٌ، وَكَانَ يُمْسِكُهَا عَلَيْهِ، وَلَمْ يَكُنْ لَهَا مِنْ نَفْسِهِ شَىْءٌ فَنَزَلَتْ فِيهِ ‏{‏وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى‏}‏ أَحْسِبُهُ قَالَ كَانَتْ شَرِيكَتَهُ فِي ذَلِكَ الْعَذْقِ وَفِي مَالِهِ‏.‏

 

Pričao mi je Ibrahim b. Musa da ga je obavijestio Hišam, prenoseći od Ibn-Džurejdža da je kazivao: “Obavijestio me je Hišam b. Urva, prenoseći od svoga oca, a on od Aiše, radijallahu anhu, da je neki čovjek imao kod sebe siroticu, pa se njome oženio. Ona je imala palmu, te ju je zbog toga držao kod sebe, a nije imao nikakve želje prema njoj. Tim je povodom objavljen ajet: ‘Ako se bojite da prema ženama sirotim nećete pravedni biti…’ Mislim da je rekao kako je ona bila suvlasnik te palme i njegovog imetka.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ، تَعَالَى ‏{‏وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى‏}‏‏.‏ فَقَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي، هَذِهِ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حَجْرِ وَلِيِّهَا، تَشْرَكُهُ فِي مَالِهِ وَيُعْجِبُهُ مَالُهَا وَجَمَالُهَا، فَيُرِيدُ وَلِيُّهَا أَنْ يَتَزَوَّجَهَا، بِغَيْرِ أَنْ يُقْسِطَ فِي صَدَاقِهَا، فَيُعْطِيَهَا مِثْلَ مَا يُعْطِيهَا غَيْرُهُ، فَنُهُوا عَنْ أَنْ يَنْكِحُوهُنَّ، إِلاَّ أَنْ يُقْسِطُوا لَهُنَّ، وَيَبْلُغُوا لَهُنَّ أَعْلَى سُنَّتِهِنَّ فِي الصَّدَاقِ، فَأُمِرُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا طَابَ لَهُمْ مِنَ النِّسَاءِ سِوَاهُنَّ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ وَإِنَّ النَّاسَ اسْتَفْتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ هَذِهِ الآيَةِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ‏}‏ قَالَتْ عَائِشَةُ وَقَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى فِي آيَةٍ أُخْرَى ‏{‏وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ‏}‏ رَغْبَةُ أَحَدِكُمْ عَنْ يَتِيمَتِهِ حِينَ تَكُونُ قَلِيلَةَ الْمَالِ وَالْجَمَالِ قَالَتْ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوا عَنْ مَنْ رَغِبُوا فِي مَالِهِ وَجَمَالِهِ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ، إِلاَّ بِالْقِسْطِ، مِنْ أَجْلِ رَغْبَتِهِمْ عَنْهُنَّ إِذَا كُنَّ قَلِيلاَتِ الْمَالِ وَالْجَمَالِ‏.‏

 

Pričao mi je Abdul-Aziz b. Abdullah, njemu Ibrahim b. Sa‘d, prenoseći od Saliha b. Kejsana, a on od Ibn-Šihaba, koji je rekao: “Obavijestio me je Urva b. Zubejr da je pitao Aišu o riječima Uzvišenog Allaha: ‘Ako se bojite da prema ženama sirotim nećete pravedni biti…’, pa je ona odgovorila: ‘Sestriću, to je sirota u skrbništvu svoga staratelja u čijem je imetku ona suvlasnik i kojemu se ona dopadne, njena imovina i njena ljepota, pa se njen staratelj želi njome oženiti, bez pravedno određenog joj vjenčanog dara, ne dajući joj koliko joj daju i drugi. Takvima je zabranjeno da se njima žene, izuzev ako će biti pravedni i davati im najviše iznose uobičajenih vjenčanih darova. Naređeno im je da se, osim njih, žene ženama koje im se sviđaju.’” Urva je izjavio da je Aiša rekla: “Svijet je poslije (objave) ovog ajeta tražio mišljenje Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, (fetvu), pa je Allah objavio: ‘Traže od tebe mišljenje (fetvu) o ženama…’” Aiša kaže: “I riječi Uzvišenog Allaha u drugom ajetu: ‘… a ne želite da se njima oženite…’ – odnose se na one od vas koji ne žele svoju siroticu (za ženu) kada ima malo imetka i ljepote. Njima je zabranjeno ženiti se siroticama koje požele zbog njihova imetka i ljepote, izuzev ako će biti pravedni. To je zbog toga što ih oni ne žele ukoliko one imaju malo imetka i ljepote.”


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى ‏{‏وَمَنْ كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ‏}‏ أَنَّهَا نَزَلَتْ فِي مَالِ الْيَتِيمِ إِذَا كَانَ فَقِيرًا، أَنَّهُ يَأْكُلُ مِنْهُ مَكَانَ قِيَامِهِ عَلَيْهِ، بِمَعْرُوفٍ‏.‏

 

Pričao mi je Ishak da ga je obavijestio Abdullah b. Numejr, njega Hišam, prenoseći od svoga oca, a on od Aiše, radijallahu anhu, da je o ajetu: “Ko je imućan – neka se uzdrži, a ko je siromašan – neka onoliko koliko mu je, prema običaju, neophodno troši…” – kazala kako je objavljen u vezi s imetkom siročeta. Ako je (skrbnik) siromašan, može uzeti, prema običaju, iz tog imetka (određeni dio) kao naknadu za njegovu brigu o njemu (siročetu).


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ الأَشْجَعِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ ‏{‏وَإِذَا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُولُو الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينُ‏}‏ قَالَ هِيَ مُحْكَمَةٌ وَلَيْسَتْ بِمَنْسُوخَةٍ‏.‏ تَابَعَهُ سَعِيدٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ‏.‏

 

Pričao mi je Ahmed b. Humejd da ga je obavijestio Ubejdullah Ešdžei, prenoseći od Sufjana, on od Šejbanija, ovaj od Ikrime, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je ajet: “A kada diobi prisustvuju rođaci, siročad i siromasi…” – muhkem te da nije stavljen van snage. Seid prenosi isto od Ibn-Abbasa.


 

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ مُنْكَدِرٍ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ عَادَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ فِي بَنِي سَلِمَةَ مَاشِيَيْنِ فَوَجَدَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لاَ أَعْقِلُ، فَدَعَا بِمَاءٍ فَتَوَضَّأَ مِنْهُ، ثُمَّ رَشَّ عَلَىَّ، فَأَفَقْتُ فَقُلْتُ مَا تَأْمُرُنِي أَنْ أَصْنَعَ فِي مَالِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَنَزَلَتْ ‏{‏يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلاَدِكُمْ‏}‏

 

Pričao mi je Ibrahim b. Musa, a njemu Hišam da ga je obavijestio Ibn-Džurejdž, a njega Ibn-Munkedir, prenoseći od Džabira, radijallahu anhu, da je rekao: “Posjetili su me Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, i Ebu-Bekr u (četvrti) Benu-Selema. Došli su pješice. Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, našao me u besvjesnom stanju; zatražio je vodu i njome uzeo abdest, a zatim me poprskao. Tada sam se probudio i rekao: ‘Šta mi naređuješ da uradim sa svojim imetkom, Allahov Poslaniče?’ Povodom toga objavljen je ajet: ‘Allah vam naređuje da od djece vaše…’”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ وَرْقَاءَ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ الْمَالُ لِلْوَلَدِ، وَكَانَتِ الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ، فَنَسَخَ اللَّهُ مِنْ ذَلِكَ مَا أَحَبَّ، فَجَعَلَ لِلذَّكَرِ مِثْلَ حَظِّ الأُنْثَيَيْنِ، وَجَعَلَ لِلأَبَوَيْنِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسَ وَالثُّلُثَ، وَجَعَلَ لِلْمَرْأَةِ الثُّمُنَ وَالرُّبُعَ، وَلِلزَّوْجِ الشَّطْرَ وَالرُّبُعَ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Jusuf, prenoseći od Verkaa, on od Ibn-Ebu-Nedžiha, ovaj od Ataa, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je rekao: “Imovina je (u početku islama) pripadala muškom djetetu (ostavitelja), a oporuka roditeljima, pa je Allah dokinuo od toga što je htio i odredio da muškarcu pripadne koliko dvjema ženama; roditeljima, svakom od njih, odredio je po šestinu ili trećinu; ženi je odredio osminu ili četvrtinu, a mužu polovinu ili četvrtinu.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ،‏.‏ قَالَ الشَّيْبَانِيُّ وَذَكَرَهُ أَبُو الْحَسَنِ السُّوَائِيُّ وَلاَ أَظُنُّهُ ذَكَرَهُ إِلاَّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّسَاءَ كَرْهًا وَلاَ تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ مَا آتَيْتُمُوهُنَّ‏}‏ قَالَ كَانُوا إِذَا مَاتَ الرَّجُلُ كَانَ أَوْلِيَاؤُهُ أَحَقَّ بِامْرَأَتِهِ، إِنْ شَاءَ بَعْضُهُمْ تَزَوَّجَهَا، وَإِنْ شَاءُوا زَوَّجُوهَا، وَإِنْ شَاءُوا لَمْ يُزَوِّجُوهَا، فَهُمْ أَحَقُّ بِهَا مِنْ أَهْلِهَا، فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِي ذَلِكَ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Mukatil, njemu Esbat b. Muhammed, ovom Šejbani, prenoseći od Ikrime, a on od Ibn-Abbasa. Šejbani kaže: “Spomenuo ga je (ovaj hadis) Ebu-Hasanu Suvaiju; a mislim da ga ne navodi (prenoseći ga ni od koga drugog) osim od Ibn-Abbasa da je o ajetu: ‘O vjernici, zabranjuje vam se da žene kao stvari nasljeđujete, preko volje njihove, i da im teškoće pričinjavate, s namjerom da nešto od onoga što ste im dali prisvojite…’ – rekao: ‘Običaj je bio da, kada čovjek umre, njegovi nasljednici imaju prednost da uzmu njegovu ženu, ako se neko od njih želi njome oženiti, ili ako je želi udati za nekoga; a, ako su željeli, mogli su da je ne udaju. Oni su nad njom imali veće pravo od njene porodice, pa je ovaj ajet objavljen u vezi s tim.’”


 

حَدَّثَنِي الصَّلْتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ إِدْرِيسَ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاس ٍ ـ رضى الله عنهما ـ ‏{‏وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ‏}‏ قَالَ وَرَثَةً‏.‏ ‏{‏وَالَّذِينَ عَاقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ‏}‏ كَانَ الْمُهَاجِرُونَ لَمَّا قَدِمُوا الْمَدِينَةَ يَرِثُ الْمُهَاجِرُ الأَنْصَارِيَّ دُونَ ذَوِي رَحِمِهِ لِلأُخُوَّةِ الَّتِي آخَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَهُمْ فَلَمَّا نَزَلَتْ ‏{‏وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ‏}‏ نُسِخَتْ، ثُمَّ قَالَ ‏{‏وَالَّذِينَ عَاقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ ‏}‏ مِنَ النَّصْرِ، وَالرِّفَادَةِ وَالنَّصِيحَةِ، وَقَدْ ذَهَبَ الْمِيرَاثُ وَيُوصِي لَهُ‏.‏ سَمِعَ أَبُو أُسَامَةَ إِدْرِيسَ، وَسَمِعَ إِدْرِيسُ طَلْحَةَ‏.‏

 

Pričao mi je Salt b. Muhammed, njemu Ebu-Usama, prenoseći od Idrisa, on od Talhe b. Musarrifa, ovaj od Seida b. Džubejra, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je (u iskazu): “Svemu smo odredili mevalije” – značenje riječi “mevalije” protumačio kao “nasljednici”; dok je za ajet: “… one kojima ste se obavezali” – rekao: “Kada su muhadžiri došli u Medinu, svaki muhadžir nasljeđivao je ensariju, a ne njegova rodbina po krvi, zbog bratimljenja koje je među njima ustanovio Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem Kada je objavljeno: “… svemu smo odredili nasljednike…” – to je dokinuto.” Ibn-Abbas dalje kaže: “Riječi: ‘… a onima kojima ste se obavezali dajte njihov dio…’ – znače pružanje pomoći, međusobno materijalno ispomaganje i iskreno savjetovanje. Tako je to nasljeđivanje prestalo, dok je oporučivanje ostalo.”Ebu-Usama čuo je ovaj hadis od Idrisa, a Idris od Talhe.


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، حَدَّثَنَا أَبُو عُمَرَ، حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ أُنَاسًا فِي زَمَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ نَعَمْ، هَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ بِالظَّهِيرَةِ، ضَوْءٌ لَيْسَ فِيهَا سَحَابٌ ‏”‏‏.‏ قَالُوا لاَ‏.‏ قَالَ ‏”‏ وَهَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ، ضَوْءٌ لَيْسَ فِيهَا سَحَابٌ ‏”‏‏.‏ قَالُوا لاَ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ مَا تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، إِلاَّ كَمَا تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ أَحَدِهِمَا، إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ تَتْبَعُ كُلُّ أُمَّةٍ مَا كَانَتْ تَعْبُدُ‏.‏ فَلاَ يَبْقَى مَنْ كَانَ يَعْبُدُ غَيْرَ اللَّهِ مِنَ الأَصْنَامِ وَالأَنْصَابِ إِلاَّ يَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ، حَتَّى إِذَا لَمْ يَبْقَ إِلاَّ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ، بَرٌّ أَوْ فَاجِرٌ وَغُبَّرَاتُ أَهْلِ الْكِتَابِ، فَيُدْعَى الْيَهُودُ فَيُقَالُ لَهُمْ مَنْ كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ عُزَيْرَ ابْنَ اللَّهِ‏.‏ فَيُقَالُ لَهُمْ كَذَبْتُمْ، مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ صَاحِبَةٍ وَلاَ وَلَدٍ، فَمَاذَا تَبْغُونَ فَقَالُوا عَطِشْنَا رَبَّنَا فَاسْقِنَا‏.‏ فَيُشَارُ أَلاَ تَرِدُونَ، فَيُحْشَرُونَ إِلَى النَّارِ كَأَنَّهَا سَرَابٌ، يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا فَيَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ، ثُمَّ يُدْعَى النَّصَارَى، فَيُقَالُ لَهُمْ مَنْ كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ الْمَسِيحَ ابْنَ اللَّهِ‏.‏ فَيُقَالُ لَهُمْ كَذَبْتُمْ، مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ صَاحِبَةٍ وَلاَ وَلَدٍ‏.‏ فَيُقَالُ لَهُمْ مَاذَا تَبْغُونَ فَكَذَلِكَ مِثْلَ الأَوَّلِ، حَتَّى إِذَا لَمْ يَبْقَ إِلاَّ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ مِنْ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ، أَتَاهُمْ رَبُّ الْعَالَمِينَ فِي أَدْنَى صُورَةٍ مِنَ الَّتِي رَأَوْهُ فِيهَا، فَيُقَالُ مَاذَا تَنْتَظِرُونَ تَتْبَعُ كُلُّ أُمَّةٍ مَا كَانَتْ تَعْبُدُ‏.‏ قَالُوا فَارَقْنَا النَّاسَ فِي الدُّنْيَا عَلَى أَفْقَرِ مَا كُنَّا إِلَيْهِمْ، وَلَمْ نُصَاحِبْهُمْ، وَنَحْنُ نَنْتَظِرُ رَبَّنَا الَّذِي كُنَّا نَعْبُدُ‏.‏ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ، فَيَقُولُونَ لاَ نُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا‏.‏ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Abdul-Aziz, njemu Ebu-Omer Hafs b. Mejsera, prenoseći od Zejda b. Eslema, on od Ata b. Jesara, a on od Ebu-Seida Hudrija, radijallahu anhu, da je svijet u vrijeme Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, pitao: “Allahov Poslaniče, hoćemo li na Sudnjem danu vidjeti svoga Gospodara?” – “Da”, odgovorio je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, upitavši: “Da li vam je teško vidjeti Sunce u podne kad nema oblaka?” – “Ne”, odgovoriše, a Vjerovjesnik nastavi: “Da li vam je teško vidjeti Mjesec u noći uštapa ispred kojeg nema nikakvog oblaka?” – “Ne”, odgovorili su. Tada Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, reče: “Neće vam biti teško vidjeti Uzvišenog Allaha na Sudnjem danu, kao što vam nije teško vidjeti njih. Kada nastupi Sudnji dan, mujezin će oglasiti da svaki narod slijedi ono što je obožavao, tako da neće ostati niko od onih koji su obožavali nekog mimo Allaha, dž.š., kao što su kipovi i kumiri, a da neće pasti u vatru. Kada ne ostane niko osim onih koji su obožavali Allaha, dobročinitelja, prijestupnika i sljedbenika Knjige iz prošlih vremena, židovi će biti pozvani, i bit će im rečeno: ‘Koga ste vi obožavali?’ – ‘Obožavali smo Uzejra, sina Allahova’, odgovorit će. ‘Slagali ste’, reći će im se, ‘Allah nema bračnog druga niti djeteta! Šta želite?’ – ‘Ožednjeli smo, Gospodaru, pa nas napoj!’, reći će. Tada će im biti pokazano da do vode ne mogu doći. Svi će biti okupljeni kod vatre nalik na priviđenje kada se prevaljuje jedno preko drugoga, a zatim popadati u vatru. Potom će biti pozvani kršćani, i bit će upitani: ‘Koga ste obožavali?’ – ‘Obožavali smo Mesiha, sina Allahova’, odgovorit će. ‘Slagali ste’, reći će im se, ’Allah nema bračnog druga niti djeteta!’, a potom će biti upitani: ‘Šta želite?’ Oni će odgovoriti kao i prethodni. Kada ne ostane niko osim onih koji su obožavali Allaha, dobročinitelja i prijestupnika, doći će im Gospodar svjetova bliže nego što su Ga ikad vidjeli. ‘Šta čekate?’, reći će im se: ‘Neka svaki ummet slijedi ono što je obožavao!’ – ‘Razišli smo se s ljudima na dunjaluku’, odgovorit će, ‘mada su nam bili potrebni, i nismo se s njima družili. Mi čekamo svoga Gospodara, kojeg smo obožavali!’ On će im tada reći: ‘Ja sam vaš Gospodar!’, a oni će dva-tri puta uzviknuti: ‘Mi Allahu ni u čemu sudruga ne pridružujemo!’”


 

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ يَحْيَى بَعْضُ الْحَدِيثِ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ قَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ اقْرَأْ عَلَىَّ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ آقْرَأُ عَلَيْكَ وَعَلَيْكَ أُنْزِلَ قَالَ ‏”‏ فَإِنِّي أُحِبُّ أَنْ أَسْمَعَهُ مِنْ غَيْرِي ‏”‏‏.‏ فَقَرَأْتُ عَلَيْهِ سُورَةَ النِّسَاءِ حَتَّى بَلَغْتُ ‏{‏فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلاَءِ شَهِيدًا‏}‏ قَالَ ‏”‏ أَمْسِكْ ‏”‏‏.‏ فَإِذَا عَيْنَاهُ تَذْرِفَانِ‏.‏

 

Pričao nam je Sadeka da ga je obavijestio Sufjan, prenoseći od Sulejmana, on od Ibrahima, on od Abide, a ovaj od Abdullaha da je Jahja spomenuo dio hadisa u kome se od Amra b. Murre prenosi da je rekao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao mi je: ‘Prouči mi nešto.’ – ‘Kako da ti učim kad je (Kur’an) tebi objavljen?’, odgovorio sam, a on reče: ‘Ja volim čuti kada ga neko drugi uči.’ Učio sam mu (odlomak) iz sure En-Nisa do ajeta: ‘A šta će, tek, biti kada dovedemo svjedoka iz svakog naroda, a tebe kao svjedoka protiv ovih!’ Tada mi on reče: ‘Stani!’ Iz očiju su mu izvirale suze.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ هَلَكَتْ قِلاَدَةٌ لأَسْمَاءَ فَبَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي طَلَبِهَا، رِجَالاً فَحَضَرَتِ الصَّلاَةُ وَلَيْسُوا عَلَى وُضُوءٍ‏.‏ وَلَمْ يَجِدُوا مَاءً، فَصَلَّوْا وَهُمْ عَلَى غَيْرِ وُضُوءٍ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ‏.‏ يَعْنِي آيَةَ التَّيَمُّمِ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed da ga je obavijestio Abda, prenoseći od Hišama, on od svoga oca, a ovaj od Aiše, radijallahu anhu, da je rekla: “Esma je izgubila ogrlicu, pa je Vjerovjesnik poslao neke ljude da je traže. Nastupilo je namasko vrijeme – a oni nisu bili pod abdestom – te su klanjali bez abdesta. Tada je Allah objavio… (ajet o tejemumu).”


 

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْفَضْلِ، أَخْبَرَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ يَعْلَى بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ ‏{‏أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنْكُمْ‏}‏‏.‏ قَالَ نَزَلَتْ فِي عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُذَافَةَ بْنِ قَيْسِ بْنِ عَدِيٍّ، إِذْ بَعَثَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي سَرِيَّةٍ‏.‏

 

Pričao nam je Sadeka b. Fadl da ga je obavijestio Hadždžadž b. Muhammed, prenoseći od Ibn-Džurejdža, on od Ja‘le b. Muslima, ovaj od Seida b. Džubejra, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je rekao: “Ajet: ‘Pokoravaje se Allahu i pokoravajte se Poslaniku i predstavnicima svojim…’ – objavljen je kad je Vjerovjesnik poslao Abdullaha b. Huzafu b. Kajsa b. Adija u vojnu.”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ خَاصَمَ الزُّبَيْرُ رَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ فِي شَرِيجٍ مِنَ الْحَرَّةِ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ اسْقِ يَا زُبَيْرُ ثُمَّ أَرْسِلِ الْمَاءَ إِلَى جَارِكَ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ الأَنْصَارِيُّ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ كَانَ ابْنَ عَمَّتِكَ فَتَلَوَّنَ وَجْهُهُ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ اسْقِ يَا زُبَيْرُ ثُمَّ احْبِسِ الْمَاءَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى الْجَدْرِ، ثُمَّ أَرْسِلِ الْمَاءَ إِلَى جَارِكَ ‏”‏‏.‏ وَاسْتَوْعَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِلزُّبَيْرِ حَقَّهُ فِي صَرِيحِ الْحُكْمِ حِينَ أَحْفَظَهُ الأَنْصَارِيُّ، كَانَ أَشَارَ عَلَيْهِمَا بِأَمْرٍ لَهُمَا فِيهِ سَعَةٌ‏.‏ قَالَ الزُّبَيْرُ فَمَا أَحْسِبُ هَذِهِ الآيَاتِ إِلاَّ نَزَلَتْ فِي ذَلِكَ ‏{‏فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ‏}‏

 

Pričao nam je Ali b. Abdullah, a njemu Muhammed b. Džafer da ga je obavijestio Ma‘mer, prenoseći od Zuhrija, a on od Urve da je kazivao: “Zubejr se sporio s jednim ensarijom za rukavac vode u Harri, pa mu je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Zubejre, natopi, a potom pusti vodu svome komšiji!’ – ‘Allahov Poslaniče’, reče ensarija, ‘je li to zbog toga što je on tvoj tečić?’ Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, se zacrvenio i rekao: ‘Zubejre, natopi i zadrži vodu toliko da dostigne visinu zida, a zatim je pusti svome komšiji!’ Tako je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, jasnom odredbom sačuvao Zubejru njegovo pravo nakon što ga je uvrijedio ensarija. Ukazao im je na propis u kojem je olakšanje.” Zubejr je kasnije kazao: “Mislim da su u vezi s ovim slučajem objavljeni ovi ajeti: ‘I tako Mi Gospodara tvoga, oni neće biti vjernici dok za sudiju u sporovima međusobnim tebe ne prihvate…’”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَوْشَبٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏”‏ مَا مِنْ نَبِيٍّ يَمْرَضُ إِلاَّ خُيِّرَ بَيْنَ الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ ‏”‏‏.‏ وَكَانَ فِي شَكْوَاهُ الَّذِي قُبِضَ فِيهِ أَخَذَتْهُ بُحَّةٌ شَدِيدَةٌ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏{‏مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ‏}‏ فَعَلِمْتُ أَنَّهُ خُيِّرَ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Abdullah b. Havšeb, njemu Ibrahim b. Sa‘d, prenoseći od svoga oca, on od Urve, a ovaj od Aiše, r. a., da je rekla: “Čula sam Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kako kaže: ‘Svakom vjerovjesniku koji se razboli biva dato da izabere između dunjaluka i ahireta.’ I dok je bolovao smrtnu bolest, jednom ga je obuzela jaka groznica, te sam ga čula kako govori: ‘… s onima koje je Allah blagodario, i vjerovjesnicima, i pravednicima, i šehidima, i dobrim ljudima…’ Zaključila sam da mu je dato da izabere.”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ كُنْتُ أَنَا وَأُمِّي، مِنَ الْمُسْتَضْعَفِينَ‏.‏

 

Pričao mi je Abdullah b. Muhammed, njemu Sufjan, prenoseći od Ubejdullaha da je kazivao: “Čuo sam Ibn-Abbasa kad je rekao: ‘Ja i moja majka bili smo od onih koji su bili potlačeni.’”


 

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، تَلاَ ‏{‏ِلاَّ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ‏}‏ قَالَ كُنْتُ أَنَا وَأُمِّي مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ‏.‏ وَيُذْكَرُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏{‏حَصِرَتْ‏}‏ ضَاقَتْ ‏{‏تَلْوُوا‏}‏ أَلْسِنَتَكُمْ بِالشَّهَادَةِ‏.‏ وَقَالَ غَيْرُهُ الْمُرَاغَمُ الْمُهَاجَرُ‏.‏ رَاغَمْتُ هَاجَرْتُ قَوْمِي‏.‏ ‏{‏مَوْقُوتًا‏}‏ مُوَقَّتًا وَقْتَهُ عَلَيْهِمْ‏.‏

 

Pričao nam je Sulejman b. Harb, njemu Hammad b. Zejd, prenoseći od Ejjuba, a on od Ibn-Ebu-Mulejke da je Ibn-Abbas proučio: “Samo nemoćnim muškarcima, i ženama, i djeci…”, a zatim rekao: “Ja i moja majka bili smo među onima kojima je Allah oprostio.” Prenosi se od Ibn-Abbasa da حَصِرَتْ znači ضَاقَتْ (stijesnila se); تَلْوُوا أَلْسِنَتَكُمْ znači “(izgovorajući) šehadet”. Drugi kažu da الْمُرَاغِمُ znači “muhadžir”; رَاغَمْتُ znači “ostavio sam svoj narod”; مَوْقُوتًا znači “njegovo im je vrijeme određeno”.


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِت ٍ ـ رضى الله عنه ـ ‏{‏فَمَا لَكُمْ فِي الْمُنَافِقِينَ فِئَتَيْنِ‏}‏ رَجَعَ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ أُحُدٍ، وَكَانَ النَّاسُ فِيهِمْ فِرْقَتَيْنِ فَرِيقٌ يَقُولُ اقْتُلْهُمْ‏.‏ وَفَرِيقٌ يَقُولُ لاَ فَنَزَلَتْ ‏{‏فَمَا لَكُمْ فِي الْمُنَافِقِينَ فِئَتَيْنِ‏}‏ وَقَالَ ‏”‏ إِنَّهَا طَيْبَةُ تَنْفِي الْخَبَثَ كَمَا تَنْفِي النَّارُ خَبَثَ الْفِضَّةِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Beššar, njemu Gunder i Abdur-Rahman, a njima Šu‘ba, prenoseći od Adija, on od Abdullaha b. Jezida, a ovaj od Zejda b. Sabita, radijallahu anhu, da je o ajetu: “Zašto se podvajate kada su u pitanju licemjeri…” – rekao kako su se ashabi Vjerovjesnikovi, sallallahu alejhi ve sellem, kada su se vratili s Uhuda, razišli u mišljenju (o licemjerima): neki su govorili da ih treba pobiti, a neki da to ne treba činiti. Povodom toga objavljen je ajet: “Zašto se podvajate kada su u pitanju licemjeri…” (Zejd b. Sabit) kaže: “Ona je Tajjiba. Ona je dobra i uklanja prljavštinu kao što vatra uklanja prljavštinu sa srebra.”


 

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا مُغِيرَةُ بْنُ النُّعْمَانِ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، قَالَ ‏{‏آيَةٌ‏}‏ اخْتَلَفَ فِيهَا أَهْلُ الْكُوفَةِ، فَرَحَلْتُ فِيهَا إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَسَأَلْتُهُ عَنْهَا فَقَالَ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ‏}‏ هِيَ آخِرُ مَا نَزَلَ وَمَا نَسَخَهَا شَىْءٌ‏.‏

 

Pričao nam je Adem b. Ebu-Ijas, njemu Šu‘ba, ovom Mugira b. Numan, prenoseći od Seida b. Džubejra da je rekao: “U vezi s ovim ajetom razišli su se stanovnici Kufe, pa sam stoga otišao kod Ibn-Abbasa i pitao ga o njemu. Tada je rekao: ‘Ovaj ajet: ‘Onome koji hotimično ubije vjernika kazna će biti Džehennem…’ – posljednje je što je objavljeno, i nije stavljen van snage.’”


 

حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ ‏{‏وَلاَ تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلاَمَ لَسْتَ مُؤْمِنًا‏}‏‏.‏ قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَانَ رَجُلٌ فِي غُنَيْمَةٍ لَهُ فَلَحِقَهُ الْمُسْلِمُونَ فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ، فَقَتَلُوهُ وَأَخَذُوا غُنَيْمَتَهُ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ فِي ذَلِكَ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا‏}‏ تِلْكَ الْغُنَيْمَةُ‏.‏ قَالَ قَرَأَ ابْنُ عَبَّاسٍ السَّلاَمَ‏.‏

 

Pričao mi je Ali b. Abdullah, njemu Sufjan, prenoseći od Amra, on od Ataa, a ovaj od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je o ajetu: “… i onome koji vam nazove selam ne recite: ‘Ti nisi vjernik!’…” – rekao: “Neki čovjek bio je kod svoga malog stada. Pored njega naišli su muslimani. On im je nazvao selam, ali su ga oni ubili i uzeli njegovo malo stado. Tada je Allah, dž.š., objavio ovaj ajet do Njegovih riječi: ‘… kako biste se domogli ovozemaljskih dobara’, a time se misli na to malo stado.” Prenosi se još da je Ibn-Abbas čitao es-selame (tj. sa elifom poslije lama)


 

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ السَّاعِدِيُّ، أَنَّهُ رَأَى مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ فِي الْمَسْجِدِ، فَأَقْبَلْتُ حَتَّى جَلَسْتُ إِلَى جَنْبِهِ، فَأَخْبَرَنَا أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْلَى عَلَيْهِ لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَجَاءَهُ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ وَهْوَ يُمِلُّهَا عَلَىَّ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَاللَّهِ لَوْ أَسْتَطِيعُ الْجِهَادَ لَجَاهَدْتُ ـ وَكَانَ أَعْمَى ـ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَفَخِذُهُ عَلَى فَخِذِي، فَثَقُلَتْ عَلَىَّ حَتَّى خِفْتُ أَنْ تُرَضَّ فَخِذِي، ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏غَيْرَ أُولِي الضَّرَرِ‏}‏

 

Pričao nam je Ismail b. Abdullah, njemu Ibrahim b. Sa‘d, prenoseći od Saliha b. Kejsana, a on od Ibn-Šihaba, koji kaže da mu je kazivao Sehl b. Sa‘d Saidi kako je vidio Mervana b. Hakema u džamiji. “Došao sam”, kaže (Sehl), “i sjeo pored njega. Tada nas je on obavijestio da mu je Zejd b. Sabit rekao kako mu je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, izdiktirao (ajet): ‘Vjernici koji se ne bore – osim onih koji su za borbu nesposobni – nisu jednaki onima koji se na Allahovu putu bore..’ – ‘Dok mi je on diktirao’, kaže (Mervan), ‘došao je Ibn-Umm-Mektum, koji je bio slijep, i rekao: ‘Allahov Poslaniče, tako mi Allaha, kad bih se mogao boriti, išao bih u borbu!’ Tada je Allah objavio Svome Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem: ‘… izuzimajući nevoljnike (bolesne)…’ Njegovo stegno bijaše na mome; pritislo me toliko da sam se bojao da mi ne zdrobi stegno. Poslije mu se rastupilo.’”


 

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ ‏{‏لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ‏}‏ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَيْدًا فَكَتَبَهَا، فَجَاءَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ فَشَكَا ضَرَارَتَهُ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏غَيْرَ أُولِي الضَّرَرِ‏}‏

 

Pričao nam je Hafs b. Omer, njemu Šu‘ba, prenoseći od Ebu-Ishaka, a on od Beraa, radijallahu anhu, koji je rekao: “Kada je objavljen ajet: ‘Vjernici koji se ne bore nisu jednaki onima koji se na Allahovu putu bore…’ – Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, pozvao je Zejda, te ga je on zapisao. Potom je došao je Ibn-Umm-Mektum i požalio se da je slijep, pa je Allah objavio: ‘… osim onih koji su za borbu nesposobni…’”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ ‏{‏لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ‏}‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ ادْعُوا فُلاَنًا ‏”‏‏.‏ فَجَاءَهُ وَمَعَهُ الدَّوَاةُ وَاللَّوْحُ أَوِ الْكَتِفُ فَقَالَ ‏”‏ اكْتُبْ لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏”‏‏.‏ وَخَلْفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا ضَرِيرٌ‏.‏ فَنَزَلَتْ مَكَانَهَا ‏{‏لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏}‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Jusuf, prenoseći od Israila, on od Ebu-Ishaka, a ovaj od Beraa da je rekao: “Kada je objavljeno: ‘Vjernici koji se ne bore nisu jednaki…’ – Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, pozvao je jednu osobu (pisara), pa je ona došla noseći divit i ploču, ili plećku, a on joj reče: ‘Piši: ‘Vjernici koji se ne bore nisu jednaki borcima na Allahovom putu…’’ Iza Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, bio je Ibn-Umm-Mektum. ‘Allahov Poslaniče’, reče on, ‘ja sam slijep!’ Tada je umjesto toga objavljeno: ‘Vjernici koji se ne bore – osim onih koji su za borbu nesposobni – nisu jednaki onima koji se na Allahovu putu bore…’”


 

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ ح، وَحَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْكَرِيمِ، أَنَّ مِقْسَمًا، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ أَخْبَرَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ ‏{‏لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ‏}‏ عَنْ بَدْرٍ وَالْخَارِجُونَ إِلَى بَدْرٍ‏.‏

 

Pričao nam je Ibrahim b. Musa da ga je obavijestio Hišam, a njega Ibn-Džurejdž; a Pričao mi je i Ishak da ga je obavijestio Abdur-Rezzak, njega Ibn-Džurejdž, ovog Abdul-Kerim, njega Miksem, štićenik Abdullaha b. Harisa, a ovog Ibn-Abbas, radijallahu anhu, da se ajet: “Vjernici koji se ne bore nisu jednaki…” – odnosi na one koji su se borili na Bedru i one koji nisu.


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ، وَغَيْرُهُ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو الأَسْوَدِ، قَالَ قُطِعَ عَلَى أَهْلِ الْمَدِينَةِ بَعْثٌ فَاكْتُتِبْتُ فِيهِ، فَلَقِيتُ عِكْرِمَةَ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَأَخْبَرْتُهُ، فَنَهَانِي عَنْ ذَلِكَ أَشَدَّ النَّهْىِ، ثُمَّ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ أَنَّ نَاسًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ كَانُوا مَعَ الْمُشْرِكِينَ يُكَثِّرُونَ سَوَادَ الْمُشْرِكِينَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْتِي السَّهْمُ فَيُرْمَى بِهِ، فَيُصِيبُ أَحَدَهُمْ فَيَقْتُلُهُ أَوْ يُضْرَبُ فَيُقْتَلُ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلاَئِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ‏}‏ الآيَةَ‏.‏ رَوَاهُ اللَّيْثُ عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Jezid Mukri, njemu Hajva i drugi, a njima Muhammed b. Abdur-Rahman Ebu-Esved, koji je kazivao: “Stanovnicima Medine bilo je naređeno da pripreme vojsku, i ja sam bio na spisku. Potom sam susreo Ikrimu, štićenika Ibn-Abbasovog, i obavijestio ga (o tome), ali mi je on to najstrožije zabranio, rekavši: ‘Pričao mi je Ibn-Abbas da su neki muslimani, u vrijeme Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, bili s mušricima i tako povećavali njihov broj. Došla je strijela i pogodila nekog od njih, te je poginuo, ili je poginuo od udarca (sablje ili koplja). Tada je Allah objavio: ‘Kada budu uzimali duše onima koji su se prema sebi ogriješili, meleki će upitati: ‘Šta je bilo s vama?’…’’” Hadis prenosi i Lejs od Ebu-Esveda.


 

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ ‏{‏إِلاَّ الْمُسْتَضْعَفِينَ‏}‏ قَالَ كَانَتْ أُمِّي مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Numan, njemu Hammad, prenoseći od Ejjuba, on od Ibn-Ebu-Mulejke, a ovaj od Ibn-Abbasa da je o ajetu: “Samo nemoćnim…” – rekao: “Moja majka bila je (jedna) od onih kojima je Allah oprostio.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَيْنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الْعِشَاءَ إِذْ قَالَ ‏”‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ‏”‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ قَبْلَ أَنْ يَسْجُدَ ‏”‏ اللَّهُمَّ نَجِّ عَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ، اللَّهُمَّ نَجِّ سَلَمَةَ بْنَ هِشَامٍ، اللَّهُمَّ نَجِّ الْوَلِيدَ بْنَ الْوَلِيدِ، اللَّهُمَّ نَجِّ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ، اللَّهُمَّ اشْدُدْ وَطْأَتَكَ عَلَى مُضَرَ، اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا سِنِينَ كَسِنِي يُوسُفَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Nuajm, njemu Šejban, prenoseći od Jahjaa, on od Ebu-Seleme, a ovaj od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je rekao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, jednom je klanjao jaciju. Kad je izgovorio: ‘Semiallahu limen hamideh!’, prije nego što je sedždu učinio, reče: ‘Allahu, spasi Ajjaša b. Ebu-Rebiju! Allahu, spasi Selemu b. Hišama! Allahu, spasi Velida b. Velida! Allahu, spasi nemoćne vjernike! Allahu, pojačaj Svoju kaznu (plemenu) Mudar! Allahu, daj im (sušne) godine kakve su bile (sušne) godine u vrijeme Jusufovo!’”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ أَبُو الْحَسَنِ، أَخْبَرَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْلَى، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ ‏{‏إِنْ كَانَ بِكُمْ أَذًى مِنْ مَطَرٍ أَوْ كُنْتُمْ مَرْضَى‏}‏ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفِ كَانَ جَرِيحًا‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Mukatil Ebu-Hasan da ga je obavijestio Hadždžadž, prenoseći od Ibn-Džurejdža da je rekao: “Pričao mi je Ja‘la, prenoseći od Seida b. Džubejra, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je o ajetu: ‘A ako vam bude smetala kiša, ili ako bolesni budete…’ – rekao: ‘Abdur-Rahman b. Avf bio je ranjen (te je tim povodom objavljen ovaj ajet).’”


 

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ ‏{‏وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ‏}‏‏.‏ قَالَتْ هُوَ الرَّجُلُ تَكُونُ عِنْدَهُ الْيَتِيمَةُ، هُوَ وَلِيُّهَا وَوَارِثُهَا، فَأَشْرَكَتْهُ فِي مَالِهِ حَتَّى فِي الْعِذْقِ، فَيَرْغَبُ أَنْ يَنْكِحَهَا، وَيَكْرَهُ أَنْ يُزَوِّجَهَا رَجُلاً، فَيَشْرَكُهُ فِي مَالِهِ بِمَا شَرِكَتْهُ فَيَعْضُلَهَا فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ‏.‏

 

Pričao nam je Ubejd b. Ismail, njemu Ebu-Usama, ovom Hišam b. Urva, prenoseći od svoga oca, a on od Aiše, radijallahu anhu, da je o ajetu: “Oni traže od tebe propise o ženama. Reci: ‘Allah će vam objasniti propise o njima; nešto vam je već kazano u Knjizi o ženama sirotama, kojima uskraćujete ono što im je propisano, a ne želite se njima oženiti…” – rekla da se radi o čovjeku koji ima pod svojim skrbništvom siroticu kojoj je staratelj i nasljednik, a ona je u njegovu imetku, čak u palmiku, suvlasnik. On se ne želi oženiti njome, niti želi da se ona uda za drugog čovjeka, pa da i on postane suvlasnik u njegovu imetku kao i ona, te je sprečava u tome. U vezi s tim objavljen je ovaj ajet.


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ ‏{‏وَإِنِ امْرَأَةٌ خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا‏}‏‏.‏ قَالَتِ الرَّجُلُ تَكُونُ عِنْدَهُ الْمَرْأَةُ لَيْسَ بِمُسْتَكْثِرٍ مِنْهَا يُرِيدُ أَنْ يُفَارِقَهَا فَتَقُولُ أَجْعَلُكَ مِنْ شَأْنِي فِي حِلٍّ‏.‏ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِي ذَلِكَ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Mukatil da ga je obavijestio Abdullah, prenoseći od Hišama b. Urve, on od svoga oca, a ovaj od Aiše, radijallahu anhu, da je rekla kako se ajet: “Ako se neka žena plaši da će joj se muž početi joguniti ili da će je zanemariti…” – odnosi na čovjeka koji ima ženu koju ne voli i koju hoće da napusti, pa mu ona kaže: “Nemaš obaveze prema meni.” Takvo što bilo je povod objavljivanju ovog ajeta.


 

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ، عَنِ الأَسْوَدِ، قَالَ كُنَّا فِي حَلْقَةِ عَبْدِ اللَّهِ فَجَاءَ حُذَيْفَةُ حَتَّى قَامَ عَلَيْنَا، فَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ لَقَدْ أُنْزِلَ النِّفَاقُ عَلَى قَوْمٍ خَيْرٍ مِنْكُمْ‏.‏ قَالَ الأَسْوَدُ سُبْحَانَ اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ ‏{‏إِنَّ الْمُنَافِقِينَ فِي الدَّرَكِ الأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ‏}‏ فَتَبَسَّمَ عَبْدُ اللَّهِ، وَجَلَسَ حُذَيْفَةُ فِي نَاحِيَةِ الْمَسْجِدِ، فَقَامَ عَبْدُ اللَّهِ فَتَفَرَّقَ أَصْحَابُهُ، فَرَمَانِي بِالْحَصَا، فَأَتَيْتُهُ فَقَالَ حُذَيْفَةُ عَجِبْتُ مِنْ ضَحِكِهِ، وَقَدْ عَرَفَ مَا قُلْتُ، لَقَدْ أُنْزِلَ النِّفَاقُ عَلَى قَوْمٍ كَانُوا خَيْرًا مِنْكُمْ، ثُمَّ تَابُوا فَتَابَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ‏.‏

 

Pričao mi je Omer b. Hafs, njemu otac, ovom A‘meš, a njemu Ibrahim, prenoseći od Esveda da je rekao: “Bili smo u halci Abdullahovoj kad je kod nas došao Huzejfa i nazvao selam, a zatim rekao: ‘Licemjerstvo je spušteno na narod koji je bio bolji od vas.’ Esved na to reče: ‘Slavljen neka je Allah! On zaista kaže: ‘Licemjeri će na samom dnu Džehennema biti…’’ Abdullah se nasmijao, a Huzejfa je sjeo uza zid džamije. Onda je Abdullah ustao, a njegovi su se drugovi razišli. Nakon toga bacio je kamenčić na mene, te sam došao do njega. Tada mi on reče: ‘Začudio sam se njegovu smijehu, a znao je da sam rekao: ‘Licemjerstvo je spušteno na narod koji je bio bolji od vas; zatim su se pokajali, i Allah im je oprostio.’’”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ مَا يَنْبَغِي لأَحَدٍ أَنْ يَقُولَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Musedded, njemu Jahja, prenoseći od Sufjana, on od A‘meša, ovaj od Ebu-Vaila, on od Abdullaha, a ovaj od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekao: “Niko ne treba kazati: ‘Ja sam bolji od Junusa b. Mettaa.’”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، حَدَّثَنَا هِلاَلٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ مَنْ قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى فَقَدْ كَذَبَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Sinan, njemu Fulejh, ovom Hilal, prenoseći od Ataa b. Jesara, on od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, a ovaj od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekao: “Ko kaže: ‘Ja sam bolji od Junusa b. Mettaa’ – slagao je.”


 

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ آخِرُ سُورَةٍ نَزَلَتْ بَرَاءَةَ، وَآخِرُ آيَةٍ نَزَلَتْ ‏{‏يَسْتَفْتُونَكَ ‏}‏

 

Pričao nam je Sulejman b. Harb, njemu Šu‘ba, prenoseći od Ebu-Ishaka da je čuo Beraa, radijallahu anhu, kako kaže: “Posljednja sura koja je objavljena jest sura ‘Beraa’, a posljednji ajet: ‘Oni od tebe traže tumačenje…’”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، قَالَتِ الْيَهُودُ لِعُمَرَ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ آيَةً لَوْ نَزَلَتْ فِينَا لاَتَّخَذْنَاهَا عِيدًا‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ إِنِّي لأَعْلَمُ حَيْثُ أُنْزِلَتْ، وَأَيْنَ أُنْزِلَتْ، وَأَيْنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أُنْزِلَتْ يَوْمَ عَرَفَةَ، وَإِنَّا وَاللَّهِ بِعَرَفَةَ ـ قَالَ سُفْيَانُ وَأَشُكُّ كَانَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ أَمْ لاَ – ‏{‏الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ‏}‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Beššar, njemu Abdur-Rahman, a ovom Sufjan, prenoseći od Kajsa, a on od Tarika b. Šihaba da su židovi rekli Omeru: “Vi čitate ajet, a da je nama objavljen, mi bismo ga učinili praznikom.” Omer na to reče: “Ja znam kojim povodom je objavljen, gdje je objavljen i gdje je Allahov Poslanik bio kad je objavljen na dan Arefata. Tako mi Allaha, bili smo na Arefatu.” Sufjan kaže: “Nisam siguran da li je to bio petak ili nije.” – “… Sada sam vam vjeru usavršio…”


 

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ، حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ أَوْ بِذَاتِ الْجَيْشِ انْقَطَعَ عِقْدٌ لِي، فَأَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْتِمَاسِهِ، وَأَقَامَ النَّاسُ مَعَهُ، وَلَيْسُوا عَلَى مَاءٍ، وَلَيْسَ مَعَهُمْ مَاءٌ فَأَتَى النَّاسُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ فَقَالُوا أَلاَ تَرَى مَا صَنَعَتْ عَائِشَةُ أَقَامَتْ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبِالنَّاسِ، وَلَيْسُوا عَلَى مَاءٍ، وَلَيْسَ مَعَهُمْ مَاءٌ، فَجَاءَ أَبُو بَكْرٍ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاضِعٌ رَأْسَهُ عَلَى فَخِذِي قَدْ نَامَ، فَقَالَ حَبَسْتِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسَ، وَلَيْسُوا عَلَى مَاءٍ، وَلَيْسَ مَعَهُمْ مَاءٌ قَالَتْ عَائِشَةُ فَعَاتَبَنِي أَبُو بَكْرٍ، وَقَالَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَقُولَ، وَجَعَلَ يَطْعُنُنِي بِيَدِهِ فِي خَاصِرَتِي، وَلاَ يَمْنَعُنِي مِنَ التَّحَرُّكِ إِلاَّ مَكَانُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى فَخِذِي، فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَصْبَحَ عَلَى غَيْرِ مَاءٍ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ آيَةَ التَّيَمُّمِ فَقَالَ أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ مَا هِيَ بِأَوَّلِ بَرَكَتِكُمْ يَا آلَ أَبِي بَكْرٍ‏.‏ قَالَتْ فَبَعَثْنَا الْبَعِيرَ الَّذِي كُنْتُ عَلَيْهِ فَإِذَا الْعِقْدُ تَحْتَهُ‏.‏

 

Pričao mi je Ismail, njemu Malik, prenoseći od Abdur-Rahmana b. Kasima, on od svoga oca, a ovaj od Aiše, radijallahu anhu, supruge Vjerovjesnikove, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekla: “Izišli smo sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, na putovanje. Kada smo bili na Bejdau, ili u Zatul-Džejšu, otkinula mi se ogrlica. Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, krenuo je da je traži, a s njim i ostali svijet. Kako nisu imali vode niti su je nosili sa sobom, svijet je došao Ebu-Bekru (i požalio se): ‘Eto, vidiš šta Aiša radi! Uzdigla je Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, a i ostali svijet, a ovdje nemaju vode niti je nose sa sobom.’ I dok je još Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, držao svoju glavu na mome stegnu i spavao, dođe Ebu-Bekr i reče: ‘Zadržala si Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, i ostali svijet, a ovdje nemaju vode niti je nose sa sobom.’ Ebu-Bekr me je grdio izgovarajući sve što je Allah htio da on izgovori i počeo me”, kaže Aiša, “gurkati svojom rukom po boku da me je samo položaj Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, na mom stegnu spriječio da se pokrenem. Kada je svanulo, ustao je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem Bio je bez vode, i Allah je objavio ajet o tejemumu. Usejd b. Hudajr tada reče: ‘Rode Ebu-Bekrov, tejemum nije prva vaša blagodat!’ Kasnije smo”, kaže Aiša, “digli devu na kojoj sam ja jahala i pod njom smo našli moju ogrlicu.”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْقَاسِمِ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ سَقَطَتْ قِلاَدَةٌ لِي بِالْبَيْدَاءِ وَنَحْنُ دَاخِلُونَ الْمَدِينَةَ، فَأَنَاخَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَنَزَلَ، فَثَنَى رَأْسَهُ فِي حَجْرِي رَاقِدًا، أَقْبَلَ أَبُو بَكْرٍ فَلَكَزَنِي لَكْزَةً شَدِيدَةً وَقَالَ حَبَسْتِ النَّاسَ فِي قِلاَدَةٍ‏.‏ فَبِي الْمَوْتُ لِمَكَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ أَوْجَعَنِي، ثُمَّ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اسْتَيْقَظَ وَحَضَرَتِ الصُّبْحُ فَالْتُمِسَ الْمَاءُ فَلَمْ يُوجَدْ فَنَزَلَتْ ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاَةِ‏}‏ الآيَةَ‏.‏ فَقَالَ أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ لَقَدْ بَارَكَ اللَّهُ لِلنَّاسِ فِيكُمْ يَا آلَ أَبِي بَكْرٍ، مَا أَنْتُمْ إِلاَّ بَرَكَةٌ لَهُمْ‏.‏

 

Pričao nam je Jahja b. Sulejman, a njemu Ibn-Vehb da ga je obavijestio Amr, a njega Abdur-Rahman b. Kasim, prenoseći od svoga oca, a on od Aiše, radijallahu anhu, da je rekla: “Izgubila sam ogrlicu na Bejdau, dok smo ulazili u Medinu. Vjerovjesnik je zaustavio devu i sjahao. Spustio je glavu u moje krilo i zaspao. Potom je došao Ebu-Bekr i jako me gurnuo rukom, tako da me je to zaboljelo. Rekao je: ‘Zadržala si svijet da ti traži ogrlicu!’ Bila sam kao mrtva zbog toga što se Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nalazio na tom mjestu u mom krilu. Zatim se Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, probudio i nastupilo je sabahsko vrijeme. Tražili su vodu, ali je nije bilo. Tada je objavljen (ajet): ‘O vjernici, kada hoćete namaz obaviti…’ Usejd b. Hudajr tada reče: ‘Rode Ebu-Bekrov, Allah je u vama dao blagodat ljudima. Vi ste njima blagodat!’”


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ مُخَارِقٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، سَمِعْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ شَهِدْتُ مِنَ الْمِقْدَادِ ح وَحَدَّثَنِي حَمْدَانُ بْنُ عُمَرَ حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا الأَشْجَعِيُّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مُخَارِقٍ عَنْ طَارِقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ الْمِقْدَادُ يَوْمَ بَدْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لاَ نَقُولُ لَكَ كَمَا قَالَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ لِمُوسَى ‏{‏فَاذْهَبْ أَنْتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلاَ إِنَّا هَا هُنَا قَاعِدُونَ‏}‏ وَلَكِنِ امْضِ وَنَحْنُ مَعَكَ‏.‏ فَكَأَنَّهُ سُرِّيَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَرَوَاهُ وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مُخَارِقٍ عَنْ طَارِقٍ أَنَّ الْمِقْدَادَ قَالَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Nuajm, njemu Israil, prenoseći od Muharika, a on od Tarika b. Šihaba da je čuo Ibn-Mesuda, radijallahu anhu, kako kazuje: “Svojim sam očima vidio Mikdada… (prijelaz na drugi sened); a Pričao mi je i Hamdan b. Omer da im je pričao Ebu-Nadr, njemu Ešdžai, prenoseći od Sufjana, on od Muharika, ovaj od Tarika, a on od Abdullaha da je kazivao: “Na dan Bitke na Bedru Mikdad je rekao: ‘Allahov Poslaniče, mi tebi nećemo reći kao što su sinovi Israilovi rekli Musau: ‘Idite ti i Gospodar tvoj pa se bijte, mi ćemo ovdje ostati!’, nego: ‘Idi naprijed, i mi smo s tobom!’ To kao da je skinulo brigu s Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem” Ovaj hadis prenosi Veki‘ od Sufjana, on od Muharika, a ovaj od Tarika da je Mikdad to rekao Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem.


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سَلْمَانُ أَبُو رَجَاءٍ، مَوْلَى أَبِي قِلاَبَةَ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، أَنَّهُ كَانَ جَالِسًا خَلْفَ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، فَذَكَرُوا وَذَكَرُوا فَقَالُوا وَقَالُوا قَدْ أَقَادَتْ بِهَا الْخُلَفَاءُ، فَالْتَفَتَ إِلَى أَبِي قِلاَبَةَ وَهْوَ خَلْفَ ظَهْرِهِ، فَقَالَ مَا تَقُولُ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ أَوْ قَالَ مَا تَقُولُ يَا أَبَا قِلاَبَةَ قُلْتُ مَا عَلِمْتُ نَفْسًا حَلَّ قَتْلُهَا فِي الإِسْلاَمِ إِلاَّ رَجُلٌ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانٍ، أَوْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ، أَوْ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَالَ عَنْبَسَةُ حَدَّثَنَا أَنَسٌ بِكَذَا وَكَذَا‏.‏ قُلْتُ إِيَّاىَ حَدَّثَ أَنَسٌ قَالَ قَدِمَ قَوْمٌ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَكَلَّمُوهُ فَقَالُوا قَدِ اسْتَوْخَمْنَا هَذِهِ الأَرْضَ‏.‏ فَقَالَ ‏ “‏ هَذِهِ نَعَمٌ لَنَا تَخْرُجُ، فَاخْرُجُوا فِيهَا، فَاشْرَبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا ‏”‏‏.‏ فَخَرَجُوا فِيهَا فَشَرِبُوا مِنْ أَبْوَالِهَا وَأَلْبَانِهَا وَاسْتَصَحُّوا، وَمَالُوا عَلَى الرَّاعِي فَقَتَلُوهُ، وَاطَّرَدُوا النَّعَمَ، فَمَا يُسْتَبْطَأُ مِنْ هَؤُلاَءِ قَتَلُوا النَّفْسَ وَحَارَبُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ، وَخَوَّفُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ‏.‏ فَقُلْتُ تَتَّهِمُنِي قَالَ حَدَّثَنَا بِهَذَا أَنَسٌ‏.‏ قَالَ وَقَالَ يَا أَهْلَ كَذَا إِنَّكُمْ لَنْ تَزَالُوا بِخَيْرٍ مَا أُبْقِيَ هَذَا فِيكُمْ أَوْ مِثْلُ هَذَا‏.‏

 

Pričao nam je Ali b. Abdullah, njemu Muhammed b. Abdullah Ensari, a ovom Ibn-Avn, koji je rekao: “Pričao mi je Selman Ebu-Redža, štićenik Ebu-Kilabe, da je Ebu-Kilaba sjedio iza Omera b. Abdul-Aziza; spominjali su (neke ljude) i pričali (o njima), govoreći kako su halife naredile njihovo smaknuće. Zatim se (Omer b. Abdul-Aziz) okrenuo prema Ebu-Kilabi, koji mu je bio za leđima, i rekao: ‘Šta to kažeš, Abdullahu b. Zejde?!’ (ili je rekao: ‘Šta to kažeš Ebu-Kilaba?!’) – ‘Ja ne znam’, rekoh, ‘da je u islamu ikoga dopušteno ubiti, osim čovjeka koji je blud počinio nakon što se ženio, ili je nekog nepravedno ubio, ili se borio protiv Allaha i Njegovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem’” Anbesa kaže: “Pričao nam je Enes to i to.” Rekao sam: “I meni je pričao Enes, kazujući: ‘Neki su ljudi došli Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i rekli: ‘Ova je zemlja nezdrava!’ – ‘Deve su naše na ispaši ’, reče on, ‘otiđite do njih i pijite njihovo mlijeko i mokraću.’ Otišli su do njih i pili njihovu mokraću i mlijeko. Ozdravili su, a zatim napali čobanina i ubili ga, uzevši stoku. Šta da se s njima čeka?! Oduzeli su (nevin) život, borili se protiv Allaha i Njegovog Poslanika i zastrašivali Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem! Uzvišen neka je Allah!’, reče. ‘Ti me optužuješ?’, upitao sam.” “O ovome mi je”, kaže, “pričao Enes, rekavši: ‘O vi, vi ćete biti dobro sve dok ovaj ostane među vama, ili njemu sličan.’” RIJEČI UZVIŠENOG: “… A DA RANE TREBA UZVRATITI…”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا الْفَزَارِيُّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَسَرَتِ الرُّبَيِّعُ ـ وَهْىَ عَمَّةُ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ ثَنِيَّةَ جَارِيَةٍ مِنَ الأَنْصَارِ، فَطَلَبَ الْقَوْمُ الْقِصَاصَ، فَأَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالْقِصَاصِ‏.‏ فَقَالَ أَنَسُ بْنُ النَّضْرِ عَمُّ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ لاَ وَاللَّهِ لاَ تُكْسَرْ سِنُّهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ يَا أَنَسُ كِتَابُ اللَّهِ الْقِصَاصُ ‏”‏‏.‏ فَرَضِيَ الْقَوْمُ وَقَبِلُوا الأَرْشَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ إِنَّ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ مَنْ لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللَّهِ لأَبَرَّهُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Selam da ih je obavijestio Fezari, prenoseći od Humejda, a on od Enesa, radijallahu anhu, da je rekao: “Rubeja, tetka po ocu Enesa b. Malika, slomila je zub jednoj djevojčici ensarijki. Njeni su tražili odmazdu i došli Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, pa je on naredio da se odmazda izvrši. Enes b. Nadr, amidža Enesa b. Malika, tada reče: ‘Nemoj, tako ti Allaha! Nemoj joj lomiti zub, Allahov Poslaniče!’, a Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, odgovori: ‘Enese, Allahova je zapovijed odmazda.’ Onda su se njeni složili i prihvatili odštetu. Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, tada reče: ‘Zaista ima Allahovih robova kojima bi On – kad bi se zakleli da će im Allah nešto ispuniti – to i učinio.’”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ مَنْ حَدَّثَكَ أَنَّ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم كَتَمَ شَيْئًا مِمَّا أُنْزِلَ عَلَيْهِ، فَقَدْ كَذَبَ، وَاللَّهُ يَقُولُ ‏{‏يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ‏}‏ الآيَةَ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Jusuf, njemu Sufjan, prenoseći od Ismaila, on od Šabija, ovaj od Mesruka, a on od Aiše, radijallahu anhu, da je rekla: “Ko ti bude pričao da je Muhammed, sallallahu alejhi ve sellem, prikrio nešto što mu je objavljeno – slagao je. Allah, dž.š., kaže: ‘O Poslaniče, kazuj ono što ti se objavljuje od Gospodara tvoga…’”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ سُعَيْرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنِ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏لاَ يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانِكُمْ‏}‏ فِي قَوْلِ الرَّجُلِ لاَ وَاللَّهِ، وَبَلَى وَاللَّهِ‏.‏

 

Pričao nam je Ali b. Selema, njemu Malik b. Suajr, ovom Hišam, prenoseći od svoga oca, a on od Aiše, radijallahu anhu, da je rekla: “Ovaj ajet: ‘Allah vas neće kazniti ako se zakunete nenamjerno…’ – objavljen je o zakletvama čovjekovim (kao što su): ‘Allaha mi, jeste; Allaha mi, nije!’”


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ أَبَاهَا، كَانَ لاَ يَحْنَثُ فِي يَمِينٍ حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ كَفَّارَةَ الْيَمِينِ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ لاَ أَرَى يَمِينًا أُرَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا، إِلاَّ قَبِلْتُ رُخْصَةَ اللَّهِ، وَفَعَلْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ‏.‏

 

Pričao nam je Ahmed b. Ebu-Redža, njemu Nadr, a ovom Hišam, koji kaže: “Moj me je otac obavijestio, prenoseći od Aiše, radijallahu anhu, da njen otac nikada nije kršio zakletve, sve dok Allah nije objavio iskup (kefaret) za prekršenu zakletvu. Ebu-Bekr je rekao: ‘Kada vidim da je nešto bolje od onoga za što sam se zakleo, uvijek uzmem Allahovu olakšicu i učinim ono što je bolje.’”


 

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، رضى الله عنه قَالَ كُنَّا نَغْزُو مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَيْسَ مَعَنَا نِسَاءٌ فَقُلْنَا أَلاَ نَخْتَصِي فَنَهَانَا عَنْ ذَلِكَ، فَرَخَّصَ لَنَا بَعْدَ ذَلِكَ أَنْ نَتَزَوَّجَ الْمَرْأَةَ بِالثَّوْبِ، ثُمَّ قَرَأَ ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ ‏}‏

 

Pričao nam je Amr b. Avn, njemu Halid, prenoseći od Ismaila, on od Kajsa, a ovaj od Abdullaha, radijallahu anhu, da je rekao: “Išli smo u vojni pohod s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, a s nama nisu išle žene, te rekosmo: ‘Zašto se ne bismo uškopili?’, ali nam je on to zabranio. Poslije nam je dopustio da se oženimo i da ženi (kao mehr) damo samo jednu košulju, proučivši zatim: ‘O vjernici, ne uskraćujte sebi lijepe stvari koje vam je Allah dopustio…’”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نَزَلَ تَحْرِيمُ الْخَمْرِ وَإِنَّ فِي الْمَدِينَةِ يَوْمَئِذٍ لَخَمْسَةَ أَشْرِبَةٍ، مَا فِيهَا شَرَابُ الْعِنَبِ‏.‏

 

Pričao nam je Ishak b. Ibrahim da ga je obavijestio Muhammed b. Bišr, kojem je pričao Abdul-Aziz b. Omer b. Abdul-Aziz, a njemu Nafi‘, prenoseći od Ibn-Omera, radijallahu anhu, da je rekao: “Zabrana je alkohola objavljena, a u Medini je u to vrijeme bilo pet vrsta pića, ali nije bilo nijedno od grožđa.”


 

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، قَالَ قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ مَا كَانَ لَنَا خَمْرٌ غَيْرُ فَضِيخِكُمْ هَذَا الَّذِي تُسَمُّونَهُ الْفَضِيخَ‏.‏ فَإِنِّي لَقَائِمٌ أَسْقِي أَبَا طَلْحَةَ وَفُلاَنًا وَفُلاَنًا إِذْ جَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ وَهَلْ بَلَغَكُمُ الْخَبَرُ فَقَالُوا وَمَا ذَاكَ قَالَ حُرِّمَتِ الْخَمْرُ‏.‏ قَالُوا أَهْرِقْ هَذِهِ الْقِلاَلَ يَا أَنَسُ‏.‏ قَالَ فَمَا سَأَلُوا عَنْهَا وَلاَ رَاجَعُوهَا بَعْدَ خَبَرِ الرَّجُلِ‏.‏

 

Pričao nam je Jakub b. Ibrahim, njemu Ibn-Ulejja, ovom Abdul-Aziz b. Suhejb, koji je kazivao: “Enes b. Malik, radijallahu anhu, kaže: ‘Nismo imali alkohola osim ovog vašeg fadiha (pića od nezrelih datula) koji vi tako zovete. Ja sam, zaista, točio piće Ebu-Talhi i drugima kad je došao čovjek i upitao: ‘Je li vam stigla vijest?’ – ‘A koja (vijest)?’, upitali su. ‘Zabranjen je alkohol!’, rekao je. ‘Prolij ove bačve, Enese!’, rekoše. I poslije za njega’, kaže Enes, ‘nikad nisu pitali niti su ga pili nakon vijesti koju je taj čovjek donio.’”


 

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْفَضْلِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ صَبَّحَ أُنَاسٌ غَدَاةَ أُحُدٍ الْخَمْرَ فَقُتِلُوا مِنْ يَوْمِهِمْ جَمِيعًا شُهَدَاءَ، وَذَلِكَ قَبْلَ تَحْرِيمِهَا‏.‏

 

Pričao nam je Sadeka b. Fadl da ga je obavijestio Ujejna, prenoseći od Amra, a on od Džabira da je rekao: “Neki ljudi su ujutro na dan Bitke na Uhudu pili alkohol i poginuli tog dana svi kao šehidi. Bilo je to prije nego što je alkohol zabranjen.”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى، وَابْنُ، إِدْرِيسَ عَنْ أَبِي حَيَّانَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ عَلَى مِنْبَرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ أَمَّا بَعْدُ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ نَزَلَ تَحْرِيمُ الْخَمْرِ وَهْىَ مِنْ خَمْسَةٍ، مِنَ الْعِنَبِ وَالتَّمْرِ وَالْعَسَلِ وَالْحِنْطَةِ وَالشَّعِيرِ، وَالْخَمْرُ مَا خَامَرَ الْعَقْلَ‏.‏

 

Pričao nam je Ishak b. Ibrahim Hanzali da su ga obavijestili Isa i Ibn-Idris, prenoseći od Ebu-Hajjana, on od Šabija, a ovaj od Ibn-Omera da je rekao: “Čuo sam Omera kako na minberu Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, govori: ‘O ljudi, objavljena je zabrana alkohola, a on je spojen od petero: grožđa, datula, meda, pšenice i ječma. Alkohol je ono što remeti razum.’”


 

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ الْخَمْرَ، الَّتِي أُهْرِيقَتِ الْفَضِيخُ‏.‏ وَزَادَنِي مُحَمَّدٌ عَنْ أَبِي النُّعْمَانِ قَالَ كُنْتُ سَاقِيَ الْقَوْمِ فِي مَنْزِلِ أَبِي طَلْحَةَ فَنَزَلَ تَحْرِيمُ الْخَمْرِ، فَأَمَرَ مُنَادِيًا فَنَادَى‏.‏ فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ اخْرُجْ فَانْظُرْ مَا هَذَا الصَّوْتُ قَالَ فَخَرَجْتُ فَقُلْتُ هَذَا مُنَادٍ يُنَادِي أَلاَ إِنَّ الْخَمْرَ قَدْ حُرِّمَتْ‏.‏ فَقَالَ لِي اذْهَبْ فَأَهْرِقْهَا‏.‏ قَالَ فَجَرَتْ فِي سِكَكِ الْمَدِينَةِ‏.‏ قَالَ وَكَانَتْ خَمْرُهُمْ يَوْمَئِذٍ الْفَضِيخَ فَقَالَ بَعْضُ الْقَوْمِ قُتِلَ قَوْمٌ وَهْىَ فِي بُطُونِهِمْ قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا‏}‏‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Numan, njemu Hammad b. Zejd, ovom Sabit, prenoseći od Enesa, radijallahu anhu, da je alkohol koji je proliven bio el-fadih (tj. proizveden od nezrelih datula). Muhammed još dodaje, prenoseći od Ebu-Numana da je rekao: “Točio sam piće u kući Ebu-Talhe kada je objavljena zabrana alkohola. (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem,) poslao je glasnika koji je to oglasio. Ebu-Talha tada reče: ‘Iziđi i vidi o čemu se radi.’ Izišao sam i vratio se rekavši im da je to glasnik koji oglašava da je alkohol zabranjen. Tada mi je (Ebu-Talha) rekao: ‘Idi i prolij ga!’ Alkohol je”, kaže Ebu-Numan, “tekao ulicama Medine. Pravili su ga u to vrijeme od nezrelih datula. Neko je rekao: ‘Ima onih koji su poginuli, a u njihovim je stomacima bilo alkohola.’ Tim povodom objavljeno je: ‘Onima koji vjeruju i dobra djela čine nema nikakva grijeha u onome što su pojeli i popili…’”


 

حَدَّثَنَا مُنْذِرُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجَارُودِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خُطْبَةً مَا سَمِعْتُ مِثْلَهَا قَطُّ، قَالَ ‏”‏ لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا ‏”‏‏.‏ قَالَ فَغَطَّى أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وُجُوهَهُمْ لَهُمْ خَنِينٌ، فَقَالَ رَجُلٌ مَنْ أَبِي قَالَ فُلاَنٌ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏لاَ تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ‏}‏‏.‏ رَوَاهُ النَّضْرُ وَرَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ عَنْ شُعْبَةَ‏.‏

 

Pričao nam je Munzir b. Velid b. Abdur-Rahman Džarudi, njemu njegov babo, njemu Šu‘ba, prenoseći od Musaa b. Enesa, a on od Enesa, radijallahu anhu, da je rekao: “Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, održao govor (hutbu) kakav nikad nisam čuo. Rekao je: ‘Da znate ono što ja znam, malo biste se smijali, a mnogo plakali!’ Tada su ashabi Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, pokrili svoje lice, i čuli su se njegov plač i jecaji. Neki je čovjek upitao: ‘Ko je moj otac?’ – ‘Tvoj je otac taj i taj’, odgovorio je (Poslanik). Tada je objavljen ovaj ajet: ‘O vjernici, ne zapitkujte o onome što će vam pričiniti neprijatnosti ako vam se objasni…’” Hadis prenose Nadr i Revh b. Ubada od Šu‘be.


 

حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، حَدَّثَنَا أَبُو خَيْثَمَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو الْجُوَيْرِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ قَوْمٌ يَسْأَلُونَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتِهْزَاءً، فَيَقُولُ الرَّجُلُ مَنْ أَبِي وَيَقُولُ الرَّجُلُ تَضِلُّ نَاقَتُهُ أَيْنَ نَاقَتِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِمْ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ‏}‏ حَتَّى فَرَغَ مِنَ الآيَةِ كُلِّهَا‏.‏

 

Pričao nam je Fadl b. Sehl, njemu Ebu-Nadr, ovom Ebu-Hajsema, prenoseći od Ebu-Džuvejrije, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je rekao: “Svijet je pitao Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, s namjerom da ga ismije. Čovjek bi tako pitao ko mi je otac; drugi bi, kad izgubi devu, pitao gdje mu je deva. Tim povodom Allah je objavio ajet: ‘O vjernici, ne zapitkujte o onome što će vam pričiniti neprijatnosti ako vam se objasni…’” – proučivši ajet do kraja.


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ الْبَحِيرَةُ الَّتِي يُمْنَعُ دَرُّهَا لِلطَّوَاغِيتِ فَلاَ يَحْلُبُهَا أَحَدٌ مِنَ النَّاسِ‏.‏ وَالسَّائِبَةُ كَانُوا يُسَيِّبُونَهَا لآلِهَتِهِمْ لاَ يُحْمَلُ عَلَيْهَا شَىْءٌ‏.‏ قَالَ وَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ رَأَيْتُ عَمْرَو بْنَ عَامِرٍ الْخُزَاعِيَّ يَجُرُّ قُصْبَهُ فِي النَّارِ، كَانَ أَوَّلَ مَنْ سَيَّبَ السَّوَائِبَ ‏”‏‏.‏ وَالْوَصِيلَةُ النَّاقَةُ الْبِكْرُ تُبَكِّرُ فِي أَوَّلِ نِتَاجِ الإِبِلِ، ثُمَّ تُثَنِّي بَعْدُ بِأُنْثَى‏.‏ وَكَانُوا يُسَيِّبُونَهُمْ لِطَوَاغِيتِهِمْ إِنْ وَصَلَتْ إِحْدَاهُمَا بِالأُخْرَى لَيْسَ بَيْنَهُمَا ذَكَرٌ‏.‏ وَالْحَامِ فَحْلُ الإِبِلِ يَضْرِبُ الضِّرَابَ الْمَعْدُودَ، فَإِذَا قَضَى ضِرَابَهُ وَدَعُوهُ لِلطَّوَاغِيتِ وَأَعْفَوْهُ مِنَ الْحَمْلِ فَلَمْ يُحْمَلْ عَلَيْهِ شَىْءٌ وَسَمَّوْهُ الْحَامِيَ‏.‏

 

Pričao nam je Musa b. Ismail, njemu Ibrahim b. Sa‘d, prenoseći od Saliha b. Kejsana, on od Ibn-Šihaba, a ovaj od Seida b. Musejjeba da je rekao: “Behira je (deva) čije je mlijeko samo za bogove, tako da nju niko ne muze. Saiba je (deva) koju su oni puštali na slobodu u ime svojih bogova, i na nju nisu ništa tovarili.” (Ebu-Hurejra kaže: “Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Vidio sam Amra b. Amira Huzaija kako vuče svoja crijeva u vatri. On je prvi koji je pustio saibu.’”) “Vesila je je mlada deva koja pri prvom okotu donese žensko (devče), a zatim ponovo donese žensko (devče). Njih su ostavljali da slobodno pasu svojim bogovima (tagutima) ukoliko bi uzastopno odevile dvoje ženske devčadi, a između njih nijedno muško. Ham je mužjak deve koji se pari određeni broj puta, pa kada izvrši određeni broj parenja, ostave ga svojim bogovima, tako da ništa na njega ne bi bilo tovareno. Nazivali bi ga ham.”


 

وَقَالَ أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، سَمِعْتُ سَعِيدًا، قَالَ يُخْبِرُهُ بِهَذَا قَالَ وَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ‏.‏ وَرَوَاهُ ابْنُ الْهَادِ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Ebu-Jeman kaže: “Obavijestio nas je Šuajb, prenoseći od Zuhrija, koji je čuo Seida kako mu ovo govori. Ebu-Hurejra kaže: ‘Čuo sam Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, (kako govori) isto to.’” Hadis prenosi i Ibn-Had od Ibn-Šihaba, on od Seida, a ovaj od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je rekao: “Čuo sam Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem..”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْكَرْمَانِيُّ، حَدَّثَنَا حَسَّانُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ رَأَيْتُ جَهَنَّمَ يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا، وَرَأَيْتُ عَمْرًا يَجُرُّ قُصْبَهُ، وَهْوَ أَوَّلُ مَنْ سَيَّبَ السَّوَائِبَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Ebu-Jakub Ebu-Abdullah Kirmani, njemu Hassan b. Ibrahim, ovom Junus, prenoseći od Zuhrija, a on od Urve da je Aiša, radijallahu anhu, rekla: “Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Vidio sam Džehennem kako se razbija i lomi, i vidio sam Amra kako vuče svoja crijeva.’ On je bio prvi koji je pustio saibu.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ النُّعْمَانِ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ مَحْشُورُونَ إِلَى اللَّهِ حُفَاةً عُرَاةً غُرْلاً ـ ثُمَّ قَالَ ـ ‏{‏كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ وَعْدًا عَلَيْنَا إِنَّا كُنَّا فَاعِلِينَ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ ـ ثُمَّ قَالَ ـ أَلاَ وَإِنَّ أَوَّلَ الْخَلاَئِقِ يُكْسَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِبْرَاهِيمُ، أَلاَ وَإِنَّهُ يُجَاءُ بِرِجَالٍ مِنْ أُمَّتِي فَيُؤْخَذُ بِهِمْ ذَاتَ الشِّمَالِ، فَأَقُولُ يَا رَبِّ أُصَيْحَابِي‏.‏ فَيُقَالُ إِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ‏.‏ فَأَقُولُ كَمَا قَالَ الْعَبْدُ الصَّالِحُ ‏{‏وَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا مَا دُمْتُ فِيهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ‏}‏ فَيُقَالُ إِنَّ هَؤُلاَءِ لَمْ يَزَالُوا مُرْتَدِّينَ عَلَى أَعْقَابِهِمْ مُنْذُ فَارَقْتَهُمْ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Velid, njemu Šu‘ba, prenoseći od Mugire b. Numana, a on od Seida b. Džubejra da je čuo Ibn-Abbasa kad je rekao: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, držao je govor (hutbu) i rekao: ‘O ljudi, vi ćete biti proživljeni bosi, goli i neobrezani.’ Zatim je proučio (ajet): ‘Onako kako smo prvi put stvorili iz ništa, tako ćemo ponovo iz ništa stvoriti – to je obećanje Naše; Mi smo doista kadri to učiniti’, dodavši: ‘Ibrahim će biti prvi koji će biti obučen na Sudnjem danu, a neki ljudi iz moga ummeta bit će izdvojeni ulijevo. Tada ću ja reći: ‘Moji drugari! Moji drugari’ – ‘Ti ne znaš kakve su oni novotarije uveli poslije tebe!’, reći će se, a ja ću odgovoriti kao što je odgovorio dobri rob (Isa, alejhis-selam): ‘Ja sam nad njima bdio dok sam među njima bio, a kad si mi Ti dušu uzeo, Ti si ih jedini nadzirao.’ – ‘Ovi su u odmetništvu otkako si ti od njih otišao!’, reći će se.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ النُّعْمَانِ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ إِنَّكُمْ مَحْشُورُونَ، وَإِنَّ نَاسًا يُؤْخَذُ بِهِمْ ذَاتَ الشِّمَالِ، فَأَقُولُ كَمَا قَالَ الْعَبْدُ الصَّالِحُ ‏{‏وَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا مَا دُمْتُ فِيهِمْ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ‏}‏‏”‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Kesir, njemu Sufjan, ovom Mugira b. Numan, a njemu Seid b. Džubejr, prenoseći od Ibn-Abbasa, a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekao: “Vi ćete sigurno biti okupljeni. Neki će ljudi biti odvedeni na lijevu stranu, a ja ću reći kao što je rekao dobri rob: ‘Ja sam nad njima bdio dok sam među njima bio, a kad si mi Ti dušu uzeo, Ti si ih jedini nadzirao; Ti nad svim bdiš. Ako ih kazniš, robovi su Tvoji, a ako im oprostiš, silan i mudar Ti si!’”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ خَمْسٌ إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ، وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ، وَيَعْلَمُ مَا فِي الأَرْحَامِ، وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا، وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَىِّ أَرْضٍ تَمُوتُ، إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Abdul-Aziz b. Abdullah, njemu Ibrahim b. Sa‘d, prenoseći od Ibn-Šihaba, on od Salima b. Abdullaha, a ovaj od svoga oca da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Ključeva (svih) tajni ima pet: samo Allah zna kad će Smak svijeta nastupiti, samo On spušta kišu i samo On zna šta je u matericama; čovjek ne zna šta će sutra zaraditi niti zna u kojoj će zemlji umrijeti; a Allah, uistinu, sve zna i o svemu je obaviješten.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْ‏}‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَعُوذُ بِوَجْهِكَ ‏”‏‏.‏ قَالَ ‏{‏أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ‏}‏ قَالَ ‏”‏ أَعُوذُ بِوَجْهِكَ‏”‏ ‏{‏أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ‏}‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ هَذَا أَهْوَنُ ‏”‏‏.‏ أَوْ ‏”‏ هَذَا أَيْسَرُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Numan, njemu Hammad b. Zejd, prenoseći od Amra b. Dinara, a on od Džabira, radijallahu anhu, da je rekao: “Kada je objavljen ovaj ajet: ‘On je kadar protiv vas poslati kaznu iznad vaših glava…’ – Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Utječem se Tvojim licem!’ – ‘… ili ispod vaših nogu…’ – ‘Utječem se Tvojim licem!’ – ‘… ili da vas u stranke podijeli i učini da silu jedni drugih iskusite’ – ‘Ovo je lakše (ili ovo je manje)’, reče Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ ‏{‏وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ‏}‏ قَالَ أَصْحَابُهُ وَأَيُّنَا لَمْ يَظْلِمْ فَنَزَلَتْ ‏{‏إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ‏}‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Beššar, njemu Ibn-Ebu-Adi, prenoseći od Šu‘be, on od Sulejmana, ovaj od Ibrahima, on od Alkame, a ovaj od Abdullaha, radijallahu anhu, da je rekao: “Kada je objavljen ajet: ‘… i vjerovanje svoje s nepravdom ne miješaju’, njegovi (Poslanikovi, sallallahu alejhi ve sellem) su ashabi rekli: ‘A ima li iko među nama da nepravdu nije počinio?!’ Potom je objavljeno: ‘Mnogoboštvo je, zaista, velika nepravda!’”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عَمِّ، نَبِيِّكُمْ يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ مَا يَنْبَغِي لِعَبْدٍ أَنْ يَقُولَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Beššar, njemu Ibn-Mehdi, ovom Šu‘ba, prenoseći od Katade, a on od Ebu-Alija da je rekao: “Pričao mi je amidžić vašeg Poslanika, tj. Ibn-Abbas, r.a., da je Vjerovjesnik, s.a.v.s., rekao: ‘(Allahov) rob ne bi trebao da kaže: ‘Ja sam bolji od Junusa b. Mettaa!’’”


 

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنَا سَعْدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ سَمِعْتُ حُمَيْدَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ مَا يَنْبَغِي لِعَبْدٍ أَنْ يَقُولَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Adem b. Ebu-Ijas, njemu Šu‘ba, a ovom Sa‘d b. Ibrahim, koji je čuo od Humejda b. Abdur-Rahmana b. Avfa, a on od Ebu-Hurejre da je Vjerovjesnik, s. a. v. zs., rekao: “(Allahov) rob ne bi trebao da kaže: ‘Ja sam bolji od Junusa b. Metta!’”


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ الأَحْوَلُ، أَنَّ مُجَاهِدًا، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَأَلَ ابْنَ عَبَّاسٍ أَفِي ‏”‏ ص ‏”‏ سَجْدَةٌ فَقَالَ نَعَمْ‏.‏ ثُمَّ تَلاَ ‏{‏وَوَهَبْنَا‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ‏}‏ ثُمَّ قَالَ هُوَ مِنْهُمْ‏.‏ زَادَ يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ وَسَهْلُ بْنُ يُوسُفَ عَنِ الْعَوَّامِ عَنْ مُجَاهِدٍ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ نَبِيُّكُمْ صلى الله عليه وسلم مِمَّنْ أُمِرَ أَنْ يَقْتَدِيَ بِهِمْ‏.‏

 

Pričao nam je Ibrahim b. Musa, njemu Hišam, a ovom Ibn-Džurejdž, koji kaže: “Obavijestio me je Sulejman Ahvel, a njega Mudžahid da je on pitao Ibn-Abbasa da li u (suri) Sad ima sedžda, pa je on rekao: ‘Da’, a zatim proučio: ‘I Mi mu poklonismo…’ – sve do (riječi): ‘… zato slijedi njihov pravi put.’ Potom je rekao: ‘On je od njih.’” Jezid b. Harun, Muhammed b. Ubejd te Sehl b. Jusuf dodaju, prenoseći od Avvama, a on od Mudžahida da je on upitao Ibn-Abbasa, pa mu je on odgovorio: “Vaš je Vjerovjesnik, s.a.v.s., jedan od onih kojima je naređeno da ih slijedi.”


 

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، قَالَ عَطَاءٌ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ قَاتَلَ اللَّهُ الْيَهُودَ، لَمَّا حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ شُحُومَهَا جَمَلُوهُ ثُمَّ بَاعُوهُ فَأَكَلُوهَا ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Amr b. Halid, njemu Lejs, prenoseći od Jezida b. Ebu-Habiba da je Ata’ rekao: “Čuo sam od Džabira b. Abdullaha, r.a., da je čuo Vjerovjesnika, s.a.v.s., kako govori: ‘Allah je prokleo židove. Nakon što im je On zabranio njihov loj, oni su ga uljepšali, zatim ga prodali i na koncu ga pojeli.’”


 

وَقَالَ أَبُو عَاصِمٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، كَتَبَ إِلَىَّ عَطَاءٌ سَمِعْتُ جَابِرًا، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Ebu-Asim kaže: “Pričao nam je Abdul-Hamid, a njemu Jezid da mu je Ata’ napisao kako je čuo od Džabira da prenosi od Vjerovjesnika, s.a.v.s., isto.”


 

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ ‏ “‏ لاَ أَحَدَ أَغْيَرُ مِنَ اللَّهِ، وَلِذَلِكَ حَرَّمَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ، وَلاَ شَىْءَ أَحَبُّ إِلَيْهِ الْمَدْحُ مِنَ اللَّهِ، لِذَلِكَ مَدَحَ نَفْسَهُ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ سَمِعْتَهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قُلْتُ وَرَفَعَهُ قَالَ نَعَمْ‏.‏

 

Pričao nam je Hafs b. Omer, njemu Šu‘ba, prenoseći od Amra, on od Ebu-Vaila, a ovaj od Abdullaha, r.a., da je rekao: “Nema nikog da je više ljubomoran od Allaha, i zato je zabranio nevaljalštine, bile one javne ili tajne. Niko ne voli da bude više hvaljen od Allaha, i zato je On Sebe pohvalio.” Rekao sam: “Jesi li ga (hadis) čuo od Abdullaha?” – “Da”, odgovorio je. “A da li ga je pripisao (Poslaniku, s.a.v.s.)?” – “Da”, odgovorio je.


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا عُمَارَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو زُرْعَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا، فَإِذَا رَآهَا النَّاسُ آمَنَ مَنْ عَلَيْهَا، فَذَاكَ حِينَ لاَ يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا، لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Musa b. Ismail, njemu Abdul-Vahid, ovom Umara, njemu Ebu-Zur‘a, a ovom Ebu-Hurejra, r.a., koji kaže: “Allahov je Poslanik, s.a.v.s., rekao: ‘Neće nastupiti Kijametski dan sve dok sunce ne iziđe sa zapada. Kada ga svijet vidi, svi koji su na Zemlji postat će vjernici. To će biti vrijeme kada nijednom čovjeku neće biti od koristi to što će tada vjerovati ako prije nije vjerovao.’”


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا فَإِذَا طَلَعَتْ وَرَآهَا النَّاسُ آمَنُوا أَجْمَعُونَ، وَذَلِكَ حِينَ لاَ يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا ‏”‏‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ الآيَةَ‏.‏

 

Pričao mi je Ishak da ga je obavijestio Abdur-Rezzak, njega Ma‘mer, prenoseći od Hemmama, a on od Ebu-Hurejre, r.a., da je Allahov Poslanik, s.a.v.s., rekao: “Neće nastupiti Kijametski dan sve dok sunce ne iziđe sa zapada. Kada iziđe i svijet ga vidi, svi će postati vjernici. To će biti vrijeme kada nijednom čovjeku neće biti od koristi to što će tada vjerovati.” Zatim je proučio ajet.


 

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قُلْتُ أَنْتَ سَمِعْتَ هَذَا مِنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ، وَرَفَعَهُ‏.‏ قَالَ ‏ “‏ لاَ أَحَدَ أَغْيَرُ مِنَ اللَّهِ، فَلِذَلِكَ حَرَّمَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ، وَلاَ أَحَدَ أَحَبُّ إِلَيْهِ الْمِدْحَةُ مِنَ اللَّهِ، فَلِذَلِكَ مَدَحَ نَفْسَهُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Sulejman b. Harb, njemu Šu‘ba, prenoseći od Amra b. Murre, on od Ebu-Vaila, a ovaj od Abdullaha, r.a., da je kazivao: “Upitao sam: ‘Jesi li ti čuo ovo od Abdullaha?’ – ‘Da’, odgovorio je, pripisavši ga (hadis) Poslaniku, s.a.v.s. Rekao je: ‘Nema nikog da je ljubomorniji od Allaha, i zato je zabranio nevaljalštine, bilo javne ili tajne. I nema nikog da više voli hvalu od Allaha, i zato je On Sebe pohvalio.’”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنَ الْيَهُودِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَدْ لُطِمَ وَجْهُهُ وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِكَ مِنَ الأَنْصَارِ لَطَمَ وَجْهِي‏.‏ قَالَ ‏”‏ ادْعُوهُ ‏”‏‏.‏ فَدَعَوْهُ قَالَ ‏”‏ لِمَ لَطَمْتَ وَجْهَهُ ‏”‏‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنِّي مَرَرْتُ بِالْيَهُودِ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ وَالَّذِي اصْطَفَى مُوسَى عَلَى الْبَشَرِ‏.‏ فَقُلْتُ وَعَلَى مُحَمَّدٍ وَأَخَذَتْنِي غَضْبَةٌ فَلَطَمْتُهُ‏.‏ قَالَ ‏”‏ لاَ تُخَيِّرُونِي مِنْ بَيْنِ الأَنْبِيَاءِ، فَإِنَّ النَّاسَ يَصْعَقُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَأَكُونُ أَوَّلَ مَنْ يُفِيقُ، فَإِذَا أَنَا بِمُوسَى آخِذٌ بِقَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ، فَلاَ أَدْرِي أَفَاقَ قَبْلِي أَمْ جُزِيَ بِصَعْقَةِ الطُّورِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Jusuf, njemu Sufjan, prenoseći od Amra b. Jahjaa, on od svoga oca, a ovaj od Ebu-Seida Hudrija, r.a., da je kazivao: “Došao je neki židov kojeg je neko prethodno ošamario i rekao: ‘Muhammede, jedan tvoj drug ensarija ošamario me je!’ Poslanik, s.a.v.s., reče: ‘Pozovite ga!’ – i oni ga pozvaše. ‘Zašto si ga ošamario?’, upita on. ‘Allahov Poslaniče’, odgovori ovaj, ‘prolazio sam pored židova i čuo ga kako kaže: ‘Tako mi Onog koji je Musaa odabrao nad svim ljudima!’ – ‘Čak i nad Muhammedom?!’, rekoh. Obuzela me je srdžba, i ja sam ga ošamario.’ Poslanik, s.a.v.s., tada reče: ‘Nemojte me izdvajati između poslanika. Ljudi će zaista biti proživljeni na Sudnjem danu: ja ću biti prvi proživljen, a Musa će se već držati za Arš. Ne znam da li će biti proživljen prije mene, ili je to nagrada zato što se onesvijestio na Turu.’”


 

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ الْكَمْأَةُ مِنَ الْمَنِّ وَمَاؤُهَا شِفَاءُ الْعَيْنِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Muslim, njemu Šu‘ba, prenoseći od Abdul-Melika, on od Amra b. Hurejsa, a ovaj od Seida b. Zejda da je Vjerovjesnik, s.a.v.s., rekao: “Kem’e se napaja medenom rosom, a njena je voda lijek za oči.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَمُوسَى بْنُ هَارُونَ، قَالاَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ زَبْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي بُسْرُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ، يَقُولُ كَانَتْ بَيْنَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ مُحَاوَرَةٌ، فَأَغْضَبَ أَبُو بَكْرٍ عُمَرَ، فَانْصَرَفَ عَنْهُ عُمَرُ مُغْضَبًا، فَاتَّبَعَهُ أَبُو بَكْرٍ يَسْأَلُهُ أَنْ يَسْتَغْفِرَ لَهُ، فَلَمْ يَفْعَلْ حَتَّى أَغْلَقَ بَابَهُ فِي وَجْهِهِ، فَأَقْبَلَ أَبُو بَكْرٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ وَنَحْنُ عِنْدَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَمَّا صَاحِبُكُمْ هَذَا فَقَدْ غَامَرَ ‏”‏‏.‏ قَالَ وَنَدِمَ عُمَرُ عَلَى مَا كَانَ مِنْهُ فَأَقْبَلَ حَتَّى سَلَّمَ وَجَلَسَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَصَّ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْخَبَرَ‏.‏ قَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ وَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجَعَلَ أَبُو بَكْرٍ يَقُولُ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ لأَنَا كُنْتُ أَظْلَمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ هَلْ أَنْتُمْ تَارِكُو لِي صَاحِبِي هَلْ أَنْتُمْ تَارِكُو لِي صَاحِبِي إِنِّي قُلْتُ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا فَقُلْتُمْ كَذَبْتَ‏.‏ وَقَالَ أَبُو بَكْرٍ صَدَقْتَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah, njemu Sulejman b. Abdur-Rahman i Musa b. Harun, njima Velid b. Muslim, ovom Abdullah b. A‘la b. Zebr, njemu Busr b. Ubejdullah, a ovom Ebu-Idris Havlani da je čuo Ebu-Derdaa kako kazuje: “Raspravljali su Ebu-Bekr i Omer, pa je Ebu-Bekr razljutio Omera, koji je ljut otišao od njega. Ebu-Bekr krenuo je za njim moleći ga da mu oprosti, ali on to nije učinio, već je pred njim zalupio vrata. Potom je Ebu-Bekr otišao Allahovom Poslaniku, s.a.v.s., a mi smo bili kod njega. Tada Allahov Poslanik, s.a.v.s., reče: ‘Ovaj vaš drug izložio se opasnosti.’ Omer se pokajao za ono što je uradio”, kaže Ebu-Derda, “te je došao Vjerovjesniku, s.a.v.s., nazvao selam i sjeo kod njega. Ispričao mu je šta se desilo, te se Allahov Poslanik, s.a.v.s., razljutio. Ebu-Bekr je govorio: ‘Tako mi Allaha, Allahov Poslaniče, ja sam bio nepravedniji!’ Poslanik je, s. a. v. a., ponavljao: ‘Hoćete li mi pustiti druga, hoćete li mi pustiti druga? rekao sam:O ljudi ja sam vama svima Allahov poslanik!’, pa ste vi rekli: ‘Slagao si!’, ali je Ebu-Bekr rekao: ‘Istinu si rekao!’’”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ قِيلَ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ ‏{‏ادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ‏}‏ فَبَدَّلُوا فَدَخَلُوا يَزْحَفُونَ عَلَى أَسْتَاهِهِمْ وَقَالُوا حَبَّةٌ فِي شَعَرَةٍ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ishak da ga je obavijestio Abdur-Rezzak, a ovog Ma‘mer, prenoseći od Hemmama b. Munebbiha da je čuo Ebu-Hurejru, r.a., kako kazuje: “Allahov je Poslanik, s.a.v.s., rekao: ‘Rečeno je sinovima Israilovim: ‘… a na kapiju uđite glava pognutih i recite: ‘Oprosti!’ hitta – oprostit ćemo vam grijehe vaše, pa su oni to zamijenili. Ušli su pužući na stražnjicama svojim i rekli: ‘Habbe fi ša‘re!’’”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَدِمَ عُيَيْنَةُ بْنُ حِصْنِ بْنِ حُذَيْفَةَ فَنَزَلَ عَلَى ابْنِ أَخِيهِ الْحُرِّ بْنِ قَيْسٍ، وَكَانَ مِنَ النَّفَرِ الَّذِينَ يُدْنِيهِمْ عُمَرُ، وَكَانَ الْقُرَّاءُ أَصْحَابَ مَجَالِسِ عُمَرَ وَمُشَاوَرَتِهِ كُهُولاً كَانُوا أَوْ شُبَّانًا‏.‏ فَقَالَ عُيَيْنَةُ لاِبْنِ أَخِيهِ يَا ابْنَ أَخِي، لَكَ وَجْهٌ عِنْدَ هَذَا الأَمِيرِ فَاسْتَأْذِنْ لِي عَلَيْهِ‏.‏ قَالَ سَأَسْتَأْذِنُ لَكَ عَلَيْهِ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَاسْتَأْذَنَ الْحُرُّ لِعُيَيْنَةَ فَأَذِنَ لَهُ عُمَرُ، فَلَمَّا دَخَلَ عَلَيْهِ قَالَ هِيْ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ، فَوَاللَّهِ مَا تُعْطِينَا الْجَزْلَ، وَلاَ تَحْكُمُ بَيْنَنَا بِالْعَدْلِ‏.‏ فَغَضِبَ عُمَرُ حَتَّى هَمَّ بِهِ، فَقَالَ لَهُ الْحُرُّ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ لِنَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ‏}‏ وَإِنَّ هَذَا مِنَ الْجَاهِلِينَ‏.‏ وَاللَّهِ مَا جَاوَزَهَا عُمَرُ حِينَ تَلاَهَا عَلَيْهِ، وَكَانَ وَقَّافًا عِنْدَ كِتَابِ اللَّهِ‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Jeman da ga je obavijestio Šuajb, prenoseći od Zuhrija, a on od Ubejdullaha b. Abdullaha b. Utbe da je Ibn-Abbas rekao: “Došao je Ujejna b. Hisn b. Huzejfa i odsjeo kod svoga bratića Hurra b. Kajsa, a on je bio jedan od onih koji su bili bliski Omeru. U Omerovom društvu bili su učači i njegovi savjetnici, bili oni starci ili mladići. ‘Bratiću moj’, reče Ujejna svome bratiću, ‘ti imaš ugled kod ovog vladara, pa zatraži dopuštenje da me primi.’ – ‘Zatražit ću dopuštenje za tebe’, odgovorio mu je. Hurr je zatražio dopuštenje za Ujejnu”, kaže Ibn-Abbas, “i Omer mu je dopustio. Kada je ušao kod njega, rekao mu je: ‘Jeste, o sine Hattabov, tako mi Allaha, ti nam ne daš drva, niti među nama pravedno sudiš!’ Omer se razljutio tako da ga je htio udariti, ali mu Hurr reče: ‘O vladaru pravovjernih, Allah je zaista rekao Svome Vjerovjesniku: Ti sa svakim lijepo! Traži da se čine dobra djela, a neznalica se kloni!’, a ovaj je stvarno neznalica.’ Tako mi Allaha, kada mu je on proučio ovaj ajet, Omer ga nije prekršio. On se čvrsto držao Allahove Knjige.”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، ‏{‏خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ‏}‏ قَالَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ إِلاَّ فِي أَخْلاَقِ النَّاسِ‏.‏

 

Pričao mi je Jahja, njemu Veki‘, prenoseći od Hišama, on od svoga oca, a ovaj od Abdullaha b. Zubejra da je o ajetu: “Ti sa svakim lijepo! Traži da se čine dobra djela…” – rekao kako je to Allah objavio da bi usavršio moral ljudi.


 

وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَرَّادٍ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ أَمَرَ اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَأْخُذَ الْعَفْوَ مِنْ أَخْلاَقِ النَّاسِ‏.‏ أَوْ كَمَا قَالَ‏.‏

 

Abdullah b. Berrad kaže da mu je pričao Ebu-Usama, njemu Hišam, prenoseći od svoga oca, a on od Abdullaha b. Zubejra da je rekao: “Allah je naredio Svome Vjerovjesniku da prašta nekorektne postupke ljudi (ili kao što je rekao).”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ سُورَةُ الأَنْفَالِ قَالَ نَزَلَتْ فِي بَدْرٍ‏.‏ الشَّوْكَةُ الْحَدُّ ‏{‏مُرْدَفِينَ‏}‏ فَوْجًا بَعْدَ فَوْجٍ، رَدِفَنِي وَأَرْدَفَنِي جَاءَ بَعْدِي ‏{‏ذُوقُوا‏}‏ بَاشِرُوا وَجَرِّبُوا وَلَيْسَ هَذَا مِنْ ذَوْقِ الْفَمِ ‏{‏فَيَرْكُمَهُ‏}‏ يَجْمَعُهُ‏.‏ ‏{‏شَرِّدْ‏}‏ فَرِّقْ ‏{‏وَإِنْ جَنَحُوا‏}‏ طَلَبُوا ‏{‏يُثْخِنَ‏}‏ يَغْلِبَ‏.‏ وَقَالَ مُجَاهِدٌ ‏{‏مُكَاءً‏}‏ إِدْخَالُ أَصَابِعِهِمْ فِي أَفْوَاهِهِمْ وَ‏{‏تَصْدِيَةً‏}‏ الصَّفِيرُ ‏{‏لِيُثْبِتُوكَ‏}‏ لِيَحْبِسُوكَ‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Abdur-Rahim, njemu Seid b. Sulejman, ovom Hušejm, njemu Ebu-Bišr, prenoseći od Seida b. Džubejra da je rekao:“Rekao sam Ibn-Abbasu. r.a.: ‘Sura El-Enfal?’ – ‘Objavljena je u povodu Bedra’, odgovorio je.” ( الشَّوْكَةُ znači الْحَدُّ oštrica; مُرْدِفيِنَ znači فَوْجاً بَعْدَ فَوْجٍ /grupa za grupom, val za valom/. Kaže se: رَدِفَنيِ i أَرْدَفَنيِ , što znači: جاَءَ بَعديِ /došao je poslije mene/. ذوُقوُا znači باشِروُا و جَرِّبوُا /suočite se i kušajte/. Ovo nije kušanje ustima. فَيَرْكُمَهُ znači يَجْمَعُهُ /sakupi ga/; شَرَّدَ znači فَرَّقَ /razdvojiti/; وَإِنْ جَنَحوُا znači طَلَبوُا /tražili su/; يُثْخِنَ znači يَغْلِبَُ /pobjedi/. Mudžahid kaže da مُكاَءً znači “njihovo stavljanje prstiju u svoja usta”. تَصْدِيَةً znači الصَّفيِرُ /zviždanje/; لِيُثْبِتوُكَ znači لِيَحْبِسوُكَ /da te zarobe/.)


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، ‏{‏إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لاَ يَعْقِلُونَ‏}‏ قَالَ هُمْ نَفَرٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ الدَّارِ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Jusuf, njemu Verka, prenoseći od Ibn-Ebu-Nedžiha, on od Mudžahida, a ovaj od Ibn-Abbasa da je o ajetu: “Najgora su bića kod Allaha oni koji su gluhi i nijemi, koji neće da shvaćaju” – rekao da se odnosi na skupinu iz plemena Abdud-Dara.


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ خُبَيْبِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، سَمِعْتُ حَفْصَ بْنَ عَاصِمٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي سَعِيدِ بْنِ الْمُعَلَّى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ أُصَلِّي فَمَرَّ بِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدَعَانِي فَلَمْ آتِهِ حَتَّى صَلَّيْتُ، ثُمَّ أَتَيْتُهُ فَقَالَ ‏”‏ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَأْتِيَ أَلَمْ يَقُلِ اللَّهُ ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ‏}‏ ثُمَّ قَالَ لأُعَلِّمَنَّكَ أَعْظَمَ سُورَةٍ فِي الْقُرْآنِ قَبْلَ أَنْ أَخْرُجَ ‏”‏‏.‏ فَذَهَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيَخْرُجَ فَذَكَرْتُ لَهُ‏.‏

 

Pričao mi je Ishak, njemu Revh, ovom Šu‘ba, prenoseći od Hubejba b. Abdur-Rahmana da je čuo Hafsa b. Asima kako priča, prenoseći od Ebu-Seida b. Mualle, r.a, da je rekao: “Klanjao sam kad je pored mene prošao Allahov Poslanik, s.a.v.s. Pozvao me je, ali mu se ja nisam odazvao dok nisam klanjao. Potom sam mu došao, a on me upita: ‘Šta te je spriječilo da dođeš? Zar Allah nije rekao: ‘O vjernici, odazovite se Allahu i Poslaniku kad od vas zatraže…’?’, dodavši: ‘Poučit ću te najvrednijoj suri u Kur’anu prije nego što iziđem.’ Allahov Poslanik, s.a.v.s., htio je izići, te ga ja podsjetih.”


 

وَقَالَ مُعَاذٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ خُبَيْبٍ، سَمِعَ حَفْصًا، سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ، رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا، وَقَالَ هِيَ ‏{‏الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ‏}‏ السَّبْعُ الْمَثَانِي‏.‏

 

Muaz kaže da mu je pričao Šu‘ba, prenoseći od Hubejba, koji je čuo Hafsa, on Ebu-Seida, a on jednog Vjerovjesnikovog, s.a.v.s., ashaba koji (isto to priča i) kaže: “To je sura El-hamdu lillahi rabbil-alemin, tj. Es-Seb’ el-mesani.”


 

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ ـ هُوَ ابْنُ كُرْدِيدٍ صَاحِبُ الزِّيَادِيِّ ـ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَبُو جَهْلٍ ‏{‏اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ هَذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ أَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ‏}‏ فَنَزَلَتْ ‏{‏وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِيهِمْ وَمَا كَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ * وَمَا لَهُمْ أَنْ لاَ يُعَذِّبَهُمُ اللَّهُ وَهُمْ يَصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ‏}‏ الآيَةَ‏.‏

 

Pričao mi je Ahmed, njemu Ubejdullah b. Muaz, ovom njegov otac, a njemu Šu‘ba, prenoseći od Abdul-Hamida, sina Kurdida, druga Zijadijevog, da je čuo Enesa b. Malika, r.a., kako kazuje: “Rekao je Ebu-Džehl: ‘Allahu, ako je ovo zbilja istina od Tebe, Ti pusti na nas kamenje s neba kao kišu ili nam pošalji patnju nesnosnu!’ Tada je objavljeno: ‘Allah ih nije kaznio jer si ti među njima bio, i Allah ih neće kazniti sve dok neki od njih mole da im se oprosti. A zaslužuju da ih Allah kazni kad brane drugima pristup Časnom hramu… ajet.’”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ النَّضْرِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ، صَاحِبِ الزِّيَادِيِّ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ أَبُو جَهْلٍ ‏{‏اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ هَذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ أَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ‏}‏ فَنَزَلَتْ ‏{‏وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِيهِمْ وَمَا كَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ * وَمَا لَهُمْ أَنْ لاَ يُعَذِّبَهُمُ اللَّهُ وَهُمْ يَصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ‏}‏ الآيَةَ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Nadr, njemu Ubejdullah b. Muaz, ovom njegov otac, a njemu Šu‘ba, prenoseći od Abdul-Hamida, druga Zijadijevog, da je čuo Enesa b. Malika, r.a., kako kazuje: “Rekao je Ebu-Džehl: ‘Allahu, ako je ovo zbilja istina od Tebe, Ti pusti na nas kamenje s neba kao kišu ili nam pošalji patnju nesnosnu!’ Tada je objavljeno: ‘Allah ih nije kaznio jer si ti među njima bio, i Allah ih neće kazniti sve dok neki od njih mole da im se oprosti. A zaslužuju da ih Allah kazni kad brane drugima pristup Časnom hramu… ajet.’”


 

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَجُلاً، جَاءَهُ فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَلاَ تَسْمَعُ مَا ذَكَرَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ ‏{‏وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ، فَمَا يَمْنَعُكَ أَنْ لاَ تُقَاتِلَ كَمَا ذَكَرَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ‏.‏ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي أَغْتَرُّ بِهَذِهِ الآيَةِ وَلاَ أُقَاتِلُ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أَغْتَرَّ بِهَذِهِ الآيَةِ الَّتِي يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا‏}‏ إِلَى آخِرِهَا‏.‏ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ يَقُولُ ‏{‏وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ‏}‏‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ قَدْ فَعَلْنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ كَانَ الإِسْلاَمُ قَلِيلاً، فَكَانَ الرَّجُلُ يُفْتَنُ فِي دِينِهِ، إِمَّا يَقْتُلُوهُ وَإِمَّا يُوثِقُوهُ، حَتَّى كَثُرَ الإِسْلاَمُ، فَلَمْ تَكُنْ فِتْنَةٌ، فَلَمَّا رَأَى أَنَّهُ لاَ يُوَافِقُهُ فِيمَا يُرِيدُ قَالَ فَمَا قَوْلُكَ فِي عَلِيٍّ وَعُثْمَانَ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ مَا قَوْلِي فِي عَلِيٍّ وَعُثْمَانَ أَمَّا عُثْمَانُ فَكَانَ اللَّهُ قَدْ عَفَا عَنْهُ، فَكَرِهْتُمْ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُ، وَأَمَّا عَلِيٌّ فَابْنُ عَمِّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَخَتَنُهُ‏.‏ وَأَشَارَ بِيَدِهِ وَهَذِهِ ابْنَتُهُ أَوْ بِنْتُهُ حَيْثُ تَرَوْنَ‏.‏

 

Pričao nam je Hasan b. Abdul-Aziz, njemu Abdullah b. Jahja, ovom Hajva, prenoseći od Bekra b. Amra, on od Bukejra, ovaj od Nafija, a on od Ibn-Omera, r.a., da mu je neki čovjek došao i rekao: “O Ebu-Abdur-Rahmane, zar ne čuješ šta je Allah spomenuo u Svojoj knjizi: ‘A ako se dvije skupine vjernika sukobe…’ – do kraja ajeta? Pa šta te onda sprečava da se boriš onako kako je Allah spomenuo u Svojoj knjizi?” – “Moj bratiću”, odgovorio mu je, “da mi prigovaraju na osnovu ovog ajeta, a da se ja ne borim, draže mi je nego da mi prigovaraju na osnovu ajeta: ‘Onome koji hotimično ubije vjernika…’ – do kraja ajeta.” – “Allah zaista kaže: ‘I borite se protiv njih sve dok smutnja (idolopoklonstvo) ne iščezne…’”, reče mu on, a Ibn-Omer odgovori: “Činili smo to u vrijeme Allahova Poslanika, s.a.v.s., kad je muslimana bilo malo. Čovjek bi bio stavljan na kušnju zbog svoje vjere, ili bi ga ubili, ili vezali, sve dok muslimana nije postalo mnogo. Stoga više nema smutnje (širka).” Kada je vidio da se on s njim ne slaže u onome što on hoće, upitao ga je: “A šta kažeš o Aliji i Osmanu?”, a Ibn-Omer odgovori: “Šta ja mislim o Aliji i Osmanu? Što se Osmana tiče, Allah mu je oprostio, a vi niste voljeli da mu On oprosti. A što se Alije tiče, on je amidžić Allahovog Poslanika, s.a.v.s., i njegov zet.” Pokazao je svojom rukom i (rekao): “A ovo je njegova kćerka, (ibnetuhu, ili je rekao: bintuhu) kako vidite.”


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا بَيَانٌ، أَنَّ وَبَرَةَ، حَدَّثَهُ قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا أَوْ إِلَيْنَا ابْنُ عُمَرَ، فَقَالَ رَجُلٌ كَيْفَ تَرَى فِي قِتَالِ الْفِتْنَةِ‏.‏ فَقَالَ وَهَلْ تَدْرِي مَا الْفِتْنَةُ كَانَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم يُقَاتِلُ الْمُشْرِكِينَ، وَكَانَ الدُّخُولُ عَلَيْهِمْ فِتْنَةً، وَلَيْسَ كَقِتَالِكُمْ عَلَى الْمُلْكِ‏.‏

 

Pričao nam je Ahmed b. Junus, njemu Zuhejr, prenoseći od Bejana, on od Vebre, a ovaj od Seida b. Džubejra da je rekao: “Došao nam je Ibn-Omer; neki ga je čovjek upitao šta misli o borbi u vrijeme nereda (fitneta), pa je on odgovorio: ‘A da li ti znaš šta je nered (fitnet)? Muhammed, s.a.v.s., borio se protiv mušrika. Odlazak među njih bio je nered (fitnet), a to nije kao vaša borba za vlast.’”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ لَمَّا نَزَلَتْ ‏{‏إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ‏}‏ فَكُتِبَ عَلَيْهِمْ أَنْ لاَ يَفِرَّ وَاحِدٌ مِنْ عَشَرَةٍ ـ فَقَالَ سُفْيَانُ غَيْرَ مَرَّةٍ أَنْ لاَ يَفِرَّ عِشْرُونَ مِنْ مِائَتَيْنِ ـ ثُمَّ نَزَلَتِ ‏{‏الآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمُ‏}‏ الآيَةَ، فَكَتَبَ أَنْ لاَ يَفِرَّ مِائَةٌ مِنْ مِائَتَيْنِ ـ زَادَ سُفْيَانُ مَرَّةً ـ نَزَلَتْ ‏{‏حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ‏}‏‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ وَقَالَ ابْنُ شُبْرُمَةَ وَأُرَى الأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىَ عَنِ الْمُنْكَرِ مِثْلَ هَذَا‏.‏

 

Pričao nam je Ali b. Abdullah, njemu Sufjan, prenoseći od Amra, a on od Ibn-Abbasa, r.a., da je rekao: “Kada je objavljen ajet: ‘Ako vas bude dvadeset strpljivih, pobijedit će dvije stotine…’ – i tako im propisano da jedan ne smije pobjeći pred desetericom, Sufjan je više puta rekao da dvadeset ne smije bježati pred dvije stotine. Zatim je objavljen ajet: ‘Sada vam Allah daje olakšicu…’ – pa je propisao (Allah, dž.š.) da stotina ne smije pobjeći ispred dvije stotine. Sufjan je još jedanput dodao: ‘O Vjerovjesniče, bodri vjernike na borbu! Ako vas bude dvadeset strpljivih…’” Sufjan kaže: “Ibn-Šubruma je rekao: ‘Mislim da je naređivanje dobra i odvraćanje od zla isto kao i ovo.’”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ السُّلَمِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي الزُّبَيْرُ بْنُ خِرِّيتٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ ‏{‏إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ‏}‏ شَقَّ ذَلِكَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ حِينَ فُرِضَ عَلَيْهِمْ أَنْ لاَ يَفِرَّ وَاحِدٌ مِنْ عَشَرَةٍ، فَجَاءَ التَّخْفِيفُ فَقَالَ رالآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضُعْفًا فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ صَابِرَةٌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ‏}‏‏.‏ قَالَ فَلَمَّا خَفَّفَ اللَّهُ عَنْهُمْ مِنَ الْعِدَّةِ نَقَصَ مِنَ الصَّبْرِ بِقَدْرِ مَا خُفِّفَ عَنْهُمْ‏.‏

 

Pričao nam je Jahja b. Abdullah Sulemi da ga je obavijestio Abdullah b. Mubarak, njega Džerir b. Hazim, a ovog Zubejr b. Hirrit, prenoseći od Ikrime, a on od Ibn-Abbasa, r.a., da je rekao: “Kada je objavljeno: ‘Ako vas bude dvadeset strpljivih, pobijedit će dvije stotine…’ – muslimanima je bilo teško što im je propisano da jedan ne smije bježati ispred deseterice, pa je došla olakšica. (Uzvišeni Allah) je rekao: ‘Sada vam Allah daje olakšicu; On zna da ste izmoreni: ako vas bude stotina strpljivih, pobijedit će dvije stotine…’ Pošto im je Allah dao olakšicu u broju, smanjio je i strpljivost srazmjerno toj olakšici koju im je dao.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ آخِرُ آيَةٍ نَزَلَتْ ‏{‏يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلاَلَةِ‏}‏ وَآخِرُ سُورَةٍ نَزَلَتْ بَرَاءَةٌ‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Velid, njemu Šu‘ba, prenoseći od Ebu-Ishaka da je čuo Beraa, r.a., kako kaže: “Posljednji ajet koji je objavljen jest: ‘Oni od tebe traže tumačenje. Reci: ‘Allah će vam kazati propis o ‘kelali’…’, a posljednja sura koja je objavljena jest sura Et-Tevba.”


 

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، وَأَخْبَرَنِي حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَنِي أَبُو بَكْرٍ فِي تِلْكَ الْحَجَّةِ فِي مُؤَذِّنِينَ، بَعَثَهُمْ يَوْمَ النَّحْرِ يُؤَذِّنُونَ بِمِنًى أَنْ لاَ يَحُجَّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ، وَلاَ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ‏.‏ قَالَ حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ثُمَّ أَرْدَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، وَأَمَرَهُ أَنْ يُؤَذِّنَ بِبَرَاءَةَ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَأَذَّنَ مَعَنَا عَلِيٌّ يَوْمَ النَّحْرِ فِي أَهْلِ مِنًى بِبَرَاءَةَ، وَأَنْ لاَ يَحُجَّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ، وَلاَ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ‏.‏

 

Pričao nam je Seid b. Ufejr, njemu Lejs, ovom Ukajl, prenoseći od Ibn-Šihaba, a on od Humejda b. Abdur-Rahmana da je Ebu-Hurejra, r.a., kazivao:“Poslao me je Ebu-Bekr, na tom hadžu, s ostalim glasnicima koje je razaslao na Kurban-bajram da oglašavaju na Mini da poslije ove godine na hadž ne dolazi nijedan mušrik, niti da oko Ka‘be obilazi neko nag.” Humejd b. Abdur-Rahman kaže: “Zatim je Allahov Poslanik, s.a.v.s., za njim (Ebu-Bekrom) poslao Aliju b. Ebu-Taliba i naredio mu da uči suru Et-Tevba.”Ebu-Hurejra kaže: “I Alija je s nama na Kurban-bajram među svijetom na Mini učio suru Et-Tevba, te da nakon ove godine na hadž ne dolazi mušrik, niti da oko Ka‘be obilazi neko nag.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ بَعَثَنِي أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ فِي تِلْكَ الْحَجَّةِ فِي الْمُؤَذِّنِينَ، بَعَثَهُمْ يَوْمَ النَّحْرِ يُؤَذِّنُونَ بِمِنًى أَنْ لاَ يَحُجَّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ، وَلاَ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ‏.‏ قَالَ حُمَيْدٌ ثُمَّ أَرْدَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، فَأَمَرَهُ أَنْ يُؤَذِّنَ بِبَرَاءَةَ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَأَذَّنَ مَعَنَا عَلِيٌّ فِي أَهْلِ مِنًى يَوْمَ النَّحْرِ بِبَرَاءَةَ، وَأَنْ لاَ يَحُجَّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ، وَلاَ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Jusuf, njemu Lejs, a ovom Ukajl da je Ibn-Šihab rekao kako ga je obavijestio Humejd b. Abdur-Rahman da je Ebu-Hurejra rekao: “Poslao me je Ebu-Bekr, r.a., na tom hadžu, s glasnicima koje je razaslao na Kurban-bajram da oglašavaju na Mini da nakon ove godine na hadž ne dolazi mušrik i da niko ne obilazi oko Ka‘be neko nag.” Humejd kaže: “Zatim je Allahov Poslanik, s.a.v.s., za njim (Ebu-Bekrom) poslao Aliju b. Ebu-Taliba i naredio mu da uči suru Et-Tevba”. Ebu-Hurejra kaže: “I Alija je s nama na Kurban-bajram među svijetom na Mini učio suru Et-Tevba, te da nakon ove godine na hadž ne dolazi mušrik, niti da bilo ko oko Ka‘be obilazi nag.”


 


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ حُمَيْدَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ بَعَثَهُ فِي الْحَجَّةِ الَّتِي أَمَّرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهَا قَبْلَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ فِي رَهْطٍ يُؤَذِّنُ فِي النَّاسِ أَنْ لاَ يَحُجَّنَّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ وَلاَ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ‏.‏ فَكَانَ حُمَيْدٌ يَقُولُ يَوْمُ النَّحْرِ يَوْمُ الْحَجِّ الأَكْبَرِ‏.‏ مِنْ أَجْلِ حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ‏.‏

 

Pričao nam je Ishak, njemu Jakub b. Ibrahim, ovom njegov otac, prenoseći od Saliha, on od Ibn-Šihaba, ovaj od Humejda b. Abdur-Rahmana, a on od Ebu-Hurejre da ga je Ebu-Bekr, za vrijeme hadža na kojem ga je Allahov Poslanik, s.a.v.s., odredio za emira – (a to je bilo) prije Oprosnog hadža – poslao s grupom da oglašava među svijetom da poslije ove godine na hadž ne može doći mušrik, niti bilo ko može nag obilaziti oko Ka‘be. Humejd je govorio: “Kurban-bajram je dan Velikog hadža zbog hadisa Ebu-Hurejre.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ حُذَيْفَةَ فَقَالَ مَا بَقِيَ مِنْ أَصْحَابِ هَذِهِ الآيَةِ إِلاَّ ثَلاَثَةٌ، وَلاَ مِنَ الْمُنَافِقِينَ إِلاَّ أَرْبَعَةٌ‏.‏ فَقَالَ أَعْرَابِيٌّ إِنَّكُمْ أَصْحَابَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم تُخْبِرُونَا فَلاَ نَدْرِي فَمَا بَالُ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ يَبْقُرُونَ بُيُوتَنَا وَيَسْرِقُونَ أَعْلاَقَنَا‏.‏ قَالَ أُولَئِكَ الْفُسَّاقُ، أَجَلْ لَمْ يَبْقَ مِنْهُمْ إِلاَّ أَرْبَعَةٌ‏.‏ أَحَدُهُمْ شَيْخٌ كَبِيرٌ لَوْ شَرِبَ الْمَاءَ الْبَارِدَ لَمَا وَجَدَ بَرْدَهُ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Musenna, njemu Jahja, ovom Ismail, a njemu Zejd b. Vehb, koji kaže: “Bili smo kod Huzejfe kad je rekao: ‘Od onih o kojima govori ovaj ajet ostala su (u životu) samo trojica, a od licemjera (munafika) samo četverica.’ Neki beduin reče: ‘Vi, drugovi Muhammedovi, s.a.v.s., obavještavate nas (o stvarima), ali ih mi ne znamo. Šta je ovima? Provaljuju u naše kuće i kradu najvrednije naše imetke!’, a on mu odgovori: ‘To su prijestupnici (fasici). Da, od njih su ostala samo četverica. Jedan je od njih veliki starac koji, kada bi se napio hladne vode, ne bi osjetio njenu hladnoću.’”


 

حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجَ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ “‏ يَكُونُ كَنْزُ أَحَدِكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ شُجَاعًا أَقْرَعَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Hakem b. Nafi‘, njemu Šuajb, ovom Ebu-Zinad, a njemu Abdur-Rahman A‘redž, koji kaže: “Pričao mi je Ebu-Hurejra, r.a., da je čuo Allahovog Poslanika, s.a.v.s., kad je rekao: ‘Nagomilano blago nekoga od vas na Sudnjem će danu biti zmija otrovnica.’”


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، قَالَ مَرَرْتُ عَلَى أَبِي ذَرٍّ بِالرَّبَذَةِ فَقُلْتُ مَا أَنْزَلَكَ بِهَذِهِ الأَرْضِ قَالَ كُنَّا بِالشَّأْمِ فَقَرَأْتُ ‏{‏وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ‏}‏ قَالَ مُعَاوِيَةُ مَا هَذِهِ فِينَا، مَا هَذِهِ إِلاَّ فِي أَهْلِ الْكِتَابِ‏.‏ قَالَ قُلْتُ إِنَّهَا لَفِينَا وَفِيهِمْ‏.‏

 

Pričao nam je Kutejba b. Seid, njemu Džerir, prenoseći od Husajna, a on od Zejda b. Vehba da je rekao:“Prošao sam pored Ebu-Zerra na Rebezi i upitao ga: ‘Zašto si došao ovdje?’ – ‘Bili smo u Šamu’, odgovorio je, ‘i ja sam tada proučio: ‘Onima koji zlato i srebro gomilaju i ne troše ga na Allahovom putu navijesti bolnu patnju.’ Muavija je rekao: ‘Ovaj se ajet ne odnosi na nas; ovaj ajet uistinu je objavljen u povodu (bogatstva) kršćana i židova.’ – ‘On se, zaista, odnosi i na nas i na vas’, odgovorio sam.’”


 

وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ شَبِيبِ بْنِ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ أَسْلَمَ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فَقَالَ هَذَا قَبْلَ أَنْ تُنْزَلَ، الزَّكَاةُ، فَلَمَّا أُنْزِلَتْ جَعَلَهَا اللَّهُ طُهْرًا لِلأَمْوَالِ‏.‏

 

Ahmed b. Šebib b. Seid kaže da mu je pričao njegov otac, prenoseći od Junusa, on od Ibn-Šihaba, a ovaj od Halida b. Eslema da je rekao: “Izišli smo s Abdullahom b. Omerom, pa je tom prilikom rekao: ‘Ovo se odnosilo na vrijeme prije nego što je bio propisan zekat. Kada je propisan zekat, Allah ga je učinio čišćenjem imetaka.’”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ إِنَّ الزَّمَانَ قَدِ اسْتَدَارَ كَهَيْئَتِهِ يَوْمَ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ، السَّنَةُ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا مِنْهَا، أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ، ثَلاَثٌ مُتَوَالِيَاتٌ، ذُو الْقَعْدَةِ وَذُو الْحِجَّةِ وَالْمُحَرَّمُ وَرَجَبُ مُضَرَ الَّذِي بَيْنَ جُمَادَى وَشَعْبَانَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Abdul-Vehhab, njemu Hammad b. Zejd, prenoseći od Ejjuba, on od Muhammeda, ovaj od Ibn-Ebu-Bekre, on od Ebu-Bekre, a ovaj od Vjerovjesnika, s.a.v.s., da je rekao: “Vrijeme se vratilo na oblik koji je imalo onog dana kada je Allah stvorio nebesa i Zemlju. Godina ima dvanaest mjeseci, od kojih su četiri sveta tri u slijedu: zul-kade, zul-hidždže i muharrem, te redžeb Mudarov, koji je između džumade i šabana.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا حَبَّانُ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْغَارِ، فَرَأَيْتُ آثَارَ الْمُشْرِكِينَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، لَوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ رَفَعَ قَدَمَهُ رَآنَا‏.‏ قَالَ ‏ “‏ مَا ظَنُّكَ بِاثْنَيْنِ اللَّهُ ثَالِثُهُمَا ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Muhammed, njemu Habban, prenoseći od Hemmama, on od Sabita, a ovaj od Enesa da je rekao: “Kazivao mi je Ebu-Bekr, r.a.: ‘Bio sam s Vjerovjesnikom u pećini i vidio tragove mušrika. ‘Allahov Poslaniče’, rekoh, ‘da jedan od njih podigne svoje stopalo, vidio bi nas!’ – ‘Šta misliš o dvojici sa kojima je Allah, Allah je treći!’, reče (Poslanik, s.a.v.s.).’”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ قَالَ حِينَ وَقَعَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ ابْنِ الزُّبَيْرِ قُلْتُ أَبُوهُ الزُّبَيْرُ، وَأُمُّهُ أَسْمَاءُ، وَخَالَتُهُ عَائِشَةُ، وَجَدُّهُ أَبُو بَكْرٍ، وَجَدَّتُهُ صَفِيَّةُ‏.‏ فَقُلْتُ لِسُفْيَانَ إِسْنَادُهُ‏.‏ فَقَالَ حَدَّثَنَا، فَشَغَلَهُ إِنْسَانٌ وَلَمْ يَقُلِ ابْنُ جُرَيْجٍ‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Muhammed, njemu Ibn-Ujejna, prenoseći od Ibn-Džurejdža, on od Ibn-Ebu-Mulejke, a ovaj od Ibn-Abbasa, r.a., da je on, kada je došlo do razilaženja između njega i Ibn-Zubejra, rekao: “Njegov je otac Zubejr, a majka Esma; Aiša mu je tetka, Ebu-Bekr djed, a Safija nena.” Upitao sam Sufjana koji mu je lanac prenosilaca (sened). Odgovorio je: “Pričao nam je…”, ali ga je zabavio neki čovjek, te nije rekao Ibn-Džurejdž.


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ وَكَانَ بَيْنَهُمَا شَىْءٌ فَغَدَوْتُ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ أَتُرِيدُ أَنْ تُقَاتِلَ ابْنَ الزُّبَيْرِ، فَتُحِلُّ حَرَمَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ مَعَاذَ اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ ابْنَ الزُّبَيْرِ وَبَنِي أُمَيَّةَ مُحِلِّينَ، وَإِنِّي وَاللَّهِ لاَ أُحِلُّهُ أَبَدًا‏.‏ قَالَ قَالَ النَّاسُ بَايِعْ لاِبْنِ الزُّبَيْرِ‏.‏ فَقُلْتُ وَأَيْنَ بِهَذَا الأَمْرِ عَنْهُ أَمَّا أَبُوهُ فَحَوَارِيُّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، يُرِيدُ الزُّبَيْرَ، وَأَمَّا جَدُّهُ فَصَاحِبُ الْغَارِ، يُرِيدُ أَبَا بَكْرٍ، وَأُمُّهُ فَذَاتُ النِّطَاقِ، يُرِيدُ أَسْمَاءَ، وَأَمَّا خَالَتُهُ فَأُمُّ الْمُؤْمِنِينَ، يُرِيدُ عَائِشَةَ، وَأَمَّا عَمَّتُهُ فَزَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، يُرِيدُ خَدِيجَةَ، وَأَمَّا عَمَّةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَجَدَّتُهُ، يُرِيدُ صَفِيَّةَ، ثُمَّ عَفِيفٌ فِي الإِسْلاَمِ، قَارِئٌ لِلْقُرْآنِ‏.‏ وَاللَّهِ إِنْ وَصَلُونِي وَصَلُونِي مِنْ قَرِيبٍ، وَإِنْ رَبُّونِي رَبَّنِي أَكْفَاءٌ كِرَامٌ، فَآثَرَ التُّوَيْتَاتِ وَالأُسَامَاتِ وَالْحُمَيْدَاتِ، يُرِيدُ أَبْطُنًا مِنْ بَنِي أَسَدٍ بَنِي تُوَيْتٍ وَبَنِي أُسَامَةَ وَبَنِي أَسَدٍ، إِنَّ ابْنَ أَبِي الْعَاصِ بَرَزَ يَمْشِي الْقُدَمِيَّةَ، يَعْنِي عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ مَرْوَانَ، وَإِنَّهُ لَوَّى ذَنَبَهُ، يَعْنِي ابْنَ الزُّبَيْرِ‏.‏

 

Pričao mi je Abdullah b. Muhammed, njemu Jahja b. Mein, prenoseći od Hadždžadža da je Ibn-Džurejdž rekao: “Pričao je Ibn-Ebu-Mulejka – a među njima je nešto bilo: ‘Izjutra sam otišao kod Ibn-Abbasa i upitao ga: ‘Hoćeš li se boriti protiv Ibn-Zubejra i učiniti dopuštenim Allahov Harem?’ – ‘Utječem se Allahu’, odgovorio je, ‘Allah je, zaista, odredio Ibn-Zubejra i Benu-Umejju da budu oni koji su to dopustili, a ja to, tako mi Allaha, nikada neću dopustiti! Svijet je’, kaže, ‘rekao: ‘Daj prisegu Ibn-Zubejru!’ – ‘A ima li iko preči za to od njega?’, upitah, a potom rekoh: ‘Njegov je otac učenik Vjerovjesnikov, s.a.v.s.’ – misleći na Zubejra; ‘njegov je djed bio u pećini’ – misleći na Ebu-Bekra; ‘njegova je majka vlasnica pojasa’ – misleći na Esmu; ‘njegova je tetka po majci majka pravovjernih , a tetka po ocu njegovu je žena Vjerovjesnikova, misleći na Hatidžu; Vjerovjesnikova, s.a.v.s., tetka njegova je nana’ – misleći na Safijju; ‘on je čestit u islamu i učač Kur’ana. Tako mi Allaha, ako uspostave rodbinske veze sa mnom, uspostavit će (s onim ko im je) bliska rodbina; a ako mi budu pretpostavljeni, bit će mi pretpostavljeni oni koji su dostojanstveni i plemeniti. On je dao prednost potomcima Tuvejtovim, Usaminim i Humejdovim’ – (rekoh) misleći na plemena iz Benu-Eseda, Benu-Tuvejta i Benu-Usame. ‘Ibn-Ebu-As, tj. Abdul-Melik b. Mervan, zaista je išao oholo, a on je, tj. Ibn-Zubejr, podvio rep.’’”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ مَيْمُونٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، دَخَلْنَا عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ أَلاَ تَعْجَبُونَ لاِبْنِ الزُّبَيْرِ قَامَ فِي أَمْرِهِ هَذَا فَقُلْتُ لأُحَاسِبَنَّ نَفْسِي لَهُ مَا حَاسَبْتُهَا لأَبِي بَكْرٍ وَلاَ لِعُمَرَ، وَلَهُمَا كَانَا أَوْلَى بِكُلِّ خَيْرٍ مِنْهُ، وَقُلْتُ ابْنُ عَمَّةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، وَابْنُ الزُّبَيْرِ، وَابْنُ أَبِي بَكْرٍ، وَابْنُ أَخِي خَدِيجَةَ، وَابْنُ أُخْتِ عَائِشَةَ فَإِذَا هُوَ يَتَعَلَّى عَنِّي وَلاَ يُرِيدُ ذَلِكَ فَقُلْتُ مَا كُنْتُ أَظُنُّ أَنِّي أَعْرِضُ هَذَا مِنْ نَفْسِي، فَيَدَعُهُ، وَمَا أُرَاهُ يُرِيدُ خَيْرًا، وَإِنْ كَانَ لاَ بُدَّ لأَنْ يَرُبَّنِي بَنُو عَمِّي أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ يَرُبَّنِي غَيْرُهُمْ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Ubejd b. Mejmun, njemu Isa b. Junus, prenoseći od Omera b. Seida da je rekao kako ga je obavijestio Ibn-Ebu-Mulejka da su oni ušli kod Ibn-Abbasa, pa je on rekao: “Zar se ne čudite Ibn-Zubejru šta radi?!” – “Njemu priznajem više njegovih vrijednosti nego vrijednosti Ebu-Bekrovih i Omerovih”, rekoh, “a njih dvojica bili su preči svakom dobru od njega. On je tetić Vjerovjesnikov, s.a.v.s., i sin Zubejra, unuk Ebu-Bekrov, bratić Hatidžin i sestrić Aišin. Ako se on uzdigne od mene i to ne želi (da budem od njemu bliskih), mislim da mu ne trebam dati prisegu pa da je on odbije. Mislim da on ne želi meni dobro. A ako mi amidžići treba da budu pretpostavljeni, više volim to nego da mi pretpostavljeni budu neki drugi.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ، عَنْ أَبِي سَعِيد ٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بُعِثَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِشَىْءٍ، فَقَسَمَهُ بَيْنَ أَرْبَعَةٍ وَقَالَ ‏”‏ أَتَأَلَّفُهُمْ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مَا عَدَلْتَ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ يَخْرُجُ مِنْ ضِئْضِئِ هَذَا قَوْمٌ يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Kesir, njemu Sufjan, prenoseći od svoga oca, on od Ebu-Nu‘ma, a ovaj od Ebu-Seida, r.a., da je rekao: “Poslano je nešto Vjerovjesniku, s.a.v.s., pa je on to podijelio među četvericom i rekao: ‘Hoću da ih pridobijem?’ ‘Nisi bio pravedan!’; rekao je neki čovjek. Tada Vjerovjesnik, s.a.v.s., reče: ‘Od porijekla ovog pojavit će se narod koji će izlaziti iz vjere.’”


 

حَدَّثَنِي بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ أَبُو مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، قَالَ لَمَّا أُمِرْنَا بِالصَّدَقَةِ كُنَّا نَتَحَامَلُ فَجَاءَ أَبُو عَقِيلٍ بِنِصْفِ صَاعٍ، وَجَاءَ إِنْسَانٌ بِأَكْثَرَ مِنْهُ، فَقَالَ الْمُنَافِقُونَ إِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ عَنْ صَدَقَةِ هَذَا، وَمَا فَعَلَ هَذَا الآخَرُ إِلاَّ رِئَاءً‏.‏ فَنَزَلَتْ ‏{‏الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فِي الصَّدَقَاتِ وَالَّذِينَ لاَ يَجِدُونَ إِلاَّ جُهْدَهُمْ‏}‏ الآيَةَ‏.‏

 

Pričao mi je Bišr b. Halid Ebu-Muhammed da ga je obavijestio Muhammed b. Džafer, prenoseći od Šu‘be, on od Sulejmana, ovaj od Ebu-Vaila, a on od Ebu-Mesuda da je rekao: “Kada nam je naređen zekat, radili smo (na nadnicu) kao nosači. Ebu-Akil donio je pola saa, a neki drugi čovjek donio je više od njega. Licemjeri tada rekoše: ‘Allahu ne treba sadaka njegova, a ovaj drugi uradio je to samo da se istakne!’ Povodom toga objavljeno je: ‘Oni koji vjernike ogovaraju zato što sadaku daju, a rugaju se i onima koji ga s mukom daju…’”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ قُلْتُ لأَبِي أُسَامَةَ أَحَدَّثَكُمْ زَائِدَةُ عَنْ سُلَيْمَانَ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيِّ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُ بِالصَّدَقَةِ، فَيَحْتَالُ أَحَدُنَا حَتَّى يَجِيءَ بِالْمُدِّ، وَإِنَّ لأَحَدِهِمِ الْيَوْمَ مِائَةَ أَلْفٍ‏.‏ كَأَنَّهُ يُعَرِّضُ بِنَفْسِهِ‏.‏

 

Pričao nam je Ishak da je upitao Ebu-Usamu da li im je pričao Zaida, prenoseći od Sulejmana, on od Šekika, a ovaj od Ebu-Mesuda Ensarija da je rekao: “Allahov Poslanik, s.a.v.s., naređivao je zekat. Neki bi se od nas poslužili varkom tako da bi donijeli jedan mudd. Danas neki od njih imaju i sto hiljada.” “Kao da aludira i srdi se na sebe.”


 

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ أَبِي أُسَامَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ عَبْدُ اللَّهِ جَاءَ ابْنُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ أَنْ يُعْطِيَهُ قَمِيصَهُ يُكَفِّنُ فِيهِ أَبَاهُ فَأَعْطَاهُ، ثُمَّ سَأَلَهُ أَنْ يُصَلِّيَ عَلَيْهِ، فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيُصَلِّيَ فَقَامَ عُمَرُ فَأَخَذَ بِثَوْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ تُصَلِّي عَلَيْهِ وَقَدْ نَهَاكَ رَبُّكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَيْهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ إِنَّمَا خَيَّرَنِي اللَّهُ فَقَالَ ‏{‏اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لاَ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً‏}‏ وَسَأَزِيدُهُ عَلَى السَّبْعِينَ ‏”‏‏.‏ قَالَ إِنَّهُ مُنَافِقٌ‏.‏ قَالَ فَصَلَّى عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏وَلاَ تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا وَلاَ تَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ‏}‏‏.‏

 

Pričao nam je Ubejd b. Ismail, prenoseći od Ebu-Usame, on od Ubejdullaha, ovaj od Nafija, a on od Ibn-Omera, r.a., da je kazivao: “Kada je umro Abdullah, njegov sin Abdullah b. Abdullah došao je Allahovom Poslaniku, s.a.v.s., i pitao ga da mu da svoju košulju da u nju zamota svoga oca, pa mu je on dao. Potom ga je pitao da mu klanja dženazu. Ali kada je Allahov Poslanik, s.a.v.s., krenuo da mu klanja (dženazu), ustao je Omer i Allahovog Poslanika, s.a.v.s., uzeo za odjeću, rekavši: ‘Allahov Poslaniče, klanjat ćeš mu dženazu, a Allah ti je zabranio da mu klanjaš?!’ Allahov Poslanik, s.a.v.s., odgovori: ‘Ne! Allah mi je dao na izbor, rekavši: ‘Molio ti oprosta za njih ili ne molio, molio čak i sedamdeset puta…’, a ja ću moliti više od sedamdeset puta.’ – ‘On je, zaista, licemjer!’, reče Omer.Reče:Te mu je Allahov Poslanik, s.a.v.s klanjao dzenazu , pa je Allah objavio: ‘I nijednom od njih, kad umre, nemoj (dženazu) namaz klanjati, niti sahrani njegovoj prisustvovati…’”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ،‏.‏ وَقَالَ غَيْرُهُ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ قَالَ لَمَّا مَاتَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ دُعِيَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيُصَلِّيَ عَلَيْهِ فَلَمَّا قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَثَبْتُ إِلَيْهِ، فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَتُصَلِّي عَلَى ابْنِ أُبَىٍّ وَقَدْ قَالَ يَوْمَ كَذَا كَذَا وَكَذَا قَالَ أُعَدِّدُ عَلَيْهِ قَوْلَهُ، فَتَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ‏”‏ أَخِّرْ عَنِّي يَا عُمَرُ ‏”‏‏.‏ فَلَمَّا أَكْثَرْتُ عَلَيْهِ قَالَ ‏”‏ إِنِّي خُيِّرْتُ فَاخْتَرْتُ، لَوْ أَعْلَمُ أَنِّي إِنْ زِدْتُ عَلَى السَّبْعِينَ يُغْفَرْ لَهُ لَزِدْتُ عَلَيْهَا ‏”‏‏.‏ قَالَ فَصَلَّى عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ انْصَرَفَ فَلَمْ يَمْكُثْ إِلاَّ يَسِيرًا حَتَّى نَزَلَتِ الآيَتَانِ مِنْ بَرَاءَةَ ‏{‏وَلاَ تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏وَهُمْ فَاسِقُونَ‏}‏ قَالَ فَعَجِبْتُ بَعْدُ مِنْ جُرْأَتِي عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏

 

Pričao nam je Jahja b. Bukejr, njemu Lejs, prenoseći od Ukajla; a drugi kaže da mu je pričao Lejs, njemu Ukajl, prenoseći od Ibn-Šihaba, on od Ubejdullaha b. Abdullaha, ovaj od Ibn-Abbasa, a on od Omera b. Hattaba, r.a., da je rekao: “Kad je umro Abdullah b. Ubejj b. Ebu-Selul, pozvan je Allahov Poslanik, s.a.v.s., da mu klanja dženazu. I kad je on pošao, skočio sam do njega i rekao: ‘Allahov Poslaniče, zar ćeš klanjati (dženazu) Ibn-Ubejju, a nekad je govorio tako i tako?!’ – spomenuvši sve što je rekao. Allahov se Poslanik, s.a.v.s., nasmiješi i reče: ‘Pusti me, Omere!’ Kada sam, međutim, navalio na njega, on mi reče: ‘Dato mi je, zaista, na izbor, i ja sam odabrao. Kad bih znao da će mu biti oprošteno ako bih više od sedamdeset puta (tražio oprost za njega), ja bih to uradio.’ Allahov Poslanik, s.a.v.s., klanjao mu je dženazu, a onda otišao. Nedugo zatim objavljena su dva ajeta u suri Et-Tevba: ‘I nijednom od njih, kad umre, nemoj (dženazu) namaz klanjati…’ – do Njegovih riječi: ‘… a bili su prijestupnici.’ Poslije sam se čudio svojoj smjelosti pred Allahovim Poslanikom, s.a.v.s.; a Allah i Njegov Poslanik najbolje znaju.”


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ جَاءَ ابْنُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَعْطَاهُ قَمِيصَهُ وَأَمَرَهُ أَنْ يُكَفِّنَهُ فِيهِ ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي عَلَيْهِ، فَأَخَذَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ بِثَوْبِهِ فَقَالَ تُصَلِّي عَلَيْهِ وَهْوَ مُنَافِقٌ وَقَدْ نَهَاكَ اللَّهُ أَنْ تَسْتَغْفِرَ لَهُمْ‏.‏ قَالَ ‏”‏ إِنَّمَا خَيَّرَنِي اللَّهُ أَوْ أَخْبَرَنِي فَقَالَ ‏{‏اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لاَ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ‏}‏ فَقَالَ سَأَزِيدُهُ عَلَى سَبْعِينَ ‏”‏‏.‏ قَالَ فَصَلَّى عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَصَلَّيْنَا مَعَهُ ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْهِ ‏{‏وَلاَ تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا وَلاَ تَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ إِنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَمَاتُوا وَهُمْ فَاسِقُونَ‏}‏

 

Pričao mi je Ibrahim b. Munzir, njemu Enes b. Ijad, prenoseći od Ubejdullaha, on od Nafija, a ovaj od Ibn-Omera, r.a., da je kazivao: “Kada je umro Abdullah b. Ubejj, došao je njegov sin Abdullah b. Abdullah Allahovom Poslaniku, s.a.v.s., te mu je on dao svoju košulju i naredio mu da ga zamota u nju. Potom je krenuo da mu klanja dženazu, ali ga je Omer uzeo za odjeću i rekao: ‘Klanjat ćeš mu (dženazu), a on je licemjer?! Allah ti je zabranio da za njih oprost moliš!’ Tada Poslanik, s.a.v.s., reče: ‘Allah mi je, zaista, dao na izbor (ili je rekao: ‘Allah me je, zaista, obavijestio’), rekavši: ‘Molio ti oprosta za njih ili ne molio, molio čak i sedamdeset puta, Allah im neće oprostiti!’ Ja ću (moliti) za njega’, reče Poslanik, a.s., ‘više od sedamdeset puta.’ Allahov Poslanik, s.a.v.s., klanjao mu je dženazu, a i mi smo klanjali s njim. Potom mu je Allah objavio: ‘I nijednom od njih, kad umre, nemoj (dženazu) namaz klanjati, niti sahrani njegovoj prisustvovati, jer oni u Allaha i Njegova Poslanika ne vjeruju i kao nevjernici oni umiru.’”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ تَبُوكَ، وَاللَّهِ، مَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَىَّ مِنْ نِعْمَةٍ بَعْدَ إِذْ هَدَانِي أَعْظَمَ مِنْ صِدْقِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ أَكُونَ كَذَبْتُهُ فَأَهْلِكَ كَمَا هَلَكَ الَّذِينَ كَذَبُوا حِينَ أُنْزِلَ الْوَحْىُ ‏{‏سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا انْقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ‏}‏ إِلَى ‏{‏الْفَاسِقِينَ‏}‏‏.‏

 

Pričao nam je Jahja, njemu Lejs, prenoseći od Ukajla, on od Ibn-Šihaba, a ovaj od Abdur-Rahmana b. Abdullaha da je Abdullah b. Ka‘b b. Malik rekao: “Čuo sam Ka‘ba b. Malika kako o svome izostanku iz Pohoda na Tebuk kaže: ‘Tako mi Allaha, Allah mi, poslije upute Svoje, nije dao veće blagodati od moje iskrenosti prema Allahovom Poslaniku, s.a.v.s., te mu nisam slagao, i nisam propao kao što su propali oni koji su slagali kada je došla objava: ‘Kad se među njih vratite, zaklinjat će vam se Allahom…’ – sve do Njegovih riječi: ‘… nevjerničkim.’’”


 

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلٌ ـ هُوَ ابْنُ هِشَامٍ ـ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَحَدَّثَنَا عَوْفٌ، حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا سَمُرَةُ بْنُ جُنْدُبٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَنَا ‏ “‏ أَتَانِي اللَّيْلَةَ آتِيَانِ فَابْتَعَثَانِي، فَانْتَهَيْنَا إِلَى مَدِينَةٍ مَبْنِيَّةٍ بِلَبِنِ ذَهَبٍ وَلَبِنِ فِضَّةٍ، فَتَلَقَّانَا رِجَالٌ شَطْرٌ مِنْ خَلْقِهِمْ كَأَحْسَنِ مَا أَنْتَ رَاءٍ، وَشَطْرٌ كَأَقْبَحِ مَا أَنْتَ رَاءٍ قَالاَ لَهُمُ اذْهَبُوا فَقَعُوا فِي ذَلِكَ النَّهْرِ‏.‏ فَوَقَعُوا فِيهِ ثُمَّ رَجَعُوا إِلَيْنَا قَدْ ذَهَبَ ذَلِكَ السُّوءُ عَنْهُمْ، فَصَارُوا فِي أَحْسَنِ صُورَةٍ قَالاَ لِي هَذِهِ جَنَّةُ عَدْنٍ، وَهَذَاكَ مَنْزِلُكَ قَالاَ أَمَّا الْقَوْمُ الَّذِينَ كَانُوا شَطْرٌ مِنْهُمْ حَسَنٌ وَشَطْرٌ مِنْهُمْ قَبِيحٌ فَإِنَّهُمْ خَلَطُوا عَمَلاً صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا تَجَاوَزَ اللَّهُ عَنْهُمْ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Muemmel, sin Hišamov, njemu Ismail b. Ibrahim, ovom Avf, njemu Ebu-Redža, a ovom Semura b. Džundub, r.a., koji kaže:“Allahov nam je Poslanik, s.a.v.s., rekao: ‘Noćas su mi došla dva posjetioca i pozvala me. Došli smo do grada izgrađenog od zlatne i srebrene cigle. Dočekali su nas ljudi čija je (jedna) polovina bila najljepšeg izgleda koji si vidio, a (druga) polovina najružnijeg izgleda koji si vidio. Njih su im dvojica rekla: ‘Idite i skočite u tu rijeku!’ Oni su u nju skočili, a zatim se nama vratili. Ona ružnoća od njih je već bila otišla i poprimili su najljepši lik. ‘Ovo je Džennet, a ovo je tvoje mjesto. Onaj narod koji je imao jednu svoju polovinu lijepu,a drugu ružnu to su oni koji su pomiješali dobra sa lošim djelima, Allah im je oprostio’, rekoše mi ta dvojica.’”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمَّا حَضَرَتْ أَبَا طَالِبٍ الْوَفَاةُ دَخَلَ عَلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَهُ أَبُو جَهْلٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَىْ عَمِّ قُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ أُحَاجُّ لَكَ بِهَا عِنْدَ اللَّهِ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ أَبُو جَهْلٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ يَا أَبَا طَالِبٍ، أَتَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ لأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ مَا لَمْ أُنْهَ عَنْكَ ‏”‏‏.‏ فَنَزَلَتْ ‏{‏مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ وَلَوْ كَانُوا أُولِي قُرْبَى مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ‏}‏

 

Pričao nam je Ishak b. Ibrahim, njemu Abdur-Rezzak, ovom Ma‘mer, prenoseći od Zuhrija, on od Seida b. Musejjeba, a ovaj od svoga oca da je kazivao: “Kada je Ebu-Talib bio na samrti, ušao je kod njega Vjerovjesnik, s.a.v.s. Tu su još bili Ebu-Džehl i Abdullah b. Ebu-Umejja. Vjerovjesnik, s.a.v.s., reče: ‘Amidža, reci: ‘La ilahe illallah!’ – i to će mi biti dokaz koji ću upotrijebiti da se zauzmem za tebe kod Allaha.’ Ebu-Džehl i Abdullah b. Ebu-Umejja na to rekoše: ‘Ebu-Talibe, zar ćeš napustiti vjeru Abdul-Muttalibovu?!’ – ‘Tražit ću za tebe oprosta’, reče Vjerovjesnik, s.a.v.s., ‘ukoliko ne budem (u tome) spriječen!’ Tim povodom objavljen je ajet: ‘Vjerovjesniku i vjernicima nije dopušteno da mole oprost za mnogobošce, makar im bili i rod najbliži, kad im je jasno da će oni stanovnici u Džehennemu biti.’”


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، قَالَ أَحْمَدُ حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ كَعْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ كَعْبٍ ـ وَكَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ حِينَ عَمِيَ ـ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، فِي حَدِيثِهِ ‏{‏وَعَلَى الثَّلاَثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا‏}‏ قَالَ فِي آخِرِ حَدِيثِهِ إِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ أَنْخَلِعَ مِنْ مَالِي صَدَقَةً إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَمْسِكْ بَعْضَ مَالِكَ، فَهْوَ خَيْرٌ لَكَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ahmed b. Salih, njemu Ibn-Vehb, ovom Junus; a Ahmed kaže da mu je pričao Anbesa, prenoseći od Junusa, on od Ibn-Šihaba da ga je obavijestio Abdur-Rahman b. Ka‘b, a njega Abdullah b. Ka‘b – vođa Ka‘ba bio je od njegove djece kad je on oslijepio – rekavši: “Čuo sam Ka‘ba b. Malika kako – kada je govorio (o ajetu): ‘A i onoj trojici koja su bila izostala…’ – na kraju svoga govora kaže: ‘U moje pokajanje ulazi i to da ja dajem svoj imetak kao sadaku Allahu i Njegovu Poslaniku.’ Na to Vjerovjesnik, s.a.v.s., reče: ‘Zadrži za sebe dio imetka – to ti je bolje!’”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ رَاشِدٍ، أَنَّ الزُّهْرِيَّ، حَدَّثَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ،، وَهْوَ أَحَدُ الثَّلاَثَةِ الَّذِينَ تِيبَ عَلَيْهِمْ أَنَّهُ لَمْ يَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا قَطُّ غَيْرَ غَزْوَتَيْنِ غَزْوَةِ الْعُسْرَةِ وَغَزْوَةِ بَدْرٍ‏.‏ قَالَ فَأَجْمَعْتُ صِدْقَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضُحًى، وَكَانَ قَلَّمَا يَقْدَمُ مِنْ سَفَرٍ سَافَرَهُ إِلاَّ ضُحًى وَكَانَ يَبْدَأُ بِالْمَسْجِدِ، فَيَرْكَعُ رَكْعَتَيْنِ، وَنَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ كَلاَمِي وَكَلاَمِ صَاحِبَىَّ، وَلَمْ يَنْهَ عَنْ كَلاَمِ أَحَدٍ مِنَ الْمُتَخَلِّفِينَ غَيْرِنَا، فَاجْتَنَبَ النَّاسُ كَلاَمَنَا، فَلَبِثْتُ كَذَلِكَ حَتَّى طَالَ عَلَىَّ الأَمْرُ، وَمَا مِنْ شَىْءٍ أَهَمُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أَمُوتَ فَلاَ يُصَلِّي عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَوْ يَمُوتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَكُونَ مِنَ النَّاسِ بِتِلْكَ الْمَنْزِلَةِ، فَلاَ يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ مِنْهُمْ، وَلاَ يُصَلِّي عَلَىَّ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَوْبَتَنَا عَلَى نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ بَقِيَ الثُّلُثُ الآخِرُ مِنَ اللَّيْلِ، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ أُمِّ سَلَمَةَ، وَكَانَتْ أُمُّ سَلَمَةَ مُحْسِنَةً فِي شَأْنِي مَعْنِيَّةً فِي أَمْرِي، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ يَا أُمَّ سَلَمَةَ تِيبَ عَلَى كَعْبٍ ‏”‏‏.‏ قَالَتْ أَفَلاَ أُرْسِلُ إِلَيْهِ فَأُبَشِّرَهُ قَالَ ‏”‏ إِذًا يَحْطِمَكُمُ النَّاسُ فَيَمْنَعُونَكُمُ النَّوْمَ سَائِرَ اللَّيْلَةِ ‏”‏‏.‏ حَتَّى إِذَا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الْفَجْرِ آذَنَ بِتَوْبَةِ اللَّهِ عَلَيْنَا، وَكَانَ إِذَا اسْتَبْشَرَ اسْتَنَارَ وَجْهُهُ حَتَّى كَأَنَّهُ قِطْعَةٌ مِنَ الْقَمَرِ، وَكُنَّا أَيُّهَا الثَّلاَثَةُ الَّذِينَ خُلِّفُوا عَنِ الأَمْرِ الَّذِي قُبِلَ مِنْ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ اعْتَذَرُوا حِينَ أَنْزَلَ اللَّهُ لَنَا التَّوْبَةَ، فَلَمَّا ذُكِرَ الَّذِينَ كَذَبُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْمُتَخَلِّفِينَ، وَاعْتَذَرُوا بِالْبَاطِلِ، ذُكِرُوا بِشَرِّ مَا ذُكِرَ بِهِ أَحَدٌ قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ ‏{‏يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ قُلْ لاَ تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْ قَدْ نَبَّأَنَا اللَّهُ مِنْ أَخْبَارِكُمْ وَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ‏}‏ الآيَةَ‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed, njemu Ahmed b. Ebu-Šuajb, ovom Musa b. Ajen, njemu Ishak b. Rašid, ovom Zuhri, a njemu Abdur-Rahman b. Abdullah b. Ka‘b b. Malik, prenoseći od svoga oca: “Čuo sam od svoga oca Ka‘ba b. Malika – a on je jedan od trojice kojima je oprošteno – da je on izostao samo iz dva vojna pohoda Allahovog Poslanika, s.a.v.s.: Pohoda El-Usra i Pohoda na Bedr. ‘Odlučio sam’, (kaže Ka‘b b. Malik), ‘da ujutro kažem istinu Allahovom Poslaniku, s.a.v.s. Rijetko kad da se on ne bi vraćao s putovanja ujutro. Prvo bi otišao u džamiju i klanjao dva rekata. Poslanik, s.a.v.s., bio je zabranio da se govori sa mnom i moja dva druga, a nije zabranio da se priča s bilo kim ko je izostao iz pohoda osim s nama. Ljudi su s nama prestali pričati. U takvu stanju bio sam toliko da mi se to oduljilo. Ništa mi ne bi bilo teže od toga da umrem, pa da mi dženazu ne klanja Vjerovjesnik, s.a.v.s., ili da umre Allahov Poslanik, s.a.v.s., a da ja budem od onih koji su u ovakvu položaju: da sa mnom niko od njih ne priča i da mi dženazu niko od njih ne klanja. Allah nam je preko Svog Vjerovjesnika, s.a.v.s., objavio oprost u posljednjoj trećini noći, dok je Allahov Poslanik, s.a.v.s., bio kod Umm-Seleme. Umm-Selema bila je dobročinitelj prema meni i brinula se za moje stanje. Allahov joj je Poslanik, s.a.v.s., rekao: ‘Umm-Selema, oprošteno je Ka‘bu!’ – ‘Hoću li poslati nekoga da ga obveseli?’, upitala je, a on reče: ‘Onda će vas svijet obilaziti i spriječiti vas da spavate preostali dio noći.’ Kada je Allahov Poslanik, s.a.v.s., klanjao sabah, objavio je vijest da nam je Allah oprostio. Njemu bi, kada govori nešto radosno, lice zasjalo kao da je komad mjeseca. Nas trojica bili smo od onih koji su izostali i od kojih je primljena isprika kad su tražili oprost, te nam je Allah podario oprost. Kad je riječ o onima koji su slagali Allahovom Poslaniku, s.a.v.s., onima koji su izostali i koji su lažnim isprikama tražili oprost – spomenuti su na najružniji način. Uzvišeni Allah kaže: ‘Kad se među njih vratite, oni će vam se pravdati. Reci: ‘Ne pravdajte se, jer mi vama ne vjerujemo, zato što nas je Allah o vama obavijestio. Allah i Njegov Poslanik vidjet će kako ćete postupati…’’ – do kraja ajeta.’”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ ـ وَكَانَ قَائِدَ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ ـ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، يُحَدِّثُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ قِصَّةِ، تَبُوكَ‏.‏ فَوَاللَّهِ مَا أَعْلَمُ أَحَدًا أَبْلاَهُ اللَّهُ فِي صِدْقِ الْحَدِيثِ أَحْسَنَ مِمَّا أَبْلاَنِي، مَا تَعَمَّدْتُ مُنْذُ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى يَوْمِي هَذَا كَذِبًا، وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ‏}‏

 

Pričao nam je Jahja b. Bukejr, njemu Lejs, prenoseći od Ukajla, on od Ibn-Šihaba, a ovaj od Abdur-Rahmana b. Abdullaha b. Ka‘ba b. Malika da je Abdullah b. Ka‘b b. Malik, vođa (plemena) Ka‘b b. Malik – rekao: “Čuo sam Ka‘ba b. Malika kako o izostanku iz Pohoda na Tebuk kaže: ‘Tako mi Allaha, ne znam da je Allah ikoga stavio na takvu kušnju u iskrenosti kao što je stavio mene. Nisam svjesno rekao neistinu od trenutka kad sam to spomenuo Allahovom Poslaniku, s.a.v.s., do dana današnjeg. Uzvišeni Allah objavio je svome Poslaniku, s.a.v.s.: ‘Allah je oprostio Vjerovjesniku, i muhadžirima…’ – sve do Njegovih riječi: ‘… i budite s onima koji su iskreni!’’”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ السَّبَّاقِ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيَّ ـ رضى الله عنه ـ وَكَانَ مِمَّنْ يَكْتُبُ الْوَحْىَ قَالَ أَرْسَلَ إِلَىَّ أَبُو بَكْرٍ مَقْتَلَ أَهْلِ الْيَمَامَةِ وَعِنْدَهُ عُمَرُ، فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ عُمَرَ أَتَانِي فَقَالَ إِنَّ الْقَتْلَ قَدِ اسْتَحَرَّ يَوْمَ الْيَمَامَةِ بِالنَّاسِ، وَإِنِّي أَخْشَى أَنْ يَسْتَحِرَّ الْقَتْلُ بِالْقُرَّاءِ فِي الْمَوَاطِنِ فَيَذْهَبَ كَثِيرٌ مِنَ الْقُرْآنِ، إِلاَّ أَنْ تَجْمَعُوهُ، وَإِنِّي لأَرَى أَنْ تَجْمَعَ الْقُرْآنَ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ لِعُمَرَ كَيْفَ أَفْعَلُ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عُمَرُ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ‏.‏ فَلَمْ يَزَلْ عُمَرُ يُرَاجِعُنِي فِيهِ حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ لِذَلِكَ صَدْرِي، وَرَأَيْتُ الَّذِي رَأَى عُمَرُ‏.‏ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَعُمَرُ عِنْدَهُ جَالِسٌ لاَ يَتَكَلَّمُ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّكَ رَجُلٌ شَابٌّ عَاقِلٌ وَلاَ نَتَّهِمُكَ، كُنْتَ تَكْتُبُ الْوَحْىَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَتَبَّعِ الْقُرْآنَ فَاجْمَعْهُ‏.‏ فَوَاللَّهِ لَوْ كَلَّفَنِي نَقْلَ جَبَلٍ مِنَ الْجِبَالِ مَا كَانَ أَثْقَلَ عَلَىَّ مِمَّا أَمَرَنِي بِهِ مِنْ جَمْعِ الْقُرْآنِ قُلْتُ كَيْفَ تَفْعَلاَنِ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ، فَلَمْ أَزَلْ أُرَاجِعُهُ حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ صَدْرِي لِلَّذِي شَرَحَ اللَّهُ لَهُ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ، فَقُمْتُ فَتَتَبَّعْتُ الْقُرْآنَ أَجْمَعُهُ مِنَ الرِّقَاعِ وَالأَكْتَافِ وَالْعُسُبِ وَصُدُورِ الرِّجَالِ، حَتَّى وَجَدْتُ مِنْ سُورَةِ التَّوْبَةِ آيَتَيْنِ مَعَ خُزَيْمَةَ الأَنْصَارِيِّ، لَمْ أَجِدْهُمَا مَعَ أَحَدٍ غَيْرِهِ ‏{‏لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ‏}‏ إِلَى آخِرِهِمَا، وَكَانَتِ الصُّحُفُ الَّتِي جُمِعَ فِيهَا الْقُرْآنُ عِنْدَ أَبِي بَكْرٍ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ، ثُمَّ عِنْدَ عُمَرَ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ، ثُمَّ عِنْدَ حَفْصَةَ بِنْتِ عُمَرَ‏.‏ تَابَعَهُ عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ وَاللَّيْثُ عَنْ يُونُسَ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ‏.‏ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ وَقَالَ مَعَ أَبِي خُزَيْمَةَ الأَنْصَارِيِّ‏.‏ وَقَالَ مُوسَى عَنْ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ مَعَ أَبِي خُزَيْمَةَ‏.‏ وَتَابَعَهُ يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ‏.‏ وَقَالَ أَبُو ثَابِتٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ وَقَالَ مَعَ خُزَيْمَةَ، أَوْ أَبِي خُزَيْمَةَ‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Jeman, njemu Šuajb, prenoseći od Zuhrija da je kazivao kako ga je obavijestio Ibn-Sebbak da je Zejd b. Sabit Ensari r.a, jedan od onih koji su pisali Objavu, rekao: “Ebu-Bekr poslao mi je (vijest) o pogibiji učesnika (u Bici) na Jemami. Kod njega je bio Omer, koji mu je došao i rekao: ‘Ubijanje se rasplamsalo na dan Jemame, pa se bojim da hafizi ne izginu na drugim mjestima i da se tako ne izgubi dosta Kur’ana, osim ako ga sakupite. Ja smatram (da bi bilo dobro) da sakupiš Kur’an.’ – ‘Kako da uradim nešto što nije uradio Allahov Poslanik, s.a.v.s.?’, reče Ebu-Bekr, a on odgovori: ‘To je, tako mi Allaha, dobro djelo!’ – ‘Nije me’, (kaže Ebu-Bekr), ‘prestao podsjećati na to sve dok mi Allah nije omilio da to uradim. Došao sam do spoznaje kakva je bila i Omerova.’ Zejd b. Sabit je govorio, a Omer je sjedio kod njega i nije pričao. ‘Ti si mlad i razuman’, reče mu Ebu-Bekr, ‘mi ti vjerujemo, ti si pisao Objavu Allahovom Poslaniku, s.a.v.s. Traži Kur’an i sakupi ga!’ – ‘Tako mi Allaha’, (kaže Zejd b. Sabit), ‘da mi je stavljeno u dužnost da prenesem jedno brdo, ne bi mi bilo teže od zapovijedi koju mi je izdao – da sakupim Kur’an. Upitao sam: ‘Kako ćete raditi nešto što nije uradio Vjerovjesnik, s.a.v.s.?’ – ‘Ovo je, tako mi Allaha, veliko dobro!’, (reče Ebu-Bekr). Ja sam to pokušavao izbjeći sve dok Allah nije omilio i meni ono što je omilio Ebu-Bekru i Omeru. Krenuo sam u sakupljanje Kur’ana s papirusa, plećki, repnih kostiju i iz srca ljudi. Tako sam kod ensarije Huzejme našao dva ajeta iz sure Et-Tevba koja nisam našao ni kod koga drugog: ‘Došao vam je Poslanik, jedan od vas; teško mu je što ćete na muke udariti…’ – do kraja ovog i sljedećeg ajeta. Listovi na kojima je sakupljen Kur’an bili su kod Ebu-Bekra dok mu Allah nije dao smrt, zatim kod Omera dok i njemu Allah nije dao smrt, a potom kod Hafse, kćerke Omerove.’” Isto prenosi Osman b. Omer i Lejs od Junusa, a on od Ibn-Šihaba. Lejs kaže: “Pričao mi je Abdur-Rahman b. Halid, prenoseći od Ibn-Šihaba, rekavši: ‘S ensarijom Ebu-Huzejmom…’” Musa prenosi od Ibrahima: “Pričao nam je Ibn-Šihab (rekavši); ‘S Ebu Huzejmom…’” Isto prenosi Jakub b. Ibrahim od svoga oca. Ebu-Sabit kaže: “Pričao nam je Ibrahim: ‘S Huzejmom ili Ebu-Huzejmom…’”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ وَالْيَهُودُ تَصُومُ عَاشُورَاءَ فَقَالُوا هَذَا يَوْمٌ ظَهَرَ فِيهِ مُوسَى عَلَى فِرْعَوْنَ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ ‏ “‏ أَنْتُمْ أَحَقُّ بِمُوسَى مِنْهُمْ، فَصُومُوا ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Beššar, njemu Gunder, ovom Šu‘ba, prenoseći od Ebu-Bišra, on od Seida b. Džubejra, a ovaj od Ibn-Abbasa da je rekao: “Vjerovjesnik, s.a.v.s., došao je u Medinu, a židovi su postili ašuru, govoreći: ‘Ovo je dan u kojem je Musa nadvladao faraona.’ Vjerovjesnik, s.a.v.s., svojim je ashabima rekao: ‘Vi imate više prava na Musaa od njih, pa postite!’”


 

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَبَّاحٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادِ بْنِ جَعْفَرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقْرَأُ ‏{‏أَلاَ إِنَّهُمْ تَثْنَوْنِي صُدُورُهُمْ‏}‏ قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْهَا فَقَالَ أُنَاسٌ كَانُوا يَسْتَحْيُونَ أَنْ يَتَخَلَّوْا فَيُفْضُوا إِلَى السَّمَاءِ، وَأَنْ يُجَامِعُوا نِسَاءَهُمْ فَيُفْضُوا إِلَى السَّمَاءِ، فَنَزَلَ ذَلِكَ فِيهِمْ‏.‏

 

Pričao nam je Hasan b. Muhammed b. Sabbah, prenoseći od Hadždžadža, on od Ibn-Džurejdža, ovaj od Muhammeda b. Abbada b. Džafera da je čuo Ibn-Abbasa kako uči: أَلاَ إِنَّهُمْ تَثْنَوْنِي صُدُورُهُمْ (“Eto, oni grudi svoje okreću…”), pa ga je upitao o tom (ajetu), na što je on odgovorio: “To je svijet koji se stidio vršiti nuždu na otvorenom, te imati odnos sa svojim ženama na otvorenom, pa je to objavljeno o njima.”


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، وَأَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادِ بْنِ جَعْفَرٍ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَرَأَ ‏{‏أَلاَ إِنَّهُمْ تَثْنَوْنِي صُدُورُهُمْ‏}‏ قُلْتُ يَا أَبَا الْعَبَّاسِ مَا تَثْنَوْنِي صُدُورُهُمْ قَالَ كَانَ الرَّجُلُ يُجَامِعُ امْرَأَتَهُ فَيَسْتَحِي أَوْ يَتَخَلَّى فَيَسْتَحِي فَنَزَلَتْ ‏{‏أَلاَ إِنَّهُمْ يَثْنُونَ صُدُورَهُمْ‏}‏

 

Pričao mi je Ibrahim b. Musa, prenoseći od Hišama, on od Ibn-Džurejdža; a Pričao mi je i Muhammed b. Abbad b. Džafer da je Ibn-Abbas proučio: أَلاَ إِنَّهُمْ تَثْنَوْنِي صُدُورُهُمْ (“Eto, oni grudi svoje okreću…”), pa ga je on upitao: “Ebu-Abbase, šta znači: تَثْنَوْنِي صُدُورُهُمْ?” (“… grudi svoje okreću”). Odgovorio je: “Ljudi su se stidjeli kad imaju odnos sa svojom ženom ili kad obavljaju nuždu, pa je objavljeno: ‘Eto, oni grudi svoje okreću…’”


 

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو، قَالَ قَرَأَ ابْنُ عَبَّاسٍ ‏{‏أَلاَ إِنَّهُمْ يَثْنُونَ صُدُورَهُمْ لِيَسْتَخْفُوا مِنْهُ أَلاَ حِينَ يَسْتَغْشُونَ ثِيَابَهُمْ‏}‏ وَقَالَ غَيْرُهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏{‏يَسْتَغْشُونَ‏}‏ يُغَطُّونَ رُءُوسَهُمْ ‏{‏سِيءَ بِهِمْ‏}‏ سَاءَ ظَنُّهُ بِقَوْمِهِ‏.‏ ‏{‏وَضَاقَ بِهِمْ‏}‏ بِأَضْيَافِهِ ‏{‏بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ‏}‏ بِسَوَادٍ‏.‏ وَقَالَ مُجَاهِدٌ ‏{‏أُنِيبُ‏}‏ أَرْجِعُ‏.‏

 

Pričao nam je Humejdi, prenoseći od Sufjana, a on od Amra da je rekao: “Ibn-Abbas proučio je: أَلاَ إِنَّهُمْ يَثْنوُنَ (“Eto, oni grudi svoje okreću sa željom da se od Njega sakriju. A i kad se u ruho svoje umotavaju…”). (Drugi od Ibn-Abbasa prenose da يَسْتَغْشُونَ znači “pokrivaju i umotavaju svoje glave”. سِيءَ بِهِمْ znači سَاءَ ظَنُّهُ بِقَوْمِهِ /njegovo mišljenje o njegovu narodu postalo je loše/. ضَاقَ بِهِمْ znači بِأَضْيَافِهِ /s njegovim gostima/. بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ znači “u dubokoj noći”. Mudžahid je rekao da أُنِيبُ znači أَرْجِعُ /vraćam se, kajem se/.)


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنْفِقْ أُنْفِقْ عَلَيْكَ ـ وَقَالَ ـ يَدُ اللَّهِ مَلأَى لاَ تَغِيضُهَا نَفَقَةٌ، سَحَّاءُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ ـ وَقَالَ ـ أَرَأَيْتُمْ مَا أَنْفَقَ مُنْذُ خَلَقَ السَّمَاءَ وَالأَرْضَ فَإِنَّهُ لَمْ يَغِضْ مَا فِي يَدِهِ، وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ، وَبِيَدِهِ الْمِيزَانُ يَخْفِضُ وَيَرْفَعُ ‏”‏‏.‏ ‏{‏اعْتَرَاكَ‏}‏ افْتَعَلْتَ مِنْ عَرَوْتُهُ أَىْ أَصَبْتُهُ، وَمِنْهُ يَعْرُوهُ وَاعْتَرَانِي ‏{‏آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا‏}‏ أَىْ فِي مِلْكِهِ وَسُلْطَانِهِ‏.‏ عَنِيدٌ وَعَنُودٌ وَعَانِدٌ وَاحِدٌ، هُوَ تَأْكِيدُ التَّجَبُّرِ، ‏{‏اسْتَعْمَرَكُمْ‏}‏ جَعَلَكُمْ عُمَّارًا، أَعْمَرْتُهُ الدَّارَ فَهْىَ عُمْرَى جَعَلْتُهَا لَهُ‏.‏ ‏{‏نَكِرَهُمْ‏}‏ وَأَنْكَرَهُمْ وَاسْتَنْكَرَهُمْ وَاحِدٌ ‏{‏حَمِيدٌ مَجِيدٌ‏}‏ كَأَنَّهُ فَعِيلٌ مِنْ مَاجِدٍ‏.‏ مَحْمُودٌ مِنْ حَمِدَ‏.‏ سِجِّيلٌ الشَّدِيدُ الْكَبِيرُ‏.‏ سِجِّيلٌ وَسِجِّينٌ وَاللاَّمُ وَالنُّونُ أُخْتَانِ، وَقَالَ تَمِيمُ بْنُ مُقْبِلٍ وَرَجْلَةٍ يَضْرِبُونَ الْبَيْضَ ضَاحِيَةً ضَرْبًا تَوَاصَى بِهِ الأَبْطَالُ سِجِّينَا

 

Pričao nam je Ebu-Jeman, prenoseći od Šuajba, on od Ebu-Zenada, on od A‘redža, a ovaj od Ebu-Hurejre, r.a., da je Allahov Poslanik, s.a.v.s., rekao: “Uzvišeni je Allah rekao: ‘Dijeli (drugima), Ja ću udjeljivati tebi! Allahova je ruka puna, ne umanjuje je neka opskrba. On je obilno darežljiv i noću i danju. Jeste li vidjeli šta je On udijelio otkako je stvorio nebesa i Zemlju?! I zaista se nije smanjilo ništa od onoga što je u Njegovoj ruci. Njegov je Arš iznad vode bio; u Njegovoj je ruci vaga; On spušta i uzdiže.’” ( اعْتَرَاكَ znači افْتَعَلَكَ , od riječi عَرَوْتُهُ, tj. أَصَبْتُهُ /pogodio sam ga/. Od toga je /izvedeno/ يَعْروُهُ i آعْتَرَانيِ. آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا znači فِي مُلْكِهِ وَ سُلْطَانِهِ /pod Svoju vlast i upravu/. عَنِيدٌ i عَنوُدٌ i عَانِدٌ jesu isto, a znače تَأْكِيدُ التَّجَبُّرِ /potvrđivanje oholosti i tiranije/. اسْتَعْمَرَكُمْ znači جَعَلَكُمْ عُمَّارًا /učinio vas je graditeljima/. Izgradio sam mu kuću – to znači “ona je izgrađena za njega”. نَكِرَهُمْ, أَنْكَرَهُمْ i اسْتَنْكَرَهُمْ jesu isto. حَمِيدٌ znači مَجِيدٌ /hvaljen, slavljen/, kao da je u obliku فَعِيلٌ od /riječi/ مَاجِدٌ. مَحْموُدٌ je od حَمِدَ /zahvaljivati se/. سِجِيلٌ znači الشَّدِيدُ الْكَبِيرُ /jaki i veliki/. U /riječima/ سِجِيلٌ i سِجِينٌ, /slova/ ل i ن su srodna. Temim b. Mukbil kaže: “Snažni pješaci udaraju glave jutrom / snažnim udarcima koje preporučuju junaci.”)


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، وَهِشَامٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مُحْرِزٍ، قَالَ بَيْنَا ابْنُ عُمَرَ يَطُوفُ إِذْ عَرَضَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ ـ أَوْ قَالَ يَا ابْنَ عُمَرَ ـ سَمِعْتَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي النَّجْوَى فَقَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ “‏ يُدْنَى الْمُؤْمِنُ مِنْ رَبِّهِ ـ وَقَالَ هِشَامٌ يَدْنُو الْمُؤْمِنُ ـ حَتَّى يَضَعَ عَلَيْهِ كَنَفَهُ، فَيُقَرِّرُهُ بِذُنُوبِهِ تَعْرِفُ ذَنْبَ كَذَا يَقُولُ أَعْرِفُ، يَقُولُ رَبِّ أَعْرِفُ مَرَّتَيْنِ، فَيَقُولُ سَتَرْتُهَا فِي الدُّنْيَا وَأَغْفِرُهَا لَكَ الْيَوْمَ ثُمَّ تُطْوَى صَحِيفَةُ حَسَنَاتِهِ، وَأَمَّا الآخَرُونَ أَوِ الْكُفَّارُ فَيُنَادَى عَلَى رُءُوسِ الأَشْهَادِ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى رَبِّهِمْ ‏”‏‏.‏ وَقَالَ شَيْبَانُ عَنْ قَتَادَةَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ‏.‏

 

Pričao nam je Musedded, njemu Jezid b. Zurej, ovom Seid i Hišam, prenoseći od Katade, a on od Safvana b. Muhriza da je rekao: “Dok je Ibn-Omer obilazio oko Ka‘be, prišao mu je čovjek i upitao ga: ‘Ebu-Abdur-Rahmane (ili je rekao: Ibn-Omere), jesi li čuo da je Vjerovjesnik, s.a.v.s., rekao nešto o sašaptavanju?’ – ‘Čuo sam Vjerovjesnika, s.a.v.s.’, odgovori on, ‘kad je rekao: ‘Vjernik će se približiti svome Gospodaru.’ (Hišam kaže: ‘Vjernik će se približiti tako da će na Njega pasti njegova sjena i On će ga podsjećati na njegove grijehe.’) ‘On će ga upitati: ‘Znaš li za taj grijeh?’ – ‘Da’, odgovorit će dva puta, ‘Gospodaru, znam!’ Tada će (Allah, dž.š.,) reći: ‘Prikrio sam ti ih na dunjaluku, a danas ti ih opraštam!’ Potom će se zatvoriti knjiga njegovih dobrih djela. Što se tiče drugih, tj. nevjernika, oni će biti prozvani pred svima: ‘Ovi su izmišljali laži o Gospodaru svome!’’” Šejban prenosi od Katade da im je pričao Safvan…


 

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْفَضْلِ، أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ إِنَّ اللَّهَ لَيُمْلِي لِلظَّالِمِ حَتَّى إِذَا أَخَذَهُ لَمْ يُفْلِتْهُ ‏”‏‏.‏ قَالَ ثُمَّ قَرَأَ ‏{‏وَكَذَلِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذَا أَخَذَ الْقُرَى وَهْىَ ظَالِمَةٌ إِنَّ أَخْذَهُ أَلِيمٌ شَدِيدٌ‏}‏

 

Pričao nam je Sadeka b. Fadl, njemu Ebu-Muavija, ovom Burejd b. Ebu-Burda, prenoseći od Ebu-Burde, a on od Ebu-Musaa, r.a., da je rekao: “Allahov je Poslanik, s.a.v.s., rekao: ‘Allah ostavi nasilnika, ali kad ga uzme, neće Mu moći pobjeći!’ Zatim je proučio: ‘Eto, tako Gospodar tvoj kažnjava kad kažnjava sela i gradove koji su naselje činili. Kazna je Njegova zaista bolna i strašna.’”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ ـ هُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ ـ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَجُلاً، أَصَابَ مِنَ امْرَأَةٍ قُبْلَةً، فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَأُنْزِلَتْ عَلَيْهِ ‏{‏وَأَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَىِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ‏}‏‏.‏ قَالَ الرَّجُلُ أَلِيَ هَذِهِ قَالَ ‏ “‏ لِمَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ أُمَّتِي ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Musedded, prenoseći od Jezida, sina Zurejovog, on od Sulejmana Tejmija, ovaj od Ebu-Osmana, a on od Ibn-Mesuda, r.a., da je jedan čovjek poljubio neku ženu. Potom je došao Allahovom Poslaniku, s.a.v.s., i to mu ispričao. Tada mu je (Poslaniku, s.a.v.s.) objavljeno: “I obavljaj namaz početkom i krajem dana, i u prvim časovima noći! Dobra djela zaista poništavaju hrđava. To je pouka za one koji pouku žele.” Čovjek je upitao: “Je li ovo za mene?”, a Poslanik, s.a.v.s., odgovori: “(Jeste) i svakom kome se to desi od moga ummeta.”


 

وَقَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ الْكَرِيمُ بْنُ الْكَرِيمِ بْنِ الْكَرِيمِ بْنِ الْكَرِيمِ يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Muhammed, njemu Abdus-Samed, prenoseći od Abdur-Rahmana b. Abdullaha b. Dinara, on od svoga oca, a ovaj od Abdullaha b. Omera, r.a., da je Vjerovjesnik, s.a.v.s., rekao: “Plemeniti, sin plemenitog, sin plemenitog, sin plemenitog – jest Jusuf b. Jakub b. Ishak b. Ibrahim.”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَىُّ النَّاسِ أَكْرَمُ قَالَ ‏”‏ أَكْرَمُهُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاهُمْ ‏”‏‏.‏ قَالُوا لَيْسَ عَنْ هَذَا نَسْأَلُكَ‏.‏ قَالَ ‏”‏ فَأَكْرَمُ النَّاسِ يُوسُفُ نَبِيُّ اللَّهِ ابْنُ نَبِيِّ اللَّهِ ابْنِ نَبِيِّ اللَّهِ ابْنِ خَلِيلِ اللَّهِ ‏”‏‏.‏ قَالُوا لَيْسَ عَنْ هَذَا نَسْأَلُكَ‏.‏ قَالَ ‏”‏ فَعَنْ مَعَادِنِ الْعَرَبِ تَسْأَلُونِي ‏”‏‏.‏ قَالُوا نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏”‏ فَخِيَارُكُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ خِيَارُكُمْ فِي الإِسْلاَمِ إِذَا فَقِهُوا ‏”‏‏.‏ تَابَعَهُ أَبُو أُسَامَةَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed, njemu Abda, prenoseći od Abdullaha, on od Seida b. Ebu-Seida, a ovaj od Ebu-Hurejre, r.a., da je rekao: “Upitali su Allahovog Poslanika, s.a.v.s., ko je najplemenitiji čovjek, pa je odgovorio: ‘Najplemenitiji je kod Allaha onaj koji je najbogobojazniji.’ – ‘Nismo te o tome pitali’, rekoše, a on reče: ‘Najplemenitiji je čovjek Jusuf, Allahov vjerovjesnik, sin Allahovog vjerovjesnika, sin Allahovog vjerovjesnika, sin Allahovog prijatelja.’ – ‘Ne pitamo te o tome’, rekoše, a on upita: ‘Da li me o ćudi i naravi Arapa pitate?’ – ‘Da’, odgovoriše oni. ‘Najbolji od njih u džahilijetu najbolji su i u islamu kada nauče i razumiju (vjeru)’, reče on.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ،‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ النُّمَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ الأَيْلِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ، سَمِعْتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ، وَعُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ حَدِيثِ، عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الإِفْكِ مَا قَالُوا فَبَرَّأَهَا اللَّهُ، كُلٌّ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنَ الْحَدِيثِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ إِنْ كُنْتِ بَرِيئَةً فَسَيُبَرِّئُكِ اللَّهُ، وَإِنْ كُنْتِ أَلْمَمْتِ بِذَنْبٍ فَاسْتَغْفِرِي اللَّهَ وَتُوبِي إِلَيْهِ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ إِنِّي وَاللَّهِ لاَ أَجِدُ مَثَلاً إِلاَّ أَبَا يُوسُفَ ‏{‏فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ‏}‏ وَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ‏}‏ الْعَشْرَ الآيَاتِ‏.‏

 

Pričao nam je Abdul-Aziz b. Abdullah, njemu Ibrahim b. Sa‘d, prenoseći od Saliha, on od Ibn-Šihaba; a Pričao nam je i Hadždžadž, prenoseći od Abdullaha b. Omera Numejra, a on od Junusa b. Jezida Ejlija da je čuo od Zuhrija, on od Urve b. Zubejra, Seida b. Musejjeba, Alkame b. Vekkasa i Ubejdullaha b. Abdullaha – u vezi s hadisom Aiše, supruge Vjerovjesnikove, s.a.v.s. ., kad su joj rekli to što su joj rekli oni koji su je lažno optužili, i kad ju je Allah proglasio nevinom – svaki mi je (od njih) pričao dio ovog hadisa: “Vjerovjesnik je, s.a.v.s., rekao (Aiši): ‘Ako si nevina, Allah će obznaniti tvoju nevinost; a ako si učinila grijeh, zamoli Allaha za oprost i pokaj Mu se!’ – ‘Tako mi Allaha’, rekla je, ‘ja ne mogu naći primjer osim oca Jusufovog (kad je rekao): ‘Ja se neću jadati! Od Allaha tražim pomoć protiv ovoga što vi iznosite!’’ Tada je Allah objavio: ‘Među vama je bilo onih koji su iznosili potvoru…’ (deset ajeta).”


 

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مَسْرُوقُ بْنُ الأَجْدَعِ، قَالَ حَدَّثَتْنِي أُمُّ رُومَانَ، وَهْىَ أُمُّ عَائِشَةَ قَالَتْ بَيْنَا أَنَا وَعَائِشَةُ أَخَذَتْهَا الْحُمَّى، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ لَعَلَّ فِي حَدِيثٍ تُحُدِّثَ ‏”‏‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ وَقَعَدَتْ عَائِشَةُ قَالَتْ مَثَلِي وَمَثَلُكُمْ كَيَعْقُوبَ وَبَنِيهِ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ‏.‏

 

Pričao nam je Musa, njemu Ebu-Avana, prenoseći od Husajna, on od Ebu-Vaila, ovaj od Mesruka b. Edžde, a on od Umm-Ruman, Aišine majke, da je rekla: “Dok smo ja i Aiša bile (zajedno), nju je obuzela groznica. Vjerovjesnik, s.a.v.s., tada reče: ‘Možda želiš nešto kazati?’ – ‘Da’, odgovorila je i pridigla se, a potom rekla: ‘Moj je primjer kao primjer Jakuba i njegovih sinova; u dušama je vašim ponikla zla misao, a ja se neću jadati; od Allaha tražim pomoć protiv ovoga što vi iznosite!’”


 

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ هَيْتَ لَكَ قَالَ وَإِنَّمَا نَقْرَؤُهَا كَمَا عُلِّمْنَاهَا ‏{‏مَثْوَاهُ‏}‏ مُقَامُهُ ‏{‏أَلْفَيَا‏}‏ وَجَدَا ‏{‏أَلْفَوْا آبَاءَهُمْ‏}‏ ‏{‏أَلْفَيْنَا‏}‏ وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ‏{‏بَلْ عَجِبْتَ وَيَسْخَرُونَ‏}‏

 

Pričao mi je Ahmed b. Seid, prenoseći od Bišra b. Omera, on od Šu‘be, ovaj od Sulejmana, on od Ebu-Vaila, a ovaj od Abdullaha b. Mesuda da je rekao: “ هَيْتَ لَكَ – to učimo onako kako smo naučeni. مَثْواَهُ znači مُقاَمُهُ (njegovo mjesto i položaj). ألْفَياَ (znači) وَجَداَ (našli su). ألْفَوْا آباَءَهُمْ . أَلْفَيْناَ .” Od Ibn-Mesuda prenosi se: بَلْ عَجِبْتُ وَ يَسْخَروُنَ .


 

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ قُرَيْشًا لَمَّا أَبْطَئُوا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِالإِسْلاَمِ قَالَ ‏”‏ اللَّهُمَّ اكْفِنِيهِمْ بِسَبْعٍ كَسَبْعِ يُوسُفَ ‏”‏ فَأَصَابَتْهُمْ سَنَةٌ حَصَّتْ كُلَّ شَىْءٍ حَتَّى أَكَلُوا الْعِظَامَ حَتَّى جَعَلَ الرَّجُلُ يَنْظُرُ إِلَى السَّمَاءِ فَيَرَى بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا مِثْلَ الدُّخَانِ قَالَ اللَّهُ ‏{‏فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ‏}‏ قَالَ اللَّهُ ‏{‏إِنَّا كَاشِفُو الْعَذَابِ قَلِيلاً إِنَّكُمْ عَائِدُونَ‏}‏ أَفَيُكْشَفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَقَدْ مَضَى الدُّخَانُ وَمَضَتِ الْبَطْشَةُ‏.‏

 

Pričao nam je Humejdi, prenoseći od Sufjana, on od A‘meša, ovaj od Muslima, on od Mesruka, a ovaj od Abdullaha, r.a., (da je kazivao): “Kada se pleme Kurejš nije odazvalo Vjerovjesniku, a.s., da primi islam, on je rekao: ‘Allahu, zaštiti me od njih sa sedam (sušnih godina), kao sedam (godina) Jusufovih!’ I pogodila ih je godina koja je sve odnijela, tako da su jeli kosti. Čovjek bi gledao u nebo i vidio nešto slično dimu. Allah je (o tome) rekao: ‘Zato sačekaj dan kad će im se činiti da prema nebu vide uočljiv dim’, a također i: ‘Čim bismo im Mi samo malo otklonili kaznu, oni bi se vratili u nevjerstvo. Onoga dana kada ih svom silom zgrabimo, Mi ćemo kazniti za to!’ Desio se dim i desila se kazna.”


 

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ تَلِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ بَكْرِ بْنِ مُضَرَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَأَبِي، سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ يَرْحَمُ اللَّهُ لُوطًا، لَقَدْ كَانَ يَأْوِي إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ، وَلَوْ لَبِثْتُ فِي السِّجْنِ مَا لَبِثَ يُوسُفُ لأَجَبْتُ الدَّاعِيَ، وَنَحْنُ أَحَقُّ مِنْ إِبْرَاهِيمَ إِذْ قَالَ لَهُ ‏{‏أَوَلَمْ تُؤْمِنْ قَالَ بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي‏}‏‏”‏

 

Pričao nam je Seid b. Telid, njemu Abdur-Rahman b. Kasim, prenoseći od Bekra b. Mudara, on od Amra b. Harisa, ovaj od Junusa b. Jezida, on od Ibn-Šihaba, ovaj od Seida b. Musejjeba i Ebu-Seleme b. Abdur-Rahmana, a oni od Ebu-Hurejre, r.a., da je Allahov Poslanik, s.a.v.s., rekao: “Smilovao se Allah Lutu, on se oslanjao na jak oslonac! Da sam ostao u zatvoru onoliko koliko je ostao Jusuf, odazvao bih se glasniku. Mi smo preči od Ibrahima (da posumnjamo) kada mu je On (Allah, dž.š.) rekao: ‘Zar ne vjeruješ?!’ – ‘Vjerujem’, odgovori on, ‘ali bih da mi se srce smiri.’”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَهُ وَهُوَ يَسْأَلُهَا عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى ‏{‏حَتَّى إِذَا اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ‏}‏ قَالَ قُلْتُ أَكُذِبُوا أَمْ كُذِّبُوا قَالَتْ عَائِشَةُ كُذِّبُوا‏.‏ قُلْتُ فَقَدِ اسْتَيْقَنُوا أَنَّ قَوْمَهُمْ كَذَّبُوهُمْ فَمَا هُوَ بِالظَّنِّ قَالَتْ أَجَلْ لَعَمْرِي لَقَدِ اسْتَيْقَنُوا بِذَلِكَ‏.‏ فَقُلْتُ لَهَا وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا قَالَتْ مَعَاذَ اللَّهِ لَمْ تَكُنِ الرُّسُلُ تَظُنُّ ذَلِكَ بِرَبِّهَا‏.‏ قُلْتُ فَمَا هَذِهِ الآيَةُ‏.‏ قَالَتْ هُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ الَّذِينَ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ وَصَدَّقُوهُمْ، فَطَالَ عَلَيْهِمُ الْبَلاَءُ، وَاسْتَأْخَرَ عَنْهُمُ النَّصْرُ حَتَّى اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ مِمَّنْ كَذَّبَهُمْ مِنْ قَوْمِهِمْ وَظَنَّتِ الرُّسُلُ أَنَّ أَتْبَاعَهُمْ قَدْ كَذَّبُوهُمْ جَاءَهُمْ نَصْرُ اللَّهِ عِنْدَ ذَلِكَ‏.‏

 

Pričao nam je Abdul-Aziz b. Abdullah, njemu Ibrahim b. Sa‘d, prenoseći od Saliha, a on od Ibn-Šihaba da je rekao: “Kazivao mi je Urva b. Zubejr, prenoseći od Aiše, r.a., da mu je – kad ju je upitao da li se u riječima Uzvišenog Allaha: ‘I kad izgubiše svaku nadu…’ čita أُكْذَِبُوُ ili كَذَّبُوُ odgovorila (da se čita) كَذَّبُوُا. ‘Oni su bili uvjereni da im je njihov narod rekao da lažu, pa koja je to sumnja onda?’, upitao je. ‘Da, sigurno su, oni u tome bili uvjereni u to’, odgovorila je. ‘I posumnjali su da su u laž utjerani?’, upitao je. ‘Utječem se Allahu’, rekla je, ‘poslanici nisu tako mislili o svome Gospodaru.’ – ‘Šta znači ovaj ajet?’, upita on. ‘To su sljedbenici poslanika koji povjerovaše njima i u njihova Gospodara, pa su dugo bili iskušavani i odlagana im je pomoć sve dok poslanici nebi izgubili nadu u one od njihovog naroda koji su im rekli da lažu i pomislili da su im njihovi sljedbenici rekli da lažu – tada došla Allahova pomoć.’”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، فَقُلْتُ لَعَلَّهَا ‏{‏كُذِبُوا‏}‏ مُخَفَّفَةً‏.‏ قَالَتْ مَعَاذَ اللَّهِ‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Jeman, njemu Šuajb, prenoseći od Zuhrija, a on od Urve da je rekao: “Upitao sam: ‘Možda se čita كُذِّبُوا , bez tešdida?’ – ‘Utječem se Allahu od toga!’, odgovorila je (Aiša).”


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ مَفَاتِيحُ الْغَيْبِ خَمْسٌ لاَ يَعْلَمُهَا إِلاَّ اللَّهُ لاَ يَعْلَمُ مَا فِي غَدٍ إِلاَّ اللَّهُ، وَلاَ يَعْلَمُ مَا تَغِيضُ الأَرْحَامُ إِلاَّ اللَّهُ وَلاَ يَعْلَمُ مَتَى يَأْتِي الْمَطَرُ أَحَدٌ إِلاَّ اللَّهُ، وَلاَ تَدْرِي نَفْسٌ بِأَىِّ أَرْضٍ تَمُوتُ، وَلاَ يَعْلَمُ مَتَى تَقُومُ السَّاعَةُ إِلاَّ اللَّهُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Ibrahim b. Munzir, njemu Ma‘n, prenoseći od Malika, on od Abdullaha b. Dinara, a ovaj od Ibn-Omera, r.a., da je Allahov Poslanik, s.a.v.s., rekao: “Ključeva tajni (gajba) ima pet; njih ne zna niko osim Allaha. Niko osim Allaha ne zna šta će se sutra dogoditi, niti iko osim Allaha zna šta je u matericama. Niko osim Allaha ne zna kada će pasti kiša. Čovjek ne zna u kojoj će zemlji umrijeti, niti zna kada će nastupiti Kijametski dan; (to zna) samo Allah.”


 

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ أَبِي أُسَامَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ أَخْبِرُونِي بِشَجَرَةٍ تُشْبِهُ أَوْ كَالرَّجُلِ الْمُسْلِمِ لاَ يَتَحَاتُّ وَرَقُهَا وَلاَ وَلاَ وَلاَ، تُؤْتِي أُكْلَهَا كُلَّ حِينٍ ‏”‏‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَوَقَعَ فِي نَفْسِي أَنَّهَا النَّخْلَةُ، وَرَأَيْتُ أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ لاَ يَتَكَلَّمَانِ، فَكَرِهْتُ أَنْ أَتَكَلَّمَ، فَلَمَّا لَمْ يَقُولُوا شَيْئًا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ هِيَ النَّخْلَةُ ‏”‏‏.‏ فَلَمَّا قُمْنَا قُلْتُ لِعُمَرَ يَا أَبَتَاهُ وَاللَّهِ لَقَدْ كَانَ وَقَعَ فِي نَفْسِي أَنَّهَا النَّخْلَةُ فَقَالَ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَكَلَّمَ قَالَ لَمْ أَرَكُمْ تَكَلَّمُونَ، فَكَرِهْتُ أَنْ أَتَكَلَّمَ أَوْ أَقُولَ شَيْئًا‏.‏ قَالَ عُمَرُ لأَنْ تَكُونَ قُلْتَهَا أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ كَذَا وَكَذَا‏.‏

 

Pričao mi je Ubejd b. Ismail, prenoseći od Ebu-Usame, on od Ubejdullaha, ovaj od Nafija, a on od Ibn-Omera, r.a., da je rekao: “Bili smo kod Allahovog Poslanika, s.a.v.s., pa je upitao: ‘Šta mislite koje je drvo nalik na čovjeka muslimana: lišće mu ne opada, a plod svoj daje u svako doba?’ U sebi sam pomislio”, kaže Ibn-Omer, “da je to palma, ali sam vidio da Ebu-Bekr i Omer šute, pa nisam želio da govorim. Pošto nisu ništa rekli, Allahov je Poslanik, s.a.v.s., rekao da je to palma. Kada smo ustali, rekoh Omeru: ‘Babo moj, tako mi Allaha, pomislio sam da je to palma.’ – ‘A šta te je spriječilo da kažeš?’, upita me on. ‘Vidio sam da vi ne govorite, pa nisam želio da govorim (ili da nešto kažem)’, odgovorio sam. Na to Omer reče: ‘Da si rekao, bilo bi mi draže od toga i toga.’”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَلْقَمَةُ بْنُ مَرْثَدٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعْدَ بْنَ عُبَيْدَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ الْمُسْلِمُ إِذَا سُئِلَ فِي الْقَبْرِ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، فَذَلِكَ قَوْلُهُ ‏{‏يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الآخِرَةِ‏}‏‏”‏

 

Pričao nam je Ebu-Velid, njemu Šu‘ba, ovom Alkama b. Mersedin, prenoseći od Sa‘da b. Ubejda, a on Beraa b. Aziba, r.a., da je Allahov Poslanik, s.a.v.s., rekao: “Kada musliman u Ka‘buru bude pitan da posvjedoči kako niko ne zaslužuje da bude obožavan mimo Allaha te da je Muhammed Allahov poslanik – na to se odnose Njegove riječi: ‘Allah će vjernike postojanom riječju učvrstiti i na ovom i na onom svijetu.’”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، ‏{‏أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَةَ اللَّهِ كُفْرًا‏}‏ قَالَ هُمْ كُفَّارُ أَهْلِ مَكَّةَ‏.‏

 

Pričao nam je Ali b. Abdullah, njemu Sufjan, prenoseći od Amra, a on od Ataa da je čuo od Ibn-Abbasa kako se ajet: “Zar ne vidiš one koji su umjesto zahvalnosti Allahu na blagodatima – nevjerovanjem uzvratili…” – odnosi na stanovnike Mekke koji su nevjernici.


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ إِذَا قَضَى اللَّهُ الأَمْرَ فِي السَّمَاءِ ضَرَبَتِ الْمَلاَئِكَةُ بِأَجْنِحَتِهَا خُضْعَانًا لِقَوْلِهِ كَالسِّلْسِلَةِ عَلَى صَفْوَانٍ ـ قَالَ عَلِيٌّ وَقَالَ غَيْرُهُ صَفْوَانٍ ـ يَنْفُذُهُمْ ذَلِكَ فَإِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قَالُوا مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ، قَالُوا لِلَّذِي قَالَ الْحَقَّ وَهْوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ، فَيَسْمَعُهَا مُسْتَرِقُو السَّمْعِ، وَمُسْتَرِقُو السَّمْعِ هَكَذَا وَاحِدٌ فَوْقَ آخَرَ ـ وَوَصَفَ سُفْيَانُ بِيَدِهِ، وَفَرَّجَ بَيْنَ أَصَابِعِ يَدِهِ الْيُمْنَى، نَصَبَهَا بَعْضَهَا فَوْقَ بَعْضٍ ـ فَرُبَّمَا أَدْرَكَ الشِّهَابُ الْمُسْتَمِعَ، قَبْلَ أَنْ يَرْمِيَ بِهَا إِلَى صَاحِبِهِ، فَيُحْرِقَهُ وَرُبَّمَا لَمْ يُدْرِكْهُ حَتَّى يَرْمِيَ بِهَا إِلَى الَّذِي يَلِيهِ إِلَى الَّذِي هُوَ أَسْفَلُ مِنْهُ حَتَّى يُلْقُوهَا إِلَى الأَرْضِ ـ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ حَتَّى تَنْتَهِيَ إِلَى الأَرْضِ ـ فَتُلْقَى عَلَى فَمِ السَّاحِرِ، فَيَكْذِبُ مَعَهَا مِائَةَ كَذْبَةٍ فَيَصْدُقُ، فَيَقُولُونَ أَلَمْ يُخْبِرْنَا يَوْمَ كَذَا وَكَذَا يَكُونُ كَذَا وَكَذَا، فَوَجَدْنَاهُ حَقًّا لِلْكَلِمَةِ الَّتِي سُمِعَتْ مِنَ السَّمَاءِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ali b. Abdullah, njemu Sufjan, prenoseći od Amra i Ikrime, oni od Ebu-Hurejre, a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekao: “Kada Allah nešto odredi na nebu, meleki udare svojim krilima izražavajući tako potčinjenost Njegovim riječima, kao kad lanac udari o glatko kamenje. Rekao je “O”, a drugi su rekli glatko kamenje – to ih probada.” Pa kada ode strah iz njihovih srca, kažu: ‘Šta je rekao vaš Gospodar?’ Oni će odgovoriti: ‘Rekao je istinu, Uzvišen je On i Veličanstven!’ To će čuti oni koji kradom prisluškuju, ovako jedan iznad drugoga. (Sufjan je to opisao svojim rukama i napravio razmak među prstima svoje desne ruke; uspravio ih je jedne iznad drugih.) Možda ponekad svjetlica stigne slušaoca prije nego što je on pošalje onom do sebe, pa ga spali; a možda i ne dođe do njega, a on je pošalje onome do njega, onome koji je ispod njega, sve dok je ne bace na zemlju.”(Sufjan je, možda, rekao: “… sve dok ne dođe do zemlje i ne bude ubačena u usta sihirbaza koji joj pridoda stotinu laži, pa mu povjeruju govoreći: ‘Zar nas nije obavijestio toga dana o tome i tome, pa smo se uvjerili da je to istina?’ – sve zbog te jedne riječi koja se čula s neba.”)


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، إِذَا قَضَى اللَّهُ الأَمْرَ‏.‏ وَزَادَ الْكَاهِنِ‏.‏ وَحَدَّثَنَا سُفْيَانُ فَقَالَ قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ قَالَ إِذَا قَضَى اللَّهُ الأَمْرَ وَقَالَ عَلَى فَمِ السَّاحِرِ‏.‏ قُلْتُ لِسُفْيَانَ قَالَ سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قُلْتُ لِسُفْيَانَ إِنَّ إِنْسَانًا رَوَى عَنْكَ عَنْ عَمْرٍو عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَيَرْفَعُهُ أَنَّهُ قَرَأَ فُزِّعَ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ هَكَذَا قَرَأَ عَمْرٌو‏.‏ فَلاَ أَدْرِي سَمِعَهُ هَكَذَا أَمْ لاَ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ وَهْىَ قِرَاءَتُنَا‏.‏

 

Pričao nam je Ali b. Abdullah, njemu Sufjan, njemu Amr, prenoseći od Ikrime, a on od Ebu-Hurejre da je uz ajet: “… kada Allah nešto odredi…” – spomenuo još i vrača. Pričao nam je Sufjan da je Amr čuo od Ikrime, a on od Ebu-Hurejre da je rekao: “Kada Allah nešto odredi…” Kaže: “Rekao sam Sufjanu: ‘Neki čovjek zaista prenosi od tebe, Amra, Ikrime i Ebu-Hurejre, koji to uzdiže do Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, da je on proučio فُزِّعَ.?’ Sufjan je odgovorio: ‘Ovako je učio Amr, pa ne znam da li ga je ovako čuo ili ne. Ovo je naš kiraet.’”


 

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لأَصْحَابِ الْحِجْرِ ‏ “‏ لاَ تَدْخُلُوا عَلَى هَؤُلاَءِ الْقَوْمِ إِلاَّ أَنْ تَكُونُوا بَاكِينَ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا بَاكِينَ فَلاَ تَدْخُلُوا عَلَيْهِمْ أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ مَا أَصَابَهُمْ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ibrahim b. Munzir, njemu Ma‘n, prenoseći od Malika, on od Abdullaha b. Dinara, a ovaj od Abdullaha b. Omera, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao svojim ashabima kada su došli do Hidžra: “Nemojte ulaziti kod ovih (u dolinu), a da ne zaplačete. Ako ne budete plakali, nemojte kod njih ulaziti, kako vam se ne bi desilo ono što i njima.”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ خُبَيْبِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدِ بْنِ الْمُعَلَّى، قَالَ مَرَّ بِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أُصَلِّي فَدَعَانِي فَلَمْ آتِهِ حَتَّى صَلَّيْتُ ثُمَّ أَتَيْتُ فَقَالَ ‏”‏ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَأْتِيَ ‏”‏‏.‏ فَقُلْتُ كُنْتُ أُصَلِّي‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ أَلَمْ يَقُلِ اللَّهُ ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ‏}‏ ثُمَّ قَالَ أَلاَ أُعَلِّمُكَ أَعْظَمَ سُورَةٍ فِي الْقُرْآنِ قَبْلَ أَنْ أَخْرُجَ مِنَ الْمَسْجِدِ ‏”‏ فَذَهَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِيَخْرُجَ مِنَ الْمَسْجِدِ فَذَكَّرْتُهُ فَقَالَ ‏”‏‏{‏الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ‏}‏ هِيَ السَّبْعُ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنُ الْعَظِيمُ الَّذِي أُوتِيتُهُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Beššar, njemu Gunder, prenoseći od Šu‘be, on od Hubejba b. Abdur-Rahmana, ovaj od Hafsa b. Asima, a on od Ebu-Seida Mualle da je rekao: “Prošao je pored mene Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, dok sam klanjao i pozvao me, ali mu nisam prišao dok nisam klanjao. Onda sam došao kod njega, pa me on upitao: ‘Šta te spriječilo da dođeš?’ – ‘Klanjao sam’, odgovorih, a on reče: ‘Zar Uzvišeni Allah nije rekao: ‘O vi koji vjerujete, odazovite se Allahu i Poslaniku!’?’, dodavši: ‘Podučit ću te najveličanstvenijoj suri u Kur’anu prije nego što iziđem iz mesdžida.’ Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, bio je krenuo (da iziđe) iz mesdžida, te ga ja podsjetih, a on reče: ‘El-hamdu lillahi rabbil-alemin – to je sedam ajeta i veličanstveni Kur’an, koji mi je dat.’”


 

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ الْمَقْبُرِيُّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ أُمُّ الْقُرْآنِ هِيَ السَّبْعُ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنُ الْعَظِيمُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Adem, njemu Ibn-Ebu-Zi’b, prenoseći od Seida Makburija, a on od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je rekao: “Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Suština je Kur’ana sedam ajeta, (es-seb’u el-mesani) i veličanstveni Kur’an.’”


 

حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رضى الله عنهما ‏{‏الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ‏}‏ قَالَ هُمْ أَهْلُ الْكِتَابِ، جَزَّءُوهُ أَجْزَاءً، فَآمَنُوا بِبَعْضِهِ وَكَفَرُوا بِبَعْضِهِ‏.‏

 

Pričao nam je Jakub b. Ibrahim, prenoseći od Hušejma, on od Ebu-Bišra, ovaj od Seida b. Džubejra, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da su “oni koji Kur’an na dijelove dijele” – ehli-kitabije, koji su ga izdijelili na dijelove, pa su u neke od njih vjerovali, a u neke nisu.


 

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ ‏{‏كَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ‏}‏ قَالَ آمَنُوا بِبَعْضٍ وَكَفَرُوا بِبَعْضٍ، الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى‏.‏

 

Pričao mi je Ubejdullah b. Musa, prenoseći od A‘meša, on od Ebu-Zabjana, a ovaj od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je rekao kako se ajet: “Kao što smo one koji su se zakleli kaznuli” – odnosi na židove i kršćane, koji su jedan dio (Knjige) prihvaćali, a drugi dio nisu.


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مُوسَى أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الأَعْوَرُ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ‏.‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْعُو ‏ “‏ أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْبُخْلِ وَالْكَسَلِ، وَأَرْذَلِ الْعُمُرِ، وَعَذَابِ الْقَبْرِ، وَفِتْنَةِ الدَّجَّالِ، وَفِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Musa b. Ismail, njemu Harun b. Musa Ebu-Abdullah Aver, prenoseći od Šuajba, a on od Enesa b. Malika, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, učio dovu: “Utječem Ti se od škrtosti, lijenosti, duboke starosti, Ka‘burske kazne, Dedžalovog iskušenja i iskušenja života i smrti!”


 

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ يَزِيدَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ وَالْكَهْفِ وَمَرْيَمَ إِنَّهُنَّ مِنَ الْعِتَاقِ الأُوَلِ، وَهُنَّ مِنْ تِلاَدِي‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ‏{‏فَسَيُنْغِضُونَ‏}‏ يَهُزُّونَ‏.‏ وَقَالَ غَيْرُهُ نَغَضَتْ سِنُّكَ أَىْ تَحَرَّكَتْ‏.‏

 

Pričao nam je Adem, njemu Šu‘ba, prenoseći od Ebu-Ishaka da je rekao: “Čuo sam od Abdur-Rahmana b. Jezida da je čuo Ibn-Mesuda, radijallahu anhu, kad je rekao da su (sure) Benu-Israil, El-Kehf i Merjem prve sure (koje imaju posebnu vrijednost zbog kazivanja koja su njima) i prve sure iz Kur’ana koje je on naučio. (Ibn-Abbas kaže da فسيُنْغِضون إليك رءوسَهم znači يَهُزّوُنَ /tresu/. Drugi kažu نَغَضَتْ سِنُّكَ znači تَحركت /pokrenuo se /tvoj zub//.)


 

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ ابْنُ الْمُسَيَّبِ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ بِإِيلِيَاءَ بِقَدَحَيْنِ مِنْ خَمْرٍ وَلَبَنٍ، فَنَظَرَ إِلَيْهِمَا فَأَخَذَ اللَّبَنَ قَالَ جِبْرِيلُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَاكَ لِلْفِطْرَةِ، لَوْ أَخَذْتَ الْخَمْرَ غَوَتْ أُمَّتُكَ‏.‏

 

Pričao nam je Abdan, prenoseći od Abdullaha, on od Junusa, ovaj od Ahmeda b. Saliha, on od Anbese, ovaj od Junusa, on od Ibn-Šihaba, a ovaj od Ibn-Musejjeba da je Ebu-Hurejra kazivao: “Allahovom su Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, u Noći israa u Jerusalemu donesene dvije čaše – jedna s vinom, a druga s mlijekom, pa ih je pogledao i uzeo mlijeko. Džibril tada reče: ‘Hvala Allahu, koji te je uputio ka prirodnoj (neiskvarenoj) ćudi! Da si uzeo vino, tvoj bi ummet skrenuo s pravog puta i zalutao.’”


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَبُو سَلَمَةَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏”‏ لَمَّا كَذَّبَنِي قُرَيْشٌ قُمْتُ فِي الْحِجْرِ، فَجَلَّى اللَّهُ لِي بَيْتَ الْمَقْدِسِ فَطَفِقْتُ أُخْبِرُهُمْ عَنْ آيَاتِهِ وَأَنَا أَنْظُرُ إِلَيْهِ ‏”‏‏.‏ زَادَ يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَمِّهِ ‏”‏ لَمَّا كَذَّبَنِي قُرَيْشٌ حِينَ أُسْرِيَ بِي إِلَى بَيْتِ الْمَقْدِسِ ‏”‏‏.‏ نَحْوَهُ‏.‏ ‏{‏قَاصِفًا‏}‏ رِيحٌ تَقْصِفُ كُلَّ شَىْءٍ‏.‏

 

Pričao nam je Ahmed b. Salih, prenoseći od b. Vehba, on od Junusa, ovaj od Ibn-Šihaba, a on od Ebu-Seleme da je čuo Džabira b. Abdullaha, radijallahu anhu, kad je kazivao: “Čuo sam Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kad je rekao: ‘Kada me je pleme Kurejš optužilo da lažem, bio sam u sobi. Allah mi je pokazao Jerusalem, i ja sam im opisivao njegova znamenja, gledajući u njega.’” Jakub b. Ibrahim dodaje: “Pričao nam je moj bratić Ibn-Šihab, prenoseći od svoga amidže slično ovome: ‘Kada me je pleme Kurejš optužilo da lažem, nakon moga Noćnog putovanja u Jerusalem…’” ( قاَصِفاً znači “vjetar koji sve lomi.”)


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، أَخْبَرَنَا مَنْصُورٌ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا نَقُولُ لِلْحَىِّ إِذَا كَثُرُوا فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَمِرَ بَنُو فُلاَنٍ‏.‏ حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ وَقَالَ أَمِرَ‏.‏

 

Pričao nam je Ali b. Abdullah, prenoseći od Sufjana da ga je obavijestio Mensur, prenoseći od Ebu-Vaila, a on od Abdullaha da je rekao: “Kada jedno pleme postane brojno, u predislamsko doba govorili smo: أَمِرَ ‘(Postala su mnogobrojna) djeca toga i toga.’”Pričao nam je Humejdi, prenoseći od Sufjana da je rekao أَمَرَ .


 


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا أَبُو حَيَّانَ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِلَحْمٍ، فَرُفِعَ إِلَيْهِ الذِّرَاعُ، وَكَانَتْ تُعْجِبُهُ، فَنَهَسَ مِنْهَا نَهْسَةً ثُمَّ قَالَ ‏ “‏ أَنَا سَيِّدُ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَهَلْ تَدْرُونَ مِمَّ ذَلِكَ يُجْمَعُ النَّاسُ الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ فِي صَعِيدٍ وَاحِدٍ، يُسْمِعُهُمُ الدَّاعِي، وَيَنْفُذُهُمُ الْبَصَرُ، وَتَدْنُو الشَّمْسُ، فَيَبْلُغُ النَّاسَ مِنَ الْغَمِّ وَالْكَرْبِ مَا لاَ يُطِيقُونَ وَلاَ يَحْتَمِلُونَ فَيَقُولُ النَّاسُ أَلاَ تَرَوْنَ مَا قَدْ بَلَغَكُمْ أَلاَ تَنْظُرُونَ مَنْ يَشْفَعُ لَكُمْ إِلَى رَبِّكُمْ فَيَقُولُ بَعْضُ النَّاسِ لِبَعْضٍ عَلَيْكُمْ بِآدَمَ فَيَأْتُونَ آدَمَ عليه السلام فَيَقُولُونَ لَهُ أَنْتَ أَبُو الْبَشَرِ خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ‏.‏ وَنَفَخَ فِيكَ مِنْ رُوحِهِ، وَأَمَرَ الْمَلاَئِكَةَ فَسَجَدُوا لَكَ، اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ، أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ أَلاَ تَرَى إِلَى مَا قَدْ بَلَغَنَا فَيَقُولُ آدَمُ إِنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ، وَإِنَّهُ نَهَانِي عَنِ الشَّجَرَةِ فَعَصَيْتُهُ، نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي، اذْهَبُوا إِلَى نُوحٍ، فَيَأْتُونَ نُوحًا فَيَقُولُونَ يَا نُوحُ إِنَّكَ أَنْتَ أَوَّلُ الرُّسُلِ إِلَى أَهْلِ الأَرْضِ، وَقَدْ سَمَّاكَ اللَّهُ عَبْدًا شَكُورًا اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ، أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ فَيَقُولُ إِنَّ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ، وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ، وَإِنَّهُ قَدْ كَانَتْ لِي دَعْوَةٌ دَعَوْتُهَا عَلَى قَوْمِي نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي، اذْهَبُوا إِلَى إِبْرَاهِيمَ، فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ، فَيَقُولُونَ يَا إِبْرَاهِيمُ، أَنْتَ نَبِيُّ اللَّهِ وَخَلِيلُهُ مِنْ أَهْلِ الأَرْضِ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ فَيَقُولُ لَهُمْ إِنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ، وَإِنِّي قَدْ كُنْتُ كَذَبْتُ ثَلاَثَ كَذَبَاتٍ ـ فَذَكَرَهُنَّ أَبُو حَيَّانَ فِي الْحَدِيثِ ـ نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي اذْهَبُوا إِلَى مُوسَى، فَيَأْتُونَ مُوسَى، فَيَقُولُونَ يَا مُوسَى أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ، فَضَّلَكَ اللَّهُ بِرِسَالَتِهِ وَبِكَلاَمِهِ عَلَى النَّاسِ، اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ فَيَقُولُ إِنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ، وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ، وَإِنِّي قَدْ قَتَلْتُ نَفْسًا لَمْ أُومَرْ بِقَتْلِهَا، نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي، اذْهَبُوا إِلَى عِيسَى، فَيَأْتُونَ عِيسَى فَيَقُولُونَ يَا عِيسَى أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِنْهُ، وَكَلَّمْتَ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ صَبِيًّا اشْفَعْ لَنَا أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ فَيَقُولُ عِيسَى إِنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ، وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ ـ وَلَمْ يَذْكُرْ ذَنْبًا ـ نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي اذْهَبُوا إِلَى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فَيَأْتُونَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُونَ يَا مُحَمَّدُ أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ وَخَاتَمُ الأَنْبِيَاءِ، وَقَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ، اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ فَأَنْطَلِقُ فَآتِي تَحْتَ الْعَرْشِ، فَأَقَعُ سَاجِدًا لِرَبِّي عَزَّ وَجَلَّ ثُمَّ يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَىَّ مِنْ مَحَامِدِهِ وَحُسْنِ الثَّنَاءِ عَلَيْهِ شَيْئًا لَمْ يَفْتَحْهُ عَلَى أَحَدٍ قَبْلِي ثُمَّ يُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ، سَلْ تُعْطَهْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، فَأَرْفَعُ رَأْسِي، فَأَقُولُ أُمَّتِي يَا رَبِّ، أُمَّتِي يَا رَبِّ فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ أَدْخِلْ مِنْ أُمَّتِكَ مَنْ لاَ حِسَابَ عَلَيْهِمْ مِنَ الْبَابِ الأَيْمَنِ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ وَهُمْ شُرَكَاءُ النَّاسِ فِيمَا سِوَى ذَلِكَ مِنَ الأَبْوَابِ، ثُمَّ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ مَا بَيْنَ الْمِصْرَاعَيْنِ مِنْ مَصَارِيعِ الْجَنَّةِ كَمَا بَيْنَ مَكَّةَ وَحِمْيَرَ، أَوْ كَمَا بَيْنَ مَكَّةَ وَبُصْرَى ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Mukatil, njemu Abdullah, prenoseći od Ebu-Hajjana Tejmija, on od Ebu-Zur’ata b. Amra b. Džerira, a ovaj od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je kazivao: “Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, doneseno je meso; dodali su mu prednji but – a njemu se, inače, taj dio mesa jako sviđao – te on odgrize malo od toga mesa, a potom reče: ‘Ja ću biti prvak među ljudima na Sudnjem danu, a znate li zašto? Allah će sakupiti sve ljude na jednom mjestu, tako da će ih moći vidjeti onaj koji gleda i doviknuti onaj koji zove. Sunce će im se (jako) približiti da će ljudi doći u takvo stanje da neće moći podnijeti niti izdržati tugu, bol i patnju, te će neki ljudi reći: ‘Zar ne vidite u čemu ste i šta vas je snašlo?! Zar nećete pogledati nekoga ko bi se zauzeo za vas kod vašeg Gospodara?’ – ‘Vaš je otac Adem’, reći će neko od njih, pa će mu oni otići i reći: ‘Ademe, ti si otac čovječanstva; Allah te je stvorio svojom rukom, udahnuo ti dušu i naredio melekima, pa su ti oni sedždu učinili. Zauzmi se za nas kod svoga Gospodara! Zar ne vidiš u čemu smo i šta nas je snašlo?!’ Adem će odgovoriti: ‘Moj se Gospodar danas tako rasrdio kako se nikada nije rasrdio niti će se ikad rasrditi. On mi je, zaista, zabranio onu voćku, ali sam ja prekršio tu zabranu. Dosta mi je mojih briga. Idite nekom drugom! Idite Nuhu!’ Potom će oni doći Nuhu i reći: ‘O Nuhu, ti si prvi poslanik stanovnicima Zemlje, i Allah te nazvao zahvalnim robom. Zauzmi se za nas kod svoga Gospodara! Zar ne vidiš u čemu smo i šta nas je snašlo?!’ – ‘Moj se Uzvišeni Gospodar danas tako rasrdio kako se nikad nije rasrdio niti će se ikad rasrditi. Ja sam uputio dovu protiv svoga naroda. Dosta mi je mojih briga. Idite nekom drugom! Idite Ibrahimu!’, reći će on. Potom će oni doći Ibrahimu i reći: ‘O Ibrahime, ti si Allahov vjerovjesnik i Njegov prijatelj među stanovnicima Zemlje. Zauzmi se za nas kod svoga Gospodara! Zar ne vidiš u čemu smo?!’ – ‘Moj se Gospodar danas tako rasrdio kako se nikad nije rasrdio niti će se ikad rasrditi. Ja sam izrekao tri neistine. (Ebu-Hajjan spomenuo ih je hadisu ) moje brige,moje brige,moje brige, Idite nekom drugom! Idite Musau! Potom će oni doći Musau i reći: ‘O Musa, ti si Allahov poslanik. Allah te je odlikovao nad ostalim ljudima Svojom objavom i Svojim govorom. Zauzmi se za nas kod svoga Gospodara! Zar ne vidiš u čemu smo?!’ – ‘Moj se Gospodar danas tako rasrdio kako se nikad nije rasrdio niti će se ikad rasrditi. Ja sam ubio čovjeka, a nije mi bilo naređeno da ga ubijem. Dosta mi je mojih briga. Idite nekom drugom! Idite Isau!’, reći će on. Potom će oni doći Isau i reći: ‘O Isa, ti si Allahov poslanik i Njegova riječ, koju je On poslao Merjemi, i duh od Njega. Govorio si sa svijetom dok si bio dijete u bešici. Zauzmi se za nas kod svoga Gospodara! Zar ne vidiš u čemu smo?!’ – ‘Moj se Gospodar danas tako rasrdio kako se nikad nije rasrdio niti će se ikad rasrditi, reći će Isa, ne spominjući svoj grijeh, i dodati: ‘Dosta mi je mojih briga. Idite nekom drugom! idite Muhammedu!’Potom će oni doći Muhammedu, sallallahu alejhi ve sellem, i reći: ‘O Muhammede, ti si Allahov poslanik, pečat vjerovjesnicima. Allah ti je oprostio ono što si prije i poslije (zgriješio). Zauzmi se za nas kod svoga Gospodara! Zar ne vidiš u čemu smo?!’ – ‘Tada ću ja krenuti’, kaže Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ‘i doći pod Arš. Učinit ću sedždu svome Uzvišenom Gospodaru, a On će mi dopustiti da Mu uputim zahvale i najljepše pohvale, nešto što nikom nije dao. Zatim će biti rečeno: ‘Muhammede, digni svoju glavu! Moli, dat će ti se! Zauzimaj se, tvoje će zauzimanje biti primljeno!’ Podići ću glavu i reći: ‘Gospodaru moj, moj ummet! Gospodaru moj, moj ummet!’ – ‘Muhammede’, bit će rečeno, ‘uvedi na desna dženetska vrata one od svoga ummeta koji ne moraju polagati račun! A oni su s ostalim svijetom, što se tiče drugih vrata.’ Zatim je (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem) dodao: ‘Tako mi Onoga u čijim je rukama moja duša, između dvaju dženetskih vrata (razmak) je koliko između Meke i Himjera, ili koliko između Meke i Busre.’”


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ خُفِّفَ عَلَى دَاوُدَ الْقِرَاءَةُ، فَكَانَ يَأْمُرُ بِدَابَّتِهِ لِتُسْرَجَ، فَكَانَ يَقْرَأُ قَبْلَ أَنْ يَفْرُغَ ‏”‏‏.‏ يَعْنِي الْقُرْآنَ‏.‏

 

Pričao nam je Ishak b. Nasr, njemu Abdur-Rezzak, prenoseći od Ma‘mera, on od Hemmama, ovaj od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekao: “Davudu je olakšano učenje. Tako bi on naredio da mu jahalicu osedlaju, i on bi stigao dovršiti učenje prije nego što se završi taj posao.”


 

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، ‏{‏إِلَى رَبِّهِمِ الْوَسِيلَةَ‏}‏ قَالَ كَانَ نَاسٌ مِنَ الإِنْسِ يَعْبُدُونَ نَاسًا مِنَ الْجِنِّ، فَأَسْلَمَ الْجِنُّ، وَتَمَسَّكَ هَؤُلاَءِ بِدِينِهِمْ‏.‏ زَادَ الأَشْجَعِيُّ عَنْ سُفْيَانَ عَنِ الأَعْمَشِ‏.‏ ‏{‏قُلِ ادْعُوا الَّذِينَ زَعَمْتُمْ‏}‏

 

Pričao nam je Amr b. Ali, njemu Jahja, prenoseći od Sufjana, on od Sulejmana, ovaj od Ibrahima, on od Ebu-Ma’mera, a ovaj od Abdullaha da je rekao o ajetu: “… traže načina kako će se što više Gospodaru svome približiti” – rekao: “Pojedini su ljudi obožavali neke džine, pa su džini primili islam, a ovi su se čvrsto prihvatili svoje vjere.”Ešdžai još dodaje, prenoseći od Sufjana, a on od A‘meša: “Reci: ‘Molite se onima koje, pored Njega, smatrate…’”


 

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ فِي هَذِهِ الآيَةِ ‏{‏الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلَى رَبِّهِمِ الْوَسِيلَةَ‏}‏ قَالَ نَاسٌ مِنَ الْجِنِّ ‏{‏كَانُوا‏}‏ يُعْبَدُونَ فَأَسْلَمُوا‏.‏

 

Pričao nam je Bišr b. Halid da ga je obavijestio Muhammed b. Džafer, prenoseći od Šu‘be, on od Sulejmana, ovaj od Ibrahima, on od Ebu-Ma‘mera, a ovaj od Abdullaha, radijallahu anhu, da je o ovom ajetu: “Oni kojima se oni mole sami traže načina kako će se što više Gospodaru svome približiti…” – rekao: “Neki su džini obožavani, pa su primili islam.”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنه ـ ‏{‏وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلاَّ فِتْنَةً لِلنَّاسِ‏}‏ قَالَ هِيَ رُؤْيَا عَيْنٍ أُرِيَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ ‏{‏وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ‏}‏ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ‏.‏

 

Pričao nam je Ali b. Abdullah, njemu Sufjan, prenoseći od Amra, on od Ikrime, a ovaj od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je o ajetu: “… a san koji smo ti dali da usniješ iskušenje je za ljude…” – rekao: “To je istinsko viđenje očima koje je pokazano Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, u Noći ‘israa’ (Noćnog putovanja); a ‘ukleto drvo’ u Kur’anu jest drvo ‘zekkum’.”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، وَابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ فَضْلُ صَلاَةِ الْجَمِيعِ عَلَى صَلاَةِ الْوَاحِدِ خَمْسٌ وَعِشْرُونَ دَرَجَةً، وَتَجْتَمِعُ مَلاَئِكَةُ اللَّيْلِ وَمَلاَئِكَةُ النَّهَارِ فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ ‏”‏‏.‏ يَقُولُ أَبُو هُرَيْرَةَ اقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ ‏{‏وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا‏}‏

 

Pričao mi je Abdullah b. Muhammed, prenoseći od Abdur-Rezzaka da ga je obavijestio Ma‘mer, prenoseći od Zuhrija, on od Ebu-Seleme i Ibn-Musejjeba, ovaj od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekao: “Zajednički namaz vredniji je od pojedinačnog namaza za dvadeset pet stupnjeva. Na sabah-namazu sastaju se meleci noći i dana.” Ebu-Hurejra kaže: “O tome govori ajet: ‘…Uistinu, molitvi u zoru mnogi prisustvuju.’”


 

حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ آدَمَ بْنِ عَلِيٍّ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، رضى الله عنهما يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ يَصِيرُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ جُثًا، كُلُّ أُمَّةٍ تَتْبَعُ نَبِيَّهَا، يَقُولُونَ يَا فُلاَنُ اشْفَعْ، حَتَّى تَنْتَهِيَ الشَّفَاعَةُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَلِكَ يَوْمَ يَبْعَثُهُ اللَّهُ الْمَقَامَ الْمَحْمُودَ‏.‏

 

Pričao nam je Ismail b. Eban, prenoseći od Ebu-Ahvesa, a on od Adema b. Alija da je čuo Ibn-Omera, radijallahu anhu, kako kazuje: “Ljudi će, zaista, na Kijametskom danu klečati (na koljenima). Svaki će ummet slijediti svoga vjerovjesnika, govoreći: ‘O ti (vjerovjesniče), zauzmi se (za nas)!’ Svi će oni govoriti da na to nemaju pravo, tako da će (naposljetku) zauzimanje pasti na Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem To će biti onda kad mu Allah hvale dostojno mjesto daruje.”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ مَنْ قَالَ حِينَ يَسْمَعُ النِّدَاءَ اللَّهُمَّ رَبَّ هَذِهِ الدَّعْوَةِ التَّامَّةِ وَالصَّلاَةِ الْقَائِمَةِ، آتِ مُحَمَّدًا الْوَسِيلَةَ وَالْفَضِيلَةَ، وَابْعَثْهُ مَقَامًا مَحْمُودًا الَّذِي وَعَدْتَهُ، حَلَّتْ لَهُ شَفَاعَتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏”‏‏.‏ رَوَاهُ حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Pričao nam je Ali b. Ajjaš, njemu Šuajb b. Ebu-Hamza, prenoseći od Muhammeda b. Munkedira, a on od Džabira b. Abdullaha, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Ko, kaže kada čuje ezan, moj Allahu Gospodaru ovog potpunog poziva, i namaza uspostavljenog, podari Muhammedu sredstvo, počast, mjesto uzvišeno i daj mu mjesto koje si mu obećao, bit će mu dozvoljeno da se zauzimam za njega na Sudnjemu danu. Prenosi ga Hamza b. Abdullah od svog oca a on od vjerovjesnika s.v.a.s.


 

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ وَحَوْلَ الْبَيْتِ سِتُّونَ وَثَلاَثُمِائَةِ نُصُبٍ فَجَعَلَ يَطْعُنُهَا بِعُودٍ فِي يَدِهِ وَيَقُولُ ‏{‏جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا‏}‏ ‏{‏جَاءَ الْحَقُّ وَمَا يُبْدِئُ الْبَاطِلُ وَمَا يُعِيدُ‏}‏

 

Pričao nam je Humejdi, njemu Sufjan, prenoseći od Ibn-Ebu-Nedžiha, on od Mudžahida, ovaj od Ebu-Ma‘mera, a on od Abdullaha b. Mesuda, radijallahu anhu, da je rekao: “Vjerovjesnik sallallahu alejhi ve sellem, ušao je u Meku, a oko Ka‘be je bilo tristo šezdeset kipova. Počeo ih je obarati štapom (koji je držao) u svojoj ruci, govoreći: “ Došla je Istina, a nestalo je laži; laž, zaista, nestaje!”-  “Došla je Istina, a iščezla je laž!’”


 

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَيْنَا أَنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي حَرْثٍ وَهْوَ مُتَّكِئٌ عَلَى عَسِيبٍ إِذْ مَرَّ الْيَهُودُ، فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ سَلُوهُ عَنِ الرُّوحِ، فَقَالَ مَا رَابَكُمْ إِلَيْهِ، وَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ يَسْتَقْبِلُكُمْ بِشَىْءٍ تَكْرَهُونَهُ فَقَالُوا سَلُوهُ فَسَأَلُوهُ عَنِ الرُّوحِ فَأَمْسَكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِمْ شَيْئًا، فَعَلِمْتُ أَنَّهُ يُوحَى إِلَيْهِ، فَقُمْتُ مَقَامِي، فَلَمَّا نَزَلَ الْوَحْىُ قَالَ ‏{‏وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاَّ قَلِيلاً‏}‏‏.‏

 

Pričao nam je Omer b. Hafs b. Gijas, njemu njegov otac, prenoseći od A‘meša, on od Ibrahima, ovaj od Alkame, a on od Abdullaha, radijallahu anhu, da je kazivao: “Dok sam bio s Vjerovjesnikom na njivi – a on je bio naslonjen na ogoljelu palminu granu – naišla je grupa židova. ‘Pitajte ga o duši’, rekoše jedni drugima. ‘Šta želite?’, upitao ih je. ‘Neće vam kazati ništa što vi mrzite’, rekoše neki. ‘Pitajte ga’, rekoše drugi i upitaše ga o duši. Allahov se Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, suzdržao, i nije im ništa odgovorio. Znao sam da mu dolazi Objava, pa sam malo zastao na svome mjestu. Kada je Objava bila spuštena, (Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem) reče: ‘Pitaju te o duši. Reci: ‘Šta je duša – samo Gospodar moj zna, a vama je dato samo malo znanja!’’”


 

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى ‏{‏وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا‏}‏ قَالَ نَزَلَتْ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُخْتَفٍ بِمَكَّةَ، كَانَ إِذَا صَلَّى بِأَصْحَابِهِ رَفَعَ صَوْتَهُ بِالْقُرْآنِ فَإِذَا سَمِعَهُ الْمُشْرِكُونَ سَبُّوا الْقُرْآنَ وَمَنْ أَنْزَلَهُ، وَمَنْ جَاءَ بِهِ، فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى لِنَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ‏}‏ أَىْ بِقِرَاءَتِكَ، فَيَسْمَعَ الْمُشْرِكُونَ، فَيَسُبُّوا الْقُرْآنَ، ‏{‏وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا‏}‏ عَنْ أَصْحَابِكَ فَلاَ تُسْمِعُهُمْ ‏{‏وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلاً‏}‏‏.‏

 

Pričao nam je Jakub b. Ibrahim, prenoseći od Hušejma, on od Ebu-Bišra, ovaj od Seida b. Džubejra, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je o riječima Uzvišenog: “Ne izgovaraj Kur’an na sav glas dok namaz svoj obavljaš, a i ne prigušuj ga…” – rekao kako su one objavljene (dok je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem) tajno (klanjao) u Meki. Kada bi klanjao s ashabima, učio bi Kur’an naglas. Kad bi to čuli mušrici, psovali bi Kur’an, Onoga koji ga je objavio i onoga kome je došao, te je Allah Uzvišeni rekao Svome Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem: “Ne izgovaraj Kur’an na sav glas dok molitvu svoju obavljaš…”, tj. svoje učenje, pa da to čuju mušrici i onda počnu psovati Kur’an. Također, ne prigušuj ga, pa da tvoji ashabi ne čuju; traži sredinu između to dvoje.


 

حَدَّثَنِي طَلْقُ بْنُ غَنَّامٍ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ أُنْزِلَ ذَلِكَ فِي الدُّعَاءِ‏.‏

 

Pričao mi je Talk b. Gannam, prenoseći od Zaide, on od Hišama, ovaj od svoga oca, a on od Aiše, radijallahu anhu, da je ovo objavljeno o dovi.


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، أَنَّ حُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ، أَخْبَرَهُ عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَرَقَهُ وَفَاطِمَةَ قَالَ ‏”‏ أَلاَ تُصَلِّيَانِ ‏”‏‏.‏ ‏{‏رَجْمًا بِالْغَيْبِ‏}‏ لَمْ يَسْتَبِنْ‏.‏ ‏{‏فُرُطًا‏}‏ نَدَمًا ‏{‏سُرَادِقُهَا‏}‏ مِثْلُ السُّرَادِقِ، وَالْحُجْرَةِ الَّتِي تُطِيفُ بِالْفَسَاطِيطِ، ‏{‏يُحَاوِرُهُ‏}‏ مِنَ الْمُحَاوَرَةِ ‏{‏لَكِنَّا هُوَ اللَّهُ رَبِّي‏}‏ أَىْ لَكِنْ أَنَا هُوَ اللَّهُ رَبِّي ثُمَّ حَذَفَ الأَلِفَ وَأَدْغَمَ إِحْدَى النُّونَيْنِ فِي الأُخْرَى‏.‏ ‏{‏زَلَقًا‏}‏ لاَ يَثْبُتُ فِيهِ قَدَمٌ‏.‏ ‏{‏هُنَالِكَ الْوَلاَيَةُ‏}‏ مَصْدَرُ الْوَلِيِّ‏.‏ ‏{‏عُقُبًا‏}‏ عَاقِبَةٌ وَعُقْبَى وَعُقْبَةٌ وَاحِدٌ وَهْىَ الآخِرَةُ قِبَلاً وَقُبُلاً وَقَبَلاً اسْتِئْنَافًا ‏{‏لِيُدْحِضُوا‏}‏ لِيُزِيلُوا، الدَّحْضُ الزَّلَقُ‏.‏

 

Pričao nam je Ali b. Abdullah, prenoseći od Jakuba b. Ibrahima b. Sa‘da, on od svoga oca, ovaj od Saliha, a on od Ibn-Šihaba da ga je obavijestio Ali b. Husejn, prenoseći od Husejna b. Alija, a on od Alije, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, pokucao kod njega i Fatime i upitao: “Zar ne klanjate?” (رَجمًا بالغيب /nagađajući o nevidljivom/ znači لم يَستَبن /nije jasno/. فُرُطًا znači نَدَمًا /kajanje/. سُرادِقها isto je kao السرادق /platneni šator i soba koja prolazi kroz velike šatore/. يحاوره dolazi od المحاورة. لكِنّا هو الله ربي (“Ali On, Allah, Gospodar je moj!”) znači لكِنْ أنا هو اللهَ رَبّيِ; zatim je ukinut elif, a jedan nun spojen je s drugim. و فجَّرنا خلالهما نهرا /“… i dali smo da kroz njih dvije rijeka teče/ – može se reći: بينهما نهراً /između njih dvije – rijeka/. زلقا /klizavo/, tj. ne mogu se na njemu noge ustabiliti. هنالك الولاية /tamo je zaštita/. Infinitiv od وَلى الوليّ ولاء. عُقبًا znači عاقبة /završetak, kraj/. عقبى i عُقبة jesu isto i znače الآخرة /ahiret/. قِبَلا , قُبلاً , i قَبَلا znače استئنافاً /obnavljajući/. ليدحضوا znači ليُزيلوا /da uklone/. الدحض znači الزلق /klizavica, klizavo mjesto/.)


 

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ لَيْسَ هُوَ مُوسَى صَاحِبَ بَنِي إِسْرَائِيلَ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنِي أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏”‏ إِنَّ مُوسَى قَامَ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ، إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ إِنَّ لِي عَبْدًا بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ، هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ مُوسَى يَا رَبِّ فَكَيْفَ لِي بِهِ قَالَ تَأْخُذُ مَعَكَ حُوتًا فَتَجْعَلُهُ فِي مِكْتَلٍ، فَحَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَهْوَ ثَمَّ، فَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ ثُمَّ انْطَلَقَ، وَانْطَلَقَ مَعَهُ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ، حَتَّى إِذَا أَتَيَا الصَّخْرَةَ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا فَنَامَا، وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمِكْتَلِ، فَخَرَجَ مِنْهُ، فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا، وَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنِ الْحُوتِ جِرْيَةَ الْمَاءِ فَصَارَ عَلَيْهِ مِثْلَ الطَّاقِ فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ، نَسِيَ صَاحِبُهُ أَنْ يُخْبِرَهُ بِالْحُوتِ، فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ يَوْمِهِمَا وَلَيْلَتَهُمَا، حَتَّى إِذَا كَانَ مِنَ الْغَدِ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا قَالَ وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أَمَرَ اللَّهُ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ، وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا قَالَ فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَلِمُوسَى وَلِفَتَاهُ عَجَبًا فَقَالَ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا قَالَ رَجَعَا يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، فَإِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى ثَوْبًا، فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى‏.‏ فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ قَالَ أَنَا مُوسَى‏.‏ قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ أَتَيْتُكَ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا‏.‏ قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا، يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لاَ تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَ اللَّهُ لاَ أَعْلَمُهُ‏.‏ فَقَالَ مُوسَى سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا، وَلاَ أَعْصِي لَكَ أَمْرًا‏.‏ فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ، فَإِنِ اتَّبَعْتَنِي فَلاَ تَسْأَلْنِي عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا، فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ، فَمَرَّتْ سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمْ، فَعَرَفُوا الْخَضِرَ، فَحَمَلُوهُ بِغَيْرِ نَوْلٍ فَلَمَّا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ، لَمْ يَفْجَأْ إِلاَّ وَالْخَضِرُ قَدْ قَلَعَ لَوْحًا مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ بِالْقَدُومِ‏.‏ فَقَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا‏.‏ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا‏.‏ قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا ‏”‏‏.‏ قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ وَكَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا قَالَ وَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ فِي الْبَحْرِ نَقْرَةً، فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ مَا عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ مِثْلُ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ مِنْ هَذَا الْبَحْرِ ثُمَّ خَرَجَا مِنَ السَّفِينَةِ، فَبَيْنَا هُمَا يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ، إِذْ أَبْصَرَ الْخَضِرُ غُلاَمًا يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَاقْتَلَعَهُ بِيَدِهِ فَقَتَلَهُ‏.‏ فَقَالَ لَهُ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا‏.‏ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا قَالَ وَهَذَا أَشَدُّ مِنَ الأُولَى، قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَىْءٍ بَعْدَهَا فَلاَ تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ ـ قَالَ مَائِلٌ ـ فَقَامَ الْخَضِرُ فَأَقَامَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُطْعِمُونَا، وَلَمْ يُضَيِّفُونَا، لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا‏.‏ قَالَ ‏{‏هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ذَلِكَ تَأْوِيلُ مَا لَمْ تَسْطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا‏}‏‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى كَانَ صَبَرَ حَتَّى يَقُصَّ اللَّهُ عَلَيْنَا مِنْ خَبَرِهِمَا ‏”‏‏.‏ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ فَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقْرَأُ وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا، وَكَانَ يَقْرَأُ وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَكَانَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ‏.‏

 

Pričao nam je Humejdi, prenoseći od Sufjana, a on od Amra b. Dinara da mu je Seid b. Džubejr kazivao: “Rekao sam Ibn-Abbasu da Nevf Bilkai smatra da Musa, drug Hidrov, nije Musa (Ibn-Imran) Israilac, a on reče: ‘Slagao je neprijatelj Allahov! Nama je pričao Ubejj b. Ka‘b da je čuo Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kad je kazivao kako je Musa držao govor Israilcima, pa je upitan: ‘Koji je čovjek najučeniji?’ – ‘Ja’, odgovorio je on. Potom ga je Allah ukorio što znanje o tome nije prepustio Njemu, te mu je objavio: ‘Ja zaista imam Svoga roba na sastavu dvaju mora; on je znaniji od tebe.’ – ‘Gospodaru’, reče Musa, ‘a ko će me (odvesti) njemu?’ – ‘Uzet ćeš ribu’, reče On, ‘i staviti je u torbu, pa gdje je budeš izgubio, tamo je on.’ On uze ribu i stavi je u torbu, a zatim krenu. S njim je krenuo i njegov momak Juše b. Nun. Kada su došli do jedne stijene, naslonili su na nju svoje glave i zaspali. Riba se uzvrtjela u torbi, izišla iz nje, pala u more i nastavila svoj put po moru, ali joj je Allah zaustavio tok vode, te je ona postala poput lûka. Kada su se probudili, njegov (Musaov) saputnik zaboravio mu je kazati šta se desilo s ribom. Nastavili su putovati preostali dio noći i taj dan, a kada je sutradan svanulo, (Musa) reče svome momku: ‘Daj nam doručak! Zbilja nas je od ovog našeg putovanja spopao umor.’ Musa nije bio osjetio umor dok nije prešao područje koje mu je Allah odredio. Tada mu sluga reče: ‘Sjećaš li se kad smo se sklonili pod onu stijenu? Ja sam zaboravio na tu ribu; sâm šejtan smetnu mi s uma da se toga sjetim. Ona je skliznula u more, baš čudnovato!’ Tako je riba otišla, a njih dvojica ostali začuđeni. ‘To je ono za čim tragamo!’, reče Musa, te se njih dvojica povratiše, promatrajući i slijedeći svoje tragove. Kada su došli do one stijene, ugledaše čovjeka pokrivena odjećom. Tada Musa nazva selam, a on mu odvrati i reče: ‘Odakle u tvojoj zemlji selam?’ – ‘Ja sam Musa’, reče on. ‘Musa Israilac?’, upita (Hidr), a on odgovori: ‘Da, došao sam ti da me poučiš znanju kojem si ti poučen.’ – ‘Ti sigurno nećeš moći sa mnom izdržati’, reče on (Hidr) i nastavi: ‘O Musa, ja imam jednu vrstu Allahovog znanja kojem me je On poučio i koje ti ne poznaješ, a i ti imaš jednu vrstu Allahovog znanja kojem te je On poučio i koje meni nije poznato.’ – ‘Vidjet ćeš da ću, ako Allah da, strpljiv biti!’, reče Musa, ‘i da ti se neću ni u čemu protiviti.’ – ‘Ako ćeš me već pratiti’, reče mu Hidr, ‘onda me ni o čem ne pitaj dok te ja o tome prvi ne obavijestim!’ Nastavili su putovanje idući morskom obalom. Pored njih naišla je jedna lađa, te oni (s lađarima) porazgovaraše da i njih povezu. Ovi su prepoznali Hidra, pa ih besplatno povezoše. Ali, nakon što su se ukrcali u lađu, Hidr iznenada uze sjekiru i odvali jednu dasku na lađi. Tada mu Musa reče: ‘Ljudi su nas besplatno povezli, a ti dođe do njihove lađe i probuši je da potopiš njene putnike! Doista si učinio nešto vrlo krupno!’ – ‘Ne rekoh li ja’, reče onaj, ‘da ti, doista, nećeš moći izdržati sa mnom?’ – ‘Ne kori me što sam zaboravio’, reče (Musa), ‘i ne čini mi poteškoće u ovom poslu mome!’ Bio je to prvi Musaov zaborav. Dođe tada jedan vrabac, pade na ivicu lađe i prokljuva u pravcu mora jednu rupu. ‘Moje je i tvoje znanje u odnosu na Allahovo znanje kao ono što ovaj vrabac popije iz ovog mora.’ Potom su napustili lađu. Dok su šetali obalom, Hidr ugleda dječaka koji se igrao s djecom, zgrabi ga za glavu i svojom je rukom otkide te ga tako ubi. Tada mu Musa reče: ‘Što ubi dijete bezgrešno, koje nikog nije ubilo?! Učinio si zaista nešto vrlo ružno!’ – ‘Ne rekoh li ja’, reče onaj, ‘da ti, doista, nećeš moći izdržati sa mnom?’ – ‘Ova ti je (greška) bila gora od prve’, (reče Hidr). ‘Ako te i poslije ovoga za bilo šta upitam’, reče (Musa), ‘onda se nemoj sa mnom družiti. Kod mene imaš opravdanje.’ Njih dvojica krenuše dalje. Kad su došli do jednog grada, zamoliše stanovnike njegove da ih nahrane, ali ih oni odbiše ugostiti. U tom gradu njih dvojica naiđoše na jedan zid koji samo što se nije srušio. Bio je nagnut, ali ga je Hidr popravio svojim rukama. ‘Došli smo tim ljudima’, reče Musa, ‘i oni nas nisu nahranili niti su nas ugostili; da si htio, mogao si to naplatiti.’ – ‘Sada se rastajemo ja i ti…’, reče Hidr – sve do riječi: ‘… i to je objašnjenje zbog čega se nisi mogao strpjeti.’’Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Volio bih da se Musa strpio, pa da nam Allah ispriča slučaj njih dvojice.’” Seid b. Džubejr kaže: “Ibn-Abbas je govorio: ‘Pred njima je vladar koji uzima svaku ispravnu lađu silom.’ On je također govorio: ‘A što se tiče dječaka, on je bio nevjernik, a roditelji su mu bili vjernici.’”


 

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ، وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى صَاحِبِهِ وَغَيْرَهُمَا قَدْ سَمِعْتُهُ يُحَدِّثُهُ عَنْ سَعِيدٍ قَالَ إِنَّا لَعِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي بَيْتِهِ، إِذْ قَالَ سَلُونِي قُلْتُ أَىْ أَبَا عَبَّاسٍ ـ جَعَلَنِي اللَّهُ فِدَاكَ ـ بِالْكُوفَةِ رَجُلٌ قَاصٌّ يُقَالُ لَهُ نَوْفٌ، يَزْعُمُ أَنَّهُ لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ، أَمَّا عَمْرٌو فَقَالَ لِي قَالَ قَدْ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ، وَأَمَّا يَعْلَى فَقَالَ لِي قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ مُوسَى رَسُولُ اللَّهِ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ قَالَ ذَكَّرَ النَّاسَ يَوْمًا حَتَّى إِذَا فَاضَتِ الْعُيُونُ، وَرَقَّتِ الْقُلُوبُ وَلَّى، فَأَدْرَكَهُ رَجُلٌ، فَقَالَ أَىْ رَسُولَ اللَّهِ هَلْ فِي الأَرْضِ أَحَدٌ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ لاَ، فَعَتَبَ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَى اللَّهِ قِيلَ بَلَى قَالَ أَىْ رَبِّ فَأَيْنَ قَالَ بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ قَالَ أَىْ رَبِّ اجْعَلْ لِي عَلَمًا أَعْلَمُ ذَلِكَ بِهِ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ لِي عَمْرٌو قَالَ ‏”‏ حَيْثُ يُفَارِقُكَ الْحُوتُ ‏”‏‏.‏ وَقَالَ لِي يَعْلَى قَالَ ‏”‏ خُذْ نُونًا مَيِّتًا حَيْثُ يُنْفَخُ فِيهِ الرُّوحُ، فَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ فَقَالَ لِفَتَاهُ لاَ أُكَلِّفُكَ إِلاَّ أَنْ تُخْبِرَنِي بِحَيْثُ يُفَارِقُكَ الْحُوتُ‏.‏ قَالَ مَا كَلَّفْتَ كَثِيرًا فَذَلِكَ قَوْلُهُ جَلَّ ذِكْرُهُ ‏{‏وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ‏}‏ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ ـ لَيْسَتْ عَنْ سَعِيدٍ ـ قَالَ فَبَيْنَمَا هُوَ فِي ظِلِّ صَخْرَةٍ فِي مَكَانٍ ثَرْيَانَ، إِذْ تَضَرَّبَ الْحُوتُ، وَمُوسَى نَائِمٌ، فَقَالَ فَتَاهُ لاَ أُوقِظُهُ حَتَّى إِذَا اسْتَيْقَظَ نَسِيَ أَنْ يُخْبِرَهُ، وَتَضَرَّبَ الْحُوتُ، حَتَّى دَخَلَ الْبَحْرَ فَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنْهُ جِرْيَةَ الْبَحْرِ حَتَّى كَأَنَّ أَثَرَهُ فِي حَجَرٍ ـ قَالَ لِي عَمْرٌو هَكَذَا كَأَنَّ أَثَرَهُ فِي حَجَرٍ، وَحَلَّقَ بَيْنَ إِبْهَامَيْهِ وَاللَّتَيْنِ تَلِيانِهِمَا ـ لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا قَالَ قَدْ قَطَعَ اللَّهُ عَنْكَ النَّصَبَ ـ لَيْسَتْ هَذِهِ عَنْ سَعِيدٍ ـ أَخْبَرَهُ، فَرَجَعَا فَوَجَدَا خَضِرًا ـ قَالَ لِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ ـ عَلَى طِنْفِسَةٍ خَضْرَاءَ عَلَى كَبِدِ الْبَحْرِ ـ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ ـ مُسَجًّى بِثَوْبِهِ قَدْ جَعَلَ طَرَفَهُ تَحْتَ رِجْلَيْهِ، وَطَرَفَهُ تَحْتَ رَأْسِهِ، فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى، فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ، وَقَالَ هَلْ بِأَرْضِي مِنْ سَلاَمٍ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا مُوسَى‏.‏ قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَمَا شَأْنُكَ قَالَ جِئْتُ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا‏.‏ قَالَ أَمَا يَكْفِيكَ أَنَّ التَّوْرَاةَ بِيَدَيْكَ، وَأَنَّ الْوَحْىَ يَأْتِيكَ، يَا مُوسَى إِنَّ لِي عِلْمًا لاَ يَنْبَغِي لَكَ أَنْ تَعْلَمَهُ وَإِنَّ لَكَ عِلْمًا لاَ يَنْبَغِي لِي أَنْ أَعْلَمَهُ، فَأَخَذَ طَائِرٌ بِمِنْقَارِهِ مِنَ الْبَحْرِ وَقَالَ وَاللَّهِ مَا عِلْمِي وَمَا عِلْمُكَ فِي جَنْبِ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ كَمَا أَخَذَ هَذَا الطَّائِرُ بِمِنْقَارِهِ مِنَ الْبَحْرِ، حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ وَجَدَا مَعَابِرَ صِغَارًا تَحْمِلُ أَهْلَ هَذَا السَّاحِلِ إِلَى أَهْلِ هَذَا السَّاحِلِ الآخَرِ عَرَفُوهُ، فَقَالُوا عَبْدُ اللَّهِ الصَّالِحُ ـ قَالَ قُلْنَا لِسَعِيدٍ خَضِرٌ قَالَ نَعَمْ ـ لاَ نَحْمِلُهُ بِأَجْرٍ، فَخَرَقَهَا وَوَتَدَ فِيهَا وَتِدًا‏.‏ قَالَ مُوسَى أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا ـ قَالَ مُجَاهِدٌ مُنْكَرًا ـ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا كَانَتِ الأُولَى نِسْيَانًا وَالْوُسْطَى شَرْطًا وَالثَّالِثَةُ عَمْدًا قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا، لَقِيَا غُلاَمًا فَقَتَلَهُ ـ قَالَ يَعْلَى قَالَ سَعِيدٌ ـ وَجَدَ غِلْمَانًا يَلْعَبُونَ، فَأَخَذَ غُلاَمًا كَافِرًا ظَرِيفًا فَأَضْجَعَهُ، ثُمَّ ذَبَحَهُ بِالسِّكِّينِ‏.‏ قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَمْ تَعْمَلْ بِالْحِنْثِ ـ وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَرَأَهَا زَكِيَّةً زَاكِيَةً مُسْلِمَةً كَقَوْلِكَ غُلاَمًا زَكِيًّا ـ فَانْطَلَقَا، فَوَجَدَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ ـ قَالَ سَعِيدٌ بِيَدِهِ هَكَذَا ـ وَرَفَعَ يَدَهُ فَاسْتَقَامَ ـ قَالَ يَعْلَى ـ حَسِبْتُ أَنَّ سَعِيدًا قَالَ فَمَسَحَهُ بِيَدِهِ فَاسْتَقَامَ، لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا ـ قَالَ سَعِيدٌ أَجْرًا نَأْكُلُهُ ـ وَكَانَ وَرَاءَهُمْ، وَكَانَ أَمَامَهُمْ ـ قَرَأَهَا ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ ـ يَزْعُمُونَ عَنْ غَيْرِ سَعِيدٍ أَنَّهُ هُدَدُ بْنُ بُدَدٍ، وَالْغُلاَمُ الْمَقْتُولُ، اسْمُهُ يَزْعُمُونَ جَيْسُورٌ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْبًا، فَأَرَدْتُ إِذَا هِيَ مَرَّتْ بِهِ أَنْ يَدَعَهَا لِعَيْبِهَا، فَإِذَا جَاوَزُوا أَصْلَحُوهَا فَانْتَفَعُوا بِهَا وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ سَدُّوهَا بِقَارُورَةٍ وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ بِالْقَارِ، كَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ، وَكَانَ كَافِرًا فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا، أَنْ يَحْمِلَهُمَا حُبُّهُ عَلَى أَنْ يُتَابِعَاهُ عَلَى دِينِهِ فَأَرَدْنَا أَنْ يُبَدِّلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً لِقَوْلِهِ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا هُمَا بِهِ أَرْحَمُ مِنْهُمَا بِالأَوَّلِ، الَّذِي قَتَلَ خَضِرٌ وَزَعَمَ غَيْرُ سَعِيدٍ أَنَّهُمَا أُبْدِلاَ جَارِيَةً، وأَمَّا دَاوُدُ بْنُ أَبِي عَاصِمٍ فَقَالَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ إِنَّهَا جَارِيَةٌ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ibrahim b. Musa da ga je obavijestio Hišam b. Jusuf, prenoseći od Ibn-Džurejdža, a on od Ja‘laa b. Muslima i Amra b. Dinara, koji se međusobno dopunjavaju, i drugih kako prenose od Seida b. Džubejra da je kazivao: “Bili smo u kući Ibn-Abbasovoj, pa je on rekao: ‘Pitajte me!’ – ‘Neka me Allah učini tvojim iskupom’, rekoh mu, ‘ima neki čovjek pripovjedač u Kufi po imenu Nevf koji misli da on nije Musa Israilac?’” (Amr kaže da je /Ibn-Abbas na to/ odgovorio: “Slagao je Allahov neprijatelj!”) Ibn-Abbas – kako prenosi Ja‘la – reče: “Pričao mi je Ubejj b. Ka‘b da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Allahov poslanik Musa, alejhis-selam, jednog je dana držao govor ljudima da su suze tekle i srca se raznježila. Kada je krenuo, sustigao ga je neki čovjek i upitao: ‘Allahov Poslaniče, ima li na zemlji iko učeniji od tebe?’ – ‘Nema’, odgovorio je. Potom ga je (Allah) ukorio zato što nije znanje o tome prepustio Njemu; rečeno mu je da ima (neko učeniji od njega). ‘A gdje je, Gospodaru?’, upita Musa. ‘Tamo gdje se sastaju dva mora’, odgovorio mu je. ‘Daj mi kakav znak, Gospodaru, po kojem ću to prepoznati’, zamolio je (Musa). (Amr kaže da mu je /Gospodar njegov/ odgovorio: ‘Tamo gdje te riba napusti’, a Ja‘la /da mu je rekao/: ‘Uzmi mrtvu ribu – i tamo gdje ona oživi.’) Uzeo je ribu, stavio je u torbu i rekao svome momku: ‘Nemaš druge dužnosti osim da me obavijestiš kad riba ode od tebe.’ – ‘Nisi me mnogo zadužio’, odgovorio mu je. (Na to se odnose riječi Uzvišenog: ‘A kad Musa reče momku svome…’ Kazivao je Juše b. Nun – a to ne prenosi Seid.) I dok je bio u hladu, pod kamenom na vlažnom mjestu Serja, riba se iznenada uzvrtjela. Musa je spavao, a njegov momak reče (sebi): ‘Neću ga buditi (neka odspava).’ Kada se Musa probudio, momak je zaboravio da ga obavijesti. (U međuvremenu) riba je skliznula u more, ali je Allah zaustavio tok vode, tako da je njen trag ostao kao da je u kamenu. (Amr kaže: ‘Ovako je to izgledalo – kao da mu je trag u kamenu’ – praveći krug između palaca i prsta do njih. ‘… jer smo se od ovog našeg puta umorili. Allah je od tebe uklonio umor’ – o ovom me Seid nije obavijestio.) Njih su se dvojica vratila i našla Hidra. (Osman b. Ebu-Sulejman kaže: ‘… na zelenoj hasuri nasred mora’, a Seid b. Džubejr kaže da je bio pokriven svojim ogrtačem čiji je jedan dio stavio ispod svojih nogu, a drugi ispod glave.) Musa mu je nazvao selam, a on otkri svoju glavu i upita: ‘Odakle u tvojoj zemlji selam? Ko si ti?’ – ‘Ja sam Musa’, odgovorio je. ‘Musa Israilac?’, upitao je (Hidr). ‘Da’, odgovorio je (Musa). ‘Šta želiš?’, upitao je. ‘Došao sam da me poučiš onome čemu si ti ispravno poučen’, reče (Musa). ‘Zar ti nije dovoljno što Tevrat imaš u svojim rukama i što ti objava dolazi? Musa, ja posjedujem znanje koje tebi nije potrebno, a ti posjeduješ znanje koje meni nije potrebno.’ (Pošto su krenuli) naišli su na splavare koji su lađom prevozili stanovnike jedne obale na drugu. Oni koji su radili na lađi prepoznali su ga. (Upitali smo Seida: ‘Je li Hidra?’ – ‘Da’, odgovorio je.) (Splavari) rekoše: ‘Ovo je Allahov dobri rob; nećemo mu ništa naplatiti.’ (Kada su se ukrcali u lađu) došao je vrabac i prokljuvao (rupu) u pravcu mora. ‘Allaha mi’, reče (Hidr), ‘moje i tvoje znanje u odnosu na Allahovo nije ništa drugo nego koliko ovaj vrabac uzme morske vode svojim kljunom.’ Potom ju je probušio (tako što je odvalio jednu dasku) i na njeno mjesto zabio kočić. ‘Zar je probuši da potopiš one koji u njoj plove?! Učinio si, doista, nešto vrlo pokuđeno!’, (reče Musa). (Mudžahid kaže da إِمْرًا znači “nešto pokuđeno”.) ‘Ne rekoh li ja’, reče (Hidr), ‘da ti, doista, nećeš moći izdržati sa mnom! Prva je bila zaborav, srednja je bila uvjet, a treća namjera.’ – ‘Ne kori me što sam zaboravio’, reče (Musa), ‘i ne čini mi poteškoće u ovom poslu mome.’ Potom su sreli dječaka i on ga je ubio. (Ja‘la kaže da je Seid rekao: ‘Našli su djecu kako se igraju, i on je uzeo razboritog i otmjenog dječaka nevjernika, položio ga na bok i zaklao ga nožem.’) Musa reče: ‘Što ubi dijete razumno i bezgrešno, koje nikoga nije ubilo?!’ (Ibn-Abbas je učio زَكِيَّةً زَاكِيَةً مُسْلِمَةً, kao tvoje riječi غُلاَمًا زَكِيًّا .) Krenuli su dalje i naiđoše na jedan zid koji tek što se nije srušio, pa ga on prezida i ispravi. (‘Ovako svojim rukama’, kazao je Seid, a potom podigao svoju ruku i ispravio se. Ja‘la kaže: ‘Mislim da je Seid rekao: ‘Pa ga je on potro svojom rukom, i on se ispravio.’’) ‘Mogao si za to uzeti nagradu’, (reče mu Musa.) (Seid kaže /da je Musa rekao/: ‘… Nagradu da se najedemo.’ و كان ورائهم – ovo je Ibn-Abbas pročitao و كان أمامهم ملك . Neki drugi, osim Seida misle da je njegovo (tj. kraljevo) ime bilo Huded b. Buded. Neki misle da je ubijenom dječaku bilo ime Džejsur.) ‘… kralj koji je svaku (ispravnu) lađu otimao, pa sam htio da ovu, kad ona prođe pored njega, ostavi zbog mahane koju ima; a kada ga oni prođu, oni će je popraviti i njome se okoristiti.’ (Neki kažu da su je oni začepili katranom, a neki – smolom.) ‘Njegovi su roditelji bili vjernici, a ono je bilo nevjernik, pa smo se pobojali da ih ono neće na nasilje i nevjerovanje navratiti, tj. da ih ljubav prema njemu ne navede da ga slijede u njegovoj vjeri; a mi želimo da im Gospodar njihov mjesto njega da boljeg i čestitijeg…’, (odgovorio mu je Hidr) jer je on njega upitao: ‘Zašto ubi dijete razumno…?’” (أَقْرَبُ رُحْمًا znači “njih dvoje bit će milostiviji prema njemu nego prema prvom djetetu koje je Hidr ubio. Drugi, osim Seida, misle da im je rođeno žensko dijete. Tako Davud b. Ebu-Asim prenosi od mnogih da je /rođeno/ žensko dijete.)


 

حَدَّثَنِي قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ لَيْسَ بِمُوسَى الْخَضِرِ‏.‏ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ قَامَ مُوسَى خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَقِيلَ لَهُ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ قَالَ أَنَا، فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ، إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ، وَأَوْحَى إِلَيْهِ بَلَى عَبْدٌ مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ، هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ أَىْ رَبِّ كَيْفَ السَّبِيلُ إِلَيْهِ قَالَ تَأْخُذُ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَحَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَاتَّبِعْهُ قَالَ فَخَرَجَ مُوسَى، وَمَعَهُ فَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ، وَمَعَهُمَا الْحُوتُ حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، فَنَزَلاَ عِنْدَهَا قَالَ فَوَضَعَ مُوسَى رَأْسَهُ فَنَامَ ـ قَالَ سُفْيَانُ وَفِي حَدِيثِ غَيْرِ عَمْرٍو قَالَ ـ وَفِي أَصْلِ الصَّخْرَةِ عَيْنٌ يُقَالُ لَهَا الْحَيَاةُ لاَ يُصِيبُ مِنْ مَائِهَا شَىْءٌ إِلاَّ حَيِيَ، فَأَصَابَ الْحُوتَ مِنْ مَاءِ تِلْكَ الْعَيْنِ، قَالَ فَتَحَرَّكَ، وَانْسَلَّ مِنَ الْمِكْتَلِ، فَدَخَلَ الْبَحْرَ فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ مُوسَى ‏{‏قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا‏}‏ الآيَةَ قَالَ وَلَمْ يَجِدِ النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ مَا أُمِرَ بِهِ، قَالَ لَهُ فَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ ‏{‏أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ‏}‏ الآيَةَ قَالَ فَرَجَعَا يَقُصَّانِ فِي آثَارِهِمَا، فَوَجَدَا فِي الْبَحْرِ كَالطَّاقِ مَمَرَّ الْحُوتِ، فَكَانَ لِفَتَاهُ عَجَبًا، وَلِلْحُوتِ سَرَبًا قَالَ فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، إِذْ هُمَا بِرَجُلٍ مُسَجًّى بِثَوْبٍ، فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى قَالَ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى‏.‏ قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا‏.‏ قَالَ لَهُ الْخَضِرُ يَا مُوسَى إِنَّكَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ لاَ أَعْلَمُهُ، وَأَنَا عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ اللَّهُ لاَ تَعْلَمُهُ‏.‏ قَالَ بَلْ أَتَّبِعُكَ‏.‏ قَالَ فَإِنِ اتَّبَعْتَنِي فَلاَ تَسْأَلْنِي عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا، فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمْ فِي سَفِينَتِهِمْ بِغَيْرِ نَوْلٍ ـ يَقُولُ بِغَيْرِ أَجْرٍ ـ فَرَكِبَا السَّفِينَةَ قَالَ وَوَقَعَ عُصْفُورٌ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ، فَغَمَسَ مِنْقَارَهُ الْبَحْرَ فَقَالَ الْخَضِرُ لِمُوسَى مَا عِلْمُكَ وَعِلْمِي وَعِلْمُ الْخَلاَئِقِ فِي عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ مِقْدَارُ مَا غَمَسَ هَذَا الْعُصْفُورُ مِنْقَارَهُ قَالَ فَلَمْ يَفْجَأْ مُوسَى، إِذْ عَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى قَدُومٍ فَخَرَقَ السَّفِينَةَ، فَقَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا ‏{‏لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ‏}‏ الآيَةَ فَانْطَلَقَا إِذَا هُمَا بِغُلاَمٍ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَقَطَعَهُ‏.‏ قَالَ لَهُ مُوسَى ‏{‏أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا * قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ‏}‏ فَقَالَ بِيَدِهِ هَكَذَا فَأَقَامَهُ، فَقَالَ لَهُ مُوسَى إِنَّا دَخَلْنَا هَذِهِ الْقَرْيَةَ، فَلَمْ يُضَيِّفُونَا وَلَمْ يُطْعِمُونَا، لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا‏.‏ قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا ‏”‏‏.‏ قَالَ وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقْرَأُ وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا، وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَكَانَ كَافِرًا‏.‏

 

Pričao mi je Kutejba b. Seid, prenoseći od Sufjana b. Ujejne, on od Amra b. Dinara, a ovaj od Seida b. Džubejra da je rekao Ibn-Abbasu kako Nevf Bekali zaista misli da Musa b. Israil nije Musa Hidrov, pa je ovaj odgovorio da je slagao Allahov neprijatelj, dodavši: “Pričao nam je Ubejj b. Ka‘b da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Musa je ustao da drži govor Israilcima, pa su ga upitali: ‘Koji je čovjek najučeniji?’ – ‘Ja’, odgovorio je. Potom ga je Allah ukorio zato što nije znanje o tome prepustio Njemu, te mu rekao: ‘Naprotiv, ima jedan Moj rob na sastavu dvaju mora; on je učeniji od tebe.’ – ‘Gospodaru’, reče (Musa), ‘kako se do njega može doći?’ – ‘Uzet ćeš ribu’, rekao mu je On, ‘i staviti je u torbu, pa gdje je budeš izgubio, tamo ga traži.’ Musa je krenuo na put, a s njim i njegov momak Juše b. Nun i ponijeli su ribu. Kad su došli do jedne stijene, odsjeli su kod nje. Musa je spustio glavu i zaspao. (Sufjan kaže kako u hadisu, mimo Amrovog, stoji da je u dubini stijene bio izvor po imenu Život; do čega bi god došla njegova voda, oživjelo bi. Ribu je nakvasila ta voda, ona se pokrenula, iskliznula iz torbe i pala u more.) Kada se Musa probudio, reče: ‘Daj nam užinu našu…’ (ajet). On nije bio osjetio umor dok nije prošao područje koje mu je određeno. Njegov momak Juše b. Nun reče mu: ‘Vidi! Kad smo se kod one stijene svratili, ja sam zaboravio onu ribu…’ (ajet). Njih su se dvojica potom vratili putem kojim su bili došli. U moru su vidjeli nešto nalik na izbočinu kojom je riba prošla. Momak se tome začudio, a riba je tuda bila otišla. Kada su došli do stijene našli su čovjeka zamotanog u odjeću. Musa mu je nazvao selam, a on ga upita: ‘Odakle u tvojoj zemlji selam?’ – ‘Ja sam Musa’, reče on. ‘Musa Israilac?’, upita (Hidr), a on odgovori: ‘Da. Mogu li te slijediti da me poučiš znanju kojem si sam poučen?’, upita Musa, a Hidr mu odgovori: ‘Musa, ti imaš jednu vrstu božanskog znanja kojim te je Allah obdario, a koje ja ne znam; a i ja imam jednu vrstu božanskog znanja kojim me je Allah obdario, a koje ti ne znaš.’ – ‘Mogu li te pratiti’, (upita Musa). ‘Ako ćeš me već pratiti’, reče on, ‘onda me ni o čemu ne pitaj dok te ja o tome prvi ne obavijestim!’Krenuli su pješice obalom. Pored njih je naišla lađa, pa su (oni u njoj) prepoznali Hidra; primiše ih na svoju lađu besplatno i oni se ukrcaše. Pošto su se ukrcali, dođe jedan vrabac, pade na ivicu lađe i zamoči svoj kljun u more. Tada Hidr reče Musau: ‘Tvoje je i moje znanje, kao i znanje svih stvorenja, u odnosu na Allahovo znanje toliko koliko je zamočio ovaj vrabac svoj kljun.’ Musa se iznenadio kad je Hidr uzeo sjekiru i probušio lađu. ‘Ljudi su nas besplatno povezli’, reče mu Musa, ‘a ti dođe do njihove lađe i probuši je da potopiš njezine putnike?! Doista si učinio…!’ (ajet).Krenuli su dalje i naišli pored dječaka koji se igra s djecom. Hidr ga je uzeo za glavu i odsjekao je. Na to mu Musa reče: ‘Što ubi razumno i bezgrešno dijete, koje nikoga nije ubilo?! Učinio si, zaista, nešto vrlo ružno!’ – ‘Ne rekoh li ja tebi’, reče on, ‘da ti, doista, nećeš moći izdržati sa mnom…?’, (reče Hidr) – sve do riječi: ‘… ali ih oni odbiše ugostiti.’ (U gradu) njih dvojica naiđoše na jedan zid koji samo što se nije srušio (pokazao je svojim rukama ovako), pa ga je on ispravio. ‘Mi smo ušli u ovo selo, a oni nas nisu ugostili niti nahranili’, (reče Musa), ‘da si htio, mogao si za to uzeti nagradu.’ – ‘Sad se rastajemo ja i ti, a ja ću ti objasniti zašto se nisi mogao strpjeti’, reče on.’ Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Voljeli bismo da se Musa strpio, pa da nam se ispriča slučaj njih dvojice.’” Ibn-Abbas je učio: “A ispred njih je bio kralj koji je otimao svaku ispravnu lađu; a što se dječaka tiče, on je bio nevjernik.”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ مُصْعَبٍ، قَالَ سَأَلْتُ أَبِي ‏{‏قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالأَخْسَرِينَ أَعْمَالاً‏}‏ هُمُ الْحَرُورِيَّةُ قَالَ لاَ، هُمُ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى، أَمَّا الْيَهُودُ فَكَذَّبُوا مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم وَأَمَّا النَّصَارَى كَفَرُوا بِالْجَنَّةِ وَقَالُوا لاَ طَعَامَ فِيهَا وَلاَ شَرَابَ، وَالْحَرُورِيَّةُ الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ، وَكَانَ سَعْدٌ يُسَمِّيهِمُ الْفَاسِقِينَ‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Beššar, prenoseći od Muhammeda b. Džafera, on od Šu‘be, ovaj od Amra, a on od Mus‘aba da je rekao: “Pitao sam svoga oca (o ajetu): ‘Reci: ‘Hoćete li da vam kažemo čija djela nikako neće priznata biti…’’ – jesu li oni harurijuni, (pa mi je odgovorio:) ‘Ne, nisu, nego su to židovi i kršćani. Što se tiče židova, oni su rekli da Muhammed, sallallahu alejhi ve sellem, laže, a što se kršćana tiče, oni su zanijekali Džennet i rekli da u njemu nema ni jela ni pića. Harurijuni jesu oni koji krše ugovor nakon što je utvrđen. Sa‘d ih je nazivao prijestupnicima (fasicima).’”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا الْمُغِيرَةُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ إِنَّهُ لَيَأْتِي الرَّجُلُ الْعَظِيمُ السَّمِينُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لاَ يَزِنُ عِنْدَ اللَّهِ جَنَاحَ بَعُوضَةٍ وَقَالَ اقْرَءُوا ‏{‏فَلاَ نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَزْنًا‏}‏ ‏”‏‏.‏ وَعَنْ يَحْيَى بْنِ بُكَيْرٍ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ مِثْلَهُ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Abdullah, prenoseći od Seida b. Ebu-Merjeme da ga je obavijestio Mugira, njega Ebu-Zinad, prenoseći od A‘redža, a on od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Doći će, zaista, krupan i debeo čovjek na Sudnjem danu koji kod Allaha neće vagati koliko krilce od mušice… Učite, ako hoćete: ‘… i na Sudnjem im danu nikakva značaja nećemo dati.’” Od Jahjaa b. Bukejra, Mugire b. Abdur-Rahmana i Ebu-Zinada prenosi se isto.


 

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ يُؤْتَى بِالْمَوْتِ كَهَيْئَةِ كَبْشٍ أَمْلَحَ فَيُنَادِي مُنَادٍ يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ، فَيَشْرَئِبُّونَ وَيَنْظُرُونَ فَيَقُولُ هَلْ تَعْرِفُونَ هَذَا فَيَقُولُونَ نَعَمْ هَذَا الْمَوْتُ، وَكُلُّهُمْ قَدْ رَآهُ، ثُمَّ يُنَادِي يَا أَهْلَ النَّارِ، فَيَشْرَئِبُّونَ وَيَنْظُرُونَ، فَيَقُولُ هَلْ تَعْرِفُونَ هَذَا فَيَقُولُونَ نَعَمْ هَذَا الْمَوْتُ، وَكُلُّهُمْ قَدْ رَآهُ، فَيُذْبَحُ ثُمَّ يَقُولُ يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ، خُلُودٌ فَلاَ مَوْتَ، وَيَا أَهْلَ النَّارِ، خُلُودٌ فَلاَ مَوْتَ ثُمَّ قَرَأَ ‏{‏وَأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِيَ الأَمْرُ وَهُمْ فِي غَفْلَةٍ‏}‏ وَهَؤُلاَءِ فِي غَفْلَةٍ أَهْلُ الدُّنْيَا ‏{‏وَهُمْ لاَ يُؤْمِنُونَ‏}‏‏”‏

 

Pričao nam je Omer b. Hafs b. Gijas, njemu njegov otac, prenoseći od A‘meša, on od Saliha, a ovaj od Ebu-Seida Hudrija, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Smrt će biti dovedena u liku crno-bijelog ovna, a zatim će zovnuti glasnik: ‘O Džennetlije!’, pa će oni ispružiti vratove da bolje vide i gledati. ‘Znate li ovo?’, bit će upitani. ‘Da, znamo’, odgovorit će, ‘to je smrt.’ Svi su je već vidjeli. Zatim će biti pozvane Džehennemlije. I oni će ispružiti vratove da bolje vide i gledati. ‘Znate li ovo?’, bit će upitani. ‘Da, znamo’, odgovorit će, ‘to je smrt.’ Svi su je već vidjeli. Tada će ovan (tj. smrt) biti zaklan, a onda će biti rečeno: ‘Džennetlije, vječnost i nema više smrti! Džehennemlije, vječnost i nema više smrti!’’ Potom je Poslanik, salla Salallahu alejhi ve sellem, proučio: ‘I opomeni ih danom tuge , kada će s polaganjem računa završeno biti,a oni su ravnodušni bili i nisu vjerovali, dodavši: ‘Ovo su ljudi koji na dunjaluku ne vjeruju u nemaru, ravnodušnosti i bezbrižnosti.’”


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ ذَرٍّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِجِبْرِيلَ ‏”‏ مَا يَمْنَعُكَ أَنْ تَزُورَنَا أَكْثَرَ مِمَّا تَزُورُنَا فَنَزَلَتْ ‏{‏وَمَا نَتَنَزَّلُ إِلاَّ بِأَمْرِ رَبِّكَ لَهُ مَا بَيْنَ أَيْدِينَا وَمَا خَلْفَنَا‏}‏‏”‏

 

Pričao nam je Ebu-Nuajm, prenoseći od Omera b. Zerra da je čuo od svoga oca, on od Seida b. Džubejra, a ovaj od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao Džibrilu: “Šta ti smeta da nas posjećuješ češće nego što to činiš?” Potom je objavljeno: “I ne spuštamo se izuzev po zapovijedi Gospodara tvoga; Njegovo je ono što je ispred nas i ono što je iza nas…”


 

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ سَمِعْتُ خَبَّابًا، قَالَ جِئْتُ الْعَاصِيَ بْنَ وَائِلٍ السَّهْمِيَّ أَتَقَاضَاهُ حَقًّا لِي عِنْدَهُ، فَقَالَ لاَ أُعْطِيكَ حَتَّى تَكْفُرَ بِمُحَمَّدٍ فَقُلْتُ لاَ حَتَّى تَمُوتَ ثُمَّ تُبْعَثَ‏.‏ قَالَ وَإِنِّي لَمَيِّتٌ ثُمَّ مَبْعُوثٌ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ إِنَّ لِي هُنَاكَ مَالاً وَوَلَدًا فَأَقْضِيكَهُ، فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏أَفَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآيَاتِنَا وَقَالَ لأُوتَيَنَّ مَالاً وَوَلَدًا‏}‏ رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ وَشُعْبَةُ وَحَفْصٌ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ وَوَكِيعٌ عَنِ الأَعْمَشِ‏.‏

 

Pričao nam je Humejdi, prenoseći od Sufjana, on od A‘meša, ovaj od Ebu-Duhaa, a on od Mesruka da je čuo Habbaba kad je rekao: “Došao sam Asu b. Vailu Sehmiju da tražim svoje pravo, pa mi je on rekao: ‘Neću ti dati (pravo) dok ne zaniječeš Muhammeda, sallallahu alejhi ve sellem!’ – ‘Neću (nikada to uraditi) dok ti ne umreš, a zatim ne budeš proživljen!’, rekoh mu. ‘Da li ću ja zaista umrijeti, a zatim biti proživljen?’, upitao je. ‘Da!’, odgovorio sam. ‘Ja ću tamo imati imetka i djece, pa ću ti vratiti’, reče on. Tim povodom objavljeno je: ‘Zar nisi vidio onoga koji u dokaze Naše ne vjeruje i govori: ‘Zacijelo će mi biti dato bogatstvo i djeca!”” Hadis prenose i Sevri, Šu‘ba, Hafs, Ebu-Muavija i Veki‘ od A‘meša.


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ خَبَّابٍ، قَالَ كُنْتُ قَيْنًا بِمَكَّةَ، فَعَمِلْتُ لِلْعَاصِي بْنِ وَائِلِ السَّهْمِيِّ سَيْفًا، فَجِئْتُ أَتَقَاضَاهُ فَقَالَ لاَ أُعْطِيكَ حَتَّى تَكْفُرَ بِمُحَمَّدٍ‏.‏ قُلْتُ لاَ أَكْفُرُ بِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يُمِيتَكَ اللَّهُ، ثُمَّ يُحْيِيَكَ‏.‏ قَالَ إِذَا أَمَاتَنِي اللَّهُ ثُمَّ بَعَثَنِي، وَلِي مَالٌ وَوَلَدٌ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏أَفَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآيَاتِنَا وَقَالَ لأُوتَيَنَّ مَالاً وَوَلَدًا * أَطَّلَعَ الْغَيْبَ أَمِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا‏}‏‏.‏ قَالَ مَوْثِقًا‏.‏ لَمْ يَقُلِ الأَشْجَعِيُّ عَنْ سُفْيَانَ سَيْفًا وَلاَ مَوْثِقًا‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Kesir da ga je obavijestio Sufjan, prenoseći od A‘meša, on od Ebu-Duhaa, ovaj od Mesruka, a on od Habbaba da je kazivao: “Bio sam kovač u Meki i napravio sablju Asu b. Vailu Sehmiju, pa sam došao da naplatim. ‘Neću ti platiti dok ne zaniječeš Muhammeda’, reče mi on. ‘Neću (nikada) zanijekati Muhammeda, sallallahu alejhi ve sellem, dok te Allah ne usmrti, a zatim te oživi!’, rekoh mu. ‘Kada me Allah usmrti, a zatim proživi, imat ću imetak i djecu’, reče on. Tim povodom Allah je objavio: ‘Zar nisi vidio onoga koji u dokaze Naše ne vjeruje i govori: ‘Zacijelo će mi biti dato bogatstvo i djeca!’ Ili je on budućnost prozreo ili je od Milostivoga obećanje primio?’” (عَهْدً znači مَوْثِقًا /obaveza/. Ešdžai od Sufjana ne prenosi (da je on spomenuo) niti sablju niti obavezu.)


 

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، سَمِعْتُ أَبَا الضُّحَى، يُحَدِّثُ عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ خَبَّابٍ، قَالَ كُنْتُ قَيْنًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ، وَكَانَ لِي دَيْنٌ عَلَى الْعَاصِي بْنِ وَائِلٍ قَالَ فَأَتَاهُ يَتَقَاضَاهُ، فَقَالَ لاَ أُعْطِيكَ حَتَّى تَكْفُرَ بِمُحَمَّدٍ فَقَالَ وَاللَّهِ لاَ أَكْفُرُ حَتَّى يُمِيتَكَ اللَّهُ ثُمَّ تُبْعَثَ‏.‏ قَالَ فَذَرْنِي حَتَّى أَمُوتَ ثُمَّ أُبْعَثَ، فَسَوْفَ أُوتَى مَالاً وَوَلَدًا، فَأَقْضِيكَ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏أَفَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآيَاتِنَا وَقَالَ لأُوتَيَنَّ مَالاً وَوَلَدًا‏}‏

 

Pričao nam je Bišr b. Halid, prenoseći od Muhammeda b. Džafera, on od Šu‘be, a ovaj od Sulejmana da je čuo Ebu-Duhaa kako pripovijeda, prenoseći od Mesruka, a on od Habbaba da je kazivao: “Bio sam kovač u džahilijetu. As b. Vail mi je bio dužan, te sam došao da tražim dug, ali mi je on rekao: ‘Neću ti dati (dug) dok ne zaniječeš Muhammeda!’ – ‘Allaha mi, neću (ga nikada) zanijekati dok te Allah ne usmrti, a zatim proživi!’, rekoh mu. ‘Ostavi me dok umrem, a zatim budem proživljen. Bit će mi dat imetak, pa ću ti vratiti (dug)’, reče on. Tim povodom objavljen je ovaj ajet: ‘Zar nisi vidio onoga koji u dokaze Naše ne vjeruje i govori: ‘Zacijelo će mi biti dato bogatstvo i djeca!’”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ خَبَّابٍ، قَالَ كُنْتُ رَجُلاً قَيْنًا، وَكَانَ لِي عَلَى الْعَاصِي بْنِ وَائِلٍ دَيْنٌ فَأَتَيْتُهُ أَتَقَاضَاهُ، فَقَالَ لِي لاَ أَقْضِيكَ حَتَّى تَكْفُرَ بِمُحَمَّدٍ‏.‏ قَالَ قُلْتُ لَنْ أَكْفُرَ بِهِ حَتَّى تَمُوتَ ثُمَّ تُبْعَثَ‏.‏ قَالَ وَإِنِّي لَمَبْعُوثٌ مِنْ بَعْدِ الْمَوْتِ فَسَوْفَ أَقْضِيكَ إِذَا رَجَعْتُ إِلَى مَالٍ وَوَلَدٍ‏.‏ قَالَ فَنَزَلَتْ ‏{‏أَفَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآيَاتِنَا وَقَالَ لأُوتَيَنَّ مَالاً وَوَلَدًا * أَطَّلَعَ الْغَيْبَ أَمِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا * كَلاَّ سَنَكْتُبُ مَا يَقُولُ وَنَمُدُّ لَهُ مِنَ الْعَذَابِ مَدًّا * وَنَرِثُهُ مَا يَقُولُ وَيَأْتِينَا فَرْدًا‏}‏‏.‏

 

Pričao nam je Jahja, njemu Veki‘, prenoseći od A‘meša, on od Ebu-Duhaa, ovaj od Mesruka, a on od Habbaba da je rekao: “Bio sam kovač i moj dužnik bio je As b. Vail; dođoh da tražim dug od njega, a on mi reče: ‘Neću ti dati dok ne zaniječeš Muhammeda!’ – ‘Neću ga (nikada) zanijekati dok ne umreš, a zatim ne budeš proživljen!’, rekoh mu. ‘Ja ću zaista biti proživljen poslije smrti?! Vratit ću ti tada, ako se vratim sa imetkom i djecom!’, reče on. Tim povodom objavljeno je: ‘Zar nisi vidio onoga koji u dokaze Naše ne vjeruje i govori: ‘Zacijelo će mi biti dato bogatstvo i djeca!’ Ili je on budućnost prozreo ili je od Milostivoga obećanje primio? Nijedno! Mi ćemo ono što on govori zapisati i patnju mu veoma produžiti, a ono o čemu on govori, mi ćemo naslijediti, i sam će Nam se samcat vratiti.’”


 

حَدَّثَنَا الصَّلْتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مَهْدِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ الْتَقَى آدَمُ وَمُوسَى، فَقَالَ مُوسَى لآدَمَ أَنْتَ الَّذِي أَشْقَيْتَ النَّاسَ وَأَخْرَجْتَهُمْ مِنَ الْجَنَّةِ قَالَ لَهُ آدَمُ أَنْتَ الَّذِي اصْطَفَاكَ اللَّهُ بِرِسَالَتِهِ، وَاصْطَفَاكَ لِنَفْسِهِ وَأَنْزَلَ عَلَيْكَ التَّوْرَاةَ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَوَجَدْتَهَا كُتِبَ عَلَىَّ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَنِي قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى ‏”‏‏.‏ الْيَمُّ الْبَحْرُ‏.‏

 

Pričao nam je Salt b. Muhammed, prenoseći od Mehdija b. Mejmuna, on od Muhammeda b. Sirina, ovaj od Ebu-Hurejre, a on od Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekao: “Susreli su se Adem i Musa, pa je Musa upitao Adema: ‘Jesi li ti taj koji je unesrećio ljude i izveo ih iz Dženneta?’, a Adem mu uzvrati (pitanjem): ‘Jesi li ti onaj kojeg je Allah izabrao za Svoju objavu, odabrao ga Sebi i objavio mu Tevrat?’ – ‘Da’, odgovorio je. ‘I našao si (tamo u Tevratu) da je to meni bilo određeno prije nego što me je On stvorio?’, upitao je Adem. ‘Da’, odgovorio je. Tako je Adem pobijedio Musaa u raspravi.” ( الْيَمُّ znači الْبَحْرُ /more/.)


 

حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ، وَالْيَهُودُ تَصُومُ عَاشُورَاءَ، فَسَأَلَهُمْ، فَقَالُوا هَذَا الْيَوْمُ الَّذِي ظَهَرَ فِيهِ مُوسَى عَلَى فِرْعَوْنَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ نَحْنُ أَوْلَى بِمُوسَى مِنْهُمْ فَصُومُوهُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Jakub b. Ibrahim, prenoseći od Revha, on od Šu‘be, ovaj od Ebu-Bišra, on od Seida b. Džubejra, a ovaj od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je rekao: “Kada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, došao u Medinu židovi su postili Ašuru. On ih je upitao o tome, pa su mu rekli da je to dan u kojem je Musa nadvladao faraona. Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, tada reče: ‘Mi smo preči Musau od njih, pa ga (tj. taj dan) postite!’”


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ النَّجَّارِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ حَاجَّ مُوسَى آدَمَ، فَقَالَ لَهُ أَنْتَ الَّذِي أَخْرَجْتَ النَّاسَ مِنَ الْجَنَّةِ بِذَنْبِكَ وَأَشْقَيْتَهُمْ‏.‏ قَالَ قَالَ آدَمُ يَا مُوسَى أَنْتَ الَّذِي اصْطَفَاكَ اللَّهُ بِرِسَالَتِهِ وَبِكَلاَمِهِ أَتَلُومُنِي عَلَى أَمْرٍ كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَىَّ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَنِي أَوْ قَدَّرَهُ عَلَىَّ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَنِي ‏”‏‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Kutejba, prenoseći od Ejjuba b. Nedžara, on od Jahjaa b. Kesira, ovaj od Ebu-Seleme b. Abdur-Rahmana, on od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, a ovaj od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekao: “Raspravljao je Musa s Ademom, pa mu je rekao: ‘Ti si taj koji je svojim grijehom izveo ljude iz Dženneta i unesrećio si ih.’ Na to mu je Adem odgovorio: ‘Musa, ti si onaj kojeg je Allah izabrao za Svoju objavu i govor. Zar me koriš zbog nečeg što mi je Allah propisao ili odredio prije nego što me je stvorio?’ Tako je Adem pobijedio Musaa u raspravi”, rekao je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem.


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَالْكَهْفُ وَمَرْيَمُ وَطَهَ وَالأَنْبِيَاءُ هُنَّ مِنَ الْعِتَاقِ الأُوَلِ، وَهُنَّ مِنْ تِلاَدِي‏.‏ وَقَالَ قَتَادَةُ ‏{‏جُذَاذًا‏}‏ قَطَّعَهُنَّ‏.‏ وَقَالَ الْحَسَنُ ‏{‏فِي فَلَكٍ‏}‏ مِثْلِ فَلْكَةِ الْمِغْزَلِ ‏{‏يَسْبَحُونَ‏}‏ يَدُورُونَ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ‏{‏نَفَشَتْ‏}‏ رَعَتْ ‏{‏يُصْحَبُونَ‏}‏ يُمْنَعُونَ‏.‏ ‏{‏أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً‏}‏ قَالَ دِينُكُمْ دِينٌ وَاحِدٌ‏.‏ وَقَالَ عِكْرِمَةُ‏.‏ ‏{‏حَصَبُ‏}‏ حَطَبُ بِالْحَبَشِيَّةِ‏.‏ وَقَالَ غَيْرُهُ ‏{‏أَحَسُّوا‏}‏ تَوَقَّعُوهُ مِنْ أَحْسَسْتُ‏.‏ ‏{‏خَامِدِينَ‏}‏ هَامِدِينَ‏.‏ حَصِيدٌ مُسْتَأْصَلٌ يَقَعُ عَلَى الْوَاحِدِ وَالاِثْنَيْنِ وَالْجَمِيعِ‏.‏ ‏{‏لاَ يَسْتَحْسِرُونَ‏}‏ لاَ يُعْيُونَ، وَمِنْهُ حَسِيرٌ، وَحَسَرْتُ بَعِيرِي‏.‏ عَمِيقٌ بَعِيدٌ‏.‏ ‏{‏نُكِسُوا‏}‏ رُدُّوا‏.‏ ‏{‏صَنْعَةَ لَبُوسٍ‏}‏ الدُّرُوعُ‏.‏ ‏{‏تَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ‏}‏ اخْتَلَفُوا، الْحَسِيسُ وَالْحِسُّ وَالْجَرْسُ وَالْهَمْسُ وَاحِدٌ، وَهْوَ مِنَ الصَّوْتِ الْخَفِيِّ ‏{‏آذَنَّاكَ‏}‏ أَعْلَمْنَاكَ ‏{‏آذَنْتُكُمْ‏}‏ إِذَا أَعْلَمْتَهُ فَأَنْتَ وَهْوَ عَلَى سَوَاءٍ لَمْ تَغْدِرْ‏.‏ وَقَالَ مُجَاهِدٌ ‏{‏لَعَلَّكُمْ تُسْأَلُونَ‏}‏ تُفْهَمُونَ ‏{‏ارْتَضَى‏}‏ رَضِيَ‏.‏ ‏{‏التَّمَاثِيلُ‏}‏ الأَصْنَامُ، السِّجِلُّ الصَّحِيفَةُ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Beššar, prenoseći od Gundera, on od Šu‘be, ovaj od Ebu-Ishaka da je čuo Abdur-Rahmana b. Jezida, a on Abdullaha da je rekao: “(Sure) Benu-Israil, El-Kehf, Merjem, Ta-ha, i El-Enbija prve su sure koje su objavljene.” (Katada kaže da جُذَاذًا znači قطعهن /posjekao ih je/. Hasan kaže da je فِي فَلَكٍ isto kao فَلْكَةُ الْمِغْزَلِ /pršljen vretena/. يَسْبَحوُنَ znači يدورون /kruže/. Ibn-Abbas kaže da نَفَشَتْ znači رعت ليلا /čuvala je noću/. يُصْحَبُونَ znači يمنعون /zabranjuje im se/. أُمَّتُكُمْ أُمّةً وَاحِدَةً znači دَينُكُم دَينٌ وَاحِدٌ /vaša je vjera jedna vjera/. Ikrima kaže da حَصَب na abesinskom jeziku znači حَطَب. Drugi kažu da أَحَسُّوا znači تَوَقَّعُوا /očekivali su/, od /riječi/ أَحْسَسْتُ . خَامِدِينَ znači هَامِدِينَ /ugašenih, smirenih, spokojnih/. حَصِيدٌ znači مُسْتَأْصِلٌ /iščupan iz korijena/; odnosi se na jedninu, dvojinu i množinu. لاَ يَسْتَحْسِرُونَ znači لاَ يُعْيُونَ /ne shvataju/; od toga je حَسِيرٌ /umoran/ i حَسَرْتُ بَعِيرِي /izmorio sam svoju devu vučom tereta/. عَمِيقٌ znači “dalek”. نُكِّسُوا znači رَدُّوا /vratili su se/. صَنْعَةَ لَبُوسٍ znači الدُّرُوعُ /ratnički štitovi/. تَقَطَّعُوا أَمرَهُمْ znači اخْتَلَفُوا /razišli su se/. الْحَسِيسُ , الْحِسُّ , الْجَرْسُ , i الْهَمْسُ znače isto, a to je الصوت الخف /šum tihog glasa/. آذَنَكَ znači أَعْلَمَكَ /obavijestio te je/. آذَنَكُمْ , tj. “kada ste ga obavijestili, pa ste ti i on postali isti, i nisi ga prevario”. Mudžahid kaže da لَعَلَّكُمْ تُسْأَلُونَ znači تُفْهَمُونَ /objasni vam se/. ارْتَضَى znači رَضِيَ /bio je zadovoljan/. التَّماثِيلُ znači الأَصْنَامُ /kipovi/. السِّجِلُّ znači الصَّحِيفَةُ /stranica, list/.)


 

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ النُّعْمَانِ، شَيْخٍ مِنَ النَّخَعِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ خَطَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ إِنَّكُمْ مَحْشُورُونَ إِلَى اللَّهِ حُفَاةً عُرَاةً غُرْلاً ‏{‏كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ وَعْدًا عَلَيْنَا إِنَّا كُنَّا فَاعِلِينَ‏}‏ ثُمَّ إِنَّ أَوَّلَ مَنْ يُكْسَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِبْرَاهِيمُ، أَلاَ إِنَّهُ يُجَاءُ بِرِجَالٍ مِنْ أُمَّتِي، فَيُؤْخَذُ بِهِمْ ذَاتَ الشِّمَالِ، فَأَقُولُ يَا رَبِّ أَصْحَابِي فَيُقَالُ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ فَأَقُولُ كَمَا قَالَ الْعَبْدُ الصَّالِحُ ‏{‏وَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا مَا دُمْتُ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏شَهِيدٌ‏}‏ فَيُقَالُ إِنَّ هَؤُلاَءِ لَمْ يَزَالُوا مُرْتَدِّينَ عَلَى أَعْقَابِهِمْ مُنْذُ فَارَقْتَهُمْ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Sulejman b. Harb, prenoseći od Šu‘be, on od Mugire b. Numana, starca iz En-Nehaa, ovaj od Seida b. Džubejra, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, nakon govora rekao: “Vi ćete biti proživljeni bosi, goli i neosunećeni: ‘Onako kako smo prvi put iz ništa stvorili, tako ćemo ponovno iz ništa stvoriti – to je obećanje Naše; Mi smo doista kadri to učiniti! (ajet).’ Prvi ko će biti obučen na Kijametskom danu jest Ibrahim. Dovedeni će biti ljudi iz moga ummeta, pa će biti povedeni na lijevu stranu, a ja ću reći: ‘Gospodaru, oni su moji drugovi (sljedbenici)!’ – ‘Ti ne znaš kakve su oni novotarije poslije tebe uveli!’, bit će im rečeno. Tada ću ja reći kao što je rekao dobri rob (Isa, sin Merjemin): ‘I ja sam nad njima bdio dok sam među njima bio, a kad si mi Ti dušu uzeo, Ti si ih jedini nadzirao.’ Onda će biti rečeno: ‘Ovi su zaista ustrajali na svome starom putu u odmetništvu otkad si ti otišao od njih.’”


 

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَا آدَمُ‏.‏ يَقُولُ لَبَّيْكَ رَبَّنَا وَسَعْدَيْكَ، فَيُنَادَى بِصَوْتٍ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكَ أَنْ تُخْرِجَ مِنْ ذُرِّيَّتِكَ بَعْثًا إِلَى النَّارِ‏.‏ قَالَ يَا رَبِّ وَمَا بَعْثُ النَّارِ قَالَ مِنْ كُلِّ أَلْفٍ ـ أُرَاهُ قَالَ ـ تِسْعَمِائَةٍ وَتِسْعَةً وَتِسْعِينَ فَحِينَئِذٍ تَضَعُ الْحَامِلُ حَمْلَهَا وَيَشِيبُ الْوَلِيدُ ‏{‏وَتَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى وَلَكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ‏}‏ ‏”‏‏.‏ فَشَقَّ ذَلِكَ عَلَى النَّاسِ حَتَّى تَغَيَّرَتْ وُجُوهُهُمْ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ مِنْ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ تِسْعَمِائَةٍ وَتِسْعَةً وَتِسْعِينَ، وَمِنْكُمْ وَاحِدٌ، ثُمَّ أَنْتُمْ فِي النَّاسِ كَالشَّعْرَةِ السَّوْدَاءِ فِي جَنْبِ الثَّوْرِ الأَبْيَضِ، أَوْ كَالشَّعْرَةِ الْبَيْضَاءِ فِي جَنْبِ الثَّوْرِ الأَسْوَدِ، وَإِنِّي لأَرْجُو أَنْ تَكُونُوا رُبُعَ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏”‏‏.‏ فَكَبَّرْنَا ثُمَّ قَالَ ‏”‏ ثُلُثَ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏”‏‏.‏ فَكَبَّرْنَا ثُمَّ قَالَ ‏”‏ شَطْرَ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏”‏‏.‏ فَكَبَّرْنَا‏.‏ قَالَ أَبُو أُسَامَةَ عَنِ الأَعْمَشِ ‏{‏تَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى‏}‏ وَقَالَ مِنْ كُلِّ أَلْفٍ تِسْعَمِائَةٍ وَتِسْعَةً وَتِسْعِينَ‏.‏ وَقَالَ جَرِيرٌ وَعِيسَى بْنُ يُونُسَ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ ‏{‏سَكْرَى وَمَا هُمْ بِسَكْرَى‏}‏‏.‏

 

Pričao nam je Omer b. Hafs, njemu njegov otac, prenoseći od A‘meša, on od Ebu-Saliha, a ovaj od Ebu-Seida Hudrija da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Uzvišeni će Allah na Kijametskom danu pozvati: ‘O Ademe!’ – ‘Odazivam Ti se, Gospodaru, i stojim Ti na raspolaganju!’, reći će on. Tada će biti oglašeno: ‘Gospodar ti naređuje da izdvojiš iz svoga potomstva skupinu za Vatru (Džehennem)!’ – ‘A koja je to skupina koja će u Vatru?’, upitat će on. ‘Od svake hiljade’ – mislim da je rekao – ‘devetsto devedest i devet’, reći će On. Bit će to vrijeme kada će svaka trudnica pobaciti plod svoj, kada će novorođenče osjedjeti i kada ćeš vidjeti ljude pijane, ali oni neće biti pijani, samo će kazna Allahova žestoka biti. (Kada su to čuli), pogodilo je to ljude da su im se lica promijenila, pa Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, reče: ‘Od Jedžudža i Medžudža bit će devetsto devedeset i devet, a jedan od vas. Vi ste među ljudima kao crna dlaka na boku bijelog vola, ili kao bijela dlaka na boku crnog vola. Nadam se da ćete vi predstavljati četvrtinu ljudi u Džennetu!’ Mi na to uzviknusmo tekbir, a on reče: ‘(Nadam se da ćete vi biti) trećina stanovnika Dženneta!’ Opet smo izgovorili tekbir, a on reče: ‘(Nadam se da ćete vi biti) polovina stanovnika Dženneta!’ Na to smo mi ponovo uzviknuli tekbir.” Ebu-Usama, prenoseći od A‘meša, kaže: “‘… i vidjet ćeš ljude pijane, a oni neće pijani biti…’ – to znači od svake hiljade devetsto devedeset i devet.”Džerir, Isa b. Junus i Ebu-Muavija učili su: سَكْرَى وَ مَا هُمْ بِسَكْرَى .


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ ‏{‏وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ‏}‏ قَالَ كَانَ الرَّجُلُ يَقْدَمُ الْمَدِينَةَ، فَإِنْ وَلَدَتِ امْرَأَتُهُ غُلاَمًا، وَنُتِجَتْ خَيْلُهُ قَالَ هَذَا دِينٌ صَالِحٌ‏.‏ وَإِنْ لَمْ تَلِدِ امْرَأَتُهُ وَلَمْ تُنْتَجْ خَيْلُهُ قَالَ هَذَا دِينُ سُوءٍ‏.‏

 

Pričao mi je Ibrahim b. Haris, prenoseći od Jahje b. Ebu-Bekra, on od Israila, ovaj od Ebu-Asima, on od Seida b. Džubejra, a ovaj od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je o ajetu: “Ima ljudi koji se Allahu klanjaju, ali bez pravog uvjerenja…” – rekao kako bi neki dolazili u Medinu, pa ako im žena rodi muško i rasplode im se konji, govorili bi: “Ovo je dobra vjera!”, a ako im žena ne bi rodila, a konji se ne bi rasplodili, govorili bi: “Ovo je vjera zla!”


 

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو هَاشِمٍ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ كَانَ يُقْسِمُ فِيهَا إِنَّ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ‏}‏ نَزَلَتْ فِي حَمْزَةَ وَصَاحِبَيْهِ، وَعُتْبَةَ وَصَاحِبَيْهِ يَوْمَ بَرَزُوا فِي يَوْمِ بَدْرٍ رَوَاهُ سُفْيَانُ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ‏.‏ وَقَالَ عُثْمَانُ عَنْ جَرِيرٍ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ قَوْلَهُ‏.‏

 

Pričao nam je Hadždžadž b. Minhal, prenoseći od Hušejma da ga je obavijestio Ebu-Hašim, prenoseći od Ebu-Midžleza, on od Kajsa b. Ubade, a ovaj od Ebu-Zerra, radijallahu anhu, da se on zaklinjao kako je povod za objavu ajeta: “Ova dva protivnička tabora spore se u vezi s Gospodarom svojim…” – slučaj (koji se zbio između) Hamze i njegova dva druga (na jednoj) i Utbe i njegova dva druga (na drugoj strani), kada su izišli na dvoboj na dan Bitke na Bedru. Hadis prenosi i Sufjan od Ebu-Hašima. Osman prenosi od Džerira, on od Mensura, ovaj od Ebu-Hašima, a on od Ebu-Midžleza… (i spominje) njegove riječi.


 

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا أَبُو مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَنَا أَوَّلُ، مَنْ يَجْثُو بَيْنَ يَدَىِ الرَّحْمَنِ لِلْخُصُومَةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ‏.‏ قَالَ قَيْسٌ وَفِيهِمْ نَزَلَتْ ‏{‏هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ‏}‏ قَالَ هُمُ الَّذِينَ بَارَزُوا يَوْمَ بَدْرٍ عَلِيٌّ وَحَمْزَةُ وَعُبَيْدَةُ وَشَيْبَةُ بْنُ رَبِيعَةَ وَعُتْبَةُ بْنُ رَبِيعَةَ وَالْوَلِيدُ بْنُ عُتْبَةَ‏.‏

 

Pričao nam je Hadždžadž b. Minhal, prenoseći od Mu‘temira b. Sulejmana da je čuo svoga oca kako kaže da mu je pričao Ebu-Midžlez, prenoseći od Kajsa b. Ubade, a on od Alije b. Ebu-Taliba, radijallahu anhu, da je rekao: “Ja sam prvi koji će zbog rasprave kleknuti pred Milostivim na Kijametskom danu.” Kajs kaže: “O njima je objavljeno: ‘Ova dva protivnička tabora spore se o Gospodaru svome…’ To su oni koji su bili na dvoboju na dan Bedra: Ali, Hamza, Ubejda, Šejba b. Rebia, Utba b. Rebia i Velid b. Utba.”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ عُوَيْمِرًا، أَتَى عَاصِمَ بْنَ عَدِيٍّ وَكَانَ سَيِّدَ بَنِي عَجْلاَنَ فَقَالَ كَيْفَ تَقُولُونَ فِي رَجُلٍ وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً، أَيَقْتُلُهُ فَتَقْتُلُونَهُ أَمْ كَيْفَ يَصْنَعُ سَلْ لِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ فَأَتَى عَاصِمٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَسَائِلَ، فَسَأَلَهُ عُوَيْمِرٌ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَرِهَ الْمَسَائِلَ وَعَابَهَا، قَالَ عُوَيْمِرٌ وَاللَّهِ لاَ أَنْتَهِي حَتَّى أَسْأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ فَجَاءَ عُوَيْمِرٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ رَجُلٌ وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً، أَيَقْتُلُهُ فَتَقْتُلُونَهُ أَمْ كَيْفَ يَصْنَعُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ الْقُرْآنَ فِيكَ وَفِي صَاحِبَتِكَ ‏”‏‏.‏ فَأَمَرَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْمُلاَعَنَةِ بِمَا سَمَّى اللَّهُ فِي كِتَابِهِ، فَلاَعَنَهَا ثُمَّ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنْ حَبَسْتُهَا فَقَدْ ظَلَمْتُهَا، فَطَلَّقَهَا، فَكَانَتْ سُنَّةً لِمَنْ كَانَ بَعْدَهُمَا فِي الْمُتَلاَعِنَيْنِ، ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ انْظُرُوا فَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَسْحَمَ أَدْعَجَ الْعَيْنَيْنِ عَظِيمَ الأَلْيَتَيْنِ خَدَلَّجَ السَّاقَيْنِ فَلاَ أَحْسِبُ عُوَيْمِرًا إِلاَّ قَدْ صَدَقَ عَلَيْهَا، وَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أُحَيْمِرَ كَأَنَّهُ وَحَرَةٌ فَلاَ أَحْسِبُ عُوَيْمِرًا، إِلاَّ قَدْ كَذَبَ عَلَيْهَا ‏”‏‏.‏ فَجَاءَتْ بِهِ عَلَى النَّعْتِ الَّذِي نَعَتَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ تَصْدِيقِ عُوَيْمِرٍ، فَكَانَ بَعْدُ يُنْسَبُ إِلَى أُمِّهِ‏.‏

 

Pričao nam je Ishak, prenoseći od Muhammeda b. Jusufa Firjanija, on od Evzaija, ovaj od Zuhrija, a on od Sehla b. Sa‘da da je Uvejmir došao Asimu b. Adiju, vođi (plemena) Benu-Adžlan, i upitao ga: “Šta vi kažete za čovjeka koji je sa svojom ženom našao drugog: hoće li ga ubiti, ili šta će raditi? Pitaj mi o tome Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem” Asim je došao Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i rekao mu: “Allahov Poslaniče…”, (upitavši ga o tome). Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nazvao je odvratnim i ružnim te poslove. (Kada se Asim vratio), Uvejmir ga je upitao, pa mu je on rekao da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nazvao odvratnim i ružnim te poslove. “Allaha mi”, reče Uvejmir, “neću se smiriti dok ne upitam Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, o tome!” Potom je Uvejmir došao i rekao: “Allahov Poslaniče, ako čovjek kod svoje žene nađe muškarca, hoće li ga ubiti, pa da i vi njega ubijete, ili šta će raditi?” Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, odgovori: “Allah je objavio Kur’an o tebi i tvojoj supruzi!” Potom im je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, naredio da se zakunu, uz kletvu, onako kako je to Allah opisao u Kur’anu. On je to učinio, a zatim rekao: ‘Allahov Poslaniče, ako je zadržim (kod sebe), nepravdu ću joj učiniti!’, te joj je ponudio razvod braka. To je ostalo kao sunnet za one poslije njih koji su se zaklinjali uz kletvu na kraju. Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, poslije je rekao: “Gledajte, pa ako ga (dijete) rodi krupnih crnih očiju,krupne stražnjice te debelih i oblih nogu, smatram da je Uvejmir rekao o njoj istinu a ako ga rodi,tamnocrvenog kao da je gušter crveni, mislim da je Uvejmir na nju slagao.” Rodila ga je onakvog kako ga je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, opisao kada je rekao da, ako bude tako, onda on misli da Uvejmir govori istinu. Dijete se poslije zvalo po svojoj majci.


 

حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَبُو الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَرَأَيْتَ رَجُلاً رَأَى مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً أَيَقْتُلُهُ فَتَقْتُلُونَهُ أَمْ كَيْفَ يَفْعَلُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِمَا مَا ذُكِرَ فِي الْقُرْآنِ مِنَ التَّلاَعُنِ، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ قَدْ قُضِيَ فِيكَ وَفِي امْرَأَتِكَ ‏”‏‏.‏ قَالَ فَتَلاَعَنَا، وَأَنَا شَاهِدٌ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَفَارَقَهَا فَكَانَتْ سُنَّةً أَنْ يُفَرَّقَ بَيْنَ الْمُتَلاَعِنَيْنِ وَكَانَتْ حَامِلاً، فَأَنْكَرَ حَمْلَهَا وَكَانَ ابْنُهَا يُدْعَى إِلَيْهَا، ثُمَّ جَرَتِ السُّنَّةُ فِي الْمِيرَاثِ أَنْ يَرِثَهَا، وَتَرِثَ مِنْهُ مَا فَرَضَ اللَّهُ لَهَا‏.‏

 

Pričao mi je Sulejman b. Davud Ebu-Rebi, prenoseći od Fulejha, on od Zuhrija, a ovaj od Sehla b. Sa‘da da je neki čovjek došao Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, i upitao ga: “Šta misliš (o tome) kad muž vidi (drugog) muškarca sa svojom ženom: hoće li ga ubiti, pa da ga vi ubijete, ili šta da radi?” Tada je Allah o njima objavio ono što je spomenuto u Kur’anu o zaklinjanju uz kletvu, te je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Određen je propis o tebi i tvojoj ženi!” Sehl dalje pripovijeda: “Potom su se oni zakleli, uz kletvu na kraju, a ja sam bio uz Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, on se rastavio od nje, i to je ostao sunnet, tj. da se obavi rastava (braka) između onih koji učine lian (zakunu se uz kletvu na kraju). Ona je bila noseća, a on je zanijekao da je dijete njegovo. Taj njen sin zvao se po njoj. Ostalo je kao sunnet, u nasljedstvu, da ono (dijete u takvom slučaju) nasljeđuje nju (tj. svoju majku), a ona da nasljeđuje njega u onome što joj je Allah odredio.”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ هِلاَلَ بْنَ أُمَيَّةَ، قَذَفَ امْرَأَتَهُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِشَرِيكِ بْنِ سَحْمَاءَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ الْبَيِّنَةَ أَوْ حَدٌّ فِي ظَهْرِكَ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذَا رَأَى أَحَدُنَا عَلَى امْرَأَتِهِ رَجُلاً يَنْطَلِقُ يَلْتَمِسُ الْبَيِّنَةَ‏.‏ فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏”‏ الْبَيِّنَةَ وَإِلاَّ حَدٌّ فِي ظَهْرِكَ ‏”‏ فَقَالَ هِلاَلٌ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ إِنِّي لَصَادِقٌ، فَلَيُنْزِلَنَّ اللَّهُ مَا يُبَرِّئُ ظَهْرِي مِنَ الْحَدِّ، فَنَزَلَ جِبْرِيلُ، وَأَنْزَلَ عَلَيْهِ ‏{‏وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ‏}‏ فَقَرَأَ حَتَّى بَلَغَ ‏{‏إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ‏}‏ فَانْصَرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا فَجَاءَ هِلاَلٌ، فَشَهِدَ، وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏”‏ إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ أَنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ فَهَلْ مِنْكُمَا تَائِبٌ ‏”‏‏.‏ ثُمَّ قَامَتْ فَشَهِدَتْ فَلَمَّا كَانَتْ عِنْدَ الْخَامِسَةِ وَقَّفُوهَا، وَقَالُوا إِنَّهَا مُوجِبَةٌ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَتَلَكَّأَتْ وَنَكَصَتْ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهَا تَرْجِعُ ثُمَّ قَالَتْ لاَ أَفْضَحُ قَوْمِي سَائِرَ الْيَوْمِ، فَمَضَتْ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَبْصِرُوهَا فَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَكْحَلَ الْعَيْنَيْنِ سَابِغَ الأَلْيَتَيْنِ خَدَلَّجَ السَّاقَيْنِ، فَهْوَ لِشَرِيكِ بْنِ سَحْمَاءَ ‏”‏‏.‏ فَجَاءَتْ بِهِ كَذَلِكَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ لَوْلاَ مَا مَضَى مِنْ كِتَابِ اللَّهِ لَكَانَ لِي وَلَهَا شَأْنٌ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Beššar, prenoseći od Ibn-Ebu-Adija, on od Hišama b. Hassana, ovaj od Ikrime, a on od Ibn-Abbasa da je Hilal b. Umejja pred Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, optužio svoju ženu (za blud) sa Šerikom b. Sehmaom, pa je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Daj dokaz, ili je kazna po tvojim leđima!” – “Allahov Poslaniče”, reče on, “da li neko od nas, kada vidi na svojoj ženi čovjeka, (treba da) ide tražiti svjedoka?” Vjerovjesnik je nastavio govoriti: “Daj dokaz, ili je kazna po tvojim leđima!” – “Tako mi Onoga koji te je poslao s Istinom”, reče Hilal, “ja govorim istinu, a Allah će objaviti ono što će sačuvati moja leđa od kazne!” Tada je došao Džibril i objavio mu (Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem): “A oni koji okrive svoje žene…” – sve do: “… ako on govori istinu.” Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, otišao je i poslao po nju. Hilal je došao i zakleo se, a Vjerovjesnik je, sallallahu alejhi ve sellem, govorio: “Allah zaista zna da je jedno od vas dvoje lažac, pa hoće li se neko od vas pokajati?” Zatim se i ona zaklela. Kada je bila kod pete (zakletve), zaustavili su je i rekli joj da je ona obavezujuća. Ona je – kako kaže Ibn-Abbas – oklijevala i ustuknula da smo pomislili kako će povući (riječ), ali onda reče: “Neću da sramotim svoj narod do kraja života”, nastavivši (sa zaklinjanjem). “Pratite je”, reče Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, “pa ako rodi (dijete) surmelijastih očiju, krupne stražnjice te debelih i oblih nogu, to je dijete Šerika b. Sehmaa.” Rodila ga je takvog (kako ga je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, opisao). “Da nije Allahova odredba već sprovedena, imao bih ja još posla s njom”, rekao je (tada) Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem.


 

حَدَّثَنَا مُقَدَّمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَمِّي الْقَاسِمُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، وَقَدْ سَمِعَ مِنْهُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَجُلاً، رَمَى امْرَأَتَهُ فَانْتَفَى مِنْ وَلَدِهَا فِي زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ بِهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَلاَعَنَا كَمَا قَالَ اللَّهُ، ثُمَّ قَضَى بِالْوَلَدِ لِلْمَرْأَةِ وَفَرَّقَ بَيْنَ الْمُتَلاَعِنَيْنِ‏.‏

 

Pričao nam je Mukaddem b. Muhammed b. Jahja, prenoseći od svoga amidže Kasima b. Jahjaa, on od Ubejdullaha, ovaj od Nafija, a on od Ibn-Omera, radijallahu anhu, da je neki čovjek u vrijeme Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, optužio svoju ženu (za blud) i zanijekao dijete (koje je ona rodila). Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, naredio im je, i oni su se zakleli uz kletvu (lian), onako kako je to Allah propisao, a zatim je presudio da dijete pripadne ženi, rastavivši (brak) između njih dvoje, jer su se zakleli uz kletvu na kraju.


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها – ‏{‏وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ‏}‏ قَالَتْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Nuajm, prenoseći od Sufjana, on od Ma‘mera, ovaj od Zuhrija, on od Urve, a ovaj od Aiše, radijallahu anhu, da se ajet: “… a onoga od njih koji je to najviše bude činio…” – odnosi na Abdullaha b. Ubejja b. Selula.


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةُ بْنُ وَقَّاصٍ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ حَدِيثِ، عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الإِفْكِ مَا قَالُوا، فَبَرَّأَهَا اللَّهُ مِمَّا قَالُوا وَكُلٌّ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنَ الْحَدِيثِ، وَبَعْضُ حَدِيثِهِمْ يُصَدِّقُ بَعْضًا، وَإِنْ كَانَ بَعْضُهُمْ أَوْعَى لَهُ مِنْ بَعْضٍ الَّذِي حَدَّثَنِي عُرْوَةُ عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ أَقْرَعَ بَيْنَ أَزْوَاجِهِ، فَأَيَّتُهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا خَرَجَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَهُ، قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَقْرَعَ بَيْنَنَا فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا، فَخَرَجَ سَهْمِي، فَخَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ مَا نَزَلَ الْحِجَابُ، فَأَنَا أُحْمَلُ فِي هَوْدَجِي وَأُنْزَلُ فِيهِ فَسِرْنَا حَتَّى إِذَا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَزْوَتِهِ تِلْكَ وَقَفَلَ، وَدَنَوْنَا مِنَ الْمَدِينَةِ قَافِلِينَ آذَنَ لَيْلَةً بِالرَّحِيلِ، فَقُمْتُ حِينَ آذَنُوا بِالرَّحِيلِ، فَمَشَيْتُ حَتَّى جَاوَزْتُ الْجَيْشَ، فَلَمَّا قَضَيْتُ شَأْنِي أَقْبَلْتُ إِلَى رَحْلِي، فَإِذَا عِقْدٌ لِي مِنْ جَزْعِ ظَفَارِ قَدِ انْقَطَعَ فَالْتَمَسْتُ عِقْدِي وَحَبَسَنِي ابْتِغَاؤُهُ وَأَقْبَلَ الرَّهْطُ الَّذِينَ كَانُوا يَرْحَلُونَ لِي، فَاحْتَمَلُوا هَوْدَجِي، فَرَحَلُوهُ عَلَى بَعِيرِي الَّذِي كُنْتُ رَكِبْتُ، وَهُمْ يَحْسِبُونَ أَنِّي فِيهِ، وَكَانَ النِّسَاءُ إِذْ ذَاكَ خِفَافًا لَمْ يُثْقِلْهُنَّ اللَّحْمُ، إِنَّمَا تَأْكُلُ الْعُلْقَةَ مِنَ الطَّعَامِ فَلَمْ يَسْتَنْكِرِ الْقَوْمُ خِفَّةَ الْهَوْدَجِ حِينَ رَفَعُوهُ، وَكُنْتُ جَارِيَةً حَدِيثَةَ السِّنِّ، فَبَعَثُوا الْجَمَلَ وَسَارُوا، فَوَجَدْتُ عِقْدِي بَعْدَ مَا اسْتَمَرَّ الْجَيْشُ، فَجِئْتُ مَنَازِلَهُمْ، وَلَيْسَ بِهَا دَاعٍ وَلاَ مُجِيبٌ، فَأَمَمْتُ مَنْزِلِي الَّذِي كُنْتُ بِهِ وَظَنَنْتُ أَنَّهُمْ سَيَفْقِدُونِي فَيَرْجِعُونَ إِلَىَّ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسَةٌ فِي مَنْزِلِي غَلَبَتْنِي عَيْنِي فَنِمْتُ، وَكَانَ صَفْوَانُ بْنُ الْمُعَطَّلِ السُّلَمِيُّ ثُمَّ الذَّكْوَانِيُّ مِنْ وَرَاءِ الْجَيْشِ، فَأَدْلَجَ فَأَصْبَحَ عِنْدَ مَنْزِلِي، فَرَأَى سَوَادَ إِنْسَانٍ نَائِمٍ، فَأَتَانِي فَعَرَفَنِي حِينَ رَآنِي، وَكَانَ يَرَانِي قَبْلَ الْحِجَابِ، فَاسْتَيْقَظْتُ بِاسْتِرْجَاعِهِ حِينَ عَرَفَنِي فَخَمَّرْتُ وَجْهِي بِجِلْبَابِي، وَاللَّهِ مَا كَلَّمَنِي كَلِمَةً وَلاَ سَمِعْتُ مِنْهُ كَلِمَةً غَيْرَ اسْتِرْجَاعِهِ، حَتَّى أَنَاخَ رَاحِلَتَهُ فَوَطِئَ عَلَى يَدَيْهَا فَرَكِبْتُهَا فَانْطَلَقَ يَقُودُ بِي الرَّاحِلَةَ حَتَّى أَتَيْنَا الْجَيْشَ، بَعْدَ مَا نَزَلُوا مُوغِرِينَ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ، فَهَلَكَ مَنْ هَلَكَ، وَكَانَ الَّذِي تَوَلَّى الإِفْكَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ ابْنَ سَلُولَ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ، فَاشْتَكَيْتُ حِينَ قَدِمْتُ شَهْرًا، وَالنَّاسُ يُفِيضُونَ فِي قَوْلِ أَصْحَابِ الإِفْكِ، لاَ أَشْعُرُ بِشَىْءٍ مِنْ ذَلِكَ، وَهْوَ يَرِيبُنِي فِي وَجَعِي أَنِّي لاَ أَعْرِفُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اللَّطَفَ الَّذِي كُنْتُ أَرَى مِنْهُ حِينَ أَشْتَكِي، إِنَّمَا يَدْخُلُ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُولُ ‏”‏ كَيْفَ تِيكُمْ ‏”‏‏.‏ ثُمَّ يَنْصَرِفُ، فَذَاكَ الَّذِي يَرِيبُنِي، وَلاَ أَشْعُرُ حَتَّى خَرَجْتُ بَعْدَ مَا نَقَهْتُ، فَخَرَجَتْ مَعِي أُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ الْمَنَاصِعِ، وَهْوَ مُتَبَرَّزُنَا، وَكُنَّا لاَ نَخْرُجُ إِلاَّ لَيْلاً إِلَى لَيْلٍ، وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ نَتَّخِذَ الْكُنُفَ قَرِيبًا مِنْ بُيُوتِنَا، وَأَمْرُنَا أَمْرُ الْعَرَبِ الأُوَلِ فِي التَّبَرُّزِ قِبَلَ الْغَائِطِ، فَكُنَّا نَتَأَذَّى بِالْكُنُفِ أَنْ نَتَّخِذَهَا عِنْدَ بُيُوتِنَا فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ، وَهْىَ ابْنَةُ أَبِي رُهْمِ بْنِ عَبْدِ مَنَافٍ، وَأُمُّهَا بِنْتُ صَخْرِ بْنِ عَامِرٍ خَالَةُ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، وَابْنُهَا مِسْطَحُ بْنُ أُثَاثَةَ، فَأَقْبَلْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ بَيْتِي، قَدْ فَرَغْنَا مِنْ شَأْنِنَا، فَعَثَرَتْ أُمُّ مِسْطَحٍ فِي مِرْطِهَا فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ‏.‏ فَقُلْتُ لَهَا بِئْسَ مَا قُلْتِ أَتَسُبِّينَ رَجُلاً شَهِدَ بَدْرًا قَالَتْ أَىْ هَنْتَاهُ، أَوَلَمْ تَسْمَعِي مَا قَالَ قَالَتْ قُلْتُ وَمَا قَالَ فَأَخْبَرَتْنِي بِقَوْلِ أَهْلِ الإِفْكِ فَازْدَدْتُ مَرَضًا عَلَى مَرَضِي، فَلَمَّا رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي وَدَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَعْنِي سَلَّمَ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ كَيْفَ تِيكُمْ ‏”‏‏.‏ فَقُلْتُ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ آتِيَ أَبَوَىَّ قَالَتْ وَأَنَا حِينَئِذٍ أُرِيدُ أَنْ أَسْتَيْقِنَ الْخَبَرَ مِنْ قِبَلِهِمَا، قَالَتْ فَأَذِنَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجِئْتُ أَبَوَىَّ فَقُلْتُ لأُمِّي يَا أُمَّتَاهْ، مَا يَتَحَدَّثُ النَّاسُ قَالَتْ يَا بُنَيَّةُ، هَوِّنِي عَلَيْكَ فَوَاللَّهِ، لَقَلَّمَا كَانَتِ امْرَأَةٌ قَطُّ وَضِيئَةً عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا وَلَهَا ضَرَائِرُ إِلاَّ كَثَّرْنَ عَلَيْهَا‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ وَلَقَدْ تَحَدَّثَ النَّاسُ بِهَذَا قَالَتْ فَبَكَيْتُ تِلْكَ اللَّيْلَةَ حَتَّى أَصْبَحْتُ لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ، وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ حَتَّى أَصْبَحْتُ أَبْكِي فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، وَأُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ حِينَ اسْتَلْبَثَ الْوَحْىُ، يَسْتَأْمِرُهُمَا فِي فِرَاقِ أَهْلِهِ، قَالَتْ فَأَمَّا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ فَأَشَارَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالَّذِي يَعْلَمُ مِنْ بَرَاءَةِ أَهْلِهِ، وَبِالَّذِي يَعْلَمُ لَهُمْ فِي نَفْسِهِ مِنَ الْوُدِّ، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَهْلَكَ، وَمَا نَعْلَمُ إِلاَّ خَيْرًا، وَأَمَّا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، لَمْ يُضَيِّقِ اللَّهُ عَلَيْكَ وَالنِّسَاءُ سِوَاهَا كَثِيرٌ، وَإِنْ تَسْأَلِ الْجَارِيَةَ تَصْدُقْكَ، قَالَتْ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَرِيرَةَ فَقَالَ ‏”‏ أَىْ بَرِيرَةُ، هَلْ رَأَيْتِ عَلَيْهَا مِنْ شَىْءٍ يَرِيبُكِ ‏”‏‏.‏ قَالَتْ بَرِيرَةُ لاَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ، إِنْ رَأَيْتُ عَلَيْهَا أَمْرًا أَغْمِصُهُ عَلَيْهَا أَكْثَرَ مِنْ أَنَّهَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ، تَنَامُ عَنْ عَجِينِ أَهْلِهَا، فَتَأْتِي الدَّاجِنُ فَتَأْكُلُهُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَعْذَرَ يَوْمَئِذٍ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ ابْنِ سَلُولَ، قَالَتْ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ عَلَى الْمِنْبَرِ ‏”‏ يَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ مَنْ يَعْذِرُنِي مِنْ رَجُلٍ، قَدْ بَلَغَنِي أَذَاهُ فِي أَهْلِ بَيْتِي، فَوَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ خَيْرًا، وَلَقَدْ ذَكَرُوا رَجُلاً، مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ إِلاَّ خَيْرًا، وَمَا كَانَ يَدْخُلُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ مَعِي ‏”‏‏.‏ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ الأَنْصَارِيُّ، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا أَعْذِرُكَ مِنْهُ، إِنْ كَانَ مِنَ الأَوْسِ، ضَرَبْتُ عُنُقَهُ، وَإِنْ كَانَ مِنْ إِخْوَانِنَا مِنَ الْخَزْرَجِ، أَمَرْتَنَا، فَفَعَلْنَا أَمْرَكَ، قَالَتْ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَهْوَ سَيِّدُ الْخَزْرَجِ، وَكَانَ قَبْلَ ذَلِكَ رَجُلاً صَالِحًا، وَلَكِنِ احْتَمَلَتْهُ الْحَمِيَّةُ فَقَالَ لِسَعْدٍ كَذَبْتَ، لَعَمْرُ اللَّهِ لاَ تَقْتُلُهُ، وَلاَ تَقْدِرُ عَلَى قَتْلِهِ، فَقَامَ أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ وَهْوَ ابْنُ عَمِّ سَعْدٍ، فَقَالَ لِسَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ كَذَبْتَ، لَعَمْرُ اللَّهِ لَنَقْتُلَنَّهُ، فَإِنَّكَ مُنَافِقٌ تُجَادِلُ عَنِ الْمُنَافِقِينَ، فَتَثَاوَرَ الْحَيَّانِ الأَوْسُ وَالْخَزْرَجُ حَتَّى هَمُّوا أَنْ يَقْتَتِلُوا، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمٌ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَلَمْ يَزَلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُخَفِّضُهُمْ حَتَّى سَكَتُوا وَسَكَتَ، قَالَتْ فَمَكُثْتُ يَوْمِي ذَلِكَ لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ، قَالَتْ فَأَصْبَحَ أَبَوَاىَ عِنْدِي ـ وَقَدْ بَكَيْتُ لَيْلَتَيْنِ وَيَوْمًا لاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ وَلاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ ـ يَظُنَّانِ أَنَّ الْبُكَاءَ فَالِقٌ كَبِدِي، قَالَتْ فَبَيْنَمَا هُمَا جَالِسَانِ عِنْدِي وَأَنَا أَبْكِي، فَاسْتَأْذَنَتْ عَلَىَّ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ، فَأَذِنْتُ لَهَا، فَجَلَسَتْ تَبْكِي مَعِي، قَالَتْ فَبَيْنَا نَحْنُ عَلَى ذَلِكَ دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ قَالَتْ وَلَمْ يَجْلِسْ عِنْدِي مُنْذُ قِيلَ مَا قِيلَ قَبْلَهَا، وَقَدْ لَبِثَ شَهْرًا، لاَ يُوحَى إِلَيْهِ فِي شَأْنِي، قَالَتْ فَتَشَهَّدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ جَلَسَ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ أَمَّا بَعْدُ يَا عَائِشَةُ، فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنِي عَنْكِ كَذَا وَكَذَا، فَإِنْ كُنْتِ بَرِيئَةً فَسَيُبَرِّئُكِ اللَّهُ، وَإِنْ كُنْتِ أَلْمَمْتِ بِذَنْبٍ فَاسْتَغْفِرِي اللَّهَ وَتُوبِي إِلَيْهِ، فَإِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اعْتَرَفَ بِذَنْبِهِ ثُمَّ تَابَ إِلَى اللَّهِ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ ‏”‏‏.‏ قَالَتْ فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقَالَتَهُ، قَلَصَ دَمْعِي حَتَّى مَا أُحِسُّ مِنْهُ قَطْرَةً، فَقُلْتُ لأَبِي أَجِبْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا قَالَ‏.‏ قَالَ وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لأُمِّي أَجِيبِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَتْ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ فَقُلْتُ وَأَنَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ لاَ أَقْرَأُ كَثِيرًا مِنَ الْقُرْآنِ، إِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَقَدْ سَمِعْتُمْ هَذَا الْحَدِيثَ حَتَّى اسْتَقَرَّ فِي أَنْفُسِكُمْ، وَصَدَّقْتُمْ بِهِ فَلَئِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي بَرِيئَةٌ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي بَرِيئَةٌ لاَ تُصَدِّقُونِي بِذَلِكَ، وَلَئِنِ اعْتَرَفْتُ لَكُمْ بِأَمْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي مِنْهُ بَرِيئَةٌ لَتُصَدِّقُنِّي، وَاللَّهِ مَا أَجِدُ لَكُمْ مَثَلاً إِلاَّ قَوْلَ أَبِي يُوسُفَ قَالَ ‏{‏فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ‏}‏ قَالَتْ ثُمَّ تَحَوَّلْتُ فَاضْطَجَعْتُ عَلَى فِرَاشِي، قَالَتْ وَأَنَا حِينَئِذٍ أَعْلَمُ أَنِّي بَرِيئَةٌ، وَأَنَّ اللَّهَ مُبَرِّئِي بِبَرَاءَتِي، وَلَكِنْ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ أَظُنُّ أَنَّ اللَّهَ مُنْزِلٌ فِي شَأْنِي وَحْيًا يُتْلَى، وَلَشَأْنِي فِي نَفْسِي كَانَ أَحْقَرَ مِنْ أَنْ يَتَكَلَّمَ اللَّهُ فِيَّ بِأَمْرٍ يُتْلَى، وَلَكِنْ كُنْتُ أَرْجُو أَنْ يَرَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّوْمِ رُؤْيَا يُبَرِّئُنِي اللَّهُ بِهَا، قَالَتْ فَوَاللَّهِ مَا رَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ خَرَجَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ حَتَّى أُنْزِلَ عَلَيْهِ، فَأَخَذَهُ مَا كَانَ يَأْخُذُهُ مِنَ الْبُرَحَاءِ حَتَّى إِنَّهُ لَيَتَحَدَّرُ مِنْهُ مِثْلُ الْجُمَانِ مِنَ الْعَرَقِ، وَهْوَ فِي يَوْمٍ شَاتٍ مِنْ ثِقَلِ الْقَوْلِ الَّذِي يُنْزَلُ عَلَيْهِ، قَالَتْ فَلَمَّا سُرِّيَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُرِّيَ عَنْهُ وَهْوَ يَضْحَكُ، فَكَانَتْ أَوَّلُ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَ بِهَا ‏”‏ يَا عَائِشَةُ، أَمَّا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَقَدْ بَرَّأَكِ ‏”‏‏.‏ فَقَالَتْ أُمِّي قُومِي إِلَيْهِ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ وَاللَّهِ، لاَ أَقُومُ إِلَيْهِ، وَلاَ أَحْمَدُ إِلاَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ‏.‏ وَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ لاَ تَحْسِبُوهُ‏}‏ الْعَشْرَ الآيَاتِ كُلَّهَا، فَلَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ هَذَا فِي بَرَاءَتِي قَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ ـ رضى الله عنه ـ وَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحِ بْنِ أُثَاثَةَ لِقَرَابَتِهِ مِنْهُ، وَفَقْرِهِ وَاللَّهِ لاَ أُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحٍ شَيْئًا أَبَدًا بَعْدَ الَّذِي قَالَ لِعَائِشَةَ مَا قَالَ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏وَلاَ يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلاَ تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ‏}‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ بَلَى، وَاللَّهِ إِنِّي أُحِبُّ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لِي، فَرَجَعَ إِلَى مِسْطَحٍ النَّفَقَةَ الَّتِي كَانَ يُنْفِقُ عَلَيْهِ، وَقَالَ وَاللَّهِ لاَ أَنْزِعُهَا مِنْهُ أَبَدًا‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْأَلُ زَيْنَبَ ابْنَةَ جَحْشٍ عَنْ أَمْرِي، فَقَالَ ‏”‏ يَا زَيْنَبُ مَاذَا عَلِمْتِ أَوْ رَأَيْتِ ‏”‏‏.‏ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَحْمِي سَمْعِي وَبَصَرِي، مَا عَلِمْتُ إِلاَّ خَيْرًا‏.‏ قَالَتْ وَهْىَ الَّتِي كَانَتْ تُسَامِينِي مِنْ أَزْوَاجِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَصَمَهَا اللَّهُ بِالْوَرَعِ، وَطَفِقَتْ أُخْتُهَا حَمْنَةُ تُحَارِبُ لَهَا فَهَلَكَتْ فِيمَنْ هَلَكَ مِنْ أَصْحَابِ الإِفْكِ‏.‏

 

Pričao nam je Jahja b. Bukejr, prenoseći od Lejsa, on od Junusa, a ovaj od Ibn-Šihaba da je kazivao kako su ga obavijestili Urva b. Zubejr, Seid b. Musejjeb, Alkama b. Vekkas i Ubejdullah b. Abdullah b. Utbe b. Mesud o hadisu Aiše, radijallahu anhu, supruge Vjerovjesnikove, sallallahu alejhi ve sellem, kada su rekli ono što su o njoj rekli oni koji su je lažno optužili, pa ju je Allah proglasio nevinom u odnosu na te optužbe. Svaki od njih pričao mi je dio (te) priče. Svaki dio njihove priče potvrđuje drugi, mada sam ja neka izlaganja upamtio bolje od drugih. Pričao mi je Urva, prenoseći od Aiše, radijallahu anhu, da je ona (Aiša, radijallahu anhu, supruga Vjerovjesnikova, sallallahu alejhi ve sellem) izjavila:“Kada bi Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, htio ići na put, organizirao bi među svojim suprugama izvlačenje (pomoću strelica) pa kojoj se od njih pokaže njena strelica – s njom bi Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, izlazio. Tako je među nama, prilikom jednog svog vojnog pohoda, organizirao izvlačenje. Tada se je pokazala moja strelica, te sam ja izišla s Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem Pošto je bio objavljen ajet o pokrivanju (žena), smještena sam u nosiljku, i u njoj sam ostala. Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, zavšio borbu i vraćao se natrag. (Idući) u karavani, približili smo se Medini. Bila je noć kada je dat znak za pokret. Kada su oglasili pokret, ustala sam i išla (podaleko) dok se nisam udaljila od vojske. Kada sam obavila svoju potrebu, krenula sam ka svojim stvarima. Tada sam primijetila da mi se ogrlica od azifarskog bisera, koju sam nosila, bila prekinula. Vratila sam se natrag da je potražim. Grupa koja je sa mnom putovala uzela je moju nosiljku i natovarila je na devu koju sam jahala, misleći da sam ja u nosiljci. Žene su u to doba bile lagahne, i nisu bile gojazne, jer su jele samo male obroke. Tako ni oni nisu primijetili da je nosiljka lahka kad su je podigli, a i ja sam još bila u mlađahna. Kada su oni devu opremili i otputovali, ja sam našla svoju ogrlicu. Vojska je već bila otišla kad sam ja došla do mjesta gdje je ona (ranije) boravila, i tu nije bilo nikoga. Otišla sam potom na mjesto gdje sam bila odsjela misleći da su me izgubili te da će se vratiti po mene. Dok sam tu sjedjela, san me savladao i ja sam zaspala. Iza vojske bijaše izostao Safvan b. Muattal Sulemi Zekvani, koji je krenuo u zoru i ujutro stigao do moga boravišta, gdje je ugledao osobu u crnini kako spava. Došao je do mene i, kad me je vidio, prepoznao me, jer me je viđao i ranije, prije nego što je hidžab bio propisan. Probudila sam se na njegov povik: ‘Svi smo Allahovi, i svi se Njemu vraćamo!’, (što je izgovorio) kad me je ugledao. Potom je naredio svojoj devi da klekne, stavio je na nju svoju ruku, i ja sam uzjahala. Vodio je devu na kojoj sam ja jahala sve dok nismo stigli vojsku, koja je, skrenuvši s puta, odsjela u rano prijepodne. (A onaj koji je trebao propasti /zbog ove klevete/ propao je. U širenju potvore prednjačio je Abdullah b. Ubejj b. Selul.) Poslije smo došli u Medinu. Bila sam slaba mjesec dana. Svijet je širio klevetu, a ja o tome nisam znala ništa. Svijet je sumnjao u moju bolest, a ja nisam vidjela nježnost Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kao ranije kada bih se razboljela. On bi ulazio, nazvao samo selam i pitao: ‘Kako ste?’, a zatim bi odlazio. Ja o tome ništa nisam znala dok nisam ozdravila. Kada sam ozdravila, izišla sam s Umm-Mistah do Menasia, mjesta gdje smo mi obavljale potrebu. Tamo smo izlazile samo od noći do noći. (Bilo je to prije nego što smo imali nužnike blizu svojih kuća. Naši običaji u pogledu obavljanja velike nužde bili su isti kao u prvih beduina, i smatrali smo nepristojnim da imamo nužnike blizu svojih kuća.) Krenule smo ja i Umm-Mistah. (Ona je bila kćerka Ebu-Ruhma b. Abdul-Menafa; njena je majka bila kćerka Sahra b. Amira i bila je tetka po majci Ebu-Bekru es-Siddiku; njen je sin bio Mistah b. Us‘asa.) Uputile smo se , nakon što smo obavile nuždu, ja i ona prema mojoj kući. (I dok smo išle) Umm-Mistah je posrnula (stavši) na svoj ogrtač i rekla: ‘Propast snašla Mistaha!’ – ‘Ružno je to što si rekla! Grdiš čovjeka koji je učestvovao na Bedru!’, rekoh joj, a ona odgovori: ‘Naivna ženo’, reče ona, ‘nisi li čula (šta svijet govori)?!’ – ‘Šta govori?’, upitala sam. Saopćila mi je šta su klevetnici rekli, pa sam se još više razboljela. Kada sam se vratila kući i kad je kod mene ušao Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nazvao selam i rekao: ‘Kako ste?’, upitala sam ga: ‘Dopuštaš li mi da odem kod svojih roditelja?’ Željela sam kod njih provjeriti tu vijest. Allahov mi je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, to dopustio, pa sam došla kod svojih roditelja i rekla svojoj majci: ‘Majčice moja, šta to svijet priča?’ – ‘Kćerkice moja’, rekla je, ‘olakšaj sebi to stanje. Allaha mi, rijetko kada ima lijepa i dobra žena koja ima još inoća uz čovjeka koji je voli, a da one ne govore o njenim mahanama.’ – ‘Slavljen neka je Allah’, rekoh, ‘a svijet već priča o tome!’ Tu sam noć preplakala”, kaže Aiša, “i osvanula, a da mi suze nisu prestale teći. Nisam ni dremnula, osvanula sam plačući. Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, pozvao je Aliju b. Ebu-Taliba i Usamu b. Zejda, radijallahu anhu, kada je objava bila zastala, da se s njima posavjetuje o razvodu braka sa mnom. Što se Usame tiče, on je ukazao Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, na ono što je znao o nevinosti njegove supruge i prijateljstvo koje je u duši svojoj osjećao prema njoj. Rekao je: ‘Allahov Poslaniče, čuvaj svoju ženu! O njoj ne znamo (ništa drugo) do svako dobro.’ Što se, pak, Alije b. Ebu-Taliba tiče, on je rekao: ‘Allahov Poslaniče, Allah ti time nije zadao tegobu, a žena ima mnogo i osim nje. Pitaj robinju da ti potvrdi.’ Potom je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, pozvao Beriru i upitao je: ‘Jesi li ti vidjela nešto što te tjera u sumnju?’ – ‘Ne!’, odgovorila je Berira, ‘tako mi Onoga koji te je poslao s Istinom, ja nisam vidjela ništa što bi joj se moglo uzeti za kakvu mahanu, jedino što je ona još mlada, pa zaspi kod tijesta, te dođe kućna pripitomljena ovca pa ga pojede.’ Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ustao je (na minberu) još toga dana i tražio ko će se osvetiti Abdullahu b. Ubejju b. Selulu. Dok je bio na minberu, Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘O muslimani, ko će se za mene osvetiti čovjeku koji je učinio nepravdu mojoj supruzi? Allaha mi, ja o svojoj supruzi znam samo dobro! Optužili su čovjeka o kojem (također) znam samo svako dobro! On nije ulazio mojim ukućanima osim sa mnom.’ Tada je ustao Sa‘d b. Muaz Ensari i rekao: ‘Allahov Poslaniče, ja ću mu se za tebe osvetiti! Ako bude od plemena Evs, sabljom ću ga po vratu udariti, a ako bude od naše braće iz plemena Hazredž, postupit ćemo po tvojoj zapovijedi.’ Potom je ustao Sa‘d b. Ubada, prvak Hazredža. Prije toga bio je dobar čovjek, ali ga je sada obuzeo neki ponos, te je rekao Sa‘du: ‘Lažeš, tako mi Allaha! Nećeš ga ubiti, niti to možeš učiniti!’ Zatim je ustao Usejd b. Hudajr, Sa‘dov amidžić, i rekao Sa‘du b. Ubadi: ‘Lažeš, tako mi Allaha! Allaha mi, ubit ćemo ga! Ti si dvoličnjak i braniš dvoličnjake!’ Dva plemena, Evs i Hazredž, htjela su se obračunati još dok je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, bio na minberu. On ih je smirivao dok nisu utihnuli, a potom je i on zašutio. Taj dan suze mi nisu prestajale teći, a oči mi se nisu sklapale. Moji roditelji bili su kod mene. Plakala sam dan i dvije noći, a da nisam ni dremnula, niti su mi suze prestajale teći. Mislila su da će mi plač pocijepati džigerice. Dok su njih dvoje sjedili kod mene, a ja plakala, jedna ensarijka zatražila je dopuštenje da uđe, i ja sam joj dozvolila. Sjela je i sa mnom zajedno plakala. I dok smo mi bile u tom stanju, unišao je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nazvao selam i sjeo; a on nije sjedao kod mene od dana kada se o meni počelo govoriti ono što se govorilo. Mjesec dana bijaše prošao, a objava o mom slučaju nije mu bila došla. Kada je sjeo, Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, izgovorio šehadet, a zatim rekao: ‘Aiša, saopćeno mi je o tebi to i to, pa ako si ti od toga čista, Allah će objaviti tvoju nevinost, a ako si počinila grijeh, traži oprost od Allaha i obrati Mu se kajanjem! Kada rob prizna svoj grijeh i pokaje se Allahu, Allah će mu, zaista, oprostiti!’ Kada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, završio svoj govor, prestajale su kapati suze, tako da ih nisam osjećala, samo poneku kap. Tada rekoh svome ocu: ‘Odgovori Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, na ono što je rekao!’ – ‘Allaha mi, ne znam šta da kažem Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem!’, reče Ebu Bekr. Onda rekoh svojoj majci: ‘Odgovori Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem!’ – ‘Ne znam šta da kažem Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem!’, reče ona. Tada sam ja – a bila sam mlada – rekla: ‘Ja ne znam mnogo Kur’ana. Allaha mi, saznala sam da ste čuli ovu priču i ona se utvrdila u vašim dušama, pa ste u nju povjerovali. Kada bih vam rekla da sam nevina – a Allah zna da sam ja zaista nevina – vi mi to ne biste povjerovali; a kada bih vam rekla da sam to uradila – a Allah zna da sam ja od toga zaista nevina – vi biste mi povjerovali. Allaha mi, ne mogu vam naći primjer osim riječi oca Jusufovog kada je rekao: ‘Lijepa strpljivost! A Allah je Onaj od kojeg se može tražiti pomoć protiv onoga što iznosite!’’Premjestila sam se, potom, i naslonila na svoju postelju. Znala sam da sam zaista nevina i da će Allah obznaniti moju nevinost, ali, tako mi Allaha, nisam mislila da će Allah o meni poslati objavu koja će se učiti. Smatrala sam u duši da nisam vrijedna da Allah o meni govori u onome što će se učiti. Željela sam da Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, usnije san u kome će Allah obznaniti moju nevinost. I, Allaha mi, Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nije se još bio ni maknuo sa svoga mjesta, niti je ko od ukućana izišao, dođe mu objava i obuze ga ono što ga obuzimaše (vrućina) tako jako da se iz njega spuštaše znoj kao biser u hladnom danu od težine govora koji mu se objavljuje. Kada je Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, postalo lakše, on se nasmija. Prva riječ koju je progovorio bila je: ‘Uzvišeni je Allah objavio tvoju nevinost!’ – ‘Ustani mu (Allahovom Poslaniku)!’, reče moja mati. ‘Ne’, rekoh, ‘neću mu ustati, niti ću se kome zahvaliti osim Uzvišenom Allahu!’ Tada je Uzvišeni Allah objavio deset ajeta: ‘Među vama je bilo onih koji su iznosili potvoru…’ Kada je Allah objavio moju nevinost, Ebu-Bekr es-Siddik, radijallahu anhu – a on izdržavaše Mistaha b. Us‘asu, jer je on bio s njim u srodstvu a siromašan – reče: ‘Tako mi Allaha, neću na Mistaha nikad više ništa utrošiti, nakon što je govorio ono o Aiši!’ Potom je Allah objavio: ‘Neka se čestiti i imućni među vama ne zaklinju da više neće pomagati rođake i siromahe, i one koji su na Allahovom putu rodni kraj svoj napustili, neka im oproste i ne zamjere! Zar vam ne bi bilo drago da i vama Allah oprosti? A Allah prašta i samilostan je!’ Tada Ebu-Bekr reče: ‘Svakako, Allaha mi, ja zaista volim da mi Allah oprosti!’, i otpoče davati Mistahu opskrbu koju mu je prije davao. ‘Tako mi Allaha, ja mu je nikada neću uskratiti!’, dodao je.” Aiša dalje pripovijeda: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, raspitivao se o meni kod Zejnebe b. Džahš, rekavši: ‘Zejneb, šta znaš o onome što si čula?’ – ‘Allahov Poslaniče’, rekla je ona, ‘čuvam svoj sluh i svoj pogled (od laži). Ja znam (o njoj) samo dobro. Ona mi je bila takmac u dostojanstvu među ženama Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, pa ju je Allah sačuvao pobožnošću.’ Njena sestra Hamna raspravljala je s njom (braneći ono što su klevetnici rekli), pa je upropaštena zajedno s klevetnicima.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ أُمِّ رُومَانَ أُمِّ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ لَمَّا رُمِيَتْ عَائِشَةُ خَرَّتْ مَغْشِيًّا عَلَيْهَا‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Kesir da ga je obavijestio Sulejman, prenoseći od Husajna, on od Ebu-Vaila, ovaj od Mesruka, a on od Umm-Ruman, Aišine majke, da je rekla: “Kada je Aiša optužena (za blud), pala je u nesvijest.”


 

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، تَقْرَأُ ‏{‏إِذْ تَلِقُونَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ‏}‏

 

Pričao nam je Ibrahim b. Musa, prenoseći od Hišama kako ga je Ibn-Džurejdž obavijestio da je Ibn Ebu-Mulejka rekao: “Čuo sam Aišu kako uči: إِذْ تَلِقُونَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ .”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ اسْتَأْذَنَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَبْلَ مَوْتِهَا عَلَى عَائِشَةَ، وَهْىَ مَغْلُوبَةٌ قَالَتْ أَخْشَى أَنْ يُثْنِيَ عَلَىَّ‏.‏ فَقِيلَ ابْنُ عَمِّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمِنْ وُجُوهِ الْمُسْلِمِينَ‏.‏ قَالَتِ ائْذَنُوا لَهُ‏.‏ فَقَالَ كَيْفَ تَجِدِينَكِ قَالَتْ بِخَيْرٍ إِنِ اتَّقَيْتُ‏.‏ قَالَ فَأَنْتِ بِخَيْرٍ ـ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ـ زَوْجَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَنْكِحْ بِكْرًا غَيْرَكِ، وَنَزَلَ عُذْرُكِ مِنَ السَّمَاءِ‏.‏ وَدَخَلَ ابْنُ الزُّبَيْرِ خِلاَفَهُ فَقَالَتْ دَخَلَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَثْنَى عَلَىَّ وَوَدِدْتُ أَنِّي كُنْتُ نِسْيًا مَنْسِيًّا‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Musenna, prenoseći od Jahjaa, on od Omera b. Seida b. Ebu-Husejna, a ovaj od Ibn-Ebu-Mulejke da je Ibn-Abbas zatražio dopuštenje (da uđe) kod Aiše prije njene smrti, dok je bila nemoćna (na samrti). “Bojim se da me ne pohvali”, rekla je. “On je amidžić Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, i (jedan) od uglednih muslimana”, rekli su joj. “Dopustite mu”, rekla je. Tada je on ušao i rekao: “Kako ste?” – “Dobro, ako budem od bogobojaznih”, odgovorila je. “Ti si dobro, ako Bog da! Ti si supruga Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, jedina djevica kojom se on oženio; Allah je s neba objavio tvoju nevinost!” (Kada je izišao Ibn-Abbas) ušao je Ibn-Zubejr. Ona mu je rekla: “Dolazio mi je Ibn-Abbas, pa me pohvali, a ja bih voljela da sam potpuno u zaborav pala.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنِ الْقَاسِمِ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنه ـ اسْتَأْذَنَ عَلَى عَائِشَةَ نَحْوَهُ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ نِسْيًا مَنْسِيًّا‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Musenna, prenoseći od Abdul-Vehhaba b. Abdul-Medžida, on od Avna, a ovaj od Kasima da je Ibn-Abbas, radijallahu anhu, zatražio dopuštenje da uđe kod Aiše. Ispričao je isto, ali nije spomenuo: “… a ja bih voljela da sam potpuno u zaborav pala.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ جَاءَ حَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ يَسْتَأْذِنُ عَلَيْهَا قُلْتُ أَتَأْذَنِينَ لِهَذَا قَالَتْ أَوَلَيْسَ قَدْ أَصَابَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ تَعْنِي ذَهَابَ بَصَرِهِ‏.‏ فَقَالَ حَصَانٌ رَزَانٌ مَا تُزَنُّ بِرِيبَةٍ وَتُصْبِحُ غَرْثَى مِنْ لُحُومِ الْغَوَافِلِ قَالَتْ لَكِنْ أَنْتَ‏.‏ ‏.‏‏.‏ ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Jusuf, prenoseći od Sufjana, on od A‘meša, ovaj od Ebu-Duhaa, on od Mesruka, a ovaj od Aiše, radijallahu anhu: “Došao je Hassan b. Sabit i zatražio dopuštenje da je posjeti, pa sam je upitao: ‘Hoćeš li mu dopustiti (da uđe kod tebe)?’ – ‘A zar ga nije stigla teška kazna?’, odgovorila je.” “Mislila je na njegovo gubljenje vida”, kaže Sufjan. (Hassan) je rekao: “Kreposna, staložena, ne može sumnjom biti osumnjičena; vitka, koja ne jede meso nevinih.” Rekla je: “Ali ti…”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ دَخَلَ حَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ عَلَى عَائِشَةَ فَشَبَّبَ وَقَالَ حَصَانٌ رَزَانٌ مَا تُزَنُّ بِرِيبَةٍ وَتُصْبِحُ غَرْثَى مِنْ لُحُومِ الْغَوَافِلِ قَالَتْ لَسْتَ كَذَاكَ‏.‏ قُلْتُ تَدَعِينَ مِثْلَ هَذَا يَدْخُلُ عَلَيْكِ وَقَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ‏}‏ فَقَالَتْ وَأَىُّ عَذَابٍ أَشَدُّ مِنَ الْعَمَى وَقَالَتْ وَقَدْ كَانَ يَرُدُّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Beššar, prenoseći od Ibn-Ebu-Adija da ga je obavijestio Šu‘ba, prenoseći od A‘meša, on od Ebu-Duhaa, a ovaj od Mesruka da je rekao: “Ušao je Hassan b. Sabit kod Aiše i u stihu je pohvalio rekavši: ‘Kreposna, staložena, ne može sumnjom biti osumnjičena; vitka, koja ne jede meso nevinih.’ – ‘Ti nisi takav’, rekla je. ‘Puštaš ovakvog da uđe kod tebe’, rekoh (Aiši), ‘a Allah je rekao: ‘A onoga od njih koji je to najviše činio…’?!’ – ‘Ima li bolnije kazne od sljepoće’, odgovorila je, ‘a on je branio Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem’”


 

وَقَالَ أَبُو أُسَامَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا ذُكِرَ مِنْ شَأْنِي الَّذِي ذُكِرَ وَمَا عَلِمْتُ بِهِ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيَّ خَطِيبًا، فَتَشَهَّدَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ، ثُمَّ قَالَ ‏”‏ أَمَّا بَعْدُ أَشِيرُوا عَلَىَّ فِي أُنَاسٍ أَبَنُوا أَهْلِي، وَايْمُ اللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي مِنْ سُوءٍ، وَأَبَنُوهُمْ بِمَنْ وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ مِنْ سُوءٍ قَطُّ، وَلاَ يَدْخُلُ بَيْتِي قَطُّ إِلاَّ وَأَنَا حَاضِرٌ، وَلاَ غِبْتُ فِي سَفَرٍ إِلاَّ غَابَ مَعِي ‏”‏‏.‏ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ فَقَالَ ائْذَنْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ نَضْرِبَ أَعْنَاقَهُمْ، وَقَامَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي الْخَزْرَجِ، وَكَانَتْ أُمُّ حَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ مِنْ رَهْطِ ذَلِكَ الرَّجُلِ، فَقَالَ كَذَبْتَ، أَمَا وَاللَّهِ، أَنْ لَوْ كَانُوا مِنَ الأَوْسِ مَا أَحْبَبْتَ أَنْ تُضْرَبَ أَعْنَاقُهُمْ‏.‏ حَتَّى كَادَ أَنْ يَكُونَ بَيْنَ الأَوْسِ وَالْخَزْرَجِ شَرٌّ فِي الْمَسْجِدِ، وَمَا عَلِمْتُ فَلَمَّا كَانَ مَسَاءُ ذَلِكَ الْيَوْمِ خَرَجْتُ لِبَعْضِ حَاجَتِي وَمَعِي أُمُّ مِسْطَحٍ‏.‏ فَعَثَرَتْ وَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ‏.‏ فَقُلْتُ أَىْ أُمِّ تَسُبِّينَ ابْنَكِ وَسَكَتَتْ ثُمَّ عَثَرَتِ الثَّانِيَةَ فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ، فَقُلْتُ لَهَا تَسُبِّينَ ابْنَكِ ثُمَّ عَثَرَتِ الثَّالِثَةَ فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ‏.‏ فَانْتَهَرْتُهَا، فَقَالَتْ وَاللَّهِ مَا أَسُبُّهُ إِلاَّ فِيكِ‏.‏ فَقُلْتُ فِي أَىِّ شَأْنِي قَالَتْ فَبَقَرَتْ لِي الْحَدِيثَ فَقُلْتُ وَقَدْ كَانَ هَذَا قَالَتْ نَعَمْ وَاللَّهِ، فَرَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي كَأَنَّ الَّذِي خَرَجْتُ لَهُ لاَ أَجِدُ مِنْهُ قَلِيلاً وَلاَ كَثِيرًا، وَوُعِكْتُ فَقُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْسِلْنِي إِلَى بَيْتِ أَبِي‏.‏ فَأَرْسَلَ مَعِي الْغُلاَمَ، فَدَخَلْتُ الدَّارَ فَوَجَدْتُ أُمَّ رُومَانَ فِي السُّفْلِ وَأَبَا بَكْرٍ فَوْقَ الْبَيْتِ يَقْرَأُ‏.‏ فَقَالَتْ أُمِّي مَا جَاءَ بِكِ يَا بُنَيَّةُ فَأَخْبَرْتُهَا وَذَكَرْتُ لَهَا الْحَدِيثَ، وَإِذَا هُوَ لَمْ يَبْلُغْ مِنْهَا مِثْلَ مَا بَلَغَ مِنِّي، فَقَالَتْ يَا بُنَيَّةُ خَفِّضِي عَلَيْكِ الشَّأْنَ، فَإِنَّهُ وَاللَّهِ، لَقَلَّمَا كَانَتِ امْرَأَةٌ حَسْنَاءُ عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا، لَهَا ضَرَائِرُ، إِلاَّ حَسَدْنَهَا وَقِيلَ فِيهَا‏.‏ وَإِذَا هُوَ لَمْ يَبْلُغْ مِنْهَا مَا بَلَغَ مِنِّي، قُلْتُ وَقَدْ عَلِمَ بِهِ أَبِي قَالَتْ نَعَمْ‏.‏ قُلْتُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ نَعَمْ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاسْتَعْبَرْتُ وَبَكَيْتُ، فَسَمِعَ أَبُو بَكْرٍ صَوْتِي وَهْوَ فَوْقَ الْبَيْتِ يَقْرَأُ، فَنَزَلَ فَقَالَ لأُمِّي مَا شَأْنُهَا قَالَتْ بَلَغَهَا الَّذِي ذُكِرَ مِنْ شَأْنِهَا‏.‏ فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ، قَالَ أَقْسَمْتُ عَلَيْكِ أَىْ بُنَيَّةُ إِلاَّ رَجَعْتِ إِلَى بَيْتِكِ، فَرَجَعْتُ وَلَقَدْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْتِي، فَسَأَلَ عَنِّي خَادِمَتِي فَقَالَتْ لاَ وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهَا عَيْبًا إِلاَّ أَنَّهَا كَانَتْ تَرْقُدُ حَتَّى تَدْخُلَ الشَّاةُ فَتَأْكُلَ خَمِيرَهَا أَوْ عَجِينَهَا‏.‏ وَانْتَهَرَهَا بَعْضُ أَصْحَابِهِ فَقَالَ اصْدُقِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَسْقَطُوا لَهَا بِهِ فَقَالَتْ سُبْحَانَ اللَّهِ، وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهَا إِلاَّ مَا يَعْلَمُ الصَّائِغُ عَلَى تِبْرِ الذَّهَبِ الأَحْمَرِ‏.‏ وَبَلَغَ الأَمْرُ إِلَى ذَلِكَ الرَّجُلِ الَّذِي قِيلَ لَهُ، فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَاللَّهِ مَا كَشَفْتُ كَنَفَ أُنْثَى قَطُّ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُتِلَ شَهِيدًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ‏.‏ قَالَتْ وَأَصْبَحَ أَبَوَاىَ عِنْدِي، فَلَمْ يَزَالاَ حَتَّى دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ صَلَّى الْعَصْرَ، ثُمَّ دَخَلَ وَقَدِ اكْتَنَفَنِي أَبَوَاىَ عَنْ يَمِينِي وَعَنْ شِمَالِي، فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ أَمَّا بَعْدُ يَا عَائِشَةُ، إِنْ كُنْتِ قَارَفْتِ سُوءًا أَوْ ظَلَمْتِ، فَتُوبِي إِلَى اللَّهِ، فَإِنَّ اللَّهَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ مِنْ عِبَادِهِ ‏”‏‏.‏ قَالَتْ وَقَدْ جَاءَتِ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَهْىَ جَالِسَةٌ بِالْبَابِ فَقُلْتُ أَلاَ تَسْتَحِي مِنْ هَذِهِ الْمَرْأَةِ أَنْ تَذْكُرَ شَيْئًا‏.‏ فَوَعَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَالْتَفَتُّ إِلَى أَبِي فَقُلْتُ أَجِبْهُ‏.‏ قَالَ فَمَاذَا أَقُولُ فَالْتَفَتُّ إِلَى أُمِّي فَقُلْتُ أَجِيبِيهِ‏.‏ فَقَالَتْ أَقُولُ مَاذَا فَلَمَّا لَمْ يُجِيبَاهُ تَشَهَّدْتُ فَحَمِدْتُ اللَّهَ وَأَثْنَيْتُ عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ، ثُمَّ قُلْتُ أَمَّا بَعْدُ فَوَاللَّهِ لَئِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي لَمْ أَفْعَلْ‏.‏ وَاللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يَشْهَدُ إِنِّي لَصَادِقَةٌ، مَا ذَاكَ بِنَافِعِي عِنْدَكُمْ، لَقَدْ تَكَلَّمْتُمْ بِهِ وَأُشْرِبَتْهُ قُلُوبُكُمْ، وَإِنْ قُلْتُ إِنِّي فَعَلْتُ‏.‏ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي لَمْ أَفْعَلْ، لَتَقُولُنَّ قَدْ بَاءَتْ بِهِ عَلَى نَفْسِهَا، وَإِنِّي وَاللَّهِ مَا أَجِدُ لِي وَلَكُمْ مَثَلاً ـ وَالْتَمَسْتُ اسْمَ يَعْقُوبَ فَلَمْ أَقْدِرْ عَلَيْهِ ـ إِلاَّ أَبَا يُوسُفَ حِينَ قَالَ ‏{‏فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ‏}‏ وَأُنْزِلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ سَاعَتِهِ فَسَكَتْنَا، فَرُفِعَ عَنْهُ وَإِنِّي لأَتَبَيَّنُ السُّرُورَ فِي وَجْهِهِ وَهْوَ يَمْسَحُ جَبِينَهُ وَيَقُولُ ‏”‏ أَبْشِرِي يَا عَائِشَةُ، فَقَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ بَرَاءَتَكِ ‏”‏‏.‏ قَالَتْ وَكُنْتُ أَشَدَّ مَا كُنْتُ غَضَبًا فَقَالَ لِي أَبَوَاىَ قُومِي إِلَيْهِ‏.‏ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لاَ أَقُومُ إِلَيْهِ، وَلاَ أَحْمَدُهُ وَلاَ أَحْمَدُكُمَا، وَلَكِنْ أَحْمَدُ اللَّهَ الَّذِي أَنْزَلَ بَرَاءَتِي، لَقَدْ سَمِعْتُمُوهُ، فَمَا أَنْكَرْتُمُوهُ وَلاَ غَيَّرْتُمُوهُ، وَكَانَتْ عَائِشَةُ تَقُولُ أَمَّا زَيْنَبُ ابْنَةُ جَحْشٍ فَعَصَمَهَا اللَّهُ بِدِينِهَا، فَلَمْ تَقُلْ إِلاَّ خَيْرًا، وَأَمَّا أُخْتُهَا حَمْنَةُ فَهَلَكَتْ فِيمَنْ هَلَكَ، وَكَانَ الَّذِي يَتَكَلَّمُ فِيهِ مِسْطَحٌ وَحَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ وَالْمُنَافِقُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ، وَهْوَ الَّذِي كَانَ يَسْتَوْشِيهِ وَيَجْمَعُهُ، وَهْوَ الَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ هُوَ وَحَمْنَةُ قَالَتْ فَحَلَفَ أَبُو بَكْرٍ أَنْ لاَ يَنْفَعَ مِسْطَحًا بِنَافِعَةٍ أَبَدًا، فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏وَلاَ يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ يَعْنِي أَبَا بَكْرٍ vوَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ‏}‏ ـ يَعْنِي مِسْطَحًا ـ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏أَلاَ تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ‏}‏ حَتَّى قَالَ أَبُو بَكْرٍ بَلَى وَاللَّهِ يَا رَبَّنَا إِنَّا لَنُحِبُّ أَنْ تَغْفِرَ لَنَا، وَعَادَ لَهُ بِمَا كَانَ يَصْنَعُ‏.‏

 

Kaže Ebu-Usama, prenoseći od Hišama b. Urve, da je pričao kako ga je obavijestio njegov otac, prenoseći od Aiše da je kazivala: “Kada je o meni rečeno ono što je rečeno, i što sam saznala, Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, održao je o tome govor, izrekao šehadet, zahvalio se Allahu i pohvalio Ga onako kako Njemu dolikuje, a zatim rekao: ‘Kažite mi o (tome šta uraditi s) ljudima koji su osumnjičili moju suprugu. Tako mi Allaha, ja ne znam o svojoj supruzi ništa loše! Optužili su je (da je zgriješila) s onim kod kojeg, tako mi Allaha, nikad nisam našao ništa loše, koji nije ulazio u moju kuću osim kad sam ja bio prisutan. Kad god sam bio odsutan, na putovanju, i on je sa mnom bio odsutan.’ Sa‘d b. Muaz ustade i reče: ‘Dopusti mi, Allahov Poslaniče, da ih (sabljom) udarimo po vratovima!’ Tada je ustao čovjek iz plemena Hazredž – a majka Hassana b. Sabita bila je iz plemena tog čovjeka – i rekao: ‘Lažeš, tako mi Allaha! Da su oni iz Evsa, ne bi ih volio udariti (sabljom) po vratovima!’ Zamalo da se između Evsa i Hazredža nije desilo zlo u džamiji, a ja (za to) nisam znala. Tu večer izišla sam da obavim potrebu. Sa mnom je bila Umm-Mistah, koja, nakon što je posrnula, reče: ‘Propast stigla Mistaha!’ – ‘Hej majko, ti grdiš svoga sina?!’, rekoh joj, a ona ušuti. Potom je i drugi put posrnula i rekla: ‘Propast stigla Mistaha!’, a ja joj (opet) rekoh: ‘Grdiš svoga sina?!’ Zatim je i treći put posrnula i rekla: ‘Propast stigla Mistaha!’ Ja je ponovo prekorih, a ona reče: ‘Tako mi Allaha, ja ga grdim samo zbog tebe!’ – ‘Zbog čega?’, upitala sam. Tada mi je ona naširoko ispričala priču. ‘Je li sve tako bilo?’, upitala sam. ‘Da, tako mi Allaha’, rekla je. Vratila sam se svojoj kući ne osjećajući ništa od onoga zbog čega sam izišla. Razboljela sam se i rekla Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem: ‘Pošalji me kući moga oca!’ On je sa mnom poslao slugu. Ušla sam u kuću i našla Umm-Ruman u prizemlju, a Ebu-Bekr učio je na krovu. ‘Zbog čega si došla, kćerkice?’, upitala je moja majka. Obavijestila sam je i ispričala joj priču. To nju nije pogodilo kao što je pogodilo mene. ‘Kćerkice moja’, rekla je, ‘olakšaj sebi to stanje. Allaha mi, rijetko kada ima lijepa i dobra žena koja još ima inoća kod čovjeka koji je voli, a da joj one nisu zavidne i da se o njoj ne priča.’ Njoj nije bilo teško kao meni. ‘Je li moj otac saznao za ovo?’, upitala sam. ‘Da’, odgovorila je. ‘A Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem?’, upitala sam. ‘Da, i Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem’, odgovorila je. Suze su mi se slijevale dok sam plakala. Ebu-Bekr, koji je učio na krovu, čuo je moj glas. Sišao je i upitao moju majku: ‘Šta joj je?’ – ‘Saznala je ono što se o njoj priča, pa joj (suze) liju iz očiju’, odgovorila je. ‘Zaklinjem te, kćerkice’, reče on, ‘vrati se svojoj kući!’ Vratila sam se. Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, bio je dolazio mojoj kući i raspitivao se (o meni) kod moje sluškinje, koja je rekla: ‘Allaha mi, ja o njoj ne znam ništa loše, jedino što je znala zaspati, pa bi ušla ovca i pojela joj kvasac ili tijesto.’ Neki njegovi ashabi grdili su je i govorili: ‘Budi iskrena prema Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem!’ Čak su je ružili i prigovarali joj pred njim, ali je ona govorila: ‘Slavljen neka je Allah! Allaha mi, o njoj ne znam ništa do ono što zlatar zna o slamki crvenog zlata.’ Vijest je došla tom čovjeku koji je optužen, pa je on rekao: ‘Slavljen neka je Allah! Allaha mi, nikad nisam otkrio žensko krilo!’ On je poginuo kao šehid na Allahovom putu. Ujutro su moji roditelji došli kod mene i ostali. Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ušao je kod mene, a već je bio klanjao ikindijski namaz. Kad je on ušao, moji roditelji zaklonili su me s moje desne i s lijeve strane. Zahvalio se Allahu i pohvalio Ga, a zatim rekao: ‘Aiša, ako si učinila zlo ili nepravdu počinila, pokaj se Allahu, jer Allah zaista prima pokajanje od Svojih robova!’ Tada je došla jedna ensarijka i sjela kod vrata. ‘Zar se ne stidiš ove žene da nešto kažeš?’, rekoh. Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, govorio okrenuvši se mome ocu. ‘Odgovori mu!’, rekla sam (svome ocu). ‘Šta da mu kažem?’, rekao je. Tada sam se okrenula svojoj majci i rekla: ‘Odgovori mu!’ ‘Šta da kažem?’, reče ona. Pošto mu njih dvoje nisu odgovorili, ja sam izrekla šehadet, zahvalila se Allahu i pohvalila Ga onako kako Njemu dolikuje, a zatim rekla: ‘Allaha mi, kad bih rekla da to nisam uradila, a Uzvišeni Allah svjedok mi je da istinu govorim, to mi ne bi kod vas koristilo. Vi ste to pričali, i vaša su se srca tim napila. A kad bih rekla da sam to uradila, a Allah zna da to nisam uradila, vi biste, zaista, rekli: ‘Povratila se sebi!’ Allaha mi, ja imam, a i vi imate primjer samo u ocu Jusufovom’ pokušala sam se sjetiti Jakubovog imena, ali mi na pamet nije moglo pasti ništa osim otac Jusufov ‘kada je rekao: ‘Lijepa strpljivost! A Allah je Onaj od kojeg se može tražiti pomoć protiv onoga što vi iznosite!’ U tom trenutku Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, počela je dolaziti objava, i mi smo ušutjeli. Potom se to rastupi od njega, i ja sam mogla raspoznati radost na njegovom licu dok je brisao čelo i govorio: ‘Aiša, raduj se, Allah je objavio tvoju nevinost!’ Bila sam (tada) u najvećoj srdžbi. ‘Ustani mu (Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem)!’, rekoše mi roditelji. ‘Allaha mi’, odgovorila sam, ‘ne ustajem njemu, niti mu se zahvaljujem, niti se zahvaljujem vama, nego se zahvaljujem Allahu, koji je objavio moju nevinost! Vi ste to čuli, i niste to zanijekali niti izmijenili!’” Aiša je govorila: “Što se Zejnebe b. Džahš tiče, neka je Allah sačuva s njenom vjerom. Ona je rekla svako dobro. A što se njene sestre tiče, upropaštena je s onima koji su upropašteni.” Među onima koji su o njoj pričali bio je i Mistah, Hassan b. Sabit te dvoličnjak Abdullah b. Ubejj, koji je sve to poticao i sakupljao. On je to najviše činio, on i Hamna. “Ebu-Bekr se”, kaže dalje Aiša, “bio zakleo da Mistahu nikad više neće dati nikakvu korist, pa je Allah objavio: ‘Neka se čestiti i imućni među vama…’ – do kraja ovog ajeta (to se odnosilo na Ebu-Bekra; imućnost je u tome da daju rodbini i sirotinji, tj. Mistahu), do Njegovih riječi: ‘Zar vam ne bi bilo drago da i vama Allah oprosti? A Allah prašta i samilostan je!’ Tada je Ebu-Bekr rekao: ‘Svakako, Allaha mi, Gospodaru naš, mi volimo da nam oprostiš!’, i ponovo je davao isto kao što je do tada činio.”


 

وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ شَبِيبٍ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ يُونُسَ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ يَرْحَمُ اللَّهُ نِسَاءَ الْمُهَاجِرَاتِ الأُوَلَ، لَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ‏}‏ شَقَّقْنَ مُرُوطَهُنَّ فَاخْتَمَرْنَ بِهِ‏.‏

 

Kaže Ahmed b. Šebib da mu je pričao njegov otac, prenoseći od Junusa da je Ibn-Šihab kazivao, prenoseći od Urve, a on od Aiše, radijallahu anhu, da je rekla:“Neka se Allah smiluje prvim muhadžirkama! Kada je Allah objavio: ‘… i neka vela svoja spuste na grudi svoje…’, one su pocijepale svoje ogrtače i time se pokrile.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ كَانَتْ تَقُولُ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ‏}‏ أَخَذْنَ أُزْرَهُنَّ فَشَقَّقْنَهَا مِنْ قِبَلِ الْحَوَاشِي فَاخْتَمَرْنَ بِهَا‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Nuajm, prenoseći od Ibrahima b. Nafija, on od Hasana b. Muslima, a ovaj od Safijje b. Šejbe da je Aiša, radijallahu anhu, kada je objavljen ajet: “… i neka vela svoja spuste…” – govorila: “One su uzele svoje ogrtače, rasjekle ih sa strane i njima se pokrile.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ‏.‏ أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ يُحْشَرُ الْكَافِرُ عَلَى وَجْهِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ ‏ “‏ أَلَيْسَ الَّذِي أَمْشَاهُ عَلَى الرِّجْلَيْنِ فِي الدُّنْيَا قَادِرًا عَلَى أَنْ يُمْشِيَهُ عَلَى وَجْهِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏”‏‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ بَلَى وَعِزَّةِ رَبِّنَا‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Muhammed, njemu Junus b. Muhammed Bagdadi, ovom Šejban, prenoseći od Katade, a on od Enesa b. Malika, radijallahu anhu, koji kaže: “Jedan je čovjek upitao: ‘Allahov Poslaniče, nevjernik će na Sudnjem danu biti proživljen s licem okrenutim zemlji?’ Na to je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, odgovorio: ‘Zar Onaj koji je odredio da se na ovome svijetu ide na dvjema nogama nije u stanju narediti da se na Sudnjem danu ide na licu?!’” Katada kaže: “Tako je, veličine mi našega Gospodara!”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ، وَسُلَيْمَانُ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي مَيْسَرَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ،‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنِي وَاصِلٌ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَأَلْتُ ـ أَوْ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ أَىُّ الذَّنْبِ عِنْدَ اللَّهِ أَكْبَرُ قَالَ ‏”‏ أَنْ تَجْعَلَ لِلَّهِ نِدًّا وَهْوَ خَلَقَكَ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ ثُمَّ أَىٌّ قَالَ ‏”‏ ثُمَّ أَنْ تَقْتُلَ وَلَدَكَ خَشْيَةَ أَنْ يَطْعَمَ مَعَكَ‏”‏‏.‏ قُلْتُ ثُمَّ أَىٌّ قَالَ ‏”‏ أَنْ تُزَانِيَ بِحَلِيلَةِ جَارِكَ ‏”‏‏.‏ قَالَ وَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ تَصْدِيقًا لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ‏}‏

 

Pričao nam je Musedded, njemu Jahja, prenoseći od Sufjana, kome su pričali Mensur i Sulejman, prenoseći od Ebu-Vaila, on od Ebu-Mejsere, a ovaj od Abdullaha; a Pričao mi je i Vasil, prenoseći od Ebu-Vaila, a on od Abdullaha, radijallahu anhu, da je rekao: “Pitao sam (ili upitali su) Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, koji je grijeh kod Allaha najveći, pa je odgovorio: ‘Da pripisuješ Allahu druga, a On je tebe stvorio!’ – ‘Koji poslije toga?’, upitao sam. ‘Zatim, da ubiješ svoje dijete plašeći se da ne jede s tobom’, odgovorio je. ‘A poslije toga?’, upitao sam. ‘Da učiniš blud sa ženom svoga komšije’, odgovorio je. Nakon toga objavljen je sljedeći ajet kao potvrda riječima Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem: ‘… i oni koji se mimo Allaha drugom bogu ne klanjaju, i koji one koje je Allah zabranio ne ubijaju, osim kad to pravda zahtijeva…’”


 

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي الْقَاسِمُ بْنُ أَبِي بَزَّةَ، أَنَّهُ سَأَلَ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ هَلْ لِمَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا مِنْ تَوْبَةٍ فَقَرَأْتُ عَلَيْهِ ‏{‏وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ‏}‏‏.‏ فَقَالَ سَعِيدٌ قَرَأْتُهَا عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ كَمَا قَرَأْتَهَا عَلَىَّ‏.‏ فَقَالَ هَذِهِ مَكِّيَّةٌ نَسَخَتْهَا آيَةٌ مَدَنِيَّةٌ، الَّتِي فِي سُورَةِ النِّسَاءِ‏.‏

 

Pričao nam je Ibrahim b. Musa, njemu Hišam b. Jusuf, ovom Ibn-Džurejdž, a njemu Kasim b. Ebu-Bezza, koji je upitao Seida b. Džubejra: “Ima li pokajanja za onoga koji namjerno ubije vjernika?” Tada sam mu proučio: “… i koji one koje je Allah zabranio ne ubijaju, osim kad to pravda zahtijeva…” Seid kaže: “Proučio sam ga Ibn-Abbasu kao što si ga ti proučio meni, pa je rekao: ‘Ovo je mekanski ajet. On je stavljen van snage medinskim ajetom koji se nalazi u poglavlju En Nisa.’”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ النُّعْمَانِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْكُوفَةِ فِي قَتْلِ الْمُؤْمِنِ، فَرَحَلْتُ فِيهِ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ، فَقَالَ نَزَلَتْ فِي آخِرِ مَا نَزَلَ وَلَمْ يَنْسَخْهَا شَىْءٌ‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Beššar, njemu Gunder, a ovome Šu‘ba, prenoseći od Mugire b. Numana, a on od Seida b. Dužbejra, koji kaže: “Razišli su se učenjaci Kufe o pitanju ubistva vjernika, pa sam stoga otišao Ibn-Abbasu, koji je rekao: ‘Objavljen je među ajetima koji su objavljeni na kraju, i ništa ga nije stavilo van snage.’”


 

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَى ‏{‏فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ‏}‏ قَالَ لاَ تَوْبَةَ لَهُ‏.‏ وَعَنْ قَوْلِهِ جَلَّ ذِكْرُهُ ‏{‏لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ‏}‏ قَالَ كَانَتْ هَذِهِ فِي الْجَاهِلِيَّةِ‏.‏

 

Pričao nam je Adem, njemu Šu‘ba, a ovom Mensur, prenoseći od Seida b. Džubejra, koji je rekao: “Pitao sam Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, o riječima Uzvišenog: ‘… kazna će biti Džehennem, pa je rekao: ‘Ne prima mu se pokajanje’, te o Njegovim riječima: ‘… i oni koji se mimo Allaha drugom bogu ne klanjaju’, pa je odgovorio: ‘Ovo je bilo u džahilijetu.’”


 

حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ أَبْزَى سَلِ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَى ‏{‏وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ‏}‏ وَقَوْلِهِ ‏{‏لاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ‏}‏ حَتَّى بَلَغَ ‏{‏إِلاَّ مَنْ تَابَ‏}‏ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ لَمَّا نَزَلَتْ قَالَ أَهْلُ مَكَّةَ فَقَدْ عَدَلْنَا بِاللَّهِ وَقَتَلْنَا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَأَتَيْنَا الْفَوَاحِشَ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏إِلاَّ مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلاً صَالِحًا‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏غَفُورًا رَحِيمًا‏}‏

 

Pričao nam je Sa‘d b. Hafs, njemu Šejban, prenoseći od Mensura, a on od Seida b. Džubejra, koji je rekao da je Ibn-Ebza kazivao: “Upitali su Ibn-Abbasa o riječima Uzvišenog: ‘Onome koji hotimično ubije vjernika kazna će biti Džehennem…’, te riječima (Njegovim): ‘… i koji one koje je Allah zabranio ne ubijaju, osim kad to pravda zahtijeva…’ – sve do riječi: ‘… osim onih koji se pokaju…’ Pitao sam ga, pa mi je rekao: ‘Kada su objavljeni ovi ajeti, Mekelije su izjavile: ‘Allahu smo druga pripisivali i ubijali osobe koje je Allah, osim kad to pravda zahtijeva, zabranio ubijati, a činili smo i razvrat, pa je Allah objavio: ‘… osim onih koji se pokaju i uzvjeruju i dobra djela čine…’ – sve do Njegovih riječi: ‘… a Allah prašta i samilostan je.’’”


 

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا أَبِي، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ أَمَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبْزَى أَنْ أَسْأَلَ ابْنَ عَبَّاسٍ، عَنْ هَاتَيْنِ الآيَتَيْنِ، ‏{‏وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا‏}‏، فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ لَمْ يَنْسَخْهَا شَىْءٌ‏.‏ وَعَنْ ‏{‏وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ‏}‏ قَالَ نَزَلَتْ فِي أَهْلِ الشِّرْكِ‏.‏

 

Pričao nam je Abdan, njemu njegov otac, prenoseći od Šu‘be, ovaj od Mensura, a on od Seida b. Džubejra, koji je kazivao: “Naredio mi je Abdur-Rahman b. Ebza da upitam Ibn-Abbasa o dva ajeta: ‘Onome koji hotimično ubije vjernika kazna će biti Džehennem, u kome će vječno ostati’, pa sam ga upitao, a on mi reče: ‘Ništa ga nije stavilo van snage.’ (Upitao sam ga) i o ajetu: ‘… i oni koji se mimo Allaha drugom bogu ne klanjaju…’, za koji je rekao: ‘Povod njegovu objavljivanju bili su idolopoklonici.’”


 

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ خَمْسٌ قَدْ مَضَيْنَ الدُّخَانُ وَالْقَمَرُ وَالرُّومُ وَالْبَطْشَةُ وَاللِّزَامُ ‏{‏فَسَوْفَ يَكُونُ لِزَامًا‏}‏

 

Pričao nam je Omer b. Hafs b. Gijas, njemu njegov otac, ovom A‘meš, a njemu Muslim, prenoseći od Mesruka, koji je rekao: “Kazivao je Abdullah: ‘Petero se već dogodilo: dim, mjesec, Bizantinci, napad i neminovnost (‘… neminovno vas čeka kazna’).’”


 

وَقَالَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ ـ عَلَيْهِ الصَّلاَةُ وَالسَّلاَمُ ـ رَأَى أَبَاهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَيْهِ الْغَبَرَةُ وَالْقَتَرَةُ ‏”‏‏.‏ الْغَبَرَةُ هِيَ الْقَتَرَةُ‏.‏

 

Pričao nam je Ibrahim b. Tahman, njemu Ibn-Ebu-Zi’b, prenoseći od Seida b. Ebu-Seida Makburija, on od svoga oca, a ovaj od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je čuo Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kada je rekao: “Ibrahim, alejhis-selam, vidjet će svoga oca na Sudnjem danu a na njemu će biti prašina.”


 

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا أَخِي، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ يَلْقَى إِبْرَاهِيمُ أَبَاهُ فَيَقُولُ يَا رَبِّ إِنَّكَ وَعَدْتَنِي أَنْ لاَ تُخْزِنِي يَوْمَ يُبْعَثُونَ فَيَقُولُ اللَّهُ إِنِّي حَرَّمْتُ الْجَنَّةَ عَلَى الْكَافِرِينَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ismail, njemu njegov brat, prenoseći od Ibn-Ebu-Zi’ba, on od Seida Makburija, ovaj od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekao: “Ibrahim, alejhis-selam, srest će svoga oca, pa će reći: ‘Gospodaru moj, obećao si mi da me nećeš rastužiti na Sudnjem danu!’ Tada će mu Allah odgovoriti: ‘Ja sam, doista, zabranio Džennet nevjernicima!’”


 

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ ‏{‏وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ‏}‏ صَعِدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الصَّفَا فَجَعَلَ يُنَادِي ‏”‏ يَا بَنِي فِهْرٍ، يَا بَنِي عَدِيٍّ ‏”‏‏.‏ لِبُطُونِ قُرَيْشٍ حَتَّى اجْتَمَعُوا، فَجَعَلَ الرَّجُلُ إِذَا لَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يَخْرُجَ أَرْسَلَ رَسُولاً لِيَنْظُرَ مَا هُوَ، فَجَاءَ أَبُو لَهَبٍ وَقُرَيْشٌ فَقَالَ ‏”‏ أَرَأَيْتَكُمْ لَوْ أَخْبَرْتُكُمْ أَنَّ خَيْلاً بِالْوَادِي تُرِيدُ أَنْ تُغِيرَ عَلَيْكُمْ، أَكُنْتُمْ مُصَدِّقِيَّ ‏”‏‏.‏ قَالُوا نَعَمْ، مَا جَرَّبْنَا عَلَيْكَ إِلاَّ صِدْقًا‏.‏ قَالَ ‏”‏ فَإِنِّي نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَىْ عَذَابٍ شَدِيدٍ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ أَبُو لَهَبٍ تَبًّا لَكَ سَائِرَ الْيَوْمِ، أَلِهَذَا جَمَعْتَنَا فَنَزَلَتْ ‏{‏تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَتَبَّ * مَا أَغْنَى عَنْهُ مَالُهُ وَمَا كَسَبَ‏}‏

 

Pričao nam je Omer b. Hafs b. Gijas, njemu njegov otac, ovom A‘meš, a njemu Amr b. Murra, prenoseći od Seida b. Džubejra, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je rekao: “Kada je objavljen ajet: ‘I opominji rodbinu svoju najbližu…’, Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, popeo se na brežuljak Safa i počeo zvati: ‘O sinovi Fihrovi, o sinovi Adijevi!’ – a bili su to ogranci plemena Kurejš – sve dok se nisu iskupili. Onaj koji nije mogao izići poslao je nekoga da vidi o čemu se radi. Došao je Ebu-Leheb i Kurejševići, pa je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Šta mislite: kada bih vam rekao da se u ovoj dolini nalazi konjica koja vas želi napasti, da li biste mi povjerovali?’ – ‘Da’, odgovorili su, ‘kod tebe smo nalazili samo istinu!’ Poslanik tada reče: ‘Ja vas opominjem pred strašnu kaznu!’ Na to Ebu-Leheb uzviknu: ‘Teško tebi danas! Zar si nas samo zbog ovoga okupio?!’ Tada je objavljen ajet: ‘Neka propadne Ebu-Leheb, i propao je! Neće mu biti od koristi blago njegovo, a ni ono što je stekao!’”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ‏}‏ قَالَ ‏”‏ يَا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ ـ أَوْ كَلِمَةً نَحْوَهَا ـ اشْتَرُوا أَنْفُسَكُمْ، لاَ أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا، يَا بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ، لاَ أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا، يَا عَبَّاسُ بْنَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، لاَ أُغْنِي عَنْكَ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا، وَيَا صَفِيَّةُ عَمَّةَ رَسُولِ اللَّهِ، لاَ أُغْنِي عَنْكِ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا وَيَا فَاطِمَةُ بِنْتَ مُحَمَّدٍ سَلِينِي مَا شِئْتِ مِنْ مَالِي، لاَ أُغْنِي عَنْكِ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا ‏”‏‏.‏ تَابَعَهُ أَصْبَغُ عَنِ ابْنِ وَهْبٍ عَنْ يُونُسَ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ‏.‏

 

Pričao nam je Ebu Jeman, a njemu Šuajb, prenoseći od Zuhrija, kome su kazivali Seid b. Musejjeb i Ebu-Selema b. Abdur-Rahman da je Ebu-Hurejra, radijallahu anhu, rekao: “Nakon što je Allah objavio: ‘I opominji rodbinu svoju najbližu…’, Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ustao i rekao: ‘Skupino Kurejševića! (ili slično tome). Otkupite sebe, ništa vam ja kod Allaha neću moći koristiti! Sinovi Abdu-Menafovi, ništa vam kod Allaha neće koristiti! Abbase, sine Abdul Muttalibov, ništa ti kod Allaha neće koristiti! Safijja, tetko Allahovog Poslanika, ništa ti kod Allaha neće koristiti! Fatima, kćeri Muhammedova, traži šta želiš od moga imetka, kod Allaha ti ništa neću moći koristiti!’” Ovo predanje potvrđuje Asbeg, prenoseći od Ibn-Vehba, on od Junusa, a ovaj od Ibn- Šihaba.


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمَّا حَضَرَتْ أَبَا طَالِبٍ الْوَفَاةُ جَاءَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَوَجَدَ عِنْدَهِ أَبَا جَهْلٍ وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أُمَيَّةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ، فَقَالَ ‏”‏ أَىْ عَمِّ قُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، كَلِمَةً أُحَاجُّ لَكَ بِهَا عِنْدَ اللَّهِ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ أَبُو جَهْلٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ أَتَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَلَمْ يَزَلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْرِضُهَا عَلَيْهِ، وَيُعِيدَانِهِ بِتِلْكَ الْمَقَالَةِ حَتَّى قَالَ أَبُو طَالِبٍ آخِرَ مَا كَلَّمَهُمْ عَلَى مِلَّةِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، وَأَبَى أَنْ يَقُولُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ وَاللَّهِ لأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ مَا لَمْ أُنْهَ عَنْكَ ‏”‏‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ‏}‏ وَأَنْزَلَ اللَّهُ فِي أَبِي طَالِبٍ، فَقَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏إِنَّكَ لاَ تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ‏}‏‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ‏{‏أُولِي الْقُوَّةِ‏}‏ لاَ يَرْفَعُهَا الْعُصْبَةُ مِنَ الرِّجَالِ‏.‏ ‏{‏لَتَنُوءُ‏}‏ لَتُثْقِلُ‏.‏ ‏{‏فَارِغًا‏}‏ إِلاَّ مِنْ ذِكْرِ مُوسَى‏.‏ ‏{‏الْفَرِحِينَ‏}‏ الْمَرِحِينَ‏.‏ ‏{‏قُصِّيهِ‏}‏ اتَّبِعِي أَثَرَهُ، وَقَدْ يَكُونُ أَنْ يَقُصَّ الْكَلاَمَ ‏{‏نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ‏}‏‏.‏ ‏{‏عَنْ جُنُبٍ‏}‏ عَنْ بُعْدٍ عَنْ جَنَابَةٍ وَاحِدٌ، وَعَنِ اجْتِنَابٍ أَيْضًا، يَبْطِشُ وَيَبْطُشُ‏.‏ ‏{‏يَأْتَمِرُونَ‏}‏ يَتَشَاوَرُونَ‏.‏ الْعُدْوَانُ وَالْعَدَاءُ وَالتَّعَدِّي وَاحِدٌ‏.‏ ‏{‏آنَسَ‏}‏ أَبْصَرَ‏.‏ الْجِذْوَةُ قِطْعَةٌ غَلِيظَةٌ مِنَ الْخَشَبِ، لَيْسَ فِيهَا لَهَبٌ، وَالشِّهَابُ فِيهِ لَهَبٌ‏.‏ وَالْحَيَّاتُ أَجْنَاسٌ الْجَانُّ وَالأَفَاعِي وَالأَسَاوِدُ‏.‏ ‏{‏رِدْءًا‏}‏ مُعِينًا‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ‏{‏يُصَدِّقُنِي‏}‏ وَقَالَ غَيْرُهُ ‏{‏سَنَشُدُّ‏}‏ سَنُعِينُكَ كُلَّمَا عَزَّزْتَ شَيْئًا فَقَدْ جَعَلْتَ لَهُ عَضُدًا‏.‏ مَقْبُوحِينَ مُهْلَكِينَ‏.‏ ‏{‏وَصَّلْنَا‏}‏ بَيَّنَّاهُ وَأَتْمَمْنَاهُ‏.‏ ‏{‏يُجْبَى‏}‏ يُجْلَبُ ‏.‏‏{‏بَطِرَتْ‏}‏ أَشِرَتْ‏.‏ ‏{‏فِي أُمِّهَا رَسُولاً‏}‏ أُمُّ الْقُرَى مَكَّةُ وَمَا حَوْلَهَا‏.‏ ‏{‏تُكِنُّ‏}‏ تُخْفِي‏.‏ أَكْنَنْتُ الشَّىْءَ أَخْفَيْتُهُ، وَكَنَنْتُهُ أَخْفَيْتُهُ وَأَظْهَرْتُهُ‏.‏ ‏{‏وَيْكَأَنَّ اللَّهَ‏}‏ مِثْلُ أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ ‏{‏يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ‏}‏ يُوَسِّعُ عَلَيْهِ وَيُضَيِّقُ عَلَيْهِ‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Jeman, njemu Šuajb, prenoseći od Zuhrija, kome je kazivao Seid b. Musejjeb, prenoseći od svoga oca da je rekao: “Kada se Ebu-Talibu približila smrt, posjetio ga je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, i našao kod njega Ebu-Džehla i Abdullaha b. Ebu-Umejju b. Mugiru. Tada mu se obratio riječima: ‘Amidža, izgovori: ‘La ilahe illallah!’ – riječi koje će mi biti potpora da se zalažem za tebe kod Allaha na Sudnjem danu!’ Ebu-Džehl i Abdullah b. Ebu-Umejja rekoše: ‘Zar bi napustio vjeru Abdul Muttalibovu?!’ Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, izgovarao mu je ove riječi i ponavljao ih, a i oni su isto činili, sve dok Ebu-Talib nije rekao da ostaje u vjeri Abdul Muttalibovoj, odbivši izgovoriti: ‘La ilahe illallah!’ Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, tada reče: ‘Tako mi Allaha, molit ću Ga da ti oprosti sve dok mi to ne zabrani!’ Potom je objavljen ajet: ‘Vjerovjesniku i vjernicima nije dopušteno da mole oprost za mnogobošce!’ U povodu slučaja s Ebu-Talibom Poslaniku je, sallallahu alejhi ve sellem, također objavljeno: ‘Ti, doista, ne možeš uputiti na pravi put onoga koga ti želiš da uputiš; Allah upućuje na pravi put onoga koga On hoće.’” (Ibn-Abbas kaže da uli kuvvetin znači “snažni ljudi” /nije ih mogla podići grupa ljudi/; litenu‘u – “s velikom teškoćom /nosili su ključeve/”; farigan – “prazno, osim sa sjećanjem na Musaa, alejhis-selam”; ferihin – “obijesni, uobraženi”; kassihi – “idi za njim, slijedi njegov trag”. Pokatkad se govori: (“Ispričat ćemo ti”), tj. o nepoznatom, dalekom, o jednoj strani i o više strana. Jebtiše znači “da ščepa”; je’temirun – “dogovaraju se, međusobno se savjetuju”; ‘udvane – “prigovaranje, navaljivanje, mržnja, neprijateljstvo /značenje je jedno: prevršiti mjeru/; anese – “on ugleda, primijeti”; džezvetin – “zapaljena glavnja, grbavi dio drveta na kojem je sama žeravica” /šihab je ono na čemu ima plamena/; el hajatu – vrste džina, zmija i crnih likova; rid’en – “podupirača, pomoćnika”. Ibn-Abbas kaže da jusaddikuni znači “kako bi potvrdio riječi moje”. Drugi kažu da senešuddu znači “pomoći ćemo ti, podržat ćemo te”; makbuhin – “bit će od svakog dobra udaljeni” /tj. propast će/; vessalna – “Mi im objavljujemo” /tj. Mi objašnjavamo i upotpunjujemo/; judžba – “slijevaju, skupljaju”; betiret – “obijesni, razuzdani bili”; fi ummiha resulen – “dok u njihov glavni grad ne bi poslanika poslao” /tj. u Meku i područja koja joj gravitiraju/; tukinnu – “kriju, skrivaju”; eknentu znači “nešto tajiti”, a kenentuhu – “skrivati nešto”, a također i “manifestirati nešto”; vejke ennallahe – “zar ne vidite” /kao kada bismo rekli: zar ne znate da Allah daje u obilju hranu i uskraćuje je onome kome On hoće?/.)


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا يَعْلَى، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الْعُصْفُرِيُّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، ‏{‏لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ‏}‏ قَالَ إِلَى مَكَّةَ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Mukatil, njemu Ja‘la, ovom Sufjan Usfuri, prenoseći od Ikrime, a on od Ibn-Abbasa da riječi liradduke ila me‘adin (sigurno će vratiti na onaj svijet; mjesto povratka) označavaju Meku.


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ، وَالأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ بَيْنَمَا رَجُلٌ يُحَدِّثُ فِي كِنْدَةَ فَقَالَ يَجِيءُ دُخَانٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَأْخُذُ بِأَسْمَاعِ الْمُنَافِقِينَ وَأَبْصَارِهِمْ، يَأْخُذُ الْمُؤْمِنَ كَهَيْئَةِ الزُّكَامِ‏.‏ فَفَزِعْنَا، فَأَتَيْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ، وَكَانَ مُتَّكِئًا، فَغَضِبَ فَجَلَسَ فَقَالَ مَنْ عَلِمَ فَلْيَقُلْ، وَمَنْ لَمْ يَعْلَمْ فَلْيَقُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ‏.‏ فَإِنَّ مِنَ الْعِلْمِ أَنْ يَقُولَ لِمَا لاَ يَعْلَمُ لاَ أَعْلَمُ‏.‏ فَإِنَّ اللَّهَ قَالَ لِنَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ‏}‏ وَإِنَّ قُرَيْشًا أَبْطَئُوا عَنِ الإِسْلاَمِ فَدَعَا عَلَيْهِمِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَيْهِمْ بِسَبْعٍ كَسَبْعِ يُوسُفَ، فَأَخَذَتْهُمْ سَنَةٌ حَتَّى هَلَكُوا فِيهَا، وَأَكَلُوا الْمَيْتَةَ وَالْعِظَامَ وَيَرَى الرَّجُلُ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ كَهَيْئَةِ الدُّخَانِ ‏”‏، فَجَاءَهُ أَبُو سُفْيَانَ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ جِئْتَ تَأْمُرُنَا بِصِلَةِ الرَّحِمِ، وَإِنَّ قَوْمَكَ قَدْ هَلَكُوا فَادْعُ اللَّهَ، فَقَرَأَ ‏{‏فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏عَائِدُونَ‏}‏ أَفَيُكْشَفُ عَنْهُمْ عَذَابُ الآخِرَةِ إِذَا جَاءَ ثُمَّ عَادُوا إِلَى كُفْرِهِمْ فَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى ‏{‏يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرَى‏}‏ يَوْمَ بَدْرٍ وَلِزَامًا يَوْمَ بَدْرٍ ‏{‏الم * غُلِبَتِ الرُّومُ‏}‏ إِلَى ‏{‏سَيَغْلِبُونَ‏}‏ وَالرُّومُ قَدْ مَضَى‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Kesir, njemu Sufjan, a ovom Mensur i A‘meš, prenoseći od Ebu Duhaa, koji je čuo Mesruka kako kazuje: “Jedan je čovjek pričao među pripadnicima plemena Kinde, rekavši: ‘Pojavit će se na Sudnjem danu dim i oduzeti sluh i vid licemjerima, a vjernike će obuzeti nešto slično prehladi.’ Prestrašili smo se zbog toga, pa sam otišao Ibn-Mesudu i našao ga naslonjena. On se naljutio, potom je sjeo, a onda rekao: ‘Ko zna neka kaže, a ko ne zna neka kaže: ‘Uzvišeni Allah jedini zna!’, jer je znanje (u tome) da onaj koji ne zna kaže: ‘Ja ne znam!’ Uzvišeni Allah kaže Svome Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem: ‘Reci: ‘Ja od vas za ovo ne tražim nikakvu nagradu, i ja nisam izvještačen!’’ Kurejševići su oklijevali u prihvatanju islama, pa je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, protiv njih uputio dovu: ‘Gospodaru moj, pomozi mi protiv njih sa sedam, kao što si Jusufu pomogao sa sedam!’, pa ih je snašla suša (nerodna godina), sve dok nisu u njoj skoro nastradali. Jeli su uginulo i kosti, a kada su između nebesa i zemlje primijetili nešto poput dima, došao je Ebu-Sufjan i rekao: ‘Muhammede, došao si naređujući nam da poštujemo rodbinske veze, a tvoj narod propada! Uputi dovu Allahu!’ Tada je ibn Mesud radijallahu anhu, proučio: ‘Zato sačekaj dan kada će na nebu vidjeti dim očito…’ – sve do riječi: ‘… vi ćete se sigurno u mnogobožačku vjeru vratiti.’ Pa zar će se od njih otkloniti ahiretska kazna nakon što se on pojavi, a oni se ponovo vrate u svoje nevjerstvo?! Na to se odnose riječi Uzvišenog: ‘Onoga dana kada ih svom silom zgrabimo…’ (na dan Bedra), i riječi Njegove: ‘… patnja…’ (na dan Bedra), (kao i:) ‘Elif–lam–mim. Bizantinci su pobijeđeni…’ – sve do riječi: ‘… oni će pobijediti.’ To se već dogodilo.’”


 

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ مَا مِنْ مَوْلُودٍ إِلاَّ يُولَدُ عَلَى الْفِطْرَةِ، فَأَبَوَاهُ يُهَوِّدَانِهِ أَوْ يُنَصِّرَانِهِ أَوْ يُمَجِّسَانِهِ، كَمَا تُنْتَجُ الْبَهِيمَةُ بَهِيمَةً جَمْعَاءَ، هَلْ تُحِسُّونَ فِيهَا مِنْ جَدْعَاءَ ‏”‏ ثُمَّ يَقُولُ ‏{‏فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لاَ تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ‏}‏

 

Pričao nam je Abdan, njemu Abdullah, ovom Junus, prenoseći od Zuhrija, kojem je kazivao Ebu-Selem b. Abdur-Rahman da je Ebu Hurejra, radijallahu anhu, rekao: “Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Svako se dijete rađa čiste vjere (u islamu), pa ga roditelji načine židovom, kršćaninom ili vatropoklonikom. Kada od normalne životinje nastane normalno mladunče, zar na njemu primjećujete bilo kakav nedostatak?!’ Potom je proučio: ‘… vjeri, djelu Allahovu, prema kojoj je On ljude načinio – ne treba se mijenjati Allahova vjera, jer to je prava vjera…’”


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ‏}‏ شَقَّ ذَلِكَ عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالُوا أَيُّنَا لَمْ يَلْبِسْ إِيمَانَهُ بِظُلْمٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ إِنَّهُ لَيْسَ بِذَاكَ، أَلاَ تَسْمَعُ إِلَى قَوْلِ لُقْمَانَ لاِبْنِهِ ‏{‏إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ‏}‏‏”‏

 

Pričao nam je Kutejba b. Seid, njemu Džerir, prenoseći od A‘meša, on od Ibrahima, a ovaj od Alkame, koji je čuo Abdullaha, radijallahu anhu, kako kazuje: “Kada je objavljen ajet: ‘Bit će sigurni samo oni koji vjeruju i vjerovanje svoje s nepravdom ne miješaju’ – to je zabrinulo ashabe Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, pa su zapitali: ‘Ko to od nas nije svoje vjerovanje pomiješao s nepravdom?’, a Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, odgovori: ‘Ne odnosi se to na to. Zar niste čuli Lukmanove riječi koje je uputio svome sinu: ‘Mnogoboštvo je, zaista, velika nepravda!’?’”


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي حَيَّانَ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَوْمًا بَارِزًا لِلنَّاسِ إِذْ أَتَاهُ رَجُلٌ يَمْشِي فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الإِيمَانُ قَالَ ‏”‏ الإِيمَانُ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَلِقَائِهِ وَتُؤْمِنَ بِالْبَعْثِ الآخِرِ ‏”‏‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الإِسْلاَمُ قَالَ ‏”‏ الإِسْلاَمُ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ وَلاَ تُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا، وَتُقِيمَ الصَّلاَةَ، وَتُؤْتِيَ الزَّكَاةَ الْمَفْرُوضَةَ، وَتَصُومَ رَمَضَانَ ‏”‏‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا الإِحْسَانُ قَالَ ‏”‏ الإِحْسَانُ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ، فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ ‏”‏‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَتَى السَّاعَةُ قَالَ ‏”‏ مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ، وَلَكِنْ سَأُحَدِّثُكَ عَنْ أَشْرَاطِهَا إِذَا وَلَدَتِ الْمَرْأَةُ رَبَّتَهَا، فَذَاكَ مِنْ أَشْرَاطِهَا، وَإِذَا كَانَ الْحُفَاةُ الْعُرَاةُ رُءُوسَ النَّاسِ فَذَاكَ مِنْ أَشْرَاطِهَا فِي خَمْسٍ لا يَعْلَمُهُنَّ إِلاَّ اللَّهُ ‏{‏إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الأَرْحَامِ‏}‏ ‏”‏‏.‏ ثُمَّ انْصَرَفَ الرَّجُلُ فَقَالَ ‏”‏ رُدُّوا عَلَىَّ ‏”‏‏.‏ فَأَخَذُوا لِيَرُدُّوا فَلَمْ يَرَوْا شَيْئًا‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ هَذَا جِبْرِيلُ جَاءَ لِيُعَلِّمَ النَّاسَ دِينَهُمْ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Ishak od Džerira, njemu Ebu-Hajjan, a ovom Ebu-Zur‘a, prenoseći od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da se Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, (jednom) pojavio pred ljudima, te mu je prišao jedan čovjek i upitao ga: “Šta je iman?” – “Iman je da vjeruješ u Allaha, Njegove meleke, knjige, poslanike, u susret s Njim i u proživljenje na drugom svijetu”, odgovorio je (Poslanik). “A šta je islam, Allahov Poslaniče?”, upitao je ovaj ponovo. “Da obožavaš Allaha, ništa Mu ne pridružujući, da klanjaš namaz, da dijeliš zekat i da postiš ramazan”, odgovorio je. “A šta je ihsan, Allahov Poslaniče?”, upita ovaj. “Ihsan je da obožvaš Allaha kao da Ga vidiš, jer ako ti Njega ne vidiš, On tebe vidi!”, reče (Poslanik). “A kada će biti Smak svijeta, Allahov Poslaniče?”, upita ovaj. “Upitani ne zna ništa više od onoga koji pita, ali ću ti reći njegove predznake: kada žena sebi rodi gospodaricu – to je jedan od predznaka; kada budu bosi i goli predvodili ljude – i to je jedan od predznaka. Petero niko osim Allaha ne zna: ‘Samo Allah zna kad će Smak svijeta nastupiti, samo On spušta kišu i samo On zna šta je u matericama…’” Tada je taj čovjek otišao, a Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, uzviknu: “Dovedite mi ga!” Krenuli su da ga dovedu, ali ništa nisu vidjeli. Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, tada im reče: “Bijaše to Džibril. Došao je da ljude pouči vjeri.”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏”‏ مَفَاتِيحُ الْغَيْبِ خَمْسٌ ‏”‏ ثُمَّ قَرَأَ ‏{‏إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ‏}‏‏.‏

 

Pričao nam je Jahja b. Sulejman, njemu Ibn-Vehb, ovom Omer b. Muhammed b. Zejd b. Abdullah b. Omer, prenoseći od svoga oca da je Abdullah b. Omer, radijallahu anhu, kazivao kako je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Pet je riznica tajni.” Zatim je proučio: “Samo Allah zna kad će Smak svijeta nastupiti…”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَعْدَدْتُ لِعِبَادِي الصَّالِحِينَ مَا لاَ عَيْنٌ رَأَتْ، وَلاَ أُذُنٌ سَمِعَتْ، وَلاَ خَطَرَ عَلَى قَلْبِ بَشَرٍ ‏”‏‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ اقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ ‏{‏فَلاَ تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ‏}‏‏.‏ وَحَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنِ الأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ اللَّهُ مِثْلَهُ‏.‏ قِيلَ لِسُفْيَانَ رِوَايَةً‏.‏ قَالَ فَأَىُّ شَىْءٍ قَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ قَرَأَ أَبُو هُرَيْرَةَ قُرَّاتِ‏.‏

 

Pričao nam je Alija b. Abdullah, njemu Sufjan, prenoseći od Ebu Zinada, on od A‘redža, a ovaj od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, koji je čuo Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kako govori: “Uzvišeni je Allah rekao: ‘Pripremio sam Svojim robovima ono što nije vidjelo oko, niti je čulo uho, niti je čovjeku na um palo.’” Ebu-Hurejra kaže: “Učite, ako hoćete: ‘I niko ne zna kakve ih skrivene radosti čekaju!’” Pričao nam je Sufjan, njemu Ebu Zinad, prenoseći od A‘redža, a on od Ebu-Hurejre, koji je kazivao: “Allah je rekao…” (slično prethodnom hadisu).Upitali su Sufjana: “Je li predajom?” – “Nego čime drugim?!”, odgovorio je. Ebu-Muavija prenosi od A‘meša, a on od Ebu-Saliha da je Ebu-Hurejra učio: “… skrivene radosti…”


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى أَعْدَدْتُ لِعِبَادِي الصَّالِحِينَ مَا لاَ عَيْنٌ رَأَتْ، وَلاَ أُذُنٌ سَمِعَتْ، وَلاَ خَطَرَ عَلَى قَلْبِ بَشَرٍ، ذُخْرًا، بَلْهَ مَا أُطْلِعْتُمْ عَلَيْهِ ‏”‏‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ ‏{‏فَلاَ تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ‏}‏

 

Pričao mi je Ishak b. Nasr, njemu Ebu-Usama, prenoseći od A‘meša, kojem je pričao Ebu-Salih, prenoseći od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem., (da je rekao): “Uzvišeni je Allah rekao: ‘Pripremio sam za Svoje dobre robove ono što nije vidjelo oko, niti je čulo uho, niti je čovjeku palo na pamet, kao prilog, a da se ne govori o onome što će im se pokazati.’” Vjerovjesnik je zatim proučio: “I niko ne zna kakve ih skrivene radosti čekaju…”


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُلَيْحٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ هِلاَلِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ مَا مِنْ مُؤْمِنٍ إِلاَّ وَأَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِهِ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ، اقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ ‏{‏النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ‏}‏ فَأَيُّمَا مُؤْمِنٍ تَرَكَ مَالاً فَلْيَرِثْهُ عَصَبَتُهُ مَنْ كَانُوا، فَإِنْ تَرَكَ دَيْنًا أَوْ ضِيَاعًا فَلْيَأْتِنِي وَأَنَا مَوْلاَهُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Ibrahim b. Munzir, njemu Muhammed b. Fulejh, njemu njegov otac, a ovom Hilal b. Ali, prenoseći od Abdur-Rahmana b. Ebu-Amre, a on od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Nema nijednog vjernika, a da mu ja nisam preči od drugih ljudi i na dunjaluku i na ahiretu. Ako hoćete, učite: ‘Vjerovjesnik treba da bude preči vjernicima nego oni sami sebi…’, pa koji god vjernik ostavi imetak – neka ga naslijedi rodbina, ako je ima; a ako ostavi dug ili ukućane, neka mi se to dostavi, jer sam ja njegov zaštitnik.”


 

حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ الْمُخْتَارِ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي سَالِمٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ زَيْدَ بْنَ حَارِثَةَ، مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا كُنَّا نَدْعُوهُ إِلاَّ زَيْدَ ابْنَ مُحَمَّدٍ حَتَّى نَزَلَ الْقُرْآنُ ‏{‏ادْعُوهُمْ لآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ‏}‏‏.‏

 

Pričao nam je Mualla b. Esed, njemu Abdul-Aziz b. Muhtar, ovom Musa b. Ukba, a njemu Salim, prenoseći od Abdullaha b. Omera, radijallahu anhu, (koji kaže): “Zejda b. Harisu, oslobođenog roba Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, zvali smo Zejd, sin Muhammedov, sve dok nije objavljen ajet: ‘Zovite ih po očevima njihovim – to je kod Allaha ispravnije…’”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ ثُمَامَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نُرَى هَذِهِ الآيَةَ نَزَلَتْ فِي أَنَسِ بْنِ النَّضْرِ ‏{‏مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ‏}‏‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Beššar, njemu Muhammed b. Abdullah el-Ensari, ovom njegov otac, prenoseći od Semame, a on od Enesa b. Malika, radijallahu anhu, da je rekao: “Smatramo da je u povodu slučaja Enesa b. Nadra objavljen ovaj ajet: ‘Ima vjernika koji ispunjavaju zavjet dat Allahu; ima ih koji su poginuli, a ima i onih koji to očekuju– ništa nisu izmijenili.’”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي خَارِجَةُ بْنُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ، قَالَ لَمَّا نَسَخْنَا الصُّحُفَ فِي الْمَصَاحِفِ فَقَدْتُ آيَةً مِنْ سُورَةِ الأَحْزَابِ، كُنْتُ أَسْمَعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَؤُهَا، لَمْ أَجِدْهَا مَعَ أَحَدٍ إِلاَّ مَعَ خُزَيْمَةَ الأَنْصَارِيِّ، الَّذِي جَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَهَادَتَهُ شَهَادَةَ رَجُلَيْنِ ‏{‏مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ‏}‏

 

Pričao nam je Ebu Jeman, njemu Šuajb, prenoseći od Zuhrija, a on od Haridže b. Zejda b. Sabita da je Zejd b. Sabit, radijallahu anhu, rekao: “Kada smo prepisivali stranice u mushafe, zagubio sam ajet iz poglavlja El-Ahzab – a često sam slušao Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kako ga uči – i našao sam ga jedino kod Huzejme Ensarija, čije je svjedočenje Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, smatrao ravnim svjedočenju dvojice ljudi: ‘Ima vjernika koji ispunjavaju zavjet dat Allahu; ima ih koji su poginuli, a ima i onih koji to očekuju – ništa nisu izmijenili.’”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ عَائِشَةَ، رضى الله عنها زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَهَا حِينَ أَمَرَ اللَّهُ أَنْ يُخَيِّرَ أَزْوَاجَهُ، فَبَدَأَ بِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ إِنِّي ذَاكِرٌ لَكِ أَمْرًا فَلاَ عَلَيْكِ أَنْ تَسْتَعْجِلِي حَتَّى تَسْتَأْمِرِي أَبَوَيْكِ ‏”‏، وَقَدْ عَلِمَ أَنَّ أَبَوَىَّ لَمْ يَكُونَا يَأْمُرَانِي بِفِرَاقِهِ، قَالَتْ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ إِنَّ اللَّهَ قَالَ ‏{‏يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ‏}‏ ‏”‏‏.‏ إِلَى تَمَامِ الآيَتَيْنِ فَقُلْتُ لَهُ فَفِي أَىِّ هَذَا أَسْتَأْمِرُ أَبَوَىَّ فَإِنِّي أُرِيدُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الآخِرَةَ‏.‏

 

Pričao nam je Ebul Jeman, a njemu Šuajb, prenoseći od Zuhrija, on od Ebu-Seleme b. Abdur-Rahmana, a ovaj od Aiše, radijallahu anhu, supruge Vjerovjesnikove, sallallahu alejhi ve sellem, (da je kazivala): “Kada mu je Allah naredio da njegove žene načine izbor, Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, počeo je sa mnom. Došao je i rekao mi: ‘Ja ti spominjem jedno, a ti nemoj žuriti dok se ne posavjetuješ sa svojim roditeljima.’ Znao je da mi roditelji neće dopustiti razvod s njim. Potom je rekao: ‘O Vjerovjesniče, reci ženama svojim: ‘Ako želite život na ovom svijetu i njegov sjaj, onda se odlučite: dat ću vam pristojnu otpremninu i lijepo ću vas otpustiti. A ako želite Allaha, i Poslanika Njegova, i onaj svijet – pa, Allah je, doista, onima među vama koje čine dobra djela pripremio nagradu veliku.’’ – ‘O čemu da se savjetujem sa svojim roditeljima? Ja želim Allaha, Njegovog Poslanika i onaj svijet!’, rekoh mu.”


 

وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لَمَّا أُمِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِتَخْيِيرِ أَزْوَاجِهِ بَدَأَ بِي فَقَالَ ‏”‏ إِنِّي ذَاكِرٌ لَكِ أَمْرًا فَلاَ عَلَيْكِ أَنْ لاَ تَعْجَلِي حَتَّى تَسْتَأْمِرِي أَبَوَيْكِ ‏”‏‏.‏ قَالَتْ وَقَدْ عَلِمَ أَنَّ أَبَوَىَّ لَمْ يَكُونَا يَأْمُرَانِي بِفِرَاقِهِ، قَالَتْ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ إِنَّ اللَّهَ جَلَّ ثَنَاؤُهُ قَالَ ‏{‏يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا‏}‏ إِلَى ‏{‏أَجْرًا عَظِيمًا‏}‏ ‏”‏‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ فَفِي أَىِّ هَذَا أَسْتَأْمِرُ أَبَوَىَّ فَإِنِّي أُرِيدُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الآخِرَةَ، قَالَتْ ثُمَّ فَعَلَ أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ مَا فَعَلْتُ‏.‏ تَابَعَهُ مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَأَبُو سُفْيَانَ الْمَعْمَرِيُّ عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ‏.‏

 

Pričao nam je Lejs, njemu Junus, ovom Ibn-Šihab, prenoseći od Ebu-Seleme b. Abdur-Rahmana da je Aiša, radijallahu anhu, supruga Vjerovjesnikova, sallallahu alejhi ve sellem, rekla: “Kada je naređeno Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, da omogući svojim ženama da izaberu, on je počeo razgovor sa mnom rekavši: ‘Spominjem ti jedno; ne treba da žuriš dok se ne posavjetuješ sa svojim roditeljima.’ On je već znao da mi roditelji neće savjetovati razvod. Zatim je rekao: ‘Uzvišeni Allah kaže: ‘O Vjerovjesniče, reci ženama svojim: ‘Ako želite život na ovom svijetu i njegov sjaj, onda se odlučite: dat ću vam pristojnu otpremninu i lijepo ću vas otpustiti. A ako želite Allaha, i Poslanika Njegova, i onaj svijet – pa, Allah je, doista, onima među vama koje čine dobra djela pripremio nagradu veliku.’’ – ‘Zbog čega da se o ovom savjetujem sa svojim roditeljima?! Ja, doista, želim Allaha, Njegovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, i onaj svijet!’, rekoh. Zatim su i ostale Vjerovjesnikove, sallallahu alejhi ve sellem, žene učinile ono što sam ja učinila.” S ovim predanjem slaže se predanje Musaa b. A‘jena, koji prenosi od Ma‘mera, on od Zuhrija, a ovaj od Ebu-Seleme, kome su prenijeli Abdur-Rezzak i Ebu-Sufjan Ma‘meri, od Ma‘mera, ovaj od Zuhrija, on od Urve, a on od Aiše.


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ هَذِهِ، الآيَةَ ‏{‏وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ‏}‏ نَزَلَتْ فِي شَأْنِ زَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ وَزَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Abdur-Rahim, njemu Mualla b. Mensur, prenoseći od Hammada b. Zejda, kome je pričao Sabit, prenoseći od Enesa b. Malika, radijallahu anhu, da je ajet: “… u sebi si skrivao ono što će Allah objelodaniti…” – objavljen povodom slučaja Zejnebe b. Džahš i Zejda b. Harise.


 

حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ هِشَامٌ حَدَّثَنَا عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كُنْتُ أَغَارُ عَلَى اللاَّتِي وَهَبْنَ أَنْفُسَهُنَّ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَقُولُ أَتَهَبُ الْمَرْأَةُ نَفْسَهَا فَلَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏تُرْجِئُ مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشَاءُ وَمَنِ ابْتَغَيْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكَ‏}‏ قُلْتُ مَا أُرَى رَبَّكَ إِلاَّ يُسَارِعُ فِي هَوَاكَ‏.‏

 

Pričao nam je Zekerijja b. Jahja, njemu Ebu-Usama, ovom Hišam, a njemu njegov otac, prenoseći od Aiše, radijallahu anhu, da je rekla: “Bila sam ljubomorna na one koje su sebe poklonile Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, i rekla: ‘Zar žena može sebe pokloniti?!’ Nakon što je Uzvišeni Allah objavio: ‘Možeš zanemariti one među njima koje hoćeš i možeš pozvati sebi onu koju hoćeš, a možeš zatražiti onu koju si udaljio; nijedno od toga nije tvoj grijeh…’ – rekla sam: ‘Vidim da ti Gospodar tvoj udovoljava u onome što zaželiš!’”


 

حَدَّثَنَا حِبَّانُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، عَنْ مُعَاذَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَسْتَأْذِنُ فِي يَوْمِ الْمَرْأَةِ مِنَّا بَعْدَ أَنْ أُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏تُرْجِئُ مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشَاءُ وَمَنِ ابْتَغَيْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكَ‏}‏‏.‏ فَقُلْتُ لَهَا مَا كُنْتِ تَقُولِينَ قَالَتْ كُنْتُ أَقُولُ لَهُ إِنْ كَانَ ذَاكَ إِلَىَّ فَإِنِّي لاَ أُرِيدُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ أُوثِرَ عَلَيْكَ أَحَدًا‏.‏ تَابَعَهُ عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ سَمِعَ عَاصِمًا‏.‏

 

Pričao mi je Hibban b. Musa, njemu Abdullah, a ovom Asim b. El-Ahvel, prenoseći od Muaze, a ona od Aiše, radijallahu anhu, (koja kaže): “Nakon što je objavljen ajet: ‘Možeš zanemariti one među njima koje hoćeš i možeš pozvati sebi onu koju hoćeš, a možeš zatražiti onu koju si udaljio; nijedno od toga nije tvoj grijeh…’ – Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, zatražio je dopuštenje za dan (koji pripada nekoj drugoj od nas), pa sam je (tu ženu) upitala: ‘Šta si ti rekla?’ – ‘Rekla sam mu: ‘Ako je na mene red, Allahov Poslaniče, ja ne želim da bilo koju drugu izabereš!’’, odgovorila je.” Saglasna su značenja ovog i hadisa Abbada b. Abbada, koji je čuo od Asima.


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، يَدْخُلُ عَلَيْكَ الْبَرُّ وَالْفَاجِرُ، فَلَوْ أَمَرْتَ أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ بِالْحِجَابِ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ آيَةَ الْحِجَابِ‏.‏

 

Pričao nam je Musedded, prenoseći od Jahjaa, on od Humejda, a ovaj od Enesa, radijallahu anhu, koji je čuo Omera, radijallahu anhu, kako govori: “Rekao sam: ‘Allahov Poslaniče, kada bi naredio majkama vjernika da stave prekrivače, jer kod tebe ulazi i dobar i loš!’ Allah je (tada) objavio ajet o zastiranju.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيُّ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُ، حَدَّثَنَا أَبُو مِجْلَزٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا تَزَوَّجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَيْنَبَ ابْنَةَ جَحْشٍ دَعَا الْقَوْمَ، فَطَعِمُوا ثُمَّ جَلَسُوا يَتَحَدَّثُونَ وَإِذَا هُوَ كَأَنَّهُ يَتَهَيَّأُ لِلْقِيَامِ فَلَمْ يَقُومُوا، فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ قَامَ، فَلَمَّا قَامَ قَامَ مَنْ قَامَ، وَقَعَدَ ثَلاَثَةُ نَفَرٍ فَجَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِيَدْخُلَ فَإِذَا الْقَوْمُ جُلُوسٌ ثُمَّ إِنَّهُمْ قَامُوا، فَانْطَلَقْتُ فَجِئْتُ فَأَخْبَرْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُمْ قَدِ انْطَلَقُوا، فَجَاءَ حَتَّى دَخَلَ، فَذَهَبْتُ أَدْخُلُ فَأَلْقَى الْحِجَابَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ‏}‏ الآيَةَ

 

Pričao nam je Muhammed b. Abdullah Rekaši, njemu Mu‘temir b. Sulejman, ovom njegov otac, a njemu Ebu-Midžlez, prenoseći od Enesa b. Malika, radijallahu anhu, da je rekao: “Kada se Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, oženio Zejnebom b. Džahš, pozvao je ljude. Oni su se počastili, a onda sjedili i razgovarali. Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem,kao da se pripremao da ustane, a oni nisu ustali,kada je to vidio ustao je. Kada je ustao, ustali su,ovi koji su ustali, ali su trojica ostala sjediti. Nakon toga došao je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, s namjerom da uđe,kad narod još uvjek sjedi. Potom su oni ustali, pa sam ustao obavijestio Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, da su i oni (ona trojica) otišli, pa je on tada došao, dok nije ušao, ja krenuh da uđem, ali je on stavio pregradu između mene i sebe. Tada je Allah objavio: ‘O vjernici, ne ulazite u sobe Vjerovjesnikove, osim ako vam se dopusti radi jela, ali ne da čekate dok se ono zgotovi; tek kada budete pozvani, onda uđite…’”


 

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَا أَعْلَمُ النَّاسِ، بِهَذِهِ الآيَةِ آيَةِ الْحِجَابِ، لَمَّا أُهْدِيَتْ زَيْنَبُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَتْ مَعَهُ فِي الْبَيْتِ، صَنَعَ طَعَامًا، وَدَعَا الْقَوْمَ، فَقَعَدُوا يَتَحَدَّثُونَ، فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْرُجُ، ثُمَّ يَرْجِعُ، وَهُمْ قُعُودٌ يَتَحَدَّثُونَ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلاَّ أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ‏}‏ فَضُرِبَ الْحِجَابُ، وَقَامَ الْقَوْمُ‏.‏

 

Pričao nam je Sulejman b. Harb, njemu Hammad b. Zejd, prenoseći od Ejjuba, a on od Ebu-Kilabe da je Enes b. Malik, radijallahu anhu, rekao: “Ja najbolje poznajem ovaj ajet (o zastiranju). Nakon što je Zejneb b. Džahš bila poklonjena Allaovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, bila je s njim u kući u kojoj se spravljala hrana. U tu su kuću pozvani ljudi, te su sjedili i razgovarali. Vjerovjesnik bi, sallallahu alejhi ve sellem, izlazio, a zatim ulazio, dok su oni sjedili i razgovarali. Tada je Uzvišeni Allah objavio: ‘O vjernici, ne ulazite u sobe Vjerovjesnikove, osim ako vam se dopusti radi jela, ali ne da čekate dok se ono zgotovi; tek kada budete pozvani, onda uđite, i pošto jedete, raziđite se ne upuštajući se jedni s drugima u razgovor. To smeta Vjerovjesniku, a on se stidi da vam to rekne, a Allah se ne stidi istine. A ako od njih nešto tražite, tražite to od njih iza zastora…’ Bio je stavljen zastor, i narod je otišao.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بُنِيَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِزَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ بِخُبْزٍ وَلَحْمٍ فَأُرْسِلْتُ عَلَى الطَّعَامِ دَاعِيًا فَيَجِيءُ قَوْمٌ فَيَأْكُلُونَ وَيَخْرُجُونَ، ثُمَّ يَجِيءُ قَوْمٌ فَيَأْكُلُونَ وَيَخْرُجُونَ، فَدَعَوْتُ حَتَّى مَا أَجِدُ أَحَدًا أَدْعُو فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَا أَجِدُ أَحَدًا أَدْعُوهُ قَالَ ارْفَعُوا طَعَامَكُمْ، وَبَقِيَ ثَلاَثَةُ رَهْطٍ يَتَحَدَّثُونَ فِي الْبَيْتِ، فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَانْطَلَقَ إِلَى حُجْرَةِ عَائِشَةَ فَقَالَ ‏ “‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ‏”‏‏.‏ فَقَالَتْ وَعَلَيْكَ السَّلاَمُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ، كَيْفَ وَجَدْتَ أَهْلَكَ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ فَتَقَرَّى حُجَرَ نِسَائِهِ كُلِّهِنَّ، يَقُولُ لَهُنَّ كَمَا يَقُولُ لِعَائِشَةَ، وَيَقُلْنَ لَهُ كَمَا قَالَتْ عَائِشَةُ، ثُمَّ رَجَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا ثَلاَثَةُ رَهْطٍ فِي الْبَيْتِ يَتَحَدَّثُونَ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم شَدِيدَ الْحَيَاءِ، فَخَرَجَ مُنْطَلِقًا نَحْوَ حُجْرَةِ عَائِشَةَ فَمَا أَدْرِي آخْبَرْتُهُ أَوْ أُخْبِرَ أَنَّ الْقَوْمَ خَرَجُوا، فَرَجَعَ حَتَّى إِذَا وَضَعَ رِجْلَهُ فِي أُسْكُفَّةِ الْبَابِ دَاخِلَةً وَأُخْرَى خَارِجَةً أَرْخَى السِّتْرَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ، وَأُنْزِلَتْ آيَةُ الْحِجَابِ‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Ma‘mer, njemu Abdul Varis, a ovom Abdul-Aziz b. Suhejb, prenoseći od Enesa, radijallahu anhu, koji je kazivao: “Kada se Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, oženio Zejnebom b. Džahš, pripremljeni su hljeb i meso, a ja sam poslan da pozovem na gozbu. Došla je jedna grupa ljudi i jela, a zatim izišla. Potom je došla druga grupa. I ona je jela, a zatim izišla. Ja sam zvao svakoga, i nikoga nisam ostavio nepozvana. ‘Allahov Poslaniče’, rekoh, ‘sve sam pozvao.’ – ‘Dignite onda hranu!’, reče on. Trojica ljudi ostala su u kući razgovarajući, a Vjerovjesnik je, sallallahu alejhi ve sellem, izišao i uputio se u Aišinu, radijallahu anhu, sobu. ‘Neka je selam i Allahova milost na vas, časna porodico!’, reče on, a ona odgovori: ‘Neka je selam i Allahova milost na tebe! Kako si našao svoju porodicu, Allah te blagoslovio!’ Poslanik je prošao kroz sobe svojih žena govoreći im ono što je rekao Aiši, radijallahu anhu, a one su njemu odgovarale isto ono što mu je odgovorila Aiša, radijallahu anhu Nakon toga Vjerovjesnik se, sallallahu alejhi ve sellem, vratio i zatekao tri osobe kako razgovaraju u njegovoj sobi. Bio je izuzetno stidan, pa je izišao i uputio se ka Aišinoj, radijallahu anhu, sobi. Ne znam jesam li ga ja obavijestio, ili je već bio obaviješten, da su se ljudi razišli, pa se vratio. Kada je stavio jednu svoju nogu na prag vrata s unutrašnje strane, dok mu je druga bila vani, spustio je zastor između mene i sebe. Tada je objavljen ajet o pokrivanju.”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ السَّهْمِيُّ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَوْلَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ بَنَى بِزَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ فَأَشْبَعَ النَّاسَ خُبْزًا وَلَحْمًا ثُمَّ خَرَجَ إِلَى حُجَرِ أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ كَمَا كَانَ يَصْنَعُ صَبِيحَةَ بِنَائِهِ فَيُسَلِّمُ عَلَيْهِنَّ وَيَدْعُو لَهُنَّ وَيُسَلِّمْنَ عَلَيْهِ وَيَدْعُونَ لَهُ فَلَمَّا رَجَعَ إِلَى بَيْتِهِ رَأَى رَجُلَيْنِ جَرَى بِهِمَا الْحَدِيثُ، فَلَمَّا رَآهُمَا رَجَعَ عَنْ بَيْتِهِ، فَلَمَّا رَأَى الرَّجُلاَنِ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجَعَ عَنْ بَيْتِهِ وَثَبَا مُسْرِعَيْنِ، فَمَا أَدْرِي أَنَا أَخْبَرْتُهُ بِخُرُوجِهِمَا أَمْ أُخْبِرَ فَرَجَعَ حَتَّى دَخَلَ الْبَيْتَ، وَأَرْخَى السِّتْرَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ وَأُنْزِلَتْ آيَةُ الْحِجَابِ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى حَدَّثَنِي حُمَيْدٌ سَمِعَ أَنَسًا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Pričao nam je Ishak b. Mensur, njemu Abdullah b. Bekr Sehmi, a ovom Humejd, prenoseći od Enesa, radijallahu anhu, da je rekao: “Kada se oženio Zejnebom b. Džahš, Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, pripremio je jelo. Ljudi su se najeli hljeba i mesa, a on je krenuo u sobe majki vjernika, kao što je (uvijek) činio ujutro kada bi se oženio. Nazivao im je selam i učio im dovu, a one su na selam uzvraćale i dovu mu učile. Kada se vratio kući, ugledao je dvojicu ljudi kako pričaju. Vidjevši to, udaljio se od svoje kuće. Nakon što su to primijetila, ova su dva čovjeka brzo ustala. Ne znam jesam li ga ja obavijestio o njihovom izlasku, ili je o tome već bio obaviješten, te se vratio i ušao u kuću, a između mene i njega spustio je zastor. Tada je objavljen ajet o zastiranju.” Ibrahim b. Ebu-Merjem kaže: “Kazivao nam je Jahja, a njemu Humejd da je čuo od Enesa, radijallahu anhu, a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, ovaj hadis.”


 

حَدَّثَنِي زَكَرِيَّاءُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ خَرَجَتْ سَوْدَةُ بَعْدَ مَا ضُرِبَ الْحِجَابُ لِحَاجَتِهَا، وَكَانَتِ امْرَأَةً جَسِيمَةً لاَ تَخْفَى عَلَى مَنْ يَعْرِفُهَا، فَرَآهَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَقَالَ يَا سَوْدَةُ أَمَا وَاللَّهِ مَا تَخْفَيْنَ عَلَيْنَا، فَانْظُرِي كَيْفَ تَخْرُجِينَ، قَالَتْ فَانْكَفَأَتْ رَاجِعَةً، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِي، وَإِنَّهُ لَيَتَعَشَّى‏.‏ وَفِي يَدِهِ عَرْقٌ فَدَخَلَتْ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي خَرَجْتُ لِبَعْضِ حَاجَتِي فَقَالَ لِي عُمَرُ كَذَا وَكَذَا‏.‏ قَالَتْ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ ثُمَّ رُفِعَ عَنْهُ وَإِنَّ الْعَرْقَ فِي يَدِهِ مَا وَضَعَهُ فَقَالَ ‏ “‏ إِنَّهُ قَدْ أُذِنَ لَكُنَّ أَنْ تَخْرُجْنَ لِحَاجَتِكُنَّ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Zekerijja b. Jahja, a njemu Ebu-Usama, prenoseći od Hišama, on od svoga oca, a ovaj od Aiše, radijallahu anhu, da je rekla: “Nakon što je propisano zastiranje, izišla je Sevda da obavi svoju potrebu, a bila je krupna žena i bila je prepoznatljiva za svakog ko ju je poznavao. Kada ju je Omer b. Hattab ugledao, reče joj: ‘Sevdo, tako mi Allaha, mi znamo ko si ti, pa vodi računa kako izlaziš!‘ Vratila se ponovo‘a Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, bio je u mojoj sobi; večerao je, i u ruci mu je bila oglodana kost. Ušla je i rekla: ‘Allahov Poslaniče, izišla sam da obavim neku svoju potrebu, pa mi je Omer rekao to i to?‘Tada mu je Allah objavio te je završio objavljivanje, a on je još u svojoj ruci držao oglodanu kost, ne ostavljajući je: ‘Vama se dozvoljava da izlazite kada se za to ukaže potreba!‘”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتِ اسْتَأْذَنَ عَلَىَّ أَفْلَحُ أَخُو أَبِي الْقُعَيْسِ بَعْدَ مَا أُنْزِلَ الْحِجَابُ، فَقُلْتُ لاَ آذَنُ لَهُ حَتَّى أَسْتَأْذِنَ فِيهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَإِنَّ أَخَاهُ أَبَا الْقُعَيْسِ لَيْسَ هُوَ أَرْضَعَنِي، وَلَكِنْ أَرْضَعَتْنِي امْرَأَةُ أَبِي الْقُعَيْسِ، فَدَخَلَ عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ أَفْلَحَ أَخَا أَبِي الْقُعَيْسِ اسْتَأْذَنَ، فَأَبَيْتُ أَنْ آذَنَ حَتَّى أَسْتَأْذِنَكَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ وَمَا مَنَعَكِ أَنْ تَأْذَنِي عَمُّكِ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الرَّجُلَ لَيْسَ هُوَ أَرْضَعَنِي، وَلَكِنْ أَرْضَعَتْنِي امْرَأَةُ أَبِي الْقُعَيْسِ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ ائْذَنِي لَهُ فَإِنَّهُ عَمُّكِ، تَرِبَتْ يَمِينُكِ ‏”‏‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ فَلِذَلِكَ كَانَتْ عَائِشَةُ تَقُولُ حَرِّمُوا مِنَ الرَّضَاعَةِ مَا تُحَرِّمُونَ مِنَ النَّسَبِ‏.‏

 

Pričao nam je Ebul Jeman, njemu Šuajb, prenoseći od Zuhrija, a on od Urve b. Zubejra da je Aiša, radijallahu anhu, kazivala: “Efleh, brat Ebu Kuajsov, zatražio je od mene, nakon što je objavljen ajet o zastiranju, dopuštenje da uđe. Nisam mu dopustila dok za to nisam zatražila dopuštenje od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, jer njegov brat Ebu Kuajs nije sa mnom bio u rodbinskim odnosima po mlijeku, budući da me je zadojila Ebu Kuajsova žena. Ušao je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, te mu rekoh: Allahov Poslaniče, Efleh, brat Ebu Kuajsov, tražio je od mene dopuštenje da uđe, ali mu nisam dopustila dok se s tobom ne posavjetujem. ‘Šta te sprečava da dopustiš ulazak svome amidži?’, upita Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem ‘Allahov Poslaniče’, rekoh, ‘ovaj me čovjek nije zadojio, već me je zadojila Ebu Kuajsova žena!’ – ‘Daj mu dopuštenje jer je on tvoj amidža, Allah ti dao svako dobro!’, reče on.” Urva kaže: “Zbog toga je Aiša govorila: ‘Zabranjujte po srodstvu dojenja kao što zabranjujete po srodstvu krvi.’”


 

حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَمَّا السَّلاَمُ عَلَيْكَ فَقَدْ عَرَفْنَاهُ فَكَيْفَ الصَّلاَةُ قَالَ ‏ “‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Seid b. Jahja, njemu njegov otac, a ovom Mis‘ar, prenoseći od Hakema, on od Ibn-Ebu-Lejle, a ovaj od Ka‘ba b. Udžre, radijallahu anhu, (da je rekao): “Upitali su Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem: ‘Allahov Poslaniče, što se tiče (donošenja) selama na tebe – to znamo, ali kako donositi salavat na tebe?’ – ‘Recite: ‘Gospodaru, blagoslovi Muhammeda i porodicu Muhammedovu kao što si blagoslovio porodicu Ibrahimovu, Ti si hvaljen i slavljen! Gospodaru, usreći Muhammeda i porodicu Muhammedovu kao što si usrećio porodicu Ibrahimovu, Ti si hvaljen i slavljen!’’, reče on.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا التَّسْلِيمُ فَكَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ قَالَ ‏”‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ عَبْدِكَ وَرَسُولِكَ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ ‏”‏‏.‏ قَالَ أَبُو صَالِحٍ عَنِ اللَّيْثِ ‏”‏ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Jusuf, njemu Lejs, a ovom Ibn Had, prenoseći od Abdullaha b. Habbaba, a on od Ebu-Seida Hudrija, radijallahu anhu, da je kazivao: “Upitali smo: ‘Ovo je selam, Allahov Poslaniče, a kako ćemo donositi salavat na tebe?’ – ‘Recite: ‘Gospodaru, salavat podari Muhammedu, Tvome robu i poslaniku, kao što si ga podario porodici Ibrahimovoj, i blagoslovi Muhammeda i porodicu Muhammedovu kao što si blagoslovio Ibrahima!’’, odgovori on.” Ebu-Salih, prenoseći od Lejsa, kaže: “… Muhammeda i porodicu Muhammedovu kao što si blagoslovio porodicu Ibrahimovu!”


 

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي حَازِمٍ، وَالدَّرَاوَرْدِيُّ، عَنْ يَزِيدَ، وَقَالَ، ‏ “‏ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَآلِ إِبْرَاهِيمَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je je Ibrahim b. Hamza, a njemu Ibn-Ebu-Hazim Deraverdi, prenoseći od Jezida: “… kao što si salavat donio na Ibrahima, i blagoslovi Muhammeda i porodicu Muhammedovu kao što si blagoslovio Ibrahima i porodicu Ibrahimovu!”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا عَوْفٌ، عَنِ الْحَسَنِ، وَمُحَمَّدٍ، وَخِلاَسٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ إِنَّ مُوسَى كَانَ رَجُلاً حَيِيًّا، وَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَكُونُوا كَالَّذِينَ آذَوْا مُوسَى فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قَالُوا وَكَانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجِيهًا‏}‏‏”‏

 

Pričao nam je Ishak b. Ibrahim, njemu Revh b. Ubada, a ovom Avf, prenoseći od Hasana, Muhammeda i Hilasa, a oni od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je rekao: “Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Musa je, doista, bio stidan čovjek! O tome govore riječi Uzvišenog: ‘O vjernici, ne budite kao oni koji su Musaa uznemiravali, pa ga je Allah oslobodio onoga što su oni govorili, i on kod Allaha ugled uživa.’’”


 

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو، قَالَ سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ إِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ إِذَا قَضَى اللَّهُ الأَمْرَ فِي السَّمَاءِ ضَرَبَتِ الْمَلاَئِكَةُ بِأَجْنِحَتِهَا خُضْعَانًا لِقَوْلِهِ كَأَنَّهُ سِلْسِلَةٌ عَلَى صَفْوَانٍ فَإِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قَالُوا مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ، قَالُوا لِلَّذِي قَالَ الْحَقَّ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ فَيَسْمَعُهَا مُسْتَرِقُ السَّمْعِ، وَمُسْتَرِقُ السَّمْعِ هَكَذَا بَعْضُهُ فَوْقَ بَعْضٍ ـ وَوَصَفَ سُفْيَانُ بِكَفِّهِ فَحَرَفَهَا وَبَدَّدَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ ـ فَيَسْمَعُ الْكَلِمَةَ، فَيُلْقِيهَا إِلَى مَنْ تَحْتَهُ ثُمَّ يُلْقِيهَا الآخَرُ إِلَى مَنْ تَحْتَهُ، حَتَّى يُلْقِيَهَا عَلَى لِسَانِ السَّاحِرِ أَوِ الْكَاهِنِ، فَرُبَّمَا أَدْرَكَ الشِّهَابُ قَبْلَ أَنْ يُلْقِيَهَا، وَرُبَّمَا أَلْقَاهَا قَبْلَ أَنْ يُدْرِكَهُ، فَيَكْذِبُ مَعَهَا مِائَةَ كَذْبَةٍ، فَيُقَالُ أَلَيْسَ قَدْ قَالَ لَنَا يَوْمَ كَذَا وَكَذَا كَذَا وَكَذَا فَيُصَدَّقُ بِتِلْكَ الْكَلِمَةِ الَّتِي سَمِعَ مِنَ السَّمَاءِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Humejdi, njemu Sufjan, a ovom Amr, koji kaže da je čuo od Ikrime, a on od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je rekao: “Allahov je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Kada Allah nešto odluči na nebu, meleci udare svojim krilima iz pokornosti Njegovim riječima, kao da su ona metalni lanac kojim se udara po kamenu, a kad iz njihovih srca nestane straha, oni upitaju: ‘Šta je to rekao Gospodar vaš?’ – ‘Istinu’, odgovorit će onome koji pita, ‘a On je Uzvišen i Velik!’ Taj govor čuje onaj koji tajno prisluškuje – a oni su ovako postavljeni jedan iznad drugog’ (Sufjan je to opisao tako što je šaku prevrnuo i razdvojio prste) – ‘pa čuje riječ i prenese je onome koji je ispod njega, a on je proslijedi onome ispod njega, sve dok ne dođe na jezik sihirbaza ili vračara. Postoji mogućnost da ga pogodi svjetlica prije nego što je proslijedi, a postoji i mogućnost da on na nju doda stotinu laži prije negoli ga ona stigne, te se kaže: ‘Nije li nam već rekao toga i toga, i toga i toga dana?!’ Tako se povjeruje zbog te riječi koja se čula s neba.’”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَازِمٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ صَعِدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الصَّفَا ذَاتَ يَوْمٍ فَقَالَ ‏”‏ يَا صَبَاحَاهْ ‏”‏ فَاجْتَمَعَتْ إِلَيْهِ قُرَيْشٌ قَالُوا مَا لَكَ قَالَ ‏”‏ أَرَأَيْتُمْ لَوْ أَخْبَرْتُكُمْ أَنَّ الْعَدُوَّ يُصَبِّحُكُمْ أَوْ يُمَسِّيكُمْ أَمَا كُنْتُمْ تُصَدِّقُونِي ‏”‏‏.‏ قَالُوا بَلَى‏.‏ قَالَ ‏”‏ فَإِنِّي نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَىْ عَذَابٍ شَدِيدٍ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ أَبُو لَهَبٍ تَبًّا لَكَ أَلِهَذَا جَمَعْتَنَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ‏}‏‏.‏

 

Pričao nam je Ali b. Abdullah, njemu Muhammed b. Hazim, a ovom A‘meš, prenoseći od Amra b. Murre, on od Seida b. Džubejra, a ovaj od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je rekao: “Jednog dana popeo se Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, na brežuljak Safa i povikao: ‘Opasnost, pažnja!’ Kurejševići su se okupili i upitali: ‘Šta ti je?’ – ‘Šta mislite’, reče on, ‘kada bih vas obavijestio da će vas neprijatelj napasti ujutro ili navečer, da li biste mi povjerovali?’ – ‘Svakako’, odgovoriše oni. Tada im on reče: ‘Ja vas samo prije teške kazne opominjem!’ – ‘propao dabogda’, uzviknu na to Ebu-Leheb, ‘zar si nas zbog ovoga sakupio?!’ Tada je Allah objavio: ‘Neka propadne Ebu-Leheb!’”


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ عِنْدَ غُرُوبِ الشَّمْسِ فَقَالَ ‏”‏ يَا أَبَا ذَرٍّ أَتَدْرِي أَيْنَ تَغْرُبُ الشَّمْسُ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ قَالَ ‏”‏ فَإِنَّهَا تَذْهَبُ حَتَّى تَسْجُدَ تَحْتَ الْعَرْشِ، فَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى ‏{‏وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ‏}‏‏”‏

 

Pričao nam je Ebu-Nuajm, njemu A‘meš, prenoseći od Ibrahima Tejmija, on od svoga oca, a ovaj od Ebu-Zerra, radijallahu anhu, koji je rekao: “Bio sam s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, u džamiji kada je Sunce zalazilo, pa me je upitao: ‘Znaš li gdje sunce zalazi, Ebu-Zerre?’ – ‘Allah i Njegov Poslanik najbolje znaju!’, odgovorio sam. ‘Sunce se kreće sve dok sedždu ne učini ispod Allahovog prijestolja (Arša). O tome govore riječi Uzvišenog: ‘I sunce se kreće do svoje određene granice – to je odredba Silnoga i Sveznajućeg’’, reče on.”


 

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَى ‏{‏وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا‏}‏ قَالَ ‏”‏ مُسْتَقَرُّهَا تَحْتَ الْعَرْشِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Humejdi, njemu Veki‘, a ovom A‘meš, prenoseći od Ibrahima Tejmija, on od svoga oca, a ovaj od Ebu-Zerra, radijallahu anhu, da je rekao: “Pitao sam Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, o riječima Uzvišenog: ‘I sunce se kreće do svoje određene granice…’ – pa mi je odgovorio: ‘Njegova je određena granica pod Allahovim prijestoljem (Aršom).’”


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ مَا يَنْبَغِي لأَحَدٍ أَنْ يَكُونَ خَيْرًا مِنِ ابْنِ مَتَّى ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Kutejba b. Seid, njemu Džerir, prenoseći od A‘meša, on od Ebu-Vaila, a ovaj od Abdullaha, radijallahu anhu, koji je kazivao: “Rekao je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem: ‘Ne pristaje nikome da bude bolji od sina Mettaovog!’”


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُلَيْحٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ هِلاَلِ بْنِ عَلِيٍّ، مِنْ بَنِي عَامِرِ بْنِ لُؤَىٍّ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ مَنْ قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى فَقَدْ كَذَبَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Ibrahim b. Munzir, njemu Muhammed b. Fulejh, ovom njegov otac, prenoseći od Hilala b. Alija, on od Benu-Amira b. Luejja, ovaj od Ataa b. Jesara, a on od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Slagao je ko kaže da je bolji od Junusa, sina Mettaovog!”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْعَوَّامِ، قَالَ سَأَلْتُ مُجَاهِدًا عَنِ السَّجْدَةِ، فِي ص قَالَ سُئِلَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ ‏{‏أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ‏}‏‏.‏ وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَسْجُدُ فِيهَا‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Beššar, njemu Gunder, a ovom Šu‘ba, prenoseći od Avvama, koji je rekao: “Upitao sam Mudžahida o sedždi u poglavlju Sad, pa mi je rekao: ‘Upitali su Ibn-Abbasa o tome, te je odgovorio: ‘Njih je Allah uputio, zato slijedi njihov pravi put…!’ I on je prilikom učenja ove sure činio sedždu.’”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الطَّنَافِسِيُّ، عَنِ الْعَوَّامِ، قَالَ سَأَلْتُ مُجَاهِدًا عَنْ سَجْدَةِ، ص فَقَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ مِنْ أَيْنَ سَجَدْتَ فَقَالَ أَوَمَا تَقْرَأُ ‏{‏وَمِنْ ذُرِّيَّتِهِ دَاوُدَ وَسُلَيْمَانَ‏}‏ ‏{‏أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ‏}‏ فَكَانَ دَاوُدُ مِمَّنْ أُمِرَ نَبِيُّكُمْ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَقْتَدِيَ بِهِ، فَسَجَدَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ ‏{‏عُجَابٌ‏}‏ عَجِيبٌ‏.‏ الْقِطُّ الصَّحِيفَةُ هُوَ هَا هُنَا صَحِيفَةُ الْحَسَنَاتِ‏.‏ وَقَالَ مُجَاهِدٌ ‏{‏فِي عِزَّةٍ‏}‏ مُعَازِّينَ‏.‏ ‏{‏الْمِلَّةِ الآخِرَةِ‏}‏ مِلَّةُ قُرَيْشٍ‏.‏ الاِخْتِلاَقُ الْكَذِبُ‏.‏ الأَسْبَابُ طُرُقُ السَّمَاءِ فِي أَبْوَابِهَا ‏{‏جُنْدٌ مَا هُنَالِكَ مَهْزُومٌ‏}‏ يَعْنِي قُرَيْشًا ‏{‏أُولَئِكَ الأَحْزَابُ‏}‏ الْقُرُونُ الْمَاضِيَةُ‏.‏ ‏{‏فَوَاقٍ‏}‏ رُجُوعٍ‏.‏ ‏{‏قِطَّنَا‏}‏ عَذَابَنَا ‏{‏اتَّخَذْنَاهُمْ سُخْرِيًّا‏}‏ أَحَطْنَا بِهِمْ أَتْرَابٌ أَمْثَالٌ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ الأَيْدُ الْقُوَّةُ فِي الْعِبَادَةِ الأَبْصَارُ الْبَصَرُ فِي أَمْرِ اللَّهِ، ‏{‏حُبَّ الْخَيْرِ عَنْ ذِكْرِ رَبِّي‏}‏ مِنْ ذِكْرٍ‏.‏ ‏{‏طَفِقَ مَسْحًا‏}‏ يَمْسَحُ أَعْرَافَ الْخَيْلِ وَعَرَاقِيبَهَا‏.‏ ‏{‏الأَصْفَادِ‏}‏ الْوَثَاقِ‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Abdullah, prenoseći od Muhammeda b. Ubejda Tanafisija, a on od Avvama, koji je kazivao: “Pitao sam Mudžahida o sedždi u poglavlju Sad, pa je rekao da je pitao Ibn-Abbasa: ‘Odakle si počeo činiti sedždu?’, na što je on odgovorio: ‘Zar ne učiš: ‘… i od potomaka njegovih Davuda i Sulejmana… Njih je Allah uputio, zato slijedi njihov pravi put!’ Davud je bio jedan od onih koje je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, bio dužan slijediti. Davud je, alejhis-selam, tu činio sedždu, pa je to činio i Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem’” (Udžab znači isto što i adžib – “veoma čudno”; el kittu znači “knjiga, registar” /ovdje je to registar djela/. Mudžahid kaže da fi izzetin znači “bahati”; fil milletil ahireti – “u vjeri predaka” /tj. u vjeri Kurejševića/; el ihtilak – “laž”; el esbab – “nebeski putevi”. “Oni predstavljaju neznatnu urotničku vojsku koja će tamo biti poražena” – tj. Kurejševići, oni predstavljaju skupine minulih stoljeća. Fevak znači “neće ga biti potrebno ponoviti”; kittana – “i kazne nas”; ettehaznahum sihrijjen – “i koje smo ismijavali; izgubili su nam se iz vida”; etrab – “istih godina” /tj. slične životne dobi/. Ibn-Abbas kaže da ulil ejdi znači “čvrsti, stabilni u ibadetu”; el ebsar – “dalekovidih” /tj. koji gledaju što Allah naređuje/. “Mislim na Gospodara svoga; ja pokazujem ljubav prema blagu!” – tj. sjećam se drugoga, posvećujem mu pažnju. “… i on ih poče gladiti” – tj. milovao je grive i vratove tih konja. El asfad znači “bukagije” /tj. okovi, lanci/.)


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ إِنَّ عِفْرِيتًا مِنَ الْجِنِّ تَفَلَّتَ عَلَىَّ الْبَارِحَةَ ـ أَوْ كَلِمَةً نَحْوَهَا ـ لِيَقْطَعَ عَلَىَّ الصَّلاَةَ، فَأَمْكَنَنِي اللَّهُ مِنْهُ وَأَرَدْتُ أَنْ أَرْبِطَهُ إِلَى سَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ حَتَّى تُصْبِحُوا وَتَنْظُرُوا إِلَيْهِ كُلُّكُمْ، فَذَكَرْتُ قَوْلَ أَخِي سُلَيْمَانَ رَبِّ هَبْ لِي مُلْكًا لاَ يَنْبَغِي لأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي ‏”‏‏.‏ قَالَ رَوْحٌ فَرَدَّهُ خَاسِئًا‏.‏

 

Pričao nam je Ishak b. Ibrahim, a njemu Revh i Muhammed b. Džafer, prenoseći od Šu‘be, on od Muhammeda b. Zijada, ovaj od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekao: “Navalio je na mene sinoć Ifrit džin (ili je rekao slično tome) kako bi mi prekinuo namaz, pa mi je Allah omogućio da ga nadvladam. Želio sam ga privezati za jedan stub u džamiji, dok se vi ne probudite, pa da ga svi vidite. Tada sam se sjetio riječi svoga brata Sulejmana: ‘Daruj mi vlast kakvu niko osim mene neće imati!’” Revh kaže: “Otjerao ga je! Otjerao ga je poniženog!”


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ عَلِمَ شَيْئًا فَلْيَقُلْ بِهِ، وَمَنْ لَمْ يَعْلَمْ فَلْيَقُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ، فَإِنَّ مِنَ الْعِلْمِ أَنْ يَقُولَ لِمَا لاَ يَعْلَمُ اللَّهُ أَعْلَمُ، قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِنَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ‏}‏ وَسَأُحَدِّثُكُمْ عَنِ الدُّخَانِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَعَا قُرَيْشًا إِلَى الإِسْلاَمِ فَأَبْطَئُوا عَلَيْهِ فَقَالَ ‏”‏ اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَيْهِمْ بِسَبْعٍ كَسَبْعِ يُوسُفَ ‏”‏، فَأَخَذَتْهُمْ سَنَةٌ فَحَصَّتْ كُلَّ شَىْءٍ حَتَّى أَكَلُوا الْمَيْتَةَ وَالْجُلُودَ حَتَّى جَعَلَ الرَّجُلُ يَرَى بَيْنَهُ وَبَيْنَ السَّمَاءِ دُخَانًا مِنَ الْجُوعِ، قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ * يَغْشَى النَّاسَ هَذَا عَذَابٌ أَلِيمٌ‏}‏ قَالَ فَدَعَوْا ‏{‏رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذَابَ إِنَّا مُؤْمِنُونَ * أَنَّى لَهُمُ الذِّكْرَى وَقَدْ جَاءَهُمْ رَسُولٌ مُبِينٌ * ثُمَّ تَوَلَّوْا عَنْهُ وَقَالُوا مُعَلَّمٌ مَجْنُونٌ * إِنَّا كَاشِفُو الْعَذَابِ قَلِيلاً إِنَّكُمْ عَائِدُونَ‏}‏ أَفَيُكْشَفُ الْعَذَابُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ فَكُشِفَ ثُمَّ عَادُوا فِي كُفْرِهِمْ، فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ يَوْمَ بَدْرٍ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرَى إِنَّا مُنْتَقِمُونَ‏}‏‏.‏

 

Pričao nam je Kutejba, a njemu Džerir, prenoseći od A‘meša, on od Ebu Duhaa, a ovaj od Mesruka da je rekao: “Ušli smo kod Abdullaha b. Mesuda, pa nam je rekao: ‘O ljudi, ko nešto zna – neka to kaže, a ko ne zna – neka kaže: ‘Allah zna!’, jer je znanje onoga koji ne zna (u tome) da kaže: ‘Allah zna!’ Uzvišeni Allah rekao je Svome Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem: ‘Reci: ‘Ne tražim ja od vas za ovo nikakvu nagradu, i ja nisam izvještačen!’’ Ispričat ću vam događaj o dimu: Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, pozvao je Kurejševiće u islam, ali su oni oklijevali da to učine, pa je on proučio dovu: ‘Gospodaru, pomozi mi protiv njih sa sedam, kao što je bilo sedam kod Jusufa, a. s.!’ Zadesila ih je sušna godina i nestalo je svega, tako da su jeli ono što je uginulo i kože, pa se čovjeku od gladi činilo da između njega i neba lebdi dim. Uzvišeni je Allah rekao: ‘Zato sačekaj dan kada će im se činiti da prema nebu jasno vide dim koji će ljude prekriti. ‘Ovo je neizdržljiva patnja!’’ Pa su molili: ‘Gospodaru naš, otkloni patnju od nas, mi ćemo, sigurno, vjerovati!’ – ‘A kako će oni pouku primiti, a već im je došao istinski Poslanik, od koga oni glave okreću i govore: ‘Poučeni-umno poremećeni!’ Mi ćemo patnju malo-pomalo otklanjati, i vi ćete se sigurno u mnogobožačku vjeru vratiti.’ – ‘Pa zar će patnja na Sudnjem danu biti otklonjena?! Bila je otklonjena’, odgovorio je, ‘i oni su se u svoje nevjerovanje vratili, pa ih je Allah kaznio na dan Bedra. ‘… ali onoga Dana kada ih svom silom zgrabimo – zbilja ćemo ih kazniti!’, kaže Uzvišeni Allah.’”


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ يَعْلَى إِنَّ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ أَخْبَرَهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ نَاسًا، مِنْ أَهْلِ الشِّرْكِ كَانُوا قَدْ قَتَلُوا وَأَكْثَرُوا وَزَنَوْا وَأَكْثَرُوا، فَأَتَوْا مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا إِنَّ الَّذِي تَقُولُ وَتَدْعُو إِلَيْهِ لَحَسَنٌ لَوْ تُخْبِرُنَا أَنَّ لِمَا عَمِلْنَا كَفَّارَةً‏.‏ فَنَزَلَ ‏{‏وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَلاَ يَزْنُونَ‏}‏ وَنَزَلَ ‏{‏قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لاَ تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ‏}‏

 

Pričao mi je Ibrahim b. Musa, njemu Hišam b. Jusuf, ovom Džurejdž, a njemu Ja‘la, prenoseći od Seida b. Džubejra, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da su neki ljudi idolopoklonici ubijali ljude i u tome pretjerivali, te da su činili prostituciju i u tome pretjerivali. Došli su Muhammedu, sallallahu alejhi ve sellem, i rekli mu: “Ono što ti kažeš i u što pozivaš u svakom je slučaju dobro, još samo da nas obavijestiš da postoji otkup (oprost) za ono što smo činili!” Tada je objavljeno: “… i oni koji se mimo Allaha drugom bogu ne klanjaju, i koji one koje je Allah zabranio ne ubijaju, osim kad to pravda zahtijeva, i koji ne bludniče…”, kao i: “Reci: ‘O robovi Moji koji ste se prema sebi ogriješili, ne gubite nadu u Allahovu milost!’”


 

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ حَبْرٌ مِنَ الأَحْبَارِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ، إِنَّا نَجِدُ أَنَّ اللَّهَ يَجْعَلُ السَّمَوَاتِ عَلَى إِصْبَعٍ وَالأَرَضِينَ عَلَى إِصْبَعٍ، وَالشَّجَرَ عَلَى إِصْبَعٍ، وَالْمَاءَ وَالثَّرَى عَلَى إِصْبَعٍ، وَسَائِرَ الْخَلاَئِقِ عَلَى إِصْبَعٍ، فَيَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ‏.‏ فَضَحِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ تَصْدِيقًا لِقَوْلِ الْحَبْرِ ثُمَّ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّمَوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ‏}‏

 

Pričao nam je Adem, njemu Šejban, prenoseći od Mensura, on od Ibrahima, ovaj od Ubejde, a on od Abdullaha, radijallahu anhu, koji je kazivao: “Došao jedan od svećenika Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, pa reče: ‘Muhammede, mi vjerujemo da Allah nebesa drži na jednom prstu, da su zemlje na jednom prstu, stable na jednom prstu, voda i imetak na jednom prstu i sva stvorenja na jednom Njegovom prstu’, pa govori: ‘Ja sam Vladar!’ Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, toliko se nasmijao potvrđujući istinitost onoga što je svećenik izgovorio da su mu se vidjeli kutnjaci, a zatim mu je proučio: ‘Oni ne veličaju Allaha onako kako Ga treba veličati; a čitava Zemlja na Sudnjem će danu stisnuta u šaci Njegovoj biti, a nebesa će u desnici Njegovoj smotana biti. Hvaljen neka je On i vrlo visoko iznad onih koje Njemu smatraju ravnim!’”


 

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدِ بْنِ مُسَافِرٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ “‏ يَقْبِضُ اللَّهُ الأَرْضَ، وَيَطْوِي السَّمَوَاتِ بِيَمِينِهِ، ثُمَّ يَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ، أَيْنَ مُلُوكُ الأَرْضِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Seid b. Ufejr, njemu Lejs, prenoseći od Abdur-Rahmana b. Halida b. Musafira, on od Ibn-Šihaba, a ovaj od Ebu-Seleme da je Ebu-Hurejra, radijallahu anhu, rekao: “Čuo sam Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kad je rekao: ‘Zgrabit će Allah Zemlju i smotati nebesa Svojom desnicom, a zatim će reći: ‘Ja sam Vladar! Gdje su zemaljski vladari?’’”


 

حَدَّثَنِي الْحَسَنُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ خَلِيلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ، عَنْ زَكَرِيَّاءَ بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ إِنِّي أَوَّلُ مَنْ يَرْفَعُ رَأْسَهُ بَعْدَ النَّفْخَةِ الآخِرَةِ، فَإِذَا أَنَا بِمُوسَى مُتَعَلِّقٌ بِالْعَرْشِ فَلاَ أَدْرِي أَكَذَلِكَ كَانَ أَمْ بَعْدَ النَّفْخَةِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Hasan, njemu Ismail b. Halil, a ovom Abdur-Rahim, prenoseći od Zekerijjaa b. Ebu-Zaide, on od Amira, a ovaj od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Ja sam prvi koji će podići glavu nakon drugog puhanja; kad ono Musa drži se za Arš (Allahov prijesto). Ne znam je li tako bio, ili je (on u takvom stanju) poslije drugog puhanja!’”


 

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا صَالِحٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ بَيْنَ النَّفْخَتَيْنِ أَرْبَعُونَ ‏”‏‏.‏ قَالُوا يَا أَبَا هُرَيْرَةَ أَرْبَعُونَ يَوْمًا قَالَ أَبَيْتُ‏.‏ قَالَ أَرْبَعُونَ سَنَةً قَالَ أَبَيْتُ‏.‏ قَالَ أَرْبَعُونَ شَهْرًا‏.‏ قَالَ أَبَيْتُ، وَيَبْلَى كُلُّ شَىْءٍ مِنَ الإِنْسَانِ إِلاَّ عَجْبَ ذَنَبِهِ، فِيهِ يُرَكَّبُ الْخَلْقُ‏.‏

 

Pričao nam je Omer b. Hafs, njemu njegov otac, a ovom A‘meš, koji je čuo od Ebu-Saliha, a on Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Između dva puhanja jest četrdeset!”Upitali su: “Ebu-Hurejra, četrdeset dana?” – “Odbijam precizirati vrijeme!”, odgovorio je. “Da nije četrdeset godina?”, upitao je neko. “Ne znam!”, odgovorio je. “Da nije četrdeset mjeseci?”, upitao je ovaj. “Ne znam! Sve će kod čovjeka (kada umre) istruhnuti osim repnjače (kičmenog pršljena) od kojeg će stvorenja nanovo biti stvorena ”, odgovorio je.


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، قَالَ قُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ أَخْبِرْنِي بِأَشَدِّ، مَا صَنَعَ الْمُشْرِكُونَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ بَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي بِفِنَاءِ الْكَعْبَةِ، إِذْ أَقْبَلَ عُقْبَةُ بْنُ أَبِي مُعَيْطٍ، فَأَخَذَ بِمَنْكِبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَوَى ثَوْبَهُ فِي عُنُقِهِ فَخَنَقَهُ خَنْقًا شَدِيدًا، فَأَقْبَلَ أَبُو بَكْرٍ فَأَخَذَ بِمَنْكِبِهِ، وَدَفَعَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ‏{‏أَتَقْتُلُونَ رَجُلاً أَنْ يَقُولَ رَبِّيَ اللَّهُ وَقَدْ جَاءَكُمْ بِالْبَيِّنَاتِ مِنْ رَبِّكُمْ‏}‏

 

Pričao nam je Ali b. Abdullah, njemu Velid b. Muslim, a ovom Evzai, prenoseći od Jahjaa b. Ebu-Kesira, on od Muhammeda b. Ibrahima Tejmija, a ovaj od Urve b. Zubejra, koji je kazivao: “Upitao sam Abdullaha b. Amra b. Asa: ‘Reci mi šta je to najteže što su idolopoklonici učinili Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem?’, pa mi je odgovorio: ‘Dok je Allahov Poslanik klanjao ispred Ka‘be, prišao mu je Ukba b. Ebu-Muajt, uzeo ga za rame, skinuo mu odjeću s vrata i počeo ga žestoko daviti. Tada je prišao Ebu-Bekr i ščepao za rame, braneći Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, i govoreći: ‘Zar da ubijete čovjeka koji kaže: ‘Moj je Gospodar Allah!’, a već vam je donio jasne dokaze od vašeg Gospodara?!’”


 

حَدَّثَنَا الصَّلْتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ رَوْحِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، ‏{‏وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ، عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ‏}‏ الآيَةَ كَانَ رَجُلاَنِ مِنْ قُرَيْشٍ وَخَتَنٌ لَهُمَا مِنْ ثَقِيفَ، أَوْ رَجُلاَنِ مِنْ ثَقِيفَ وَخَتَنٌ لَهُمَا مِنْ قُرَيْشٍ فِي بَيْتٍ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ أَتُرَوْنَ أَنَّ اللَّهَ يَسْمَعُ حَدِيثَنَا قَالَ بَعْضُهُمْ يَسْمَعُ بَعْضَهُ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ لَئِنْ كَانَ يَسْمَعُ بَعْضَهُ لَقَدْ يَسْمَعُ كُلَّهُ‏.‏ فَأُنْزِلَتْ ‏{‏وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلاَ أَبْصَارُكُمْ‏}‏ الآيَةَ ‏{‏وَذَلِكُمْ ظَنُّكُمُ‏}‏ الآيَةَ‏.‏

 

Pričao nam je Salt b. Muhammed, njemu Jezid b. Zurej, prenoseći od Revha b. Kasima, on od Mensura, ovaj od Mudžahida, on od Ebu-Ma‘mera, a ovaj od Ibn-Mesuda, radijallahu anhu, da je o ajetu: “Vi se niste krili zato da ne bi uši vaše…” – rekao: “Bila su dvojica Kurejševića i zet im iz Sekifa (ili dvojica ljudi iz Sekifa i zet im od Kurejševića) u jednoj kući, te su rekli jedni drugima: ‘Zar mislite da Allah čuje naš govor?!’ – ‘Čuje jedan dio!’, rekoše jedni. ‘Ako čuje jedan dio, onda čuje cijeli razgovor!’, primijetiše drugi. Tada je objavljen ajet: ‘Vi se niste krili zato da ne bi uši vaše i oči vaše i kože vaše protiv vas svjedočile…’”


 

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ اجْتَمَعَ عِنْدَ الْبَيْتِ قُرَشِيَّانِ وَثَقَفِيٌّ ـ أَوْ ثَقَفِيَّانِ وَقُرَشِيٌّ ـ كَثِيرَةٌ شَحْمُ بُطُونِهِمْ قَلِيلَةٌ فِقْهُ قُلُوبِهِمْ فَقَالَ أَحَدُهُمْ أَتُرَوْنَ أَنَّ اللَّهَ يَسْمَعُ مَا نَقُولُ قَالَ الآخَرُ يَسْمَعُ إِنْ جَهَرْنَا وَلاَ يَسْمَعُ إِنْ أَخْفَيْنَا‏.‏ وَقَالَ الآخَرُ إِنْ كَانَ يَسْمَعُ إِذَا جَهَرْنَا فَإِنَّهُ يَسْمَعُ إِذَا أَخْفَيْنَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلاَ أَبْصَارُكُمْ وَلاَ جُلُودُكُمْ‏}‏ الآيَةَ‏.‏ وَكَانَ سُفْيَانُ يُحَدِّثُنَا بِهَذَا فَيَقُولُ حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ أَوِ ابْنُ أَبِي نَجِيحٍ أَوْ حُمَيْدٌ أَحَدُهُمْ أَوِ اثْنَانِ مِنْهُمْ، ثُمَّ ثَبَتَ عَلَى مَنْصُورٍ، وَتَرَكَ ذَلِكَ مِرَارًا غَيْرَ وَاحِدَةٍ‏.‏

 

Pričao nam je Humejdi, njemu Sufjan, a ovom Mensur, prenoseći od Mudžahida, on od Ebu-Ma‘mera, a ovaj od Abdullaha, radijallahu anhu, da je kazivao: “Sastala su se kod Ka‘be dvojica Kurejševića i jedan čovjek iz plemena Sekif (ili dvojica ljudi iz plemena Sekif i jedan Kurejšević). Bili su debeli i slabo su rasuđivali. Jedan je (od njih) upitao: ‘Zar mislite da Allah čuje ono što mi kažemo?!’ – ‘Čuje ako glasno kažemo, a ne čuje ako to glasno ne izgovorimo!’, reče drugi. ‘Ako čuje ono što glasno izgovorimo, onda čuje i kada to tiho kažemo!’, primijeti treći. Tada je Uzvišeni Allah objavio: ‘Vi se niste krili zato da ne bi uši vaše i oči vaše i kože vaše protiv vas svjedočile…’” Sufjan nam je ovo pričao, rekavši: “Kazivao nam je Mensur, ili Ibn-Ebu-Nedžih, ili Humejd – jedan ili dvojica njih.” Zatim je potvrdio da je to pričao Mensur, ponavljajući to više puta.


 

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، بِنَحْوِهِ‏.‏

 

Pričao nam je Amr b. Ali, njemu Jahja, a ovom Sufjan Sevri, koji kaže: “Pričao mi je Mensur, prenoseći od Mudžahida, on od Ma‘mera, a on od Abdullaha slično ovome.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَيْسَرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ طَاوُسًا، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ‏.‏ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ قَوْلِهِ ‏{‏إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى‏}‏ فَقَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قُرْبَى آلِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَجِلْتَ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَكُنْ بَطْنٌ مِنْ قُرَيْشٍ إِلاَّ كَانَ لَهُ فِيهِمْ قَرَابَةٌ فَقَالَ إِلاَّ أَنْ تَصِلُوا مَا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ مِنَ الْقَرَابَةِ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Beššar, njemu Muhammed b. Džafer, a ovom Šu‘ba, prenoseći od Abdul-Melika b. Mejsere, koji kaže: “Kazivao mi je Tavus, prenoseći od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da su ga upitali o riječima Uzvišenog: ‘… osim pažnje rodbinske’, pa je Seid b. Džubejr rekao: ‘Rodbina – to je porodica Muhammedova, sallallahu alejhi ve sellem!’ Tada Ibn-Abbas reče: ‘Požurio si (u tumačenju)! Nema ni jednog kurejševićkog plemena a da nije u rodbinskim odnosima sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, pa je rekao: ‘Ja želim samo da vi poštujete rodbinske veze koje su među nama!’’”


 

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَعْلَى، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ عَلَى الْمِنْبَرِ ‏{‏وَنَادَوْا يَا مَالِكُ لِيَقْضِ عَلَيْنَا رَبُّكَ‏}‏ وَقَالَ قَتَادَةُ مَثَلاً لِلآخِرِينَ عِظَةً‏.‏ وَقَالَ غَيْرُهُ ‏{‏مُقْرِنِينَ‏}‏ ضَابِطِينَ يُقَالُ فُلاَنٌ مُقْرِنٌ لِفُلاَنٍ ضَابِطٌ لَهُ وَالأَكْوَابُ الأَبَارِيقُ الَّتِي لاَ خَرَاطِيمَ لَهَا ‏{‏أَوَّلُ الْعَابِدِينَ‏}‏ أَىْ مَا كَانَ فَأَنَا أَوَّلُ الأَنِفِينَ وَهُمَا لُغَتَانِ رَجُلٌ عَابِدٌ وَعَبِدٌ وَقَرَأَ عَبْدُ اللَّهِ ‏{‏وَقَالَ الرَّسُولُ يَا رَبِّ‏}‏ وَيُقَالُ أَوَّلُ الْعَابِدِينَ الْجَاحِدِينَ مِنْ عَبِدَ يَعْبَدُ‏.‏ وَقَالَ قَتَادَةُ ‏{‏فِي أُمِّ الْكِتَابِ‏}‏ جُمْلَةِ الْكِتَابِ أَصْلِ الْكِتَابِ ‏{‏أَفَنَضْرِبُ عَنْكُمُ الذِّكْرَ صَفْحًا أَنْ كُنْتُمْ قَوْمًا مُسْرِفِينَ‏}‏ مُشْرِكِينَ‏.‏ وَاللَّهِ لَوْ أَنَّ هَذَا الْقُرْآنَ رُفِعَ حَيْثُ رَدَّهُ أَوَائِلُ هَذِهِ الأُمَّةِ لَهَلَكُوا ‏{‏فَأَهْلَكْنَا أَشَدَّ مِنْهُمْ بَطْشًا وَمَضَى مَثَلُ الأَوَّلِينَ‏}‏ عُقُوبَةُ الأَوَّلِينَ ‏{‏جُزْءًا‏}‏ عِدْلاً‏.‏

 

Pričao nam je Hadždžadž b. Minhal, njemu Sufjan b. Ujejna, prenoseći od Amra, on od Ataa, ovaj od Safana b. Ja‘laa, a on od svoga oca da je rekao: “Čuo sam Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kako na minberu uči: ‘Oni će dozivati: ‘O Malik! Neka Gospodar tvoj učini da umremo!’’” (“… primjerom narodima kasnijim” – to je pouka za one koji dolaze poslije njih, kaže Katada. Drugi kažu da mukrimin znači /tj. ne bismo mogli urediti i regulirati/;kaže se neko je nadzornik nekim tj. ima konntrolu nad njim el ekvabu – “čaša” /tj. Posude (ibrici) koje nemaju cijev za lijevanje/; evvelul ‘abidin – “ja bih prvi ibadet činio” /tj. ja bih bio jedan od prvih koji bi to poslušao/; za to se koriste dva različita narječja: ‘âbidun – “pobožan, koji čini ibadet” i ‘abidun /bez elifa/ – “zanijekati, ustegnuti se”. Abdullah je kazivao: “Poslanik je rekao: ‘Moj Gospodaru!’, a kaže se: ‘Ja bih evvlul-abidin!’, tj. zanijekao bih.” Fi ummil kitabi znači “u Glavnoj knjizi”, tj. u osnovi knjige i njenoj sveobuhvatnosti, kaže Katada.) RIJEČI UZVIŠENOG: “ZAR DA ODUSTANEMO OD TOGA DA VAS OPOMINJEMO ZATO ŠTO SVAKU MJERU ZLA PRELAZITE?!” (/Zar da od toga odustanemo/ zato što ste idolopoklonici? Tako mi Allaha, da je ovaj Kur’an dignut, nakon što su ga prethodnici ovog naroda bili odbacili, propali bi! “Zato smo uništavali one koji su od ovih moćniji bili, a ranije su isticane vijesti o narodima drevnim”, tj. kazne naroda prijašnjih. Džuz’en znači “nekog ravnim”.)


 

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ مَضَى خَمْسٌ الدُّخَانُ وَالرُّومُ وَالْقَمَرُ وَالْبَطْشَةُ وَاللِّزَامُ‏.‏

 

Pričao nam je Abdan, prenoseći od Ebu-Hamze, on od A‘meša, ovaj od Muslima, on od Mesruka, a ovaj od Abdullaha da je rekao: “Petero je prošlo: dim, Bizantinci, mjesec, dan kada su silom zgrabljeni i patnja.”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ إِنَّمَا كَانَ هَذَا لأَنَّ قُرَيْشًا لَمَّا اسْتَعْصَوْا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم دَعَا عَلَيْهِمْ بِسِنِينَ كَسِنِي يُوسُفَ، فَأَصَابَهُمْ قَحْطٌ وَجَهْدٌ حَتَّى أَكَلُوا الْعِظَامَ، فَجَعَلَ الرَّجُلُ يَنْظُرُ إِلَى السَّمَاءِ فَيَرَى مَا بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا كَهَيْئَةِ الدُّخَانِ مِنَ الْجَهْدِ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ * يَغْشَى النَّاسَ هَذَا عَذَابٌ أَلِيمٌ‏}‏ قَالَ فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتَسْقِ اللَّهَ لِمُضَرَ، فَإِنَّهَا قَدْ هَلَكَتْ‏.‏ قَالَ ‏”‏ لِمُضَرَ إِنَّكَ لَجَرِيءٌ ‏”‏‏.‏ فَاسْتَسْقَى فَسُقُوا‏.‏ فَنَزَلَتْ ‏{‏إِنَّكُمْ عَائِدُونَ‏}‏ فَلَمَّا أَصَابَتْهُمُ الرَّفَاهِيَةُ عَادُوا إِلَى حَالِهِمْ حِينَ أَصَابَتْهُمُ الرَّفَاهِيَةُ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏يَوْمَ نَبْطِشُ الْبَطْشَةَ الْكُبْرَى إِنَّا مُنْتَقِمُونَ‏}‏ قَالَ يَعْنِي يَوْمَ بَدْرٍ‏.‏

 

Pričao nam je Jahja, a njemu Ebu-Muavija, prenoseći od A‘meša, on od Muslima, a ovaj od Mesruka da je rekao kako je Abdullah kazivao: “Ovo je bilo zbog Kurejševića, koji su se suprotstavljali Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem On je molio da ih snađu godine Jusufove, alejhis-selam, pa su imali nerodnu i iscrpljujuću godinu i bili primorani jesti čak i kosti. A kada bi čovjek pogledao u nebo, vidio je, od iscrpljenosti, između sebe i njega nešto poput dima. Tada je Uzvišeni Allah objavio: ‘Zato sačekaj dan kada (će im se činiti da) prema nebu jasno vide dim koji će ljude prekriti. ‘Ovo je neizdrživa patnja!’’ Neko je zatim došao Allahovom Poslaniku i zamolio ga: ‘Allahov Poslaniče, moli Allaha za Mudar da mu dadne kišu, jer je gotovo propao!’ – ‘Ti si, doista, drzak (odvažan)!’, rekao mu je on. Molio je potom za njih kišu, pa su se napojili. Tada je objavljen ajet: ‘… i vi ćete se, sigurno, u mnogobožačku vjeru vratiti.’ Bili su obasuti blagodatima i osjetili raskoš, te su se vratili u svoje prvobitno stanje. Potom je Uzvišeni Allah objavio: ‘Ali onoga dana kada ih svom silom zgrabimo zbilja ćemo ih kazniti!’ Bilo je to na dan Bedra.”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ إِنَّ مِنَ الْعِلْمِ أَنْ تَقُولَ لِمَا لاَ تَعْلَمُ اللَّهُ أَعْلَمُ، إِنَّ اللَّهَ قَالَ لِنَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ‏}‏

 

Pričao nam je Jahja, a njemu Veki‘, prenoseći od A‘meša, on od Ebu Duhaa, a ovaj od Mesruka da je kazivao: “Ušao sam kod Abdullaha, pa mi je on rekao: ‘Doista je znanje u tome da za ono što ne znaš kažeš: ‘Allah zna!’ Allah je rekao Svome Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem: ‘Reci: ‘Ne tražim ja od vas za ovo nikakvu nagradu, i ja nisam izvještačen!’’


 

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا دَعَا قُرَيْشًا كَذَّبُوهُ وَاسْتَعْصَوْا عَلَيْهِ فَقَالَ ‏”‏ اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَيْهِمْ بِسَبْعٍ كَسَبْعِ يُوسُفَ ‏”‏‏.‏ فَأَصَابَتْهُمْ سَنَةٌ حَصَّتْ ـ يَعْنِي ـ كُلَّ شَىْءٍ حَتَّى كَانُوا يَأْكُلُونَ الْمَيْتَةَ فَكَانَ يَقُومُ أَحَدُهُمْ فَكَانَ يَرَى بَيْنَهُ وَبَيْنَ السَّمَاءِ مِثْلَ الدُّخَانِ مِنَ الْجَهْدِ وَالْجُوعِ ثُمَّ قَرَأَ ‏{‏فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ * يَغْشَى النَّاسَ هَذَا عَذَابٌ أَلِيمٌ‏}‏ حَتَّى بَلَغَ ‏{‏إِنَّا كَاشِفُو الْعَذَابِ قَلِيلاً إِنَّكُمْ عَائِدُونَ‏}‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ أَفَيُكْشَفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ وَالْبَطْشَةُ الْكُبْرَى يَوْمَ بَدْرٍ‏.‏

 

Pričao nam je Sulejman b. Harb, a njemu Džerir b. Hazim, prenoseći od Ameša, od od Ebu Duhaa, a ovaj od Mesruka da je kazivao: “Ušao sam kod Abdullaha, pa mi je on rekao: ‘Kada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, pozvao Kurejševiće (u islam), oni su ga smatrali lašcem i suprotstavili mu se, te je on zamolio: ‘Gospodaru naš, daj mi ono sedmero koje si dao Jusufu!’ Snašla ih je nerodna godina, koja je sve uništila, tako da su jeli uginulo. Jedan je od njih, od iscrpljenosti i gladi, govorio kako je vidio između sebe i neba nešto kao dim.’ Zatim je (Abdullah) proučio: ‘Zato sačekaj dan kada (će im se činiti da) prema nebu jasno vide dim koji će ljude prekriti. ‘Ovo je neizdrživa patnja!…’’ – sve do riječi Uzvišenog: ‘Mi ćemo patnju malo pomalo otklanjati, i vi ćete se, sigurno, u mnogobožačku vjeru vratiti’, a onda rekao: ‘Zar će se patnja od njih otkloniti na Sudnjem danu?!’ On je također rekao da je ‘dan kada ih svom silom zgrabimo’ – dan Bedra.”


 

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، وَمَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ‏{‏قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ‏}‏ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا رَأَى قُرَيْشًا اسْتَعْصَوْا عَلَيْهِ فَقَالَ ‏”‏ اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَيْهِمْ بِسَبْعٍ كَسَبْعِ يُوسُفَ ‏”‏‏.‏ فَأَخَذَتْهُمُ السَّنَةُ حَتَّى حَصَّتْ كُلَّ شَىْءٍ حَتَّى أَكَلُوا الْعِظَامَ وَالْجُلُودَ ـ فَقَالَ أَحَدُهُمْ حَتَّى أَكَلُوا الْجُلُودَ وَالْمَيْتَةَ ـ وَجَعَلَ يَخْرُجُ مِنَ الأَرْضِ كَهَيْئَةِ الدُّخَانِ فَأَتَاهُ أَبُو سُفْيَانَ فَقَالَ أَىْ مُحَمَّدُ إِنَّ قَوْمَكَ قَدْ هَلَكُوا فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يَكْشِفَ عَنْهُمْ فَدَعَا ثُمَّ قَالَ ‏”‏ تَعُودُوا بَعْدَ هَذَا ‏”‏‏.‏ فِي حَدِيثِ مَنْصُورٍ ثُمَّ قَرَأَ ‏{‏فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ‏}‏ إِلَى ‏{‏عَائِدُونَ‏}‏ أَيُكْشَفُ عَذَابُ الآخِرَةِ فَقَدْ مَضَى الدُّخَانُ وَالْبَطْشَةُ وَاللِّزَامُ وَقَالَ أَحَدُهُمُ الْقَمَرُ وَقَالَ الآخَرُ الرُّومُ‏.‏

 

Pričao nam je Bišr b. Halid, a njemu Muhammed, prenoseći od Šu‘be, on od Sulejmana i Mensura, njih dvojica od Ebu Duhaa, a on od Mesruka, koji kaže da je Abdullah kazivao: “Doista je Allah poslao Muhammeda, sallallahu alejhi ve sellem, i rekao mu: ‘Reci: ‘Ne tražim ja od vas za ovo nikakvu nagradu, i ja nisam izvještačen!’’ Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nakon što je uočio da su mu se Kurejševići suprotstavili, zamolio: ‘Gospodaru moj, daj mi ono sedmero koje si dao Jusufu!’ Zadesila ih je nerodna godina, pa je sve uništila, tako da su jeli čak kosti i kožu, a jedan od njih kaže čak i kožu uginulog. Iz zemlje je pritom izlazilo nešto kao dim, te je Ebu-Sufjan došao Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, i rekao mu: ‘Muhammede, propade tvoj narod! Moli Allaha da to otkloni od njega!’ Tada je Poslanik molio, a onda rekao: ‘Vratit će se na staro poslije ovoga!’” U hadisu koji prenosi Mensur stoji: “Zatim je proučio: ‘Zato sačekaj dan kada (će im se činiti da) prema nebu jasno vide dim…’ – sve do riječi: ‘… i vi ćete se, sigurno, u mnogobožačku vjeru vratiti.’ – Zar će im se otkloniti patnja ahiretska?! Već su se ostvarili: dim, dan kada su silom zgrabljeni i patnja; neki vele i Mjesec, a drugi i Bizantinci.”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ خَمْسٌ قَدْ مَضَيْنَ اللِّزَامُ وَالرُّومُ وَالْبَطْشَةُ وَالْقَمَرُ وَالدُّخَانُ‏.‏

 

Pričao nam je Jahja, a njemu Veki‘, prenoseći od A‘meša, on od Muslima, ovaj od Mesruka, a on od Abdullaha da je rekao: “Petero je već prošlo: patnja, Bizantinci, dan kada će idolopoklonici biti zgrabljeni, Mjesec i dim.”


 

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يُؤْذِينِي ابْنُ آدَمَ، يَسُبُّ الدَّهْرَ وَأَنَا الدَّهْرُ، بِيَدِي الأَمْرُ، أُقَلِّبُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Humejdi, njemu Sufjan, a ovom Zuhri, prenoseći od Seida b. Musejjeba, on od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, a ovaj od Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekao: “Uzvišeni Allah kaže: ‘Čovjek me uznemirava! On psuje vrijeme, a Ja sam vrijeme! U Mojim je rukama sve! Ja mijenjam noć i dan!’”


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، قَالَ كَانَ مَرْوَانُ عَلَى الْحِجَازِ اسْتَعْمَلَهُ مُعَاوِيَةُ، فَخَطَبَ فَجَعَلَ يَذْكُرُ يَزِيدَ بْنَ مُعَاوِيَةَ، لِكَىْ يُبَايِعَ لَهُ بَعْدَ أَبِيهِ، فَقَالَ لَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ شَيْئًا، فَقَالَ خُذُوهُ‏.‏ فَدَخَلَ بَيْتَ عَائِشَةَ فَلَمْ يَقْدِرُوا ‏{‏عَلَيْهِ‏}‏ فَقَالَ مَرْوَانُ إِنَّ هَذَا الَّذِي أَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِ ‏{‏وَالَّذِي قَالَ لِوَالِدَيْهِ أُفٍّ لَكُمَا أَتَعِدَانِنِي‏}‏‏.‏ فَقَالَتْ عَائِشَةُ مِنْ وَرَاءِ الْحِجَابِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ فِينَا شَيْئًا مِنَ الْقُرْآنِ إِلاَّ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ عُذْرِي‏.‏

 

Pričao nam je Musa b. Ismail, njemu Ebu-Avana, prenoseći od Ebu-Bišra, a on od Jusufa b. Maheka da je kazivao: “Muavija je postavio Mervana za namjesnika, koji je bio u Hidžazu, a on je održao govor u kome je spomenuo Jezida, sina Muavijinog, kako bi mu nakon njegova oca prisegu dali! Na to mu je kazao nešto Abdur-Rahman b. Ebu-Bekr, te on reče: ‘Uhvatite ga!’ On je ušao u Aišinu, radijallahu anhu, sobu – dok oni nisu imali mogućnost ulaska – a onda je Mervan rekao: ‘Zbog njega je objavljen ovaj ajet: ‘A onaj koji svojim roditeljima kaže: ‘Ih, što mi prijetite da ću biti oživljen…’’ Aiša je, iza zastora, odgovorila: ‘Allah o nama nije ništa objavio, već je samo objavio moj slučaj (moju nevinost).’”


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنَا عَمْرٌو، أَنَّ أَبَا النَّضْرِ، حَدَّثَهُ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضَاحِكًا حَتَّى أَرَى مِنْهُ لَهَوَاتِهِ، إِنَّمَا كَانَ يَتَبَسَّمُ‏.‏ قَالَتْ وَكَانَ إِذَا رَأَى غَيْمًا أَوْ رِيحًا عُرِفَ فِي وَجْهِهِ‏.‏ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوُا الْغَيْمَ فَرِحُوا، رَجَاءَ أَنْ يَكُونَ فِيهِ الْمَطَرُ، وَأَرَاكَ إِذَا رَأَيْتَهُ عُرِفَ فِي وَجْهِكَ الْكَرَاهِيَةُ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ يَا عَائِشَةُ مَا يُؤْمِنِّي أَنْ يَكُونَ فِيهِ عَذَابٌ عُذِّبَ قَوْمٌ بِالرِّيحِ، وَقَدْ رَأَى قَوْمٌ الْعَذَابَ فَقَالُوا ‏{‏هَذَا عَارِضٌ مُمْطِرُنَا‏}‏‏”‏

 

Pričao nam je Ahmed, njemu Ibn-Vehb, ovom Amr, a njemu Ebu Nadr, prenoseći od Sulejmana b. Jesara, a on od Aiše, radijallahu anhu, supruge Vjerovjesnikove, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekla: “Nisam vidjela da se Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, toliko smijao da bi mu se vidjela resica u grlu; samo bi se osmjehivao.” Kaže (Aiša):“Kada bi vidio oblak ili osjetio vjetar, primijetilo bi se to na njegovu licu. ‘Allahov Poslaniče, kada ljudi vide oblake, obraduju se nadajući se da će im oni donijeti kišu, a ja sam primijetila, kada si ih ti vidio, da ti se na licu ukazala nelagoda?’, upitala sam. ‘Aiša, ko mi jamči da nije u njima kazna? Narod je kažnjen vjetrom. Već su vidjeli kaznu, a govorili su: ‘Ovaj nam oblak kišu donosi!’’, odgovori on.”


 

حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي مُزَرَّدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ خَلَقَ اللَّهُ الْخَلْقَ، فَلَمَّا فَرَغَ مِنْهُ قَامَتِ الرَّحِمُ فَأَخَذَتْ بِحَقْوِ الرَّحْمَنِ فَقَالَ لَهَا مَهْ‏.‏ قَالَتْ هَذَا مَقَامُ الْعَائِذِ بِكَ مِنَ الْقَطِيعَةِ‏.‏ قَالَ أَلاَ تَرْضَيْنَ أَنْ أَصِلَ مَنْ وَصَلَكِ وَأَقْطَعَ مَنْ قَطَعَكِ‏.‏ قَالَتْ بَلَى يَا رَبِّ‏.‏ قَالَ فَذَاكِ لَكِ ‏”‏‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ اقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ ‏{‏فهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحَامَكُمْ‏}‏

 

Pričao nam je Halid b. Mahled, njemu Sulejman, a ovom Muavija b. Ebu-Muzerred, prenoseći od Seida b. Jesara, on od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, a ovaj od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekao: “Allah je stvorio stvorenja, i kada je to završio, ustala je rodbinska veza, uhvatila se za za skut Milostivog pa joj je rekao: “makni se!(‘Meh)!” Ona je rekla:”Ustala sam kod tebe tražiti utočište od kidanja rodbinskih veza!’ – ‘Zar nisi zadovoljna da održavam veze s onim koji održava veze s tobom, a da prekidam veze s onim koji prekida veze s tobom?’, upita On. ‘Svakako, Gospodaru moj!’, odgovorila je. ‘Tako će i biti!’, reče joj on.” Ebu-Hurejra, radijallahu anhu, kaže: “Učite, ako hoćete: ‘Zar i vi ne biste, kad biste se okrenuli, nered na Zemlji činili i rodbinske veze kidali?!’”


 

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، عَنْ مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمِّي أَبُو الْحُبَابِ، سَعِيدُ بْنُ يَسَارٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، بِهَذَا، ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ ‏{‏فَهَلْ عَسَيْتُمْ‏}‏

 

Pričao nam je Ibrahim b. Hamza, njemu Hatib, ovom Muavija, prenoseći od svoga amidže Ebu-Hubaba Seida b. Jesara, a on od Ebu Hurejre, koji kaže da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Učite, ako hoćete: ‘Zar i vi ne biste…’”


 

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي الْمُزَرَّدِ، بِهَذَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ وَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ ‏{‏فَهَلْ عَسَيْتُمْ‏}‏

 

Pričao nam je Bišr b. Muhammed, njemu Abdullah, a ovom Muavija b. Ebu-Muzerred da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Učite, ako hoćete: ‘Zar i vi ne biste…’”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَسِيرُ فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ وَعُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ يَسِيرُ مَعَهُ لَيْلاً، فَسَأَلَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ عَنْ شَىْءٍ، فَلَمْ يُجِبْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ سَأَلَهُ فَلَمْ يُجِبْهُ، ثُمَّ سَأَلَهُ فُلَمْ يُجِبْهُ، فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ثَكِلَتْ أُمُّ عُمَرَ، نَزَرْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، كُلَّ ذَلِكَ لاَ يُجِيبُكَ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَحَرَّكْتُ بَعِيرِي، ثُمَّ تَقَدَّمْتُ أَمَامَ النَّاسِ، وَخَشِيتُ أَنْ يُنْزَلَ فِيَّ الْقُرْآنُ، فَمَا نَشِبْتُ أَنْ سَمِعْتُ صَارِخًا يَصْرُخُ بِي فَقُلْتُ لَقَدْ خَشِيتُ أَنْ يَكُونَ نَزَلَ فِيَّ قُرْآنٌ‏.‏ فَجِئْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ ‏”‏ لَقَدْ أُنْزِلَتْ عَلَىَّ اللَّيْلَةَ سُورَةٌ لَهِيَ أَحَبُّ إِلَىَّ مِمَّا طَلَعَتْ عَلَيْهِ الشَّمْسُ ‏”‏‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ ‏”‏‏{‏إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا‏}‏‏”‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Meslema, prenoseći od Malika, on od Zejda b. Esleme, a ovaj od svoga oca da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ponekad putovao noću zajedno s Omerom b. Hattabom, koji ga je jednom upitao nešto, ali (na to) nije dobio odgovor. Upitao ga je ponovo, ali mu opet nije bilo odgovoreno. Upitao je i po treći put, pa je ponovo ostao bez odgovora. Tada je uzviknuo: “Omere, osirotjela ti majka! Zapitkivao si tri puta Allahovog Poslanika, i nijedan ti put nije odgovorio!” Omer dalje pripovijeda: “Potjerao sam dalje svoju mazgu. Kada sam došao pred ljude, uplašio sam se da zbog mene nije već objavljen ajet iz Kur’ana. Neprestano sam osluškivao glas koji će me pozvati, te rekoh: ‘Strah me je da zbog mene ne bude objavljen ajet iz Kur’ana!’ Potom sam otišao Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, i nazvao mu selam, a on mi reče: ‘Večeras mi je objavljeno poglavlje koje mi je draže od svega što Sunce obasjava!’ Potom je proučio: ‘Mi ćemo ti dati sigurnu pobjedu!’”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، سَمِعْتُ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ ‏{‏إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا‏}‏ قَالَ الْحُدَيْبِيَةُ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Beššar, njemu Gunder, a ovom Šu‘ba, prenoseći od Katade, a on od Enesa, radijallahu anhu, da je o ajetu: “Mi ćemo ti dati sigurnu pobjedu!” – rekao: “Hudejbija!”


 

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ قُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ، قَالَ قَرَأَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ سُورَةَ الْفَتْحِ فَرَجَّعَ فِيهَا‏.‏ قَالَ مُعَاوِيَةُ لَوْ شِئْتُ أَنْ أَحْكِيَ لَكُمْ قِرَاءَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَفَعَلْتُ‏.‏

 

Pričao nam je Muslim b. Ibrahim, njemu Šu‘ba, a ovom Muavija b. Kurra, prenoseći od Abdullaha b. Mugaffela da je rekao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, proučio je suru Feth na dan oslobođenja Meke, pa ju je (poslije toga) ponavljao.” Muavija kaže: “Da hoću, prenio bih vam Vjerovjesnikovo, sallallahu alejhi ve sellem, učenje!”


 

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْفَضْلِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، حَدَّثَنَا زِيَادٌ، أَنَّهُ سَمِعَ الْمُغِيرَةَ، يَقُولُ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى تَوَرَّمَتْ قَدَمَاهُ فَقِيلَ لَهُ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ قَالَ ‏ “‏ أَفَلاَ أَكُونُ عَبْدًا شَكُورًا ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Sadeka b. Fadl, njemu Ibn-Ujejna, a ovom Zijad da je čuo Mugiru kako govori: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, toliko je stajao u namazu da su mu noge otjecale, pa mu je rečeno: ‘Tebi su oproštene i ranije i kasnije krivice!’ – ‘A zar neću biti zahvalan rob?!’, odgovorio je.”


 

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا حَيْوَةُ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، سَمِعَ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُومُ مِنَ اللَّيْلِ حَتَّى تَتَفَطَّرَ قَدَمَاهُ فَقَالَتْ عَائِشَةُ لِمَ تَصْنَعُ هَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَقَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ قَالَ ‏ “‏ أَفَلاَ أُحِبُّ أَنْ أَكُونَ عَبْدًا شَكُورًا ‏”‏‏.‏ فَلَمَّا كَثُرَ لَحْمُهُ صَلَّى جَالِسًا فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ قَامَ، فَقَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ‏.‏

 

Pričao nam je Hasan b. Abdul-Aziz, njemu Abdullah b. Jahja, a ovom Hajva, prenoseći od Ebu Esveda, on od Urve, a ovaj od Aiše, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, toliko dugo stajao na noćnom kijamu da su mu noge otjecale, pa mu je Aiša govorila: “Zašto to činiš, Allahov Poslaniče, a Allah ti je već oprostio ono što je bilo i ono što će biti?” – “A zar da ne budem zahvalan rob?”, odgovorio je. (Kaže Aiša:) “Kada je otežao, klanjao bi sjedeći, a kada bi htio učiniti ruku, ustao bi, učio, a zatim ruku učinio.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ هَذِهِ، الآيَةَ الَّتِي فِي الْقُرْآنِ ‏{‏يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِيرًا‏}‏ قَالَ فِي التَّوْرَاةِ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَحِرْزًا لِلأُمِّيِّينَ، أَنْتَ عَبْدِي وَرَسُولِي سَمَّيْتُكَ الْمُتَوَكِّلَ لَيْسَ بِفَظٍّ وَلاَ غَلِيظٍ وَلاَ سَخَّابٍ بِالأَسْوَاقِ وَلاَ يَدْفَعُ السَّيِّئَةَ بِالسَّيِّئَةِ وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَصْفَحُ وَلَنْ يَقْبِضَهُ اللَّهُ حَتَّى يُقِيمَ بِهِ الْمِلَّةَ الْعَوْجَاءَ بِأَنْ يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَيَفْتَحَ بِهَا أَعْيُنًا عُمْيًا وَآذَانًا صُمًّا وَقُلُوبًا غُلْفًا‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah, njemu Abdul-Aziz b. Ebu-Selema, prenoseći od Hilala b. Ebu-Hilala, on od Ataa b. Beššara, a ovaj od Abdullaha b. Amra b. Asa, radijallahu anhu, da ovaj ajet koji je u Kur’anu: “O Vjerovjesniče, Mi šaljemo tebe kao svjedoka i kao donosioca radosnih vijesti i kao onoga koji treba da opominje” nalazi i u Tevratu: “Mi šaljemo tebe kao svjedoka i kao donosioca radosnih vijesti i kao čuvara onih koji ne znaju čitati ni pisati. Ti si Moj rob, Moj poslanik; nazvao sam te Mutevekki (onaj koji se oslanja /na Allaha/). Ti nisi osoran ni grub, nisi bučan na pijacama (u čaršiji), na zlo ne uzvraćaš zlim, već opraštaš i trpiš! Neću te usmrtiti sve dok pomoću tebe ne uputim zalutali narod, da kažu: ‘Nema Boga osim Allaha!’, pa da im se otvore zaslijepljene oči, otčepe ogluhle uši i ožive zamrla srca!”


 

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَيْنَمَا رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ، وَفَرَسٌ لَهُ مَرْبُوطٌ فِي الدَّارِ، فَجَعَلَ يَنْفِرُ، فَخَرَجَ الرَّجُلُ فَنَظَرَ فَلَمْ يَرَ شَيْئًا، وَجَعَلَ يَنْفِرُ، فَلَمَّا أَصْبَحَ ذَكَرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ “‏ تِلْكَ السَّكِينَةُ تَنَزَّلَتْ بِالْقُرْآنِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ubejdullah b. Musa, prenoseći od Israila, on od Ebu-Ishaka, a ovaj od Beraa, radijallahu anhu, da je rekao: “Dok je jedan od ashaba učio Kur’an, konj mu je bio vezan uz kuću, pa se uznemirio. Čovjek je izišao iz kuće (da pogleda), ali nije vidio ništa. (Nakon što se vratio), konj se ponovo uznemirio. Kada je osvanulo, spomenuo je to Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, pa mu on reče: ‘To je smirenost koja se spušta s učenjem Kur’ana!’”


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كُنَّا يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ أَلْفًا وَأَرْبَعَمِائَةٍ‏.‏

 

Pričao nam je Kutejba b. Seid, njemu Sufjan, prenoseći od Amra, a on od Džabira da je rekao: “Na dan Hudejbije bilo nas je hiljadu i četiri stotine!”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ عُقْبَةَ بْنَ صُهْبَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ الْمُزَنِيِّ، إِنِّي مِمَّنْ شَهِدَ الشَّجَرَةَ، نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْخَذْفِ‏.‏

 

Pričao nam je Ali b. Abdullah, njemu Šebaba, a ovom Šu‘ba, prenoseći od od Katade, koji je čuo od Ukbe b. Suhbana, a on od Abdullaha b. Mugaffela Muzenija, jednog od onih koji su se zakleli na vjernost pod drvetom, da je rekao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, zabranio je bacanje kamenčića.”


 

وَعَنْ عُقْبَةَ بْنِ صُهْبَانَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْمُغَفَّلِ الْمُزَنِيِّ، فِي الْبَوْلِ فِي الْمُغْتَسَلِ‏.‏

 

Ukba b. Suhban kaže: “Kazivao mi je Abdullah b. Mugaffel Muzeni o mokrenju u kupatilu.”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ ثَابِتِ بْنِ الضَّحَّاكِ ـ رضى الله عنه ـ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ الشَّجَرَةِ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Velid, njemu Muhammed b. Džafer, a ovom Šu‘ba, prenoseći od Halida, on od Ebu-Kilaba, a ovaj od Sabita b. Dahhaka, radijallahu anhu, koji kaže da je on bio jedan od onih koji su se Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, pod drvetom zakleli na vjernost.


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ السُّلَمِيُّ، حَدَّثَنَا يَعْلَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ سِيَاهٍ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، قَالَ أَتَيْتُ أَبَا وَائِلٍ أَسْأَلُهُ فَقَالَ كُنَّا بِصِفِّينَ فَقَالَ رَجُلٌ أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُدْعَوْنَ إِلَى كِتَابِ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ عَلِيٌّ نَعَمْ‏.‏ فَقَالَ سَهْلُ بْنُ حُنَيْفٍ اتَّهِمُوا أَنْفُسَكُمْ فَلَقَدْ رَأَيْتُنَا يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ ـ يَعْنِي الصُّلْحَ الَّذِي كَانَ بَيْنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالْمُشْرِكِينَ ـ وَلَوْ نَرَى قِتَالاً لَقَاتَلْنَا، فَجَاءَ عُمَرُ فَقَالَ أَلَسْنَا عَلَى الْحَقِّ وَهُمْ عَلَى الْبَاطِلِ أَلَيْسَ قَتْلاَنَا فِي الْجَنَّةِ وَقَتْلاَهُمْ فِي النَّارِ قَالَ ‏”‏ بَلَى ‏”‏‏.‏ قَالَ فَفِيمَ أُعْطِي الدَّنِيَّةَ فِي دِينِنَا، وَنَرْجِعُ وَلَمَّا يَحْكُمِ اللَّهُ بَيْنَنَا‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ وَلَنْ يُضَيِّعَنِي اللَّهُ أَبَدًا ‏”‏‏.‏ فَرَجَعَ مُتَغَيِّظًا، فَلَمْ يَصْبِرْ حَتَّى جَاءَ أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ أَلَسْنَا عَلَى الْحَقِّ وَهُمْ عَلَى الْبَاطِلِ قَالَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ إِنَّهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَنْ يُضَيِّعَهُ اللَّهُ أَبَدًا‏.‏ فَنَزَلَتْ سُورَةُ الْفَتْحِ‏.‏

 

Pričao nam je Ahmed b. Ishak Sulemi, njemu Ja‘la, a ovom Abdul-Aziz b. Sijah, prenoseći od Habiba b. Ebu-Sabita da je kazivao: “Postavio sam pitanje Ebu-Vailu, pa mi je odgovorio: ‘Bili smo na Siffinu kada je jedan čovjek upitao: ‘Zar ne vidite one koji pozivaju Allahovoj Knjizi?!’ – ‘Vidimo!’, odgovori mu Alija. Tada Sehl b. Hanif reče: ‘Krivite sami sebe ! Vidio sam nas na dan Hudejbije, tj. primirja koje je potpisano između Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, i idolopoklonika. Da smo vidjeli da se treba boriti, borili bismo se. Odjednom je došao Omer i rekao: ‘Zar mi nismo na istini, a oni na krivom putu?! Zar naši ubijeni nisu u Džennetu, a njihovi u vatri?!’ – ‘Da’, odgovorio je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem ‘Šta je to sramotno u našoj vjeri’, nastavio je Omer, ‘pa se vraćamo, a Allah presuđuje među nama?!’ – ‘Ibn Hattabe, doista sam ja poslanik, i Allah mene, doista, neće razočarati!’ Omer se vratio razočaran. Nije se mogao strpjeti, i kada se pojavio Ebu-Bekr, Omer ga je upitao: ‘Zar mi nismo na istini, a oni na neistini?!’ – ‘Sine Hattabov on je Allahov poslanik, i Allah njega,doista,neće razočarati!’, odgovorio mu je. Tada je objavljena sura El-Feth.”


 

حَدَّثَنَا يَسَرَةُ بْنُ صَفْوَانَ بْنِ جَمِيلٍ اللَّخْمِيُّ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ كَادَ الْخَيِّرَانِ أَنْ يَهْلِكَا ـ أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ رَفَعَا أَصْوَاتَهُمَا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَدِمَ عَلَيْهِ رَكْبُ بَنِي تَمِيمٍ، فَأَشَارَ أَحَدُهُمَا بِالأَقْرَعِ بْنِ حَابِسٍ أَخِي بَنِي مُجَاشِعٍ، وَأَشَارَ الآخَرُ بِرَجُلٍ آخَرَ ـ قَالَ نَافِعٌ لاَ أَحْفَظُ اسْمَهُ ـ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لِعُمَرَ مَا أَرَدْتَ إِلاَّ خِلاَفِي‏.‏ قَالَ مَا أَرَدْتُ خِلاَفَكَ‏.‏ فَارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا فِي ذَلِكَ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ‏}‏ الآيَةَ‏.‏ قَالَ ابْنُ الزُّبَيْرِ فَمَا كَانَ عُمَرُ يُسْمِعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ هَذِهِ الآيَةِ حَتَّى يَسْتَفْهِمَهُ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ ذَلِكَ عَنْ أَبِيهِ، يَعْنِي أَبَا بَكْرٍ‏.‏

 

Pričao nam je Jesera b. Safvan b. Džemil Lahmi, a njemu Nafi‘ b. Omer, prenoseći od Ibn-Ebu-Mulejke da je kazivao: “Dva velikodušna dobročinitelja skoro da stradaju Ebu-Bekr i Omer. Njih dvojica podigli su glasove u prisustvu Vjerovjesnikovu, sallallahu alejhi ve sellem, kada mu je stigla delegacija Benu-Temima. Jedan od njih dvojice pokazao je na Akrea b. Habisa, brata (iz) Benu-Mudžaše, a drugi je pokazao na drugog čovjeka. (Nafi‘ kaže da mu ne pamti ime.) Tada Ebu-Bekr reče Omeru: ‘Ti si mi se samo želio suprotstaviti!’ – ‘Nisam’! odgovorio je Omer. Pritom su (obojica) povisili ton. Tada je Allah objavio: ‘O vjernici, ne dižite glasove svoje…’” Ibn Zubejr kaže: “Nakon ovog ajeta Omer ne bi Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, glasno govorio pa da bi ga on upitao da mu nešto pojasni.” On to ne prenosi od svoga oca, tj. Ebu- Bekra.


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ سَعْدٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عَوْنٍ، قَالَ أَنْبَأَنِي مُوسَى بْنُ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم افْتَقَدَ ثَابِتَ بْنَ قَيْسٍ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا أَعْلَمُ لَكَ عِلْمَهُ‏.‏ فَأَتَاهُ فَوَجَدَهُ جَالِسًا فِي بَيْتِهِ مُنَكِّسًا رَأْسَهُ فَقَالَ لَهُ مَا شَأْنُكَ‏.‏ فَقَالَ شَرٌّ‏.‏ كَانَ يَرْفَعُ صَوْتَهُ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ، وَهْوَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ‏.‏ فَأَتَى الرَّجُلُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ أَنَّهُ قَالَ كَذَا وَكَذَا ـ فَقَالَ مُوسَى ـ فَرَجَعَ إِلَيْهِ الْمَرَّةَ الآخِرَةَ بِبِشَارَةٍ عَظِيمَةٍ فَقَالَ ‏ “‏ اذْهَبْ إِلَيْهِ فَقُلْ لَهُ إِنَّكَ لَسْتَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، وَلَكِنَّكَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ali b. Abdullah, njemu Ezher b. Sa‘d, a ovom Ibn-Avm, prenoseći od Musaa b. Enesa, a on od Enesa b. Malika (da je kazivao): “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, raspitivao se za Sabita b. Kajsa, pa mu je jedan čovjek rekao: ‘Allahov Poslaniče, ja ću te obavijestiti o njemu!’ Potom je (ovaj čovjek) otišao i našao ga (Sabita) kako, oborivši glavu, sjedi u svojoj kući, te ga je upitao: ‘Šta ti je?’ – ‘Zlo!’, odgovori on. Bio je podigao svoj glas iznad glasa Vjerovjesnikova, sallallahu alejhi ve sellem, pa su mu propala dobra djela, tako da je postao jedan od stanovnika vatre. Ovaj se čovjek vratio Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i obavijestio ga o tome šta je Kajs rekao.” Musa kaže: “(Ovaj čovjek) vratio mu se (Sabitu) drugi put s velikom radošću i rekao mu: Idi i reci mu: ‘Nisi ti od stanovnika vatre, već jedan od stanovnika Dženneta!’”


 

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ، أَخْبَرَهُمْ أَنَّهُ، قَدِمَ رَكْبٌ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَمِّرِ الْقَعْقَاعَ بْنَ مَعْبَدٍ‏.‏ وَقَالَ عُمَرُ بَلْ أَمِّرِ الأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ مَا أَرَدْتَ إِلَى ـ أَوْ إِلاَّ ـ خِلاَفِي‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ مَا أَرَدْتُ خِلاَفَكَ‏.‏ فَتَمَارَيَا حَتَّى ارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا، فَنَزَلَ فِي ذَلِكَ ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَىِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ‏}‏ حَتَّى انْقَضَتِ الآيَةُ‏.‏

 

Pričao nam je Hasan b. Muhammed, a njemu Hadždžadž, prenoseći od Ibn-Džurejdža da ga je obavijestio Ibn-Ebu-Mulejka, prenoseći od Abdullaha b. Zubejra (da je kazivao): “Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, došla je delegacija iz Benu-Temima. Tada Ebu-Bekr reče: ‘Postavi za emira Ka‘kaa b. Ma‘beda!’ – ‘Ne’, reče Omer, ‘nego postavi za emira Akreu b. Habisa!’ – ‘Želiš samo da mi se suprotstaviš!’, reče Ebu-Bekr. ‘Nisam ti se želio suprotstaviti!’, odgovori Omer. Tako su se oni prepirali, dižući pritom glasove, pa je u vezi s tim objavljeno: ‘O vjernici, ne istupajte ispred Allaha i Poslanika Njegova…’ – sve do kraja ajeta.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا حَرَمِيٌّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ يُلْقَى فِي النَّارِ وَتَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ‏.‏ حَتَّى يَضَعَ قَدَمَهُ فَتَقُولُ قَطِ قَطِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Ebu Esved, njemu Haremi b. Umara, a ovom Šu‘ba, prenoseći od Katade, on od Enesa, a ovaj od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekao: “Bit će bačeni u vatru, pa će ona upitati: ‘Ima li još?’ – sve dok Allah ne stavi Svoje stopalo. Tada će ona (vatra) reći: ‘Dosta, dosta!’”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْقَطَّانُ، حَدَّثَنَا أَبُو سُفْيَانَ الْحِمْيَرِيُّ، سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا عَوْفٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رَفَعَهُ وَأَكْثَرُ مَا كَانَ يُوقِفُهُ أَبُو سُفْيَانَ ‏ “‏ يُقَالُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلأْتِ وَتَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ فَيَضَعُ الرَّبُّ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَدَمَهُ عَلَيْهَا فَتَقُولُ قَطِ قَطِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Musa Kattan, njemu Ebu-Sufjan Himjeri Seid b. Jahja b. Mehdi, a ovom Avf, prenoseći od Muhammeda, a on (merfu predanjem; inače, Ebu-Sufjan ponajviše prenosi mevkuf predanjem) od Ebu-Hurejre (da je rekao): “Bit će rečeno Džehennemu: ‘Jesi li se napunio?’, a on će odgovoriti: ‘Ima li još?’ Tada će Uzvišeni Gospodar stati stopalom na njega, te će reći: ‘Dosta je, dosta je!’”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ تَحَاجَّتِ الْجَنَّةُ وَالنَّارُ فَقَالَتِ النَّارُ أُوثِرْتُ بِالْمُتَكَبِّرِينَ وَالْمُتَجَبِّرِينَ‏.‏ وَقَالَتِ الْجَنَّةُ مَا لِي لاَ يَدْخُلُنِي إِلاَّ ضُعَفَاءُ النَّاسِ وَسَقَطُهُمْ‏.‏ قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى لِلْجَنَّةِ أَنْتِ رَحْمَتِي أَرْحَمُ بِكِ مَنْ أَشَاءُ مِنْ عِبَادِي‏.‏ وَقَالَ لِلنَّارِ إِنَّمَا أَنْتِ عَذَابٌ أُعَذِّبُ بِكِ مَنْ أَشَاءُ مِنْ عِبَادِي‏.‏ وَلِكُلِّ وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا مِلْؤُهَا، فَأَمَّا النَّارُ فَلاَ تَمْتَلِئُ حَتَّى يَضَعَ رِجْلَهُ فَتَقُولُ قَطٍ قَطٍ قَطٍ‏.‏ فَهُنَالِكَ تَمْتَلِئُ وَيُزْوَى بَعْضُهَا إِلَى بَعْضٍ، وَلاَ يَظْلِمُ اللَّهُ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ مِنْ خَلْقِهِ أَحَدًا، وَأَمَّا الْجَنَّةُ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يُنْشِئُ لَهَا خَلْقًا ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Muhammed, njemu Abdur-Rezzak, ovom Ma‘mer, prenoseći od Hemmama, a on od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je kazivao: “Vjerovjesnik je, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Raspravljat će se Džennet i Džehennem, pa će Džehennem reći: ‘Meni su pripali oholi i silnici!’ – ‘A meni su pripali slabi i nemoćni!’, odgovorit će Džennet. Tada će Uzvišeni Allah reći Džennetu: ‘Ti si Moja milost; preko tebe Ja milost Svoju iskazujem onome kome hoću od Svojih robova!’, dok će vatri reći: ‘Ti si Moja kazna; preko tebe Ja kažnjavam onoga koga hoću od Svojih robova!’ I jedan i drugi bit će napunjeni. Što se Džehennema tiče, on će biti napunjen onoga trenutka kada On (Allah) stavi Svoje stopalo, a Džehennem uzvikne: ‘Dosta je, dosta je!’ Tada će se on napuniti,a njegovi dijelovi jedan na drugi biti zbijeni i jedni će se uz druge zbiti, a Uzvišeni Allah nikome od Svojih robova neće nepravdu učiniti. A što se tiče Dženneta, Uzvišeni će Allah za njega stvoriti stvorenja (kojima će ga napuniti).’”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا جُلُوسًا لَيْلَةً مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَنَظَرَ إِلَى الْقَمَرِ لَيْلَةَ أَرْبَعَ عَشْرَةَ فَقَالَ ‏”‏ إِنَّكُمْ سَتَرَوْنَ رَبَّكُمْ كَمَا تَرَوْنَ هَذَا، لاَ تُضَامُونَ فِي رُؤْيَتِهِ، فَإِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ لاَ تُغْلَبُوا عَلَى صَلاَةٍ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا فَافْعَلُوا ‏”‏‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ ‏{‏وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ الْغُرُوبِ‏}‏

 

Pričao nam je Ishak b. Ibrahim, prenoseći od Džerira, on od Ismaila, ovaj od Kajsa b. Ebu-Hazima, a on od Džerira b. Abdullaha da je rekao: “Sjedjeli smo jedne noći s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, pa je on pogledao u mjesec četrnaeste noći i rekao: ‘Vi ćete vidjeti svoga Gospodara kao što njega vidite i nećete se mučiti dok Ga budete gledali. Ako možete da vam ne prođe namaz prije izlaska i prije zalaska sunca – učinite to (tj. da ne prođe)!’ Potom je proučio: ‘I veličaj Gospodara svoga i zahvaljuj Mu prije sunčeva izlaska i prije njegova zalaska.’”


 

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَرَهُ أَنْ يُسَبِّحَ، فِي أَدْبَارِ الصَّلَوَاتِ كُلِّهَا‏.‏ يَعْنِي قَوْلَهُ ‏{‏وَأَدْبَارَ السُّجُودِ‏}‏

 

Pričao nam je Adem, njemu Verka’, prenoseći od Ibn-Ebu-Nedžiha, a on od Mudžahida da je Ibn-Abbas, radijallahu anhu, rekao: “Naredio mu je (Uzvišeni Gospodar) da Ga veliča na kraju svih namaza, i to je značenje riječi Uzvišenog: ‘… i poslije obavljanja namaza.’”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نَوْفَلٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ زَيْنَبَ ابْنَةِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ شَكَوْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنِّي أَشْتَكِي فَقَالَ ‏ “‏ طُوفِي مِنْ وَرَاءِ النَّاسِ، وَأَنْتِ رَاكِبَةٌ ‏”‏‏.‏ فَطُفْتُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي إِلَى جَنْبِ الْبَيْتِ يَقْرَأُ بِالطُّورِ وَكِتَابٍ مَسْطُورٍ‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Jusuf, njemu Malik, prenoseći od Muhammeda b. Abdur-Rahmana b. Nevfela, on od Urve, ovaj od Zejnebe, kćerke Ebu-Seleme, a ona od Umm-Seleme da je rekla: “Požalila sam se Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, (rekavši): ‘Doista osjećam bolove!’ – ‘Čini tavaf iza ljudi jašući, reče on. Činila sam tavaf, a Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, u blizini Ka´be klanjao i učio: ‘Tako mi Gore i Knjige u retke napisane…’”


 

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثُونِي عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الْمَغْرِبِ بِالطُّورِ فَلَمَّا بَلَغَ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَىْءٍ أَمْ هُمُ الْخَالِقُونَ * أَمْ خَلَقُوا السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ بَلْ لاَ يُوقِنُونَ * أَمْ عِنْدَهُمْ خَزَائِنُ رَبِّكَ أَمْ هُمُ الْمُسَيْطِرُونَ‏}‏ كَادَ قَلْبِي أَنْ يَطِيرَ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ فَأَمَّا أَنَا فَإِنَّمَا سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ يُحَدِّثُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ عَنْ أَبِيهِ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الْمَغْرِبِ بِالطُّورِ‏.‏ لَمْ أَسْمَعْهُ زَادَ الَّذِي قَالُوا لِي‏.‏

 

Pričao nam je Humejdi, a njemu Sufjan, da je rekao: Kazivali su mi od Zuhrija, on od Muhammeda b. Džubejra b. Mut‘ima, a ovaj od svoga oca da je kazivao: “Čuo sam Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kako uči (suru) Et Tur na akšam-namazu. Kada je stigao do ajeta: ‘Zar su oni bez Stvoritelja stvoreni, ili su oni sami sebe stvorili?! Zar su oni nebesa i Zemlju stvorili?! Ne, nego oni neće da vjeruju! Zar je u njih blago Gospodara tvoga, ili: zar su oni vladatelji?!’ – skoro da mi je srce iskočilo.” Sufjan ibn Ujejne kaže: “Što se mene tiče, ja sam čuo od Zuhrija kako prenosi od Muhammeda b. Džubejra b. Mut‘ima, a on od svoga oca da je kazivao: ‘Čuo sam Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kako uči suru Et Tur na akšam-namazu’, a nisam ga čuo da je dodao ono što mi govore.”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ يَا أُمَّتَاهْ هَلْ رَأَى مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم رَبَّهُ فَقَالَتْ لَقَدْ قَفَّ شَعَرِي مِمَّا قُلْتَ، أَيْنَ أَنْتَ مِنْ ثَلاَثٍ مَنْ حَدَّثَكَهُنَّ فَقَدْ كَذَبَ، مَنْ حَدَّثَكَ أَنَّ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم رَأَى رَبَّهُ فَقَدْ كَذَبَ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَتْ ‏{‏لاَ تُدْرِكُهُ الأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الأَبْصَارَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ‏}‏ ‏{‏وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلاَّ وَحْيًا أَوْ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ‏}‏ وَمَنْ حَدَّثَكَ أَنَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي غَدٍ فَقَدْ كَذَبَ ثُمَّ قَرَأَتْ ‏{‏وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا‏}‏ وَمَنْ حَدَّثَكَ أَنَّهُ كَتَمَ فَقَدْ كَذَبَ ثُمَّ قَرَأَتْ ‏{‏يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ‏}‏ الآيَةَ، وَلَكِنَّهُ رَأَى جِبْرِيلَ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ فِي صُورَتِهِ مَرَّتَيْنِ‏.‏

 

Pričao nam je Jahja, a njemu Veki‘, prenoseći od Ismaila b. Ebu-Halida, on od Amira, a ovaj od Mesruka da je kazivao: “Pitao sam Aišu, radijallahu anhu: ‘Majko, je li Muhammed, sallallahu alejhi ve sellem, vidio svoga Gospodara?’, pa mi je odgovorila: ‘Nakostriješila mi se kosa zbog ovoga što si pitao. Je li ti poznato troje: ko to bude rekao – slagao je! Ko bude govorio da je Muhammed, sallallahu alejhi ve sellem, vidio svoga Gospodara – slagao je!’ Zatim je proučila: ‘Pogledi do Njega ne mogu doprijeti, a On do pogleda dopire; On je milostiv i upućen u sve!’ – ‘Nijednom čovjeku nije dato da mu se Allah obraća osim: nadahnućem, ili iza zastora…’ (Potom je kazala:) ‘Ko ti kaže da zna šta će sutra biti – slagao je!’, a onda proučila: ‘A čovjek ne zna šta će sutra zaraditi!’ – ‘I ko bude tvrdio, (nastavila je), ‘da je Poslanik nešto zatajio – slagao je!’ Nakon toga je proučila: ‘O Poslaniče, kazuj ono što ti se objavljuje od Gospodara tvoga!’, (dodavši:) ‘A vidio je Džibrila, alejhis-selam, u njegovu liku dva puta.’”


 

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ زِرًّا، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، ‏{‏فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى * فَأَوْحَى إِلَى عَبْدِهِ مَا أَوْحَى‏}‏ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ مَسْعُودٍ أَنَّهُ رَأَى جِبْرِيلَ لَهُ سِتُّمِائَةِ جَنَاحٍ‏.‏

 

Pričao nam je Ebu Numan, njemu Abdul Vahid, a ovom Šejbani, koji kaže: “Čuo sam Zirra kako prenosi od Abdullaha: ‘… blizu koliko dva luka ili bliže – i objavio robu Njegovu ono što je objavio.’” Pričao nam je Ibn-Mesud da je on vidio Džibrila koji je imao šest stotina krila.


 

حَدَّثَنَا طَلْقُ بْنُ غَنَّامٍ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، قَالَ سَأَلْتُ زِرًّا عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَى ‏{‏فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى * فَأَوْحَى إِلَى عَبْدِهِ مَا أَوْحَى‏}‏ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ أَنَّ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم رَأَى جِبْرِيلَ لَهُ سِتُّمِائَةِ جَنَاحٍ‏.‏

 

Pričao nam je Talk b. Gannam, a njemu Zaida, prenoseći od Šejbanija, koji kaže: “Pitao sam Zirra o riječima Uzvišenog: ‘… blizu koliko dva luka ili bliže – i objavio robu Svome ono što je objavio’, pa mi je on odgovorio: ‘Abdullah nas je obavijestio da je Muhammed, sallallahu alejhi ve sellem, vidio Džibrila, koji je imao šest stotina krila.’”


 

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه – ‏{‏لَقَدْ رَأَى مِنْ آيَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرَى‏}‏ قَالَ رَأَى رَفْرَفًا أَخْضَرَ قَدْ سَدَّ الأُفُقَ‏.‏

 

Pričao nam je Ka‘bisa, njemu Sufjan, prenoseći od A‘meša, on od Ibrahima, ovaj od Alkame, a on od Abdullaha, radijallahu anhu, da je o ajetu: “Vidio je najveličanstvenija znamenja Gospodara svoga” – rekao: “Vidio je zeleni ogrtač koji je ispunio horizont.”


 

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَشْهَبِ، حَدَّثَنَا أَبُو الْجَوْزَاءِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رضى الله عنهما فِي قَوْلِهِ ‏{‏اللاَّتَ وَالْعُزَّى‏}‏ كَانَ الَّلاَتُ رَجُلاً يَلُتُّ سَوِيقَ الْحَاجِّ‏.‏

 

Pričao nam je Muslim b. Ibrahim, njemu Ebu Ešheb, a ovom Ebu Dževza, prenoseći od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, (da je o Latu i Uzzau rekao): “Lat je bio čovjek koji je hodočasnicima miješao kašu.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ مَنْ حَلَفَ فَقَالَ فِي حَلِفِهِ وَاللاَّتِ وَالْعُزَّى‏.‏ فَلْيَقُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ وَمَنْ قَالَ لِصَاحِبِهِ تَعَالَ أُقَامِرْكَ‏.‏ فَلْيَتَصَدَّقْ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Muhammed, njemu Hišam b. Jusuf, a ovom Ma‘mer, prenoseći od Zuhrija, on od Humejda b. Abdur-Rahmana, a ovaj od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je rekao: “Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Ko se zakune i u svojoj zakletvi kaže: ‘Tako mi Lata i Uzzaa!’ – neka kaže: ‘La ilahe illallah!’ (Nema Boga osim Allaha!), a ko svome drugu kaže: ‘Dođi da se kockamo!’ – neka podijeli sadaku!’”


 

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، سَمِعْتُ عُرْوَةَ، قُلْتُ لِعَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَقَالَتْ إِنَّمَا كَانَ مَنْ أَهَلَّ بِمَنَاةَ الطَّاغِيَةِ الَّتِي بِالْمُشَلَّلِ لاَ يَطُوفُونَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ‏}‏ فَطَافَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمُسْلِمُونَ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ مَنَاةُ بِالْمُشَلَّلِ مِنْ قُدَيْدٍ‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ نَزَلَتْ فِي الأَنْصَارِ كَانُوا هُمْ وَغَسَّانُ قَبْلَ أَنْ يُسْلِمُوا يُهِلُّونَ لِمَنَاةَ‏.‏ مِثْلَهُ‏.‏ وَقَالَ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ كَانَ رِجَالٌ مِنَ الأَنْصَارِ مِمَّنْ كَانَ يُهِلُّ لِمَنَاةَ ـ وَمَنَاةُ صَنَمٌ بَيْنَ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ ـ قَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ كُنَّا لاَ نَطُوفُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ تَعْظِيمًا لِمَنَاةَ‏.‏ نَحْوَهُ‏.‏

 

Pričao nam je Humejdi, njemu Sufjan, a ovom Zuhri, koji kaže da je čuo Urvu (kako pripovijeda): “Upitao sam Aišu, radijallahu anhu, pa mi je rekla: ‘Oni koji spomenu ime (veličajući i obožavajući i obrede čineći u ime) taguta Menata, koji je u Mušellelu, nisu obilazili između Safe i Merve!’ Uzvišeni je Allah objavio: ‘Safa i Merva Allahova su obredna mjesta!’, te su Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, i muslimani sa’j između njih činili.”Sufjan kaže: “Menat je u Mušellelu kod Kudejda.”Abdur-Rahman b. Halid prenosi od Ibn-Šihaba da je Urva kazivao: “Aiša je rekla: ‘Objavljen je zbog ensarija, jer su oni i Gassan, prije nego što su islam primili, podizali svoj glas spominjući Menata na sličan način.’”Ma‘mer prenosi od Zuhrija, on od Urve, a ovaj od Aiše: “Među ensarijama bilo je i onih koji su prinosili žrtve Menatu, a Menat je kip između Meke i Medine. Rekli su: ‘Allahov Vjerovjesniče, nismo tavaf činili(tj. sa‘j) između Safe i Merve iz sličnog poštovanja prema Menatu.’”


 

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَجَدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالنَّجْمِ وَسَجَدَ مَعَهُ الْمُسْلِمُونَ وَالْمُشْرِكُونَ وَالْجِنُّ وَالإِنْسُ‏.‏ تَابَعَهُ ابْنُ طَهْمَانَ عَنْ أَيُّوبَ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرِ ابْنُ عُلَيَّةَ ابْنَ عَبَّاسٍ‏.‏

 

Pričao nam je Ma‘mer, njemu Abdul Varis, ovom Ejjub, prenoseći od Ikrime, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je rekao: “Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, učinio sedždei tilavet učeći suru En Nedžm. To su s njim učinili muslimani i idolopoklonici, džini i ljudi.” U ovom predanju slijedi ga Ibrahim b. Tahman, prenoseći od Ejjuba, ali Ibn Ujejne ne spominje Ibn Abbasa.


 

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنِي أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَوَّلُ سُورَةٍ أُنْزِلَتْ فِيهَا سَجْدَةٌ ‏{‏وَالنَّجْمِ‏}‏‏.‏ قَالَ فَسَجَدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَجَدَ مَنْ خَلْفَهُ، إِلاَّ رَجُلاً رَأَيْتُهُ أَخَذَ كَفًّا مِنْ تُرَابٍ فَسَجَدَ عَلَيْهِ، فَرَأَيْتُهُ بَعْدَ ذَلِكَ قُتِلَ كَافِرًا، وَهْوَ أُمَيَّةُ بْنُ خَلَفٍ‏.‏

 

Pričao nam je Nasr b. Ali, njemu Ebu-Ahmed (tj. Zubejri), a ovom Israil, prenoseći od Ebu-Ishaka, on od Esveda b. Jezida, a ovaj od Abdullaha, radijallahu anhu, da je rekao: “Prva sura u kojoj je objavljen sedždei tilavet bila je sura En Nedžm. Sedždu je učinio Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, a učinili su je i oni iza njega, izuzev jednog čovjeka. Vidio sam ga kako je uzeo šaku zemlje i na njoj sedždu učinio. Kasnije sam vidio kako je taj čovjek poginuo kao nevjernik. Bio je to Umejja b. Halef.”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، وَسُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ انْشَقَّ الْقَمَرُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِرْقَتَيْنِ، فِرْقَةً فَوْقَ الْجَبَلِ وَفِرْقَةً دُونَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ اشْهَدُوا ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Musedded, a njemu Jahja, prenoseći od Šu‘be i Sufjana, njih dvojica od A‘meša, ovaj od Ibrahima, on od Ebu-Ma‘mera, a on od Ibn-Mesuda da je rekao: “Raspolutio se Mjesec u vrijeme Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, na dva dijela: jedan dio iznad brda, a drugi ispod njega, pa je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Gledajte!’”


 

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ انْشَقَّ الْقَمَرُ وَنَحْنُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَصَارَ فِرْقَتَيْنِ، فَقَالَ لَنَا ‏ “‏ اشْهَدُوا، اشْهَدُوا ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ali b. Abdullah, njemu Sufjan, a ovom Ibn-Ebu-Nedžih, prenoseći od Mudžahida, ovaj od Ma‘mera, a on od Abdullaha da je rekao: “Raspolutio se Mjesec na dva dijela, a mi smo bili s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, pa je rekao: ‘Svjedočite, svjedočite!’”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي بَكْرٌ، عَنْ جَعْفَرٍ، عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ انْشَقَّ الْقَمَرُ فِي زَمَانِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Pričao nam je Jahja b. Bukejr, a njemu Bekr, prenoseći od Džafera, on od Iraka b. Malika, ovaj od Ubejdullaha b. Abdullaha b. Ukbe b. Mesuda, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je rekao: “Raspolutio se Mjesec u vrijeme Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَأَلَ أَهْلُ مَكَّةَ أَنْ يُرِيَهُمْ آيَةً فَأَرَاهُمُ انْشِقَاقَ الْقَمَرِ‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Muhammed, njemu Junus b. Muhammed, a ovom Šejban, prenoseći od Katade, a on od Enesa, radijallahu anhu, da je rekao: “Mekkelije su tražile da im (Poslanik) pokaže znamenje, pa im je pokazao raspolućenje Mjeseca.”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ انْشَقَّ الْقَمَرُ فِرْقَتَيْنِ‏.‏

 

Pričao nam je Musedded, njemu Jahja, ovom Šu‘ba, prenoseći od Katade, a on od Enesa da je rekao: “Raspolutio se Mjesec na dva dijela.”


 

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ ‏{‏فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ‏}‏

 

Pričao nam je Hafs b. Omer, a njemu Šu‘ba, prenoseći od Ebu-Ishaka, on od Esveda, a ovaj od Abdullaha da je rekao: “Vjerovjesnik je, sallallahu alejhi ve sellem, učio: ‘Pa ima li ikoga ko bi pouku primio?!’”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ أَنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ ‏{‏فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ‏}‏‏.‏

 

Pričao nam je Musedded, prenoseći od Jahjaa, on od Šu‘be, ovaj od Ebu-Ishaka, on od Esveda, ovaj od Abdullaha, radijallahu anhu, a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je učio: “Pa ima li ikoga ko bi pouku primio?!”


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، أَنَّهُ سَمِعَ رَجُلاً، سَأَلَ الأَسْوَدَ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ أَوْ مُذَّكِرٍ فَقَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَقْرَؤُهَا ‏{‏فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ‏}‏ قَالَ وَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَؤُهَا ‏{‏فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ‏}‏ دَالاً‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Nuajm, a njemu Zuhejr, prenoseći od Ebu-Ishaka da je čuo kako je jedan čovjek upitao Esveda da li se uči: “Fe hel min muddekir?”, ili: “(Fe hel min) muzzekir?” – pa mu je odgovorio: “Čuo sam Abdullaha kako uči: ‘Fe hel min muddekir?’, a čuo sam i Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kako uči s harfom dal: ‘Fe hel min muddekir?’”


 

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا أَبِي، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ ‏{‏فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ‏}‏ الآيَةَ‏.‏

 

Pričao nam je Abdan, a njemu njegov otac, prenoseći od Šu‘be, ovaj od Ebu-Ishaka, on od Esveda, ovaj od Abdullaha, radijallahu anhu, a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je učio: “Fe hel min muddekir?” (Pa ima li ikoga ko bi pouku primio?!)


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ ‏{‏فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ‏}‏

 

Pričao nam je Muhammed, njemu Gunder, a ovom Šu‘ba, prenoseći od Ebu-Ishaka, ovaj od Esveda, on od Abdullaha, a ovaj od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je učio: “Fe hel min muddekir?!” (Pa ima li ikoga ko bi pouku primio?!)


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَهَلْ مِنْ مُذَّكِرٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏{‏فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ‏}‏

 

Pričao nam je Jahja, njemu Veki‘, prenoseći od Israila, ovaj od Ebu- Ishaka, on od Esveda b. Jezida, a ovaj od Abdullaha da je rekao: “Proučio sam Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem: ‘Fe hel min muzzekir?’ – pa je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Fe hel min muddekir?’”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَوْشَبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ،‏.‏ وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ وُهَيْبٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ وَهْوَ فِي قُبَّةٍ يَوْمَ بَدْرٍ ‏”‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَنْشُدُكَ عَهْدَكَ وَوَعْدَكَ، اللَّهُمَّ إِنْ تَشَأْ لاَ تُعْبَدْ بَعْدَ الْيَوْمِ ‏”‏‏.‏ فَأَخَذَ أَبُو بَكْرٍ بِيَدِهِ فَقَالَ حَسْبُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَلْحَحْتَ عَلَى رَبِّكَ‏.‏ وَهْوَ يَثِبُ فِي الدِّرْعِ، فَخَرَجَ وَهْوَ يَقُولُ ‏”‏ ‏{‏سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ‏}‏‏.‏‏”‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Abdullah b. Havšeb, njemu Abdul Vehhab, a ovom Halid, prenoseći od Ikrime, a on od Ibn-Abbasa; a Pričao mi je i Muhammed, njemu Affan b. Muslim, prenoseći od Vuhejba, kome je pričao Halid, prenoseći od Ikrime, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, (da je kazivao): “Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, pred početak Bitke na Bedru učio: ‘Gospodaru moj, tražim Tvoju zaštitu i ispunjenje Tvoga obećanja! Gospodaru moj, ako Ti to želiš, neće ostati niko ko će Te obožavati nakon ovog dana!’ Tada ga je Ebu-Bekr uzeo za ruku i rekao mu: ‘Dosta je, Allahov Poslaniče, molio si dosta svoga Gospodara, a bio je u panciru pa je (tj.Poslanik) izašao govoreći: ‘Skup će sigurno poražen biti, a oni će se u bijeg dati!’”


 

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي يُوسُفُ بْنُ مَاهَكَ، قَالَ إِنِّي عِنْدَ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ قَالَتْ لَقَدْ أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم بِمَكَّةَ، وَإِنِّي لَجَارِيَةٌ أَلْعَبُ ‏{‏بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَالسَّاعَةُ أَدْهَى وَأَمَرُّ‏}‏

 

Pričao nam je Ibrahim b. Musa, njemu Hišam b. Jusuf, a ovom Ibn-Džurejdž da je Jusuf b. Mahek rekao: “Bio sam kod Aiše, majke vjernika, kada je rekla da je ajet: ‘Ali, Smak im je svijeta rok, a Smak je svijeta užasniji i gorči’ – objavljen Muhammedu, sallallahu alejhi ve sellem, u Mekki još dok je ona bila djevojčica i igrala se.”


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ وَهْوَ فِي قُبَّةٍ لَهُ يَوْمَ بَدْرٍ ‏”‏ أَنْشُدُكَ عَهْدَكَ وَوَعْدَكَ، اللَّهُمَّ إِنْ شِئْتَ لَمْ تُعْبَدْ بَعْدَ الْيَوْمِ أَبَدًا ‏”‏‏.‏ فَأَخَذَ أَبُو بَكْرٍ بِيَدِهِ وَقَالَ حَسْبُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَدْ أَلْحَحْتَ عَلَى رَبِّكَ‏.‏ وَهْوَ فِي الدِّرْعِ فَخَرَجَ وَهْوَ يَقُولُ ‏”‏ ‏{‏سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ * بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَالسَّاعَةُ أَدْهَى وَأَمَرُّ‏}‏‏”‏

 

Pričao mi je Ishak od Halida, njemu Halid, prenoseći od Ikrime, a on od Ibn-Abbasa (da je kazivao): “Vjerovjesnik je, sallallahu alejhi ve sellem, pred početak Bitke na Bedru dok je bio u šatoru učio: ‘Gospodaru moj, podsjećam Te na Tvoju zaštitu i obećanje! Ako Ti ushtjedneš, Gospodaru moj, niko Te nakon ovog dana nikada neće obožavati!’ Tada ga Ebu-Bekr uze za ruku i reče: ‘Dosta je, Allahov Poslaniče! Molio si se svome Gospodaru, – a bio je u panciru -. Potom je (Poslanik) izišao, izgovarajući: ‘Skup će sigurno poražen biti, a oni će se u bijeg dati! Ali, Smak im je svijeta rok, a Smak je svijeta užasniji i gorči!’”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ الْعَمِّيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ جَنَّتَانِ مِنْ فِضَّةٍ، آنِيَتُهُمَا وَمَا فِيهِمَا وَجَنَّتَانِ مِنْ ذَهَبٍ آنِيَتُهُمَا وَمَا فِيهِمَا، وَمَا بَيْنَ الْقَوْمِ وَبَيْنَ أَنْ يَنْظُرُوا إِلَى رَبِّهِمْ إِلاَّ رِدَاءُ الْكِبْرِ عَلَى وَجْهِهِ فِي جَنَّةِ عَدْنٍ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Ebu-Esved, njemu Abdul-Aziz b. Abdus-Samed Ammi, a ovom Ebu-Imran Dževni, prenoseći od Ebu-Bekra b. Abdullaha b. Kajsa, a on od svoga oca da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Dva su Dženneta (perivoja) s posuđem od srebra i onim što je u njemu, a dva su s posuđem od zlata i onim što je u njemu,i ništa neće ljude u edenskim vrtovima sprečavati da vide svoga Gospodara, izuzev plašta veličanstva koji će biti na Njegovom licu.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا أَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ إِنَّ فِي الْجَنَّةِ خَيْمَةً مِنْ لُؤْلُؤَةٍ مُجَوَّفَةٍ، عَرْضُهَا سِتُّونَ مِيلاً، فِي كُلِّ زَاوِيَةٍ مِنْهَا أَهْلٌ، مَا يَرَوْنَ الآخَرِينَ يَطُوفُ عَلَيْهِمُ الْمُؤْمِنُونَ ‏”‏‏.‏ ‏”‏ وَجَنَّتَانِ مِنْ فِضَّةٍ، آنِيَتُهُمَا وَمَا فِيهِمَا، وَجَنَّتَانِ مِنْ كَذَا آنِيَتُهُمَا، وَمَا فِيهِمَا، وَمَا بَيْنَ الْقَوْمِ وَبَيْنَ أَنْ يَنْظُرُوا إِلَى رَبِّهِمْ إِلاَّ رِدَاءُ الْكِبْرِ عَلَى وَجْهِهِ فِي جَنَّةِ عَدْنٍ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Musenna, njemu Abdul-Aziz b. Abdus-Samed, ovom Ebu-Imran Dževni, prenoseći od Ebu-Bekra b. Abdullaha b. Kajsa, a on od svoga oca da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “U Džennetu ima šator od izbušenog bisera, čija je širina šezdeset milja. U svakom njegovom uglu su hurije kojima će prilaziti vjernik, a one ne vide druge. Bit će i dva vrta u kojima će posuđe biti od srebra s onim što je u njemu i dva vrta s posuđem od zlata i onim što je u njemu. U edenskom Džennetu Allaha će od pogleda ljudi dijeliti samo plašt veličanstva na Njegovom licu.”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ إِنَّ فِي الْجَنَّةِ شَجَرَةً يَسِيرُ الرَّاكِبُ فِي ظِلِّهَا مِائَةَ عَامٍ لاَ يَقْطَعُهَا، وَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ ‏{‏وَظِلٍّ مَمْدُودٍ‏}‏‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ali b. Abdullah, a njemu Sufjan, prenoseći od Ebu Zinada, on od A‘redža, a ovaj od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, koji pripisuje Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekao: “U Džennetu ima jedno stablo s takvim hladom da će konjanik jahati stotinu godina, a neće ga proći. Učite stoga, ako hoćete: ‘… i u hladovini prostranoj.’”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ سُورَةُ التَّوْبَةِ قَالَ التَّوْبَةُ هِيَ الْفَاضِحَةُ، مَا زَالَتْ تَنْزِلُ وَمِنْهُمْ وَمِنْهُمْ، حَتَّى ظَنُّوا أَنَّهَا لَمْ تُبْقِ أَحَدًا مِنْهُمْ إِلاَّ ذُكِرَ فِيهَا‏.‏ قَالَ قُلْتُ سُورَةُ الأَنْفَالِ‏.‏ قَالَ نَزَلَتْ فِي بَدْرٍ‏.‏ قَالَ قُلْتُ سُورَةُ الْحَشْرِ‏.‏ قَالَ نَزَلَتْ فِي بَنِي النَّضِيرِ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Abdur-Rahim, njemu Seid b. Sulejman, ovom Hušejm, a njemu Ebu-Bišr, prenoseći od Seida b. Džubejra da je rekao: “Pitao sam Ibn-Abbasa o suri Et Tevba (Pokajanje) pa mi je rekao: ‘To je i El Fatiha (koja iznosi sramote). Neprestano je objavljivano: ima onih i ima onih, tako da su mislili kako neće biti ostavljen niko, a da se u njoj neće spomenuti.’ – ‘A sura El Enfal?’, upitao sam. ‘Objavljena je na Bedru’, odgovorio je. ‘A sura El Hašr?’, upitah. ‘Objavljena je o Benu Nediru’, odgovorio je.”


 

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُدْرِكٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ سُورَةُ الْحَشْرِ قَالَ قُلْ سُورَةُ النَّضِيرِ‏.‏

 

Pričao nam je Hasan b. Mudrik, njemu Jahja b. Hammad, a ovom Ebu-Avama, prenoseći od Ebu-Bišra, a on od Seida da je kazivao: “Upitao sam Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, o suri El Hašr, pa mi je rekao: ‘Reci sura En Nedir.’”


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَرَّقَ نَخْلَ بَنِي النَّضِيرِ وَقَطَعَ، وَهْىَ الْبُوَيْرَةُ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏مَا قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَائِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيُخْزِيَ الْفَاسِقِينَ‏}‏

 

Pričao nam je Kutejba, njemu Lejs, prenoseći od Nafija, a on od Ibn-Omera, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, popalio i posjekao palme na neobrađenoj zemlji plemena Benu Nedir, pa je Uzvišeni Allah objavio: “To što ste neke palme posjekli ili ih da uspravno stoje ostavili – Allahovom ste voljom učinili, zato da On nevjernike ponizi.”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَان ُ ـ غَيْرَ مَرَّةٍ ـ عَنْ عَمْرٍو، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، عَنْ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَتْ أَمْوَالُ بَنِي النَّضِيرِ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا لَمْ يُوجِفِ الْمُسْلِمُونَ عَلَيْهِ بِخَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ، فَكَانَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَاصَّةً، يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ مِنْهَا نَفَقَةَ سَنَتِهِ، ثُمَّ يَجْعَلُ مَا بَقِيَ فِي السِّلاَحِ وَالْكُرَاعِ، عُدَّةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ‏.‏

 

Pričao nam je Ali b. Abdullah, a njemu Sufjan (više puta), prenoseći od Amra, on od Zuhrija, ovaj od Malika b. Evsa b. Hadesana, a on od Omera, radijallahu anhu, da je rekao: “Imetak Benu Nedira pripao je Poslaniku, s.a.v.s;– ono što mu je Allah kao plijen darovao, na koji muslimani nisu kasom tjerali konje i kamile. To je bilo posebno (namijenjeno) Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, iz čega je izrdžavao porodicu godinu dana; ono što je preostalo trošio bi za oružje i konje na Allahovom putu.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ لَعَنَ اللَّهُ الْوَاشِمَاتِ وَالْمُوتَشِمَاتِ وَالْمُتَنَمِّصَاتِ وَالْمُتَفَلِّجَاتِ لِلْحُسْنِ الْمُغَيِّرَاتِ خَلْقَ اللَّهِ‏.‏ فَبَلَغَ ذَلِكَ امْرَأَةً مِنْ بَنِي أَسَدٍ يُقَالُ لَهَا أُمُّ يَعْقُوبَ، فَجَاءَتْ فَقَالَتْ إِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّكَ لَعَنْتَ كَيْتَ وَكَيْتَ‏.‏ فَقَالَ وَمَا لِي لاَ أَلْعَنُ مَنْ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ هُوَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَقَالَتْ لَقَدْ قَرَأْتُ مَا بَيْنَ اللَّوْحَيْنِ فَمَا وَجَدْتُ فِيهِ مَا تَقُولُ‏.‏ قَالَ لَئِنْ كُنْتِ قَرَأْتِيهِ لَقَدْ وَجَدْتِيهِ، أَمَا قَرَأْتِ ‏{‏وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا‏}‏‏.‏ قَالَتْ بَلَى‏.‏ قَالَ فَإِنَّهُ قَدْ نَهَى عَنْهُ‏.‏ قَالَتْ فَإِنِّي أَرَى أَهْلَكَ يَفْعَلُونَهُ‏.‏ قَالَ فَاذْهَبِي فَانْظُرِي‏.‏ فَذَهَبَتْ فَنَظَرَتْ فَلَمْ تَرَ مِنْ حَاجَتِهَا شَيْئًا، فَقَالَ لَوْ كَانَتْ كَذَلِكَ مَا جَامَعَتْنَا‏.‏

 

Pričao nam je je Muhammed b. Jusuf, a njemu Sufjan, prenoseći od Mensura, on od Ibrahima, ovaj od Alkame (da je kazivao): “Abdullah je rekao: ‘Allah je prokleo žene koje tetoviraju i one koje se tetoviraju, one koje čupaju dlake s lica i one koje, želeći biti ljepše, prave sebi razmake među sjekutićima (zubima), mijenjajući (tako) ono što je Allah stvorio.’ To je doprlo do jedne žene iz Benu-Eseda po imenu Umm-Jakub, te je došla i rekla: ‘Saznala sam da si ti prokleo takve i takve!’ – ‘Zašto da ja ne proklinjem onoga koga je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, prokleo i onog koji je spomenut u Allahovoj Knjizi?!’, odgovori on. ‘Pročitala sam sve što je među koricama (Allahove Knjige)’, reče ona, ‘ali nisam našla ono što ti tvrdiš!’ – ‘Da si pročitala, već bi to našla! Zar nisi pročitala: ‘Ono što vam Poslanik da – to uzmite a ono što vam zabrani – ostavite!’?’, reče on. ‘Da’, odgovori ona. ‘To je on (Poslanik) zabranio!’, reče on, a ona odgovori: ‘Ja mislim da to i tvoja porodica čini!’ – ‘Idi i pogledaj!’, predložio je on. Ona je otišla i pogledala, ali ništa od toga nije primijetila. ‘Da je to uradila moja žena, ne bih joj prilazio!’, rekao je on (Abdullah).”


 

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ ذَكَرْتُ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَابِسٍ حَدِيثَ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْوَاصِلَةَ فَقَالَ سَمِعْتُهُ مِنِ امْرَأَةٍ يُقَالُ لَهَا أُمُّ يَعْقُوبَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَ حَدِيثِ مَنْصُورٍ‏.‏

 

Pričao nam je Ali, a njemu Abdur-Rahman, prenoseći od Sufjana, koji kaže da je spomenuo Abdur-Rahmanu b. Abisu hadis koji Mensur prenosi od Ibrahima, on od Alkame, a ovaj od Abdullaha, radijallahu anhu, koji kaže: “Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, prokleo onu ženu koja upliće tuđu kosu u svoju!” Kaže (Sufjan): “Čuo sam ga (ovaj hadis) od žene po imenu Umm-Jakub, koja od Abdullaha prenosi slično Mensurovom hadisu.”


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ قَالَ عُمَرُ رضى الله عنه أُوصِي الْخَلِيفَةَ بِالْمُهَاجِرِينَ الأَوَّلِينَ أَنْ يَعْرِفَ لَهُمْ حَقَّهُمْ، وَأُوصِي الْخَلِيفَةَ بِالأَنْصَارِ الَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالإِيمَانَ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُهَاجِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَقْبَلَ مِنْ مُحْسِنِهِمْ وَيَعْفُوَ عَنْ مُسِيئِهِمْ‏.‏

 

Pričao nam je Ahmed b. Junus, njemu Ebu-Bekr (tj. Ibn-Ajjaš), prenoseći od Husejna, a on od Amra b. Mejmuna, koji kaže: “Omer je, radijallahu anhu, rekao: ‘Povjeravam halifi (poslije mene) da prizna prava prvih muhadžira. Ostavljene su mu u emanet i ensarije, koji su Medinu nastanili i iman prihvatili prije nego što je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, hidžru učinio – da prihvati dobročinstva dobročinitelju i da oprosti grešku grešniku.’”


 

حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ غَزْوَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ الأَشْجَعِيُّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَتَى رَجُلٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَصَابَنِي الْجَهْدُ فَأَرْسَلَ إِلَى نِسَائِهِ فَلَمْ يَجِدْ عِنْدَهُنَّ شَيْئًا، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَلاَ رَجُلٌ يُضَيِّفُ هَذِهِ اللَّيْلَةَ يَرْحَمُهُ اللَّهُ ‏”‏‏.‏ فَقَامَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَذَهَبَ إِلَى أَهْلِهِ فَقَالَ لاِمْرَأَتِهِ ضَيْفُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ تَدَّخِرِيهِ شَيْئًا‏.‏ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا عِنْدِي إِلاَّ قُوتُ الصِّبْيَةِ‏.‏ قَالَ فَإِذَا أَرَادَ الصِّبْيَةُ الْعَشَاءَ فَنَوِّمِيهِمْ، وَتَعَالَىْ فَأَطْفِئِي السِّرَاجَ وَنَطْوِي بُطُونَنَا اللَّيْلَةَ‏.‏ فَفَعَلَتْ ثُمَّ غَدَا الرَّجُلُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ لَقَدْ عَجِبَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ـ أَوْ ضَحِكَ ـ مِنْ فُلاَنٍ وَفُلاَنَةَ ‏”‏‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ‏}‏

 

Pričao nam je Jakub b. Ibrahim b. Kesir, njemu Ebu-Usama, ovom Fudajl b. Gazvan, a njemu Ebu-Hazim Ešdžei, prenoseći od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je kazivao: “Jedan je čovjek došao Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, i rekao: ‘Allahov Poslaniče, zadesila me velika glad!’ Poslanik je poslao svojim ženama, ali kod njih ništa nije našao. Tada Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, reče: ‘Zar nema nekog – Allah mu se smilovao! – ko bi ga ugostio ovu noć?’ Jedan ensarija ustade i reče: ‘Ja ću Allahov Poslaniče!’ Otišao je svojoj kući i rekao ženi: ‘Ovo je gost Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, i zato ne štedi ništa!’ – ‘Tako mi Allaha, nemam ništa osim dječijeg zalogaja!’, odgovori ona. ‘Kada djeca htjednu večerati, uspavaj ih, ugasi svjetiljku i skupit ćemo svoje stomake ovu noć!’, reče joj muž. Ona je to i učinila. Nakon toga je ovaj čovjek otišao izjutra Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, pa mu je on rekao: ‘Allah se začudio (ili nasmijao) zbog toga čovjeka i žene!’ Tada je Uzvišeni Allah objavio: ‘… i više vole njima nego sebi, mada im je i samima potrebno.’”


 

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، أَنَّهُ سَمِعَ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي رَافِعٍ، كَاتِبَ عَلِيٍّ يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَا وَالزُّبَيْرَ وَالْمِقْدَادَ فَقَالَ ‏”‏ انْطَلِقُوا حَتَّى تَأْتُوا رَوْضَةَ خَاخٍ فَإِنَّ بِهَا ظَعِينَةً مَعَهَا كِتَابٌ فَخُذُوهُ مِنْهَا ‏”‏‏.‏ فَذَهَبْنَا تَعَادَى بِنَا خَيْلُنَا حَتَّى أَتَيْنَا الرَّوْضَةَ فَإِذَا نَحْنُ بِالظَّعِينَةِ فَقُلْنَا أَخْرِجِي الْكِتَابَ فَقَالَتْ مَا مَعِي مِنْ كِتَابٍ‏.‏ فَقُلْنَا لَتُخْرِجِنَّ الْكِتَابَ أَوْ لَنُلْقِيَنَّ الثِّيَابَ‏.‏ فَأَخْرَجَتْهُ مِنْ عِقَاصِهَا فَأَتَيْنَا بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا فِيهِ مِنْ حَاطِبِ بْنِ أَبِي بَلْتَعَةَ إِلَى أُنَاسٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ مِمَّنْ بِمَكَّةَ يُخْبِرُهُمْ بِبَعْضِ أَمْرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ مَا هَذَا يَا حَاطِبُ ‏”‏‏.‏ قَالَ لاَ تَعْجَلْ عَلَىَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ امْرَأً مِنْ قُرَيْشٍ وَلَمْ أَكُنْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَكَانَ مَنْ مَعَكَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ لَهُمْ قَرَابَاتٌ يَحْمُونَ بِهَا أَهْلِيهِمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِمَكَّةَ فَأَحْبَبْتُ إِذْ فَاتَنِي مِنَ النَّسَبِ فِيهِمْ أَنْ أَصْطَنِعَ إِلَيْهِمْ يَدًا يَحْمُونَ قَرَابَتِي وَمَا فَعَلْتُ ذَلِكَ كُفْرًا وَلاَ ارْتِدَادًا عَنْ دِينِي‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ إِنَّهُ قَدْ صَدَقَكُمْ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ دَعْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ إِنَّهُ شَهِدَ بَدْرًا وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ اللَّهَ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ اطَّلَعَ عَلَى أَهْلِ بَدْرٍ فَقَالَ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ فَقَدْ غَفَرْتُ لَكُمْ ‏”‏‏.‏ قَالَ عَمْرٌو وَنَزَلَتْ فِيهِ ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ‏}‏ قَالَ لاَ أَدْرِي الآيَةَ فِي الْحَدِيثِ أَوْ قَوْلُ عَمْرٍو‏.‏ حَدَّثَنَا عَلِيٌّ قِيلَ لِسُفْيَانَ فِي هَذَا فَنَزَلَتْ ‏{‏لاَ تَتَّخِذُوا عَدُوِّي‏}‏ قَالَ سُفْيَانُ هَذَا فِي حَدِيثِ النَّاسِ حَفِظْتُهُ مِنْ عَمْرٍو وَمَا تَرَكْتُ مِنْهُ حَرْفًا وَمَا أُرَى أَحَدًا حَفِظَهُ غَيْرِي‏.‏

 

Pričao nam je Humejdi, njemu Sufjan, ovom Amr b. Dinar, a njemu Hasan b. Muhammed b. Ali, prenoseći od Ubjedullaha b. Ebu-Rafija, Alijinog pisara, da je čuo Aliju, radijallahu anhu, kako kazuje: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, poslao je mene, Zubejra i Mikdada i rekao nam: ‘Idite sve dok ne dođete do bašče Hah; u njoj je žena u nosiljci, a s njom je pismo, pa ga uzmite!’ Otišli smo, međusobno se utrkujući na konjima, sve dok nismo stigli do te bašče, gdje smo zatekli tu ženu. ‘Izvadi pismo!’, rekli smo joj. ‘Nema kod mene nikakva pisma!’, odgovorila je. ‘Ili ćeš dati pismo ili ćemo ti skinuti odjeću!’, zaprijetili smo. Tada ga je ona izvadila iz svojih pletenica, te smo ga donijeli Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem Bilo je to pismo Hatiba b. Ebu-Beltea upućeno idolopoklonicima u Meki u kojem ih on obavještava o nekim planovima Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem ‘Šta je ovo, Hatibe?’, upitao ga je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, a on se poče pravdati: ‘Ne požuruj sa mnom, Allahov Poslaniče! Ja sam se priključio Kurejšijama, a nisam od njih. S tobom je bilo muhadžira što imaju rodbinu koja čuva njihove porodice i imetak u Mekki, pa sam želio, ako me je već zaobišla rodbinska veza, učiniti im kakvo dobro kako bi zaštitili moju rodbinu. Nisam to učinio niti kao nevjernik niti kao odmetnik od vjere.’ Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, tada reče: ‘Istinu vam je rekao!’ Na to Omer reče: ‘Dopusti, Allahov Poslaniče, da ga udarim (sabljom) po vratu!’ – ‘On je učestvovao (u Bici) na Bedru. Šta znaš, možda je Uzvišeni Allah pogledao učesnike u Bici na Bedru, rekavši im: ‘Radite šta hoćete, već sam vam oprostio!’’, reče mu Poslanik.” Amr b. Dinar kaže: “U povodu događaja s ovim čovjekom objavljeno je: ‘O vi koji vjerujete s Mojim i svojim neprijateljima ne prijateljujte!’” Kaže (prenosilac Sufjan b. Ujejne): “Ne znam je li ovaj ajet u sklopu ovog hadisa ili je Amrov govor.” Pričao nam je Ali, rekavši: “Upitali su Sufjana o ovome, pa je objavljeno: ‘S Mojim i svojim neprijateljima ne prijateljujte!’” Sufjan kaže: “Ovo je u hadisu ljudi (tj. ovaj dodatak). Zapamtio sam ga od Amra i nisam u njemu izostavio nijednog slova, niti znam da ga je iko drugi izuzev mene zapamtio.”


 


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَمِّهِ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَمْتَحِنُ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ بِهَذِهِ الآيَةِ، بِقَوْلِ اللَّهِ ‏{‏يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏غَفُورٌ رَحِيمٌ‏}‏‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ فَمَنْ أَقَرَّ بِهَذَا الشَّرْطِ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ قَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ قَدْ بَايَعْتُكِ ‏”‏‏.‏ كَلاَمًا وَلاَ وَاللَّهِ مَا مَسَّتْ يَدُهُ يَدَ امْرَأَةٍ قَطُّ فِي الْمُبَايَعَةِ، مَا يُبَايِعُهُنَّ إِلاَّ بِقَوْلِهِ ‏”‏ قَدْ بَايَعْتُكِ عَلَى ذَلِكَ ‏”‏‏.‏ تَابَعَهُ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏ وَقَالَ إِسْحَاقُ بْنُ رَاشِدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ وَعَمْرَةَ‏.‏

 

Pričao nam je Ishak, njemu Jakub b. Ibrahim, ovom Ibn-Ehi b. Šihab, prenoseći od svoga amidže, a on od Urve, da je Aiša, radijallahu anhu, supruga Vjerovjesnikova, kazivala: “Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, provjeravao one vjernice koje su činile hidžru riječima Uzvišenog Allaha: ‘O Vjerovjesniče, kada ti dođu vjernice da ti polože prisegu…’ – sve do riječi: ‘Allah, zaista, mnogo prašta i On je milostiv.’ Kaže ‘Urve rekla je Aiša onoj od vjernica koja bi prihvatila ovaj uvjet Allahov bi se Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, obratio riječima: ‘Uzeo sam od tebe prisegu riječima!’ Nije, tako mi Allaha, pri davanju zakletve nijednu ženu dotaknuo rukom! Njihova prisega na vjernost zaključivala se njegovim riječima: ‘Sklopio sam s tobom ugovor o tome.’” Ovo predanje slaže se s predanjem koje bilježe Junus, Ma‘mer i Abdur-Rahman b. Ishak od Zuhrija. Ishak b. Rašid ovaj hadis prenosi od Zuhrija, a on od Urve i Amre.


 

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ بَايَعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَ عَلَيْنَا ‏{‏أَنْ لاَ يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئًا‏}‏ وَنَهَانَا عَنِ النِّيَاحَةِ، فَقَبَضَتِ امْرَأَةٌ يَدَهَا فَقَالَتْ أَسْعَدَتْنِي فُلاَنَةُ أُرِيدُ أَنْ أَجْزِيَهَا‏.‏ فَمَا قَالَ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا فَانْطَلَقَتْ وَرَجَعَتْ فَبَايَعَهَا‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Ma‘mer, ovom Abdul Varis, a njemu Ejjub, prenoseći od Hafse b. Sirin, a ona od Umm-Atijje, radijallahu anhu, koja kaže: “Polagale smo prisegu Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, pa nam je proučio: ‘… da neće Allahu nikoga ravnim smatrati.’ Zabranio nam je naricanje, ali je jedna žena stisnula svoju ruku i rekla: ‘Jedna mi je žena pomogla u naricanju, pa je želim nagraditi.’ Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, nije joj ništa odgovorio. Otišla je, vratila se i položila prisegu na vjernost.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ الزُّبَيْرَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ تَعَالَى ‏{‏وَلاَ يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ‏}‏ قَالَ إِنَّمَا هُوَ شَرْطٌ شَرَطَهُ اللَّهُ لِلنِّسَاءِ‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Muhammed, njemu Vehb b. Džerir, a ovom njegov otac, prenoseći od Zubejra, on od Ikrime, a ovaj od ibn-Abbasa da je rekao: “Riječi Uzvišenog: ‘… i da ti neće ni u čemu što je dobro poslušnost odricati’ – uvjet je koji je ženama postavio Allah.”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ الزُّهْرِيُّ حَدَّثَنَاهُ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِدْرِيسَ، سَمِعَ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ أَتُبَايِعُونِي عَلَى أَنْ لاَ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلاَ تَزْنُوا وَلاَ تَسْرِقُوا ‏”‏‏.‏ وَقَرَأَ آيَةَ النِّسَاءِ ـ وَأَكْثَرُ لَفْظِ سُفْيَانَ قَرَأَ الآيَةَ ـ ‏”‏ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ، وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ، وَمَنْ أَصَابَ مِنْهَا شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ فَسَتَرَهُ اللَّهُ فَهْوَ إِلَى اللَّهِ، إِنْ شَاءَ عَذَّبَهُ وَإِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُ‏}‏ ‏”‏‏.‏ تَابَعَهُ عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ فِي الآيَةِ‏.‏

 

Pričao nam je Ali b. Abdullah, njemu Sufjan, ovom Zuhri, prenoseći od Ebu-Idrisa, koji je čuo Ubadu b. Samita, radijallahu anhu, kako pripovijeda: “Bili smo kod Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kada je rekao: ‘Da li mi polažete prisegu (na vjernost) da nećete Allahu nikoga ravnim smatrati, da nećete bludničiti niti krasti?’ Potom je proučio ajet o ženama.’” Najveći dio teksta navodi Sufjan: “Proučio je ajet, (dodavši): ‘Pa ko ispuni ugovor – njegova je nagrada kod Allaha, a ko učini nešto od toga toga, pa bude kažnjen – to mu je otkup za to. Ko od toga nešto uradi i Allah ga prikrije, to je u nadležnosti Allaha: ako hoće, kaznit će ga, a ako hoće, oprostit će mu.’” S njim (Sufjanom) slaže se (u predanju) Abdur-Rezzak, prenoseći od Ma‘mera ono što se navodi o ajetu.


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ وَأَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، أَنَّ الْحَسَنَ بْنَ مُسْلِمٍ، أَخْبَرَهُ عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ شَهِدْتُ الصَّلاَةَ يَوْمَ الْفِطْرِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ فَكُلُّهُمْ يُصَلِّيهَا قَبْلَ الْخُطْبَةِ ثُمَّ يَخْطُبُ بَعْدُ، فَنَزَلَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ حِينَ يُجَلِّسُ الرِّجَالَ بِيَدِهِ، ثُمَّ أَقْبَلَ يَشُقُّهُمْ حَتَّى أَتَى النِّسَاءَ مَعَ بِلاَلٍ فَقَالَ ‏{‏يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ عَلَى أَنْ لاَ يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئًا وَلاَ يَسْرِقْنَ وَلاَ يَزْنِينَ وَلاَ يَقْتُلْنَ أَوْلاَدَهُنَّ وَلاَ يَأْتِينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَأَرْجُلِهِنَّ‏}‏ حَتَّى فَرَغَ مِنَ الآيَةِ كُلِّهَا ثُمَّ قَالَ حِينَ فَرَغَ ‏”‏ أَنْتُنَّ عَلَى ذَلِكَ ‏”‏‏.‏ وَقَالَتِ امْرَأَةٌ وَاحِدَةٌ لَمْ يُجِبْهُ غَيْرُهَا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، لاَ يَدْرِي الْحَسَنُ مَنْ هِيَ‏.‏ قَالَ ‏”‏ فَتَصَدَّقْنَ ‏”‏ وَبَسَطَ بِلاَلٌ ثَوْبَهُ فَجَعَلْنَ يُلْقِينَ الْفَتَخَ وَالْخَوَاتِيمَ فِي ثَوْبِ بِلاَلٍ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Abdur-Rahim, njemu Harun b. Ma‘ruf, a ovom Abdullah b. Vehb, prenoseći od Ibn-Džurejdža, on od Hasana b. Muslima, ovaj od Tavusa, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je rekao: “Klanjao sam ramazanski bajram namaz za Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, zatim Ebu- Bekrom, Omerom i Osmanom; svi su ga klanjali prije hutbe, a hutbu su kasnije držali. Allahov Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, sišao je (jedanput s minbera), i kao da ga sad gledam kako pokazuje da sjednu ljudi svojom rukom, a zatim prođe između njih kako bi otišao s Bilalom do žena. Pa reče: O Vjerovjesniče’, ‘došle su ti vjernice položiti prisegu da neće Allahu nikoga ravnim smatrati, da neće krasti, blud činiti, djecu svoju ubijati te da neće svojim muževima tuđu djecu poturati…’ – sve dok nije spomenuo sve što se navodi u ajetu. Nakon što je završio, Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, upitao je žene: ‘Vi ste na tome?’ – ‘Da, Allahov Poslaniče’, odgovori jedna od njih, dok su ostale šutjele. (Hasan ne zna ko je ona.). ‘Udijelite sadaku!’, reče on. Potom je Bilal raširio svoju odjeću, pa su žene počele bacati burme i prstenje na nju.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ “‏ إِنَّ لِي أَسْمَاءً، أَنَا مُحَمَّدٌ، وَأَنَا أَحْمَدُ، وَأَنَا الْمَاحِي الَّذِي يَمْحُو اللَّهُ بِيَ الْكُفْرَ، وَأَنَا الْحَاشِرُ الَّذِي يُحْشَرُ النَّاسُ عَلَى قَدَمِي، وَأَنَا الْعَاقِبُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ebu Jeman, a njemu Šuajb, prenoseći od Zuhrija, ovaj od Muhammeda b. Džubejra b. Mut‘ima, a on od svoga oca, radijallahu anhu, da je rekao: “Čuo sam Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kako govori: ‘Ja imam razna imena: Ja sam Muhammed, i ja sam Ahmed, i ja sam El Mahi, onaj kojim Allah briše nevjerstvo, El Hašir, onaj pred kojim će ljudi biti sakupljeni, i El Akib, poslije koga neće biti poslanika!’”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ ثَوْرٍ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأُنْزِلَتْ عَلَيْهِ سُورَةُ الْجُمُعَةِ ‏{‏وَآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ‏}‏ قَالَ قُلْتُ مَنْ هُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَلَمْ يُرَاجِعْهُ حَتَّى سَأَلَ ثَلاَثًا، وَفِينَا سَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ، وَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ عَلَى سَلْمَانَ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ لَوْ كَانَ الإِيمَانُ عِنْدَ الثُّرَيَّا لَنَالَهُ رِجَالٌ ـ أَوْ رَجُلٌ ـ مِنْ هَؤُلاَءِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Abdul-Aziz b. Abdullah, njemu Sulejman b. Bilal, ovom Sevr, prenoseći od Gajsa, a on od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je rekao: “Sjedili smo kod Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kada mu je objavljeno iz sure El Džumua: ‘… i drugima koji im se nisu još priključili…’ Na pitanje: ‘Ko su oni, Allahov Poslaniče?’ – nije odgovorio sve dok nije bio upitan tri puta. Među nama je bio i Selman Farisi, na koga je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, stavio svoju ruku i rekao: ‘Kada bi iman bio na sazvježđu Plejada, dostigli bi ga ljudi (ili čovjek) od ovih.’”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، أَخْبَرَنِي ثَوْرٌ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ لَنَالَهُ رِجَالٌ مِنْ هَؤُلاَءِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Abdul-Vehhab, ovom Abdul-Aziz, a njemu Sevr, prenoseći od Ebu Gajsa, ovaj od Ebu-Hurejre a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekao: “Dostigli bi ga ljudi od onih.”


 

حَدَّثَنِي حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا حُصَيْنٌ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، وَعَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَقْبَلَتْ عِيرٌ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَنَحْنُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَثَارَ النَّاسُ إِلاَّ اثْنَا عَشَرَ رَجُلاً فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انْفَضُّوا إِلَيْهَا‏}‏

 

Pričao mi je Hafs b. Omer, ovom Halid b. Abdullah, a njemu Husejn, prenoseći od Salima b. Ebu-Dža‘da i Ebu-Sufjana, a oni od Džabira b. Abdullaha, radijallahu anhu, koji je kazivao: “Pristigla je karavana jednog petka dok smo mi bili (na džumi) s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem Ljudi su pohrlili napolje, izuzev dvanaesterice, pa je Allah objavio: ‘Ali kad oni kakvu robu trgovačku ili zabavu ugledaju, pohrle joj i tebe ostave sama da stojiš…’”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، قَالَ كُنْتُ فِي غَزَاةٍ فَسَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ، يَقُولُ لاَ تُنْفِقُوا عَلَى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى يَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِهِ وَلَوْ رَجَعْنَا مِنْ عِنْدِهِ لَيُخْرِجَنَّ الأَعَزُّ مِنْهَا‏.‏ الأَذَلَّ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَمِّي أَوْ لِعُمَرَ فَذَكَرَهُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَدَعَانِي فَحَدَّثْتُهُ فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ وَأَصْحَابِهِ فَحَلَفُوا مَا قَالُوا فَكَذَّبَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَصَدَّقَهُ فَأَصَابَنِي هَمٌّ لَمْ يُصِبْنِي مِثْلُهُ قَطُّ، فَجَلَسْتُ فِي الْبَيْتِ فَقَالَ لِي عَمِّي مَا أَرَدْتَ إِلَى أَنْ كَذَّبَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَقَتَكَ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ‏}‏ فَبَعَثَ إِلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَ فَقَالَ ‏”‏ إِنَّ اللَّهَ قَدْ صَدَّقَكَ يَا زَيْدُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Redža’, njemu Israil, a ovom Ebu-Ishak, prenoseći od Zejda b. Erkama da je rekao: “Učestvovao sam u jednoj bici; Kada sam čuo Abdullaha b. Ubejja gdje kaže: ‘Ne udjeljujte ništa onima koji su uz Allahovog Poslanika, ne bi li ga napustili. Ako se vratimo u Medinu zasigurno će jači istjerati slabijega!’ Ispričao sam to svome amidži ili Omeru. On je, onda, to kazao Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, pa me pozvao da mu to ispričam. Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nakon toga poslao po Abdullaha b. Ubejja i njegove drugove. Oni su se zakleli da to nisu rekli. Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, smatrao moje svjedočenje lažnim, a njihovo istinitim, pa sam zapao u takvu brigu u kakvu nikada do tada nisam zapao. I dok sam kasnije sjedio u kući, amidža mi je rekao: ‘Šta si htio time, tako da Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, lažnim proglasi tvoj iskaz i da te zamrzi!’ Nakon što je Uzvišeni Allah objavio: ‘Kad ti licemjeri dolaze…’ – Vjerovjesnik je, sallallahu alejhi ve sellem, poslao po mene, pa je proučio (gornji) ajet i rekao: ‘Allah je, doista, potvrdio tvoju iskrenost, o Zejde!’”


 

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ مَعَ عَمِّي فَسَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ ابْنَ سَلُولَ يَقُولُ لاَ تُنْفِقُوا عَلَى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى يَنْفَضُّوا‏.‏ وَقَالَ أَيْضًا لَئِنْ رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الأَعَزُّ مِنْهَا الأَذَلَّ‏.‏ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَمِّي فَذَكَرَ عَمِّي لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ وَأَصْحَابِهِ، فَحَلَفُوا مَا قَالُوا، فَصَدَّقَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَذَّبَنِي، فَأَصَابَنِي هَمٌّ لَمْ يُصِبْنِي مِثْلُهُ، فَجَلَسْتُ فِي بَيْتِي، فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏هُمُ الَّذِينَ يَقُولُونَ لاَ تُنْفِقُوا عَلَى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏لَيُخْرِجَنَّ الأَعَزُّ مِنْهَا الأَذَلَّ‏}‏ فَأَرْسَلَ إِلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَهَا عَلَىَّ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ إِنَّ اللَّهَ قَدْ صَدَّقَكَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Adem b. Ebu-Ijasin, njemu Israil, prenoseći od Ebu-Ishaka, a on od Zejd b. Erkama, radijallahu anhu, da je rekao: “Bio sam sa svojim amidžom kada sam čuo Abdullaha b. Ubejja b. Selula kako govori: ‘Ne udjeljujte ništa onima koji su uz Allahovog Poslanika, ne bi li ga napustili! Također je rekao, ako se vratimo u Medinu, sigurno će jači istjerati slabijega!’ To sam ispričao amidži, koji je to kazao Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, a on je, onda, poslao po Abdullaha b. Ubejja i njegove drugove. Oni su se zakleli da to nisu rekli, pa im je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, povjerovao, a moju je izjavu smatrao lažnom. Tolika me je briga spopala kakvu nikada do tada nisam osjetio, tako da sam ostao u svojoj kući sve dok Uzvišeni Allah nije objavio: ‘Kad ti licemjeri dolaze…’, do riječi: ‘Oni govore: ‘Ne udjeljujte ništa onima koji su uz Allahovog Poslanika…’’ – sve do ajeta u kojem su riječi: ‘… sigurno će jači istjerati iz nje slabijega…’ Tada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, poslao po mene, proučio mi ove ajete, a onda rekao: ‘Allah je, doista, tvoj govor potvrdio istinitim!’”


 

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ كَعْبٍ الْقُرَظِيَّ، قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ لاَ تُنْفِقُوا عَلَى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ‏.‏ وَقَالَ أَيْضًا لَئِنْ رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ‏.‏ أَخْبَرْتُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَلاَمَنِي الأَنْصَارُ، وَحَلَفَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ مَا قَالَ ذَلِكَ، فَرَجَعْتُ إِلَى الْمَنْزِلِ فَنِمْتُ فَدَعَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَيْتُهُ فَقَالَ ‏”‏ إِنَّ اللَّهَ قَدْ صَدَّقَكَ ‏”‏‏.‏ وَنَزَلَ ‏{‏هُمُ الَّذِينَ يَقُولُونَ لاَ تُنْفِقُوا‏}‏ الآيَةَ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ عَمْرٍو عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ زَيْدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Pričao nam je Adem, njemu Šu‘ba, ovom Hakem, prenoseći od Muhammeda b. Ka‘ba Kurezija, a on od Zejda b. Erkama, radijallahu anhu, da je rekao: “Nakon što je Abdullah b. Ubejj rekao: ‘Ne udjeljujte ništa onima koji su uz Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem..! Ako se vratimo u Medinu…!’ – o tome sam upoznao Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, pa su me ensarije ukorile. Abdullah b. Ubejj zakleo se da to nije izjavio, a ja sam se vratio kući i zaspao. Nakon toga me je pozvao Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, pa sam mu došao, a on mi reče: ‘Allah je, doista, tvoj govor potvrdio istinitim!’ – Tada je objavljeno: ‘Oni govore: ‘Ne udjeljujte…’’, Ovo prenosi i Ibn-Ebi-Zaida od A‘meša, on od Amra, ovaj od Abdurrahmana Ibn-Ebu-Lejle, on od Zejda Ibn-Erkama, a ovaj od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem.


 

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ أَصَابَ النَّاسَ فِيهِ شِدَّةٌ، فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ لأَصْحَابِهِ لاَ تُنْفِقُوا عَلَى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى يَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِهِ‏.‏ وَقَالَ لَئِنْ رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الأَعَزُّ مِنْهَا الأَذَلَّ‏.‏ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ فَأَرْسَلَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ فَسَأَلَهُ، فَاجْتَهَدَ يَمِينَهُ مَا فَعَلَ، قَالُوا كَذَبَ زَيْدٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَوَقَعَ فِي نَفْسِي مِمَّا قَالُوا شِدَّةٌ، حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ تَصْدِيقِي فِي ‏{‏إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ‏}‏ فَدَعَاهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِيَسْتَغْفِرَ لَهُمْ فَلَوَّوْا رُءُوسَهُمْ‏.‏ وَقَوْلُهُ ‏{‏خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ‏}‏ قَالَ كَانُوا رِجَالاً أَجْمَلَ شَىْءٍ‏.‏

 

Pričao nam je Amr b. Halid, njemu Zuhejr b. Muavija, a ovom Ebu-Ishak, prenoseći od Zejda b. Erkama da je rekao: “Izašli smo s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, na put na kojem su ljudi osjetili teškoću, pa je Abdullah b. Ubejj rekao svojim drugovima: ‘Ne udjeljujte ništa onima koji su uz Allahovog Poslanika, ne bi li ga napustili!’, kao i: ‘Da se vratimo u Medinu, jači bi, sigurno, istjerao slabijega!’ Nakon toga došao sam Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i obavijestio ga (o tome). On je pozvao Abdullaha b. Ubejja i ispitao ga, a on se zakleo da on to nije učinio. Potom se pročulo: ‘Zejd je slagao Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem!’ Osjećao sam (zbog toga) u svojoj duši tegobu, sve dok Uzvišeni Allah nije obistinio moj iskaz riječima: ‘Kad ti licemjeri dolaze…’ Allahov ih je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, pozvao da traži za njih oprosta, ali su oni tresli svojim glavama, odbijajući to. Njegove riječi: ‘… naslonjeni balvani’,kaže: a oni su bili ljudi nešto najljepše!”


 

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، قَالَ كُنْتُ مَعَ عَمِّي فَسَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ ابْنَ سَلُولَ، يَقُولُ لاَ تُنْفِقُوا عَلَى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى يَنْفَضُّوا، وَلَئِنْ رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الأَعَزُّ مِنْهَا الأَذَلَّ‏.‏ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَمِّي، فَذَكَرَ عَمِّي لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏{‏فَدَعَانِي فَحَدَّثْتُهُ، فَأَرْسَلَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ وَأَصْحَابِهِ فَحَلَفُوا مَا قَالُوا، وَكَذَّبَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏}‏ وَصَدَّقَهُمْ، فَأَصَابَنِي غَمٌّ لَمْ يُصِبْنِي مِثْلُهُ قَطُّ، فَجَلَسْتُ فِي بَيْتِي وَقَالَ عَمِّي مَا أَرَدْتَ إِلَى أَنْ كَذَّبَكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَمَقَتَكَ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ قَالُوا نَشْهَدُ إِنَّكَ لَرَسُولُ اللَّهِ‏}‏ وَأَرْسَلَ إِلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَهَا وَقَالَ ‏”‏ إِنَّ اللَّهَ قَدْ صَدَّقَكَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ubejdullah b. Musa, prenoseći od Israila, ovaj od Ebu-Ishaka, a on od Zejda b. Erkama da je kazivao: “Bio sam sa svojim amidžom kada sam čuo Abdullaha b. Ubejja b. Selula kako govori: ‘Ne udjeljujte ništa onima koji su uz Allahovog Poslanika, ne bi li ga napustili i kada bi se vratili u Medinu, sigurno bi jači istjerao slabijega!’ Ispričao sam to svome amidži, a on je o tome obavijestio Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem On me je pozvao, pa sam mu sve ispričao, a onda je poslao po Abdullaha b. Ubejja i njegove drugove, pa su se zakleli da nisu rekli ono što su rekli. Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, moj je iskaz smatrao lažnim, a njihov istinitim. Poklopila me (nakon toga) briga koju nikada ranije nisam imao, te sam sjedio u svojoj kući. Jednom mi amidža reče: ‘Šta si htio tako da Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, smatra da lažeš i da te zamrzi!’ Uzvišeni je Allah nakon toga objavio: “Kad ti licemjeri dolaze, oni govore: ‘Mi tvrdimo da si ti zaista Allahov Poslanik!’’ Tada je Vjerovjesnik poslao po mene i, proučivši ove ajete, rekao: ‘Allah je, doista, tvoj govor potvrdio istinitim!’”


 

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كُنَّا فِي غَزَاةٍ ـ قَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً فِي جَيْشٍ ـ فَكَسَعَ رَجُلٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ رَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ الأَنْصَارِيُّ يَا لَلأَنْصَارِ‏.‏ وَقَالَ الْمُهَاجِرِيُّ يَا لَلْمُهَاجِرِينَ‏.‏ فَسَمِعَ ذَاكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ مَا بَالُ دَعْوَى جَاهِلِيَّةٍ ‏”‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَسَعَ رَجُلٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ رَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ دَعُوهَا فَإِنَّهَا مُنْتِنَةٌ ‏”‏‏.‏ فَسَمِعَ بِذَلِكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ فَقَالَ فَعَلُوهَا، أَمَا وَاللَّهِ لَئِنْ رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الأَعَزُّ مِنْهَا الأَذَلَّ‏.‏ فَبَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ عُمَرُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ دَعْنِي أَضْرِبْ عُنُقَ هَذَا الْمُنَافِقِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ دَعْهُ لاَ يَتَحَدَّثُ النَّاسُ أَنَّ مُحَمَّدًا يَقْتُلُ أَصْحَابَهُ ‏”‏ وَكَانَتِ الأَنْصَارُ أَكْثَرَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ حِينَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ، ثُمَّ إِنَّ الْمُهَاجِرِينَ كَثُرُوا بَعْدُ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ فَحَفِظْتُهُ مِنْ عَمْرٍو قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ جَابِرًا كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Pričao nam je Ali, njemu Sufjan, a ovom Amr, koji prenosi od Džabira b. Abdullaha, radijallahu anhu, da je kazivao: “Bili smo u toku jednog vojnog pohoda (a jedanput je Sufjan rekao: u vojsci), pa je jedan muhadžir jednog ensariju udario. ‘Pomozite mi, ensarije!’, povika ensarija. ‘Pomozite, muhadžiri!’, reče na to muhadžir. To je čuo Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, i upitao: ‘Kakav je to džahilijjetski poziv?!’ – ‘Allahov Poslaniče’, odgovorili su, ‘jedan muhadžir udario je nogom u stražnjicu jednog ensariju!’ – ‘Ostavite to (taj nacionalizam), jer je to smrdljivo!’, reče on. To je čuo Abdullah b. Ubejj, te reče: ‘To su učinili! Tako mi Allaha, kad bismo se vratili u Medinu, sigurno bi jači iz nje istjerao slabijega!’ To je doprlo do Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, te je Omer ustao i rekao: ‘Allahov Poslaniče, dopusti da ubijem ovog licemjera!’ – ‘Ostavi ga kako ljudi ne bi pričali da Muhammed ubija svoje drugove!’, reče mu Vjerovjesnik. Ensarija je bilo više nego muhadžira u vrijeme njihovog dolaska u Medinu. Kasnije su se i muhadžiri umnožili.” Sufjan kaže: “Zapamtio sam ga (ovaj hadis) od Amra”, dok Amr kaže: “Čuo sam Džabira kako pripovijeda: “Bili smo s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem..”


 

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْفَضْلِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ حَزِنْتُ عَلَى مَنْ أُصِيبَ بِالْحَرَّةِ فَكَتَبَ إِلَىَّ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ وَبَلَغَهُ شِدَّةُ حُزْنِي يَذْكُرُ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏”‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلأَنْصَارِ وَلأَبْنَاءِ الأَنْصَارِ ‏”‏ ـ وَشَكَّ ابْنُ الْفَضْلِ فِي أَبْنَاءِ أَبْنَاءِ الأَنْصَارِ ـ فَسَأَلَ أَنَسًا بَعْضُ مَنْ كَانَ عِنْدَهُ فَقَالَ هُوَ الَّذِي يَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ هَذَا الَّذِي أَوْفَى اللَّهُ لَهُ بِأُذُنِهِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ismail b. Abdullah, a njemu Ismail b. Ibrahim b. Ukba, prenoseći od Musaa b. Ukbe, a on Abdullaha b. Fadla da je čuo Enesa b. Malika kako kazuje: “Bio sam ožalošćen zbog onih koji su stradali u El Harri, pa mi je pisao Zejd b. Erkam, do kojeg je doprla vijest o mojoj velikoj tuzi, spominjući da je čuo Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kad je rekao: ‘Gospodaru naš, oprosti ensarijama i djeci ensarija!’” Ibn Fadl nije siguran je li (Poslanik) rekao i: “… djeci djece ensarija!” Neko je upitao Enesa: od onih koji su bili kod njega, pa je on odgovorio: “To je onaj na koga se odnose riječi Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem: ‘Ovo je taj kome je Allah upotpunio sluh.’”


 

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَفِظْنَاهُ مِنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ كُنَّا فِي غَزَاةٍ فَكَسَعَ رَجُلٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ رَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ الأَنْصَارِيُّ يَا لَلأَنْصَارِ‏.‏ وَقَالَ الْمُهَاجِرِيُّ يَا لَلْمُهَاجِرِينَ‏.‏ فَسَمَّعَهَا اللَّهُ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ مَا هَذَا ‏”‏‏.‏ فَقَالُوا كَسَعَ رَجُلٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ رَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ الأَنْصَارِيُّ يَا لَلأَنْصَارِ‏.‏ وَقَالَ الْمُهَاجِرِيُّ يَالَلْمُهَاجِرِينَ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ دَعُوهَا فَإِنَّهَا مُنْتِنَةٌ ‏”‏‏.‏ قَالَ جَابِرٌ وَكَانَتِ الأَنْصَارُ حِينَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَكْثَرَ، ثُمَّ كَثُرَ الْمُهَاجِرُونَ بَعْدُ، فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ أَوَقَدْ فَعَلُوا، وَاللَّهِ لَئِنْ رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الأَعَزُّ مِنْهَا الأَذَلَّ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رضى الله عنه دَعْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ أَضْرِبْ عُنُقَ هَذَا الْمُنَافِقِ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ دَعْهُ لاَ يَتَحَدَّثُ النَّاسُ أَنَّ مُحَمَّدًا يَقْتُلُ أَصْحَابَهُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Humejdi, a njemu Sufjan, koji je čuo od Amra b. Dinara, a ovaj od Džabira b. Abdullaha, radijallahu anhu, da je kazivao: “Bili smo u jednom vojnom pohodu kad je jedan muhadžir udario (po zadnjici) jednog ensariju, te je ensarija povikao: ‘Upomoć, ensarije!’ – ‘Upomoć, muhadžiri!’, viknuo je muhadžir. Allah je dao da to čuje Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, pa je upitao: ‘Šta je ovo?’ – ‘Jedan muhadžir udario (po zadnjici) jednog ensariju’, odgovorili su, ‘te je ensarija uzviknuo: ‘Upomoć, ensarije!’, a muhadžir je također povikao: ‘Upomoć, muhadžiri!’’ – ‘Ostavite to (taj nacionalizam), to je smrdljivo!’, reče Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem” (Džabir kaže: “Kada je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, došao u Medinu, ensarija je bilo više, ali su se muhadžiri kasnije umnožili.”) “Abdullah b. Ubejj tada reče: ‘Zar su to već učinili?! Ako se vratimo u Medinu, sigurno će jači istjerati iz nje slabijega!’ – ‘Dopusti mi, Allahov Poslaniče, da odrubim glavu ovom licemjeru!’, uzviknu Omer. ‘Ostavi ga’, reče mu Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ‘neću da ljudi kažu kako Muhammed ubija svoje drugove.’”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمٌ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهْىَ حَائِضٌ، فَذَكَرَ عُمَرُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَغَيَّظَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ ‏ “‏ لِيُرَاجِعْهَا ثُمَّ يُمْسِكْهَا حَتَّى تَطْهُرَ، ثُمَّ تَحِيضَ فَتَطْهُرَ، فَإِنْ بَدَا لَهُ أَنْ يُطَلِّقَهَا فَلْيُطَلِّقْهَا طَاهِرًا قَبْلَ أَنْ يَمَسَّهَا فَتِلْكَ الْعِدَّةُ كَمَا أَمَرَهُ اللَّهُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Jahja b. Bukejr, njemu Lejs, a ovom Ukajl, prenoseći od Ibn-Šihaba, kojeg je obavijestio Salim, a njega Abdullah b. Omer, radijallahu anhu, da se razveo od svoje ženu dok je imala menstruaciju. Omer je to spomenuo Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, na šta se on rasrdio i naredio da je vrati i zadrži dok ne postane čista, a zatim dobije menstruaciju, pa onda opet postane čista. Ako se želi rastaviti od nje, neka to učini kada ona bude čista, prije negoli joj priđe. To je period čistoće – onakav kako ga je Allah odredio. Muslimov rivajet ovo pojašnjava ‘To je period (čistoće) za koji je Allah naredio da se žene u njemu puštaju‘.


 

حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبُو هُرَيْرَةَ جَالِسٌ عِنْدَهُ فَقَالَ أَفْتِنِي فِي امْرَأَةٍ وَلَدَتْ بَعْدَ زَوْجِهَا بِأَرْبَعِينَ لَيْلَةً‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ آخِرُ الأَجَلَيْنِ‏.‏ قُلْتُ أَنَا ‏{‏وَأُولاَتُ الأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ‏}‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَا مَعَ ابْنِ أَخِي ـ يَعْنِي أَبَا سَلَمَةَ ـ فَأَرْسَلَ ابْنُ عَبَّاسٍ غُلاَمَهُ كُرَيْبًا إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ يَسْأَلُهَا فَقَالَتْ قُتِلَ زَوْجُ سُبَيْعَةَ الأَسْلَمِيَّةِ وَهْىَ حُبْلَى، فَوَضَعَتْ بَعْدَ مَوْتِهِ بِأَرْبَعِينَ لَيْلَةً فَخُطِبَتْ فَأَنْكَحَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ أَبُو السَّنَابِلِ فِيمَنْ خَطَبَهَا‏.‏

 

Pričao nam je Sa‘d b. Hafs, a njemu Šejban, prenoseći od Jahjaa, a on od Ebu-Seleme da je kazivao: “Jedan čovjek došao je Ibn-Abbasu – a kod njega je sjedio Ebu-Hurejra – i rekao mu: ‘Daj mi fetvu o ženi koja je rodila nakon svog muža četrdeset noći.’ – ‘Sačekaj duži od ta dva perioda’, reče Ibn-Abbas. (‘Trudne žene čekaju sve dok ne rode‘), rekoh mu. Tada Ebu-Hurejra reče: ‘Ja se slažem sa svojim bratićem (tj. Ebu-Selemom).’ Ibn-Abbas poslao je potom dječaka Kurejba Umm-Selemi da je upita (o tome), te mu je odgovorila: ‘Ubijen je muž Subeje Eslemijje dok je ona bila trudna, pa je rodila četrdeset dana nakon njegove smrti. Nakon toga je zaprošena, pa ju je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, udao. Ebu Senabil je bio prosac.’”


 

وَقَالَ سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ وَأَبُو النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ كُنْتُ فِي حَلْقَةٍ فِيهَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى وَكَانَ أَصْحَابُهُ يُعَظِّمُونَهُ، فَذَكَرَ آخِرَ الأَجَلَيْنِ فَحَدَّثْتُ بِحَدِيثِ سُبَيْعَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ قَالَ فَضَمَّزَ لِي بَعْضُ أَصْحَابِهِ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدٌ فَفَطِنْتُ لَهُ فَقُلْتُ إِنِّي إِذًا لَجَرِيءٌ إِنْ كَذَبْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ وَهْوَ فِي نَاحِيَةِ الْكُوفَةِ‏.‏ فَاسْتَحْيَا وَقَالَ لَكِنَّ عَمَّهُ لَمْ يَقُلْ ذَاكَ‏.‏ فَلَقِيتُ أَبَا عَطِيَّةَ مَالِكَ بْنَ عَامِرٍ فَسَأَلْتُهُ فَذَهَبَ يُحَدِّثُنِي حَدِيثَ سُبَيْعَةَ فَقُلْتُ هَلْ سَمِعْتَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ فِيهَا شَيْئًا فَقَالَ كُنَّا عِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ أَتَجْعَلُونَ عَلَيْهَا التَّغْلِيظَ وَلاَ تَجْعَلُونَ عَلَيْهَا الرُّخْصَةَ‏.‏ لَنَزَلَتْ سُورَةُ النِّسَاءِ الْقُصْرَى بَعْدَ الطُّولَى ‏{‏وَأُولاَتُ الأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ‏}‏‏.‏

 

Sulejman b. Harb i Ebu Numan prenose od Hammada b. Zejda, on od Ejjuba, a ovaj od Muhammeda da je kazivao: “Bio sam u halki (kružoku) društvu u kojem je bio i Abdur-Rahman b. Ebu-Lejla, kojeg su drugovi izuzetno poštovali. Tada je on spomenuo jedan od dva duža pričeka.’ Potom sam ja ispričao hadis o Subeji b. Haris, od Abdullaha b. Utbe, ali mi neki njegovi drugovi dadoše znak da ušutim. Kaže Muhammed: Tada sam se dosjetio, rekavši: ‘Ja sam, dakle, odvažan ako lažem na Abdullaha b. Utbu, a on je u jednom dijelu Kufe?!’ On se zastidio i rekao: ‘Amidža mu, međutim, nije tako rekao!’ Nakon toga sreo sam Ebu-Alijju Malika b. Amira i upitao ga (o tome), a on mi poče kazivati hadis o Subeji, te upitah: ‘Jesi li o njoj nešto čuo od Abdullaha?’ – ‘Bili smo kod Abdullaha’, reče on, ‘kad je rekao: ‘Zar joj određujete kada je teže, a ne određujete kada je olakšica? Tada je objavljena mala sura En Nisa, nakon što je bila objavljena velika: ‘Trudne žene čekaju sve dok ne rode’.


 

حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنِ ابْنِ حَكِيمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ فِي الْحَرَامِ يُكَفِّرُ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ‏{‏لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ إِسْوَةٌ حَسَنَةٌ‏}‏‏.‏

 

Pričao nam je Muaz b. Fedala, njemu Hišam, prenoseći od Jahjaa, on od Ibn-Hakima, a ovaj od Seida b. Džubejra da je Ibn-Abbas, radijallahu anhu, kazivao: “Za izgovor ženi da ti ona nije dopuštena neophodno je iskupljenje (kao ono) za zakletvu.” Ibn-Abbas kaže: “Vi u Allahovom Poslaniku imate divan uzor.”


 

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَشْرَبُ عَسَلاً عِنْدَ زَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ وَيَمْكُثُ عِنْدَهَا فَوَاطَيْتُ أَنَا وَحَفْصَةُ عَنْ أَيَّتُنَا دَخَلَ عَلَيْهَا فَلْتَقُلْ لَهُ أَكَلْتَ مَغَافِيرَ إِنِّي أَجِدُ مِنْكَ رِيحَ مَغَافِيرَ‏.‏ قَالَ ‏ “‏ لاَ وَلَكِنِّي كُنْتُ أَشْرَبُ عَسَلاً عِنْدَ زَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ فَلَنْ أَعُودَ لَهُ وَقَدْ حَلَفْتُ لاَ تُخْبِرِي بِذَلِكِ أَحَدًا ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ibrahim b. Musa, njemu Hišam b. Jusuf, prenoseći od Ibn-Džurejdža, on od Ataa, ovaj od Ubejda b. Umejra, a on od Aiše, radijallahu anhu, da je kazivala: “Allahov je Poslanik jeo med kod Zejnebe b. Džahš i zadržavao se kod nje, pa smo se ja i Hafsa dogovorile da mu kad bilo kojoj od nas priđe kažemo: ‘Jeo si smolu! Osjećam od tebe miris smole!’ – ‘Ne’, odgovorio je, ‘samo sam jeo med kod Zejnebe b. Džahš, i neću to više činiti!’ Već sam se zakleo, a ti o ovome nikome ne govori!”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ يُحَدِّثُ أَنَّهُ قَالَ مَكَثْتُ سَنَةً أُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ عَنْ آيَةٍ، فَمَا أَسْتَطِيعُ أَنْ أَسْأَلَهُ هَيْبَةً لَهُ، حَتَّى خَرَجَ حَاجًّا فَخَرَجْتُ مَعَهُ فَلَمَّا رَجَعْتُ وَكُنَّا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ عَدَلَ إِلَى الأَرَاكِ لِحَاجَةٍ لَهُ ـ قَالَ ـ فَوَقَفْتُ لَهُ حَتَّى فَرَغَ سِرْتُ مَعَهُ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنِ اللَّتَانِ تَظَاهَرَتَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَزْوَاجِهِ فَقَالَ تِلْكَ حَفْصَةُ وَعَائِشَةُ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ وَاللَّهِ إِنْ كُنْتُ لأُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَكَ عَنْ هَذَا مُنْذُ سَنَةٍ، فَمَا أَسْتَطِيعُ هَيْبَةً لَكَ‏.‏ قَالَ فَلاَ تَفْعَلْ مَا ظَنَنْتَ أَنَّ عِنْدِي مِنْ عِلْمٍ فَاسْأَلْنِي، فَإِنْ كَانَ لِي عِلْمٌ خَبَّرْتُكَ بِهِ ـ قَالَ ـ ثُمَّ قَالَ عُمَرُ وَاللَّهِ إِنْ كُنَّا فِي الْجَاهِلِيَّةِ مَا نَعُدُّ لِلنِّسَاءِ أَمْرًا، حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِنَّ مَا أَنْزَلَ وَقَسَمَ لَهُنَّ مَا قَسَمَ ـ قَالَ ـ فَبَيْنَا أَنَا فِي أَمْرٍ أَتَأَمَّرُهُ إِذْ قَالَتِ امْرَأَتِي لَوْ صَنَعْتَ كَذَا وَكَذَا ـ قَالَ ـ فَقُلْتُ لَهَا مَالَكِ وَلِمَا هَا هُنَا فِيمَا تَكَلُّفُكِ فِي أَمْرٍ أُرِيدُهُ‏.‏ فَقَالَتْ لِي عَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ مَا تُرِيدُ أَنْ تُرَاجَعَ أَنْتَ، وَإِنَّ ابْنَتَكَ لَتُرَاجِعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يَظَلَّ يَوْمَهُ غَضْبَانَ‏.‏ فَقَامَ عُمَرُ فَأَخَذَ رِدَاءَهُ مَكَانَهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى حَفْصَةَ فَقَالَ لَهَا يَا بُنَيَّةُ إِنَّكِ لَتُرَاجِعِينَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يَظَلَّ يَوْمَهُ غَضْبَانَ‏.‏ فَقَالَتْ حَفْصَةُ وَاللَّهِ إِنَّا لَنُرَاجِعُهُ‏.‏ فَقُلْتُ‏.‏ تَعْلَمِينَ أَنِّي أُحَذِّرُكِ عُقُوبَةَ اللَّهِ وَغَضَبَ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم يَا بُنَيَّةُ لاَ يَغُرَّنَّكِ هَذِهِ الَّتِي أَعْجَبَهَا حُسْنُهَا حُبُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِيَّاهَا ـ يُرِيدُ عَائِشَةَ ـ قَالَ ثُمَّ خَرَجْتُ حَتَّى دَخَلْتُ عَلَى أُمِّ سَلَمَةَ لِقَرَابَتِي مِنْهَا فَكَلَّمْتُهَا‏.‏ فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ عَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ دَخَلْتَ فِي كُلِّ شَىْءٍ، حَتَّى تَبْتَغِي أَنْ تَدْخُلَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَزْوَاجِهِ‏.‏ فَأَخَذَتْنِي وَاللَّهِ أَخْذًا كَسَرَتْنِي عَنْ بَعْضِ مَا كُنْتُ أَجِدُ، فَخَرَجْتُ مِنْ عِنْدِهَا، وَكَانَ لِي صَاحِبٌ مِنَ الأَنْصَارِ إِذَا غِبْتُ أَتَانِي بِالْخَبَرِ، وَإِذَا غَابَ كُنْتُ أَنَا آتِيهِ بِالْخَبَرِ، وَنَحْنُ نَتَخَوَّفُ مَلِكًا مِنْ مُلُوكِ غَسَّانَ، ذُكِرَ لَنَا أَنَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَسِيرَ إِلَيْنَا، فَقَدِ امْتَلأَتْ صُدُورُنَا مِنْهُ، فَإِذَا صَاحِبِي الأَنْصَارِيُّ يَدُقُّ الْبَابَ فَقَالَ افْتَحِ افْتَحْ‏.‏ فَقُلْتُ جَاءَ الْغَسَّانِيُّ فَقَالَ بَلْ أَشَدُّ مِنْ ذَلِكَ‏.‏ اعْتَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَزْوَاجَهُ‏.‏ فَقُلْتُ رَغَمَ أَنْفُ حَفْصَةَ وَعَائِشَةَ‏.‏ فَأَخَذْتُ ثَوْبِيَ فَأَخْرُجُ حَتَّى جِئْتُ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَشْرُبَةٍ لَهُ يَرْقَى عَلَيْهَا بِعَجَلَةٍ، وَغُلاَمٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَسْوَدُ عَلَى رَأْسِ الدَّرَجَةِ فَقُلْتُ لَهُ قُلْ هَذَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ‏.‏ فَأَذِنَ لِي ـ قَالَ عُمَرُ ـ فَقَصَصْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَذَا الْحَدِيثَ، فَلَمَّا بَلَغْتُ حَدِيثَ أُمِّ سَلَمَةَ تَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّهُ لَعَلَى حَصِيرٍ مَا بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ شَىْءٌ، وَتَحْتَ رَأْسِهِ وِسَادَةٌ مِنْ أَدَمٍ حَشْوُهَا لِيفٌ، وَإِنَّ عِنْدَ رِجْلَيْهِ قَرَظًا مَصْبُوبًا، وَعِنْدَ رَأْسِهِ أَهَبٌ مُعَلَّقَةٌ فَرَأَيْتُ أَثَرَ الْحَصِيرِ فِي جَنْبِهِ فَبَكَيْتُ فَقَالَ ‏”‏ مَا يُبْكِيكَ ‏”‏‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ كِسْرَى وَقَيْصَرَ فِيمَا هُمَا فِيهِ وَأَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ أَمَا تَرْضَى أَنْ تَكُونَ لَهُمُ الدُّنْيَا وَلَنَا الآخِرَةُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Abdul-Aziz b. Abdullah, njemu Sulejman b. Bilal, prenoseći od Jahjaa, a on od Ubejda b. Hunejna da je čuo Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, kako pripovijeda: “Proveo sam godinu dana u želji da upitam Omera b. Hattaba o jednom ajetu, ali to nisam mogao učiniti zbog straha koji sam osjećao prema njemu, sve dok nije krenuo na hadždž, te sam krenuo i ja s njim. Dok smo se vraćali i bili na putu, skrenuo je ka misvak drveću da obavi svoju potrebu. Sačekao sam ga dok nije završio, a onda sam ga, idući s njim, (napokon) upitao: ‘Zapovjedniče pravovjernih, koje su se dvije Poslanikove, sallallahu alejhi ve sellem, supruge međusobno potpomagale protiv njega?’ – ‘Bile su to Hafsa i Aiša’, odgovorio je. ‘Tako mi Allaha’, rekoh, ‘želio sam te o ovome upitati ima godina dana, ali se nisam usudio jer sam te se bojao!’ – ‘Nemoj više tako postupati! Za ono što smatraš da kod mene ima znanja, pitaj me; a ako ga kod mene bude, obavijestit ću te’, reče on i nastavi: ‘Tako mi Allaha, mi u džahilijetu nismo uvažavali žene sve dok Allah o njima nije objavio ono što je objavio i dodijelio im ono što je dodijelio. Tako, dok sam ja obavljao jedan posao, reče mi žena: ‘Kad bi učinio to i to!’ – ‘Šta ti je?! Što se miješaš u moje poslove?’, rekoh joj. (…) ‘Čudno je, sine Hattabov’, reče mi , ‘što ti ne želiš da te pitaju, a tvoja je kćerka ispitivala Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, tako da je izgledao čitav dan rasrđen!’ Tada je ustao, Omer obukao se, otišao kod Hafse i rekao joj: ‘Kćeri, ti ispituješ Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, tako da je čitav dan neraspoložen!’ – ‘Tako mi Allaha’, odgovori ona, ‘mi ga ispitujemo!’ – ‘Znaj’, rekoh joj, ‘da te upozoravam na Allahovu kaznu i srdžbu Njegovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem! Kćeri moja, nemoj da te zavara ona koju je ljepota njena zadivila, odnosno ljubav Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, prema njoj, misleći na Aišu!’ Zatim sam izašao dok nisam ušao Umm-Selemi, budući da smo u rodbinskim vezama, i to i njoj rekao, ali mi ona reče: ‘Čudim ti se, sine Hattabov! Ušao si u sve poslove, pa se još želiš upetljati između Allahovog Poslanka, sallallahu alejhi ve sellem, i njegovih žena!’ Ona je na mene tako jako djelovala da mi je unekoliko smirila srdžbu koju sam osjećao, pa sam otišao od nje. Imao sam jednog druga ensariju koji bi dolazio da me obavijesti o onome što sam ja bio propustio, a kada bi on bio odsutan, ja bih mu (poslije) prenosio ono što bi Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, govorio. Plašili smo se (u to vrijeme) jednog od gasanskih kraljeva, za kojeg se tvrdilo kako protiv nas želi povesti rat. Svoje smo grudi bili ispunili njime. Taj moj drug ensarija zakucao je na vrata i viknuo: ‘Otvori, otvori!’ – ‘Stigao je gasanski kralj?!’, upitah, a on mi odgovori: ‘Ne, već još gore od toga! Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, odvojio se od svojih žena!’ – ‘Prezrene bile Hafsa i Aiša!’, rekoh. Uzeo sam svoju odjeću i požurio sve dok nisam stigao, kad tamo Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, u svom čardaku na koji se penje preko isturene stijene, a Poslanikov, sallallahu alejhi ve sellem, a sluga crnac na početku stepenica, te mu rekoh: ‘Reci da je došao Omer b. Hattab!’ Dopustio mi je da uđem. Tada sam Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, ispričao onaj slučaj, i kad sam stigao do riječi Umm-Seleme, Allahov se Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, osmjehnuo. Sjedio je na hasuri između njega i nje nije bilo ništa pod glavom mu je bio jastuk od kože napunjen palminim vlaknima, kod nogu sakupljeno lišće mimoze na gomili, a kod glave visi neuštavljena koža. Vidio sam tragove hasure na njegovim bokovima, te zaplakah. ‘Šta te je rasplakalo?’, upita on. ‘Allahov Poslaniče’, rekoh, ‘zaista su perzijski car i bizantijski kralj u onome u ćemu jesu (raskoši), a ti si Allahov Poslanik!’ – ‘Zar nisi zadovoljan da njima pripadne dunjaluk, a nama ahiret?!’, odgovori on.’”


 

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَيْدَ بْنَ حُنَيْنٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ أَرَدْتُ أَنْ أَسْأَلَ عُمَرَ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنِ الْمَرْأَتَانِ اللَّتَانِ تَظَاهَرَتَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمَا أَتْمَمْتُ كَلاَمِي حَتَّى قَالَ عَائِشَةُ وَحَفْصَةُ‏.‏

 

Pričao nam je Ali, njemu Sufjan, ovom Jahja b. Seid, prenoseći od Ubejda b. Hunejna, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je rekao: “Poželio sam upitati Omera b. Hattaba, radijallahu anhu, te mu rekoh: ‘Zapovjedniče pravovjernih, koje su se dvije žene međusobno potpomagale protiv Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem?’ Nisam bio ni dovršio svoj govor kad mi je odgovorio: ‘Aiša i Hafsa!’”


 

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَيْدَ بْنَ حُنَيْنٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ أَرَدْتُ أَنْ أَسْأَلَ، عُمَرَ عَنِ الْمَرْأَتَيْنِ اللَّتَيْنِ، تَظَاهَرَتَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمَكُثْتُ سَنَةً فَلَمْ أَجِدْ لَهُ مَوْضِعًا، حَتَّى خَرَجْتُ مَعَهُ حَاجًّا، فَلَمَّا كُنَّا بِظَهْرَانَ ذَهَبَ عُمَرُ لِحَاجَتِهِ فَقَالَ أَدْرِكْنِي بِالْوَضُوءِ فَأَدْرَكْتُهُ بِالإِدَاوَةِ، فَجَعَلْتُ أَسْكُبُ عَلَيْهِ وَرَأَيْتُ مَوْضِعًا فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنِ الْمَرْأَتَانِ اللَّتَانِ تَظَاهَرَتَا قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَمَا أَتْمَمْتُ كَلاَمِي حَتَّى قَالَ عَائِشَةُ وَحَفْصَةُ‏.‏

 

Pričao nam je Humejdi, njemu Sufjan, a ovom Jahja b. Seid, prenoseći od Ubejda b. Hunejna, a on od Ibn-Abbasa da je kazivao: “Želio sam upitati Omera za dvije žene koje su se međusobno udružile protiv Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, pa sam tako proveo godinu dana, a da za to nisam imao priliku, sve dok s njim nisam krenuo na hadždž. Kada smo bili u Zahranu, Omer je otišao obaviti fiziološku potrebu, rekavši mi: ‘Pripremi mi vodu za abdest!’ Pripremio sam mu je u kožnoj mješini, a onda mu polijevao. Tada sam osjetio priliku i upitao ga: ‘Zapovjedniče pravovjernih, koje su se dvije žene međusobno udružile (protiv Allahovog Poslanika)?’ Nisam bio ni završio svoje pitanje kad mi je rekao: ‘Aiša i Hafsa!’”


 

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ اجْتَمَعَ نِسَاءُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْغَيْرَةِ عَلَيْهِ فَقُلْتُ لَهُنَّ عَسَى رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبَدِّلَهُ أَزْوَاجًا خَيْرًا مِنْكُنَّ‏.‏ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ‏.‏

 

Pričao nam je Amr b. Avn, njemu Hušejm, prenoseći od Humejda, a on od Enesa, koji kaže da je Omer, radijallahu anhu, rekao: “Vjerovjesnikove, sallallahu alejhi ve sellem, žene bile su se složile u ljubomori prema njemu, pa sam im rekao: ‘Ako vas on pusti, Gospodar će mu umjesto vas dati žene bolje od vas!’ Tada je objavljen ovaj ajet.”


 

حَدَّثَنَا مَحْمُودٌ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ ‏{‏عُتُلٍّ بَعْدَ ذَلِكَ زَنِيمٍ‏}‏ قَالَ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ لَهُ زَنَمَةٌ مِثْلُ زَنَمَةِ الشَّاةِ‏.‏

 

Pričao nam je Mahmud, njemu Ubjedullah b. Musa, prenoseći od Israila, on od Ebu-Husajna, ovaj od Mudžahida, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je o ajetu: “… surova i, osim toga, u tuđe pleme uljeza…” – rekao: “To je jedan čovjek iz Kurejša koji je imao resicu kao što ima ovca.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَعْبَدِ بْنِ خَالِدٍ، قَالَ سَمِعْتُ حَارِثَةَ بْنَ وَهْبٍ الْخُزَاعِيَّ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ “‏ أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِأَهْلِ الْجَنَّةِ كُلُّ ضَعِيفٍ مُتَضَعِّفٍ لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللَّهِ لأَبَرَّهُ، أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِأَهْلِ النَّارِ كُلُّ عُتُلٍّ جَوَّاظٍ مُسْتَكْبِرٍ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Nuajm, njemu Sufjan, prenoseći od Ma‘beda b. Halida, a on od Harise b. Vehba Huzaija da je rekao: “Čuo sam Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kad je rekao: ‘Hoćete li da vas obavijestim o stanovnicima Dženneta? To je svaki slabi i potlačeni. Kad bi se Allahom zaklela, On bi mu to ispunio. A hoćete li da vas obavijestim o stanovnicima Vatre? To je svaki surovi, osioni i oholi.’”


 

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ “‏ يَكْشِفُ رَبُّنَا عَنْ سَاقِهِ فَيَسْجُدُ لَهُ كُلُّ مُؤْمِنٍ وَمُؤْمِنَةٍ، وَيَبْقَى مَنْ كَانَ يَسْجُدُ فِي الدُّنْيَا رِئَاءً وَسُمْعَةً، فَيَذْهَبُ لِيَسْجُدَ فَيَعُودُ ظَهْرُهُ طَبَقًا وَاحِدًا ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Adem, a njemu Lejs, prenoseći od Halida b. Jezida, on od Seida b. Ebu-Hilala, ovaj od Zejda b. Esleme, on od Ataa b. Jesara, a ovaj od Ebu-Seida, radijallahu anhu, da je rekao: “Čuo sam Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kad je rekao: ‘Naš će Gospodar Nogu svoju otkriti, pa će Mu sedždu učiniti svaki vjernik i vjernica, a ostat će svaki onaj koji je na dunjaluku licemjerno i I da bi drugi vidjeli činio sedždu: otići će da učini sedždu, ali će mu se leđa vratiti u pređašnji položaj.’”


 

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، وَقَالَ، عَطَاءٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ صَارَتِ الأَوْثَانُ الَّتِي كَانَتْ فِي قَوْمِ نُوحٍ فِي الْعَرَبِ بَعْدُ، أَمَّا وُدٌّ كَانَتْ لِكَلْبٍ بِدَوْمَةِ الْجَنْدَلِ، وَأَمَّا سُوَاعٌ كَانَتْ لِهُذَيْلٍ، وَأَمَّا يَغُوثُ فَكَانَتْ لِمُرَادٍ ثُمَّ لِبَنِي غُطَيْفٍ بِالْجُرُفِ عِنْدَ سَبَا، وَأَمَّا يَعُوقُ فَكَانَتْ لِهَمْدَانَ، وَأَمَّا نَسْرٌ فَكَانَتْ لِحِمْيَرَ، لآلِ ذِي الْكَلاَعِ‏.‏ أَسْمَاءُ رِجَالٍ صَالِحِينَ مِنْ قَوْمِ نُوحٍ، فَلَمَّا هَلَكُوا أَوْحَى الشَّيْطَانُ إِلَى قَوْمِهِمْ أَنِ انْصِبُوا إِلَى مَجَالِسِهِمُ الَّتِي كَانُوا يَجْلِسُونَ أَنْصَابًا، وَسَمُّوهَا بِأَسْمَائِهِمْ فَفَعَلُوا فَلَمْ تُعْبَدْ حَتَّى إِذَا هَلَكَ أُولَئِكَ وَتَنَسَّخَ الْعِلْمُ عُبِدَتْ‏.‏

 

Pričao nam je Ibrahim b. Musa, njemu Hišam, prenoseći od Ibn-Džurejdža, on od Ataa, a ovaj od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je rekao: “Kipovi koji su bili u Nuhovu narodu dospjeli su poslije u Arapa. Što se tiče Vedda, on je pripadao Kelbu, u Devmetul Džendelu; Suva Huzejlu; Jegus Muradu, a poslije Benu-Gutajfu, u Džefhuu kod Sabe; Jeuk Hemedanu, dok je Nesr Himjeru, za Ali-Zul Kela‘. To su imena dobrih ljudi iz Nuhova, alejhis-selam, naroda. Kada su oni pomrli, šejtan je došapnuo njihovom narodu da postave kipove na mjestima na kojima su oni sjedili te da ih nazovu njihovim imenima, što su i učinili. Oni se nisu obožavali dok nisu nestali i nestalo znanja, pa su se tek tada počeli obožavati.”


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ انْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي طَائِفَةٍ مِنْ أَصْحَابِهِ عَامِدِينَ إِلَى سُوقِ عُكَاظٍ، وَقَدْ حِيلَ بَيْنَ الشَّيَاطِينِ وَبَيْنَ خَبَرِ السَّمَاءِ، وَأُرْسِلَتْ عَلَيْهِمُ الشُّهُبُ فَرَجَعَتِ الشَّيَاطِينُ فَقَالُوا مَا لَكُمْ فَقَالُوا حِيلَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ خَبَرِ السَّمَاءِ وَأُرْسِلَتْ عَلَيْنَا الشُّهُبُ‏.‏ قَالَ مَا حَالَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ خَبَرِ السَّمَاءِ إِلاَّ مَا حَدَثَ، فَاضْرِبُوا مَشَارِقَ الأَرْضِ وَمَغَارِبَهَا فَانْظُرُوا مَا هَذَا الأَمْرُ الَّذِي حَدَثَ‏.‏ فَانْطَلَقُوا فَضَرَبُوا مَشَارِقَ الأَرْضِ وَمَغَارِبَهَا يَنْظُرُونَ مَا هَذَا الأَمْرُ الَّذِي حَالَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ خَبَرِ السَّمَاءِ‏.‏ قَالَ فَانْطَلَقَ الَّذِينَ تَوَجَّهُوا نَحْوَ تِهَامَةَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِنَخْلَةَ، وَهْوَ عَامِدٌ إِلَى سُوقِ عُكَاظٍ، وَهْوَ يُصَلِّي بِأَصْحَابِهِ صَلاَةَ الْفَجْرِ، فَلَمَّا سَمِعُوا الْقُرْآنَ تَسَمَّعُوا لَهُ فَقَالُوا هَذَا الَّذِي حَالَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ خَبَرِ السَّمَاءِ‏.‏ فَهُنَالِكَ رَجَعُوا إِلَى قَوْمِهِمْ فَقَالُوا يَا قَوْمَنَا إِنَّا سَمِعْنَا قُرْآنًا عَجَبًا يَهْدِي إِلَى الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ، وَلَنْ نُشْرِكَ بِرَبِّنَا أَحَدًا‏.‏ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏قُلْ أُوحِيَ إِلَىَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ‏}‏ وَإِنَّمَا أُوحِيَ إِلَيْهِ قَوْلُ الْجِنِّ‏.‏

 

Pričao nam je Musa b. Ismail, njemu Ebu-Avana, prenoseći od Ebu- Bišra, on od Seida b. Džubejra, a on od Ibn-Abbasa da je kazivao: “Uputio se Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, s grupom ashaba prema čaršiji Ukaz. Šejtanima je već bio zatvoren put ka vijestima s nebesa; na njih su bile poslate svjetlice, pa su se oni vratili. ‘Šta vam je?’, bili su upitani, pa su odgovorili: ‘Zapriječen nam je put prema nebeskim vijestima, i na nas su poslate svjetlice!’ Rečeno im je: ‘Ono što se dogodilo spriječilo je vašu vezu s nebeskom viješću, pa obiđite istoke Zemlje i njene zapade i pogledajte šta se dogodilo!’ Otišli su, obišli Zemlju, njene istoke i zapade, istražujući šta je to što je učinilo nemogućom njihovu vezu s nebeskom viješću. Krenuli su oni koji su se uputili ka Tihami do Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, u Nahlu. On se već bio uputio ka vašaru u Ukazu. Klanjao je sabah namaz s ashabima i dok su slušali Kur’an rekli su: ‘Ovo je ono što sprečava vezu između nas i nebeske vijesti!’ Odatle su se vratili svome narodu i rekli: ‘Narode naš, mi smo, doista, Kur’an, koji izaziva divljenje i koji na pravi put upućuje – slušali, i mi smo u njega povjerovali, te više nikoga nećemo Gospodaru našem ravnim smatrati!’ Tada je Uzvišeni Allah objavio Svome Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem: ‘Reci: ‘Meni je objavljeno da je nekoliko džina prisluškivalo…’’, a bio mu je objavljen i govor džina.”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، سَأَلْتُ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَوَّلِ، مَا نَزَلَ مِنَ الْقُرْآنِ‏.‏ قَالَ ‏{‏يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ‏}‏ قُلْتُ يَقُولُونَ ‏{‏اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ‏}‏ فَقَالَ أَبُو سَلَمَةَ سَأَلْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ رضى الله عنهما عَنْ ذَلِكَ وَقُلْتُ لَهُ مِثْلَ الَّذِي قُلْتَ فَقَالَ جَابِرٌ لاَ أُحَدِّثُكَ إِلاَّ مَا حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ جَاوَرْتُ بِحِرَاءٍ، فَلَمَّا قَضَيْتُ جِوَارِي هَبَطْتُ فَنُودِيتُ فَنَظَرْتُ عَنْ يَمِينِي فَلَمْ أَرَ شَيْئًا، وَنَظَرْتُ عَنْ شِمَالِي فَلَمْ أَرَ شَيْئًا، وَنَظَرْتُ أَمَامِي فَلَمْ أَرَ شَيْئًا، وَنَظَرْتُ خَلْفِي فَلَمْ أَرَ شَيْئًا، فَرَفَعْتُ رَأْسِي فَرَأَيْتُ شَيْئًا، فَأَتَيْتُ خَدِيجَةَ فَقُلْتُ دَثِّرُونِي وَصُبُّوا عَلَىَّ مَاءً بَارِدًا ـ قَالَ ـ فَدَثَّرُونِي وَصَبُّوا عَلَىَّ مَاءً بَارِدًا قَالَ فَنَزَلَتْ ‏{‏يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ * قُمْ فَأَنْذِرْ * وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ‏}‏ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Jahja, a njemu Veki‘, prenoseći od Alija b. Mubareka, a on od Jahjaa b. Ebu-Kesira da je kazivao: “Pitao sam Ebu-Selemu b. Abdur-Rahmana o tome šta je prvo objavljeno iz Kur’ana, pa mi je odgovorio: ‘O ti, pokriveni!’ – ‘Govori se’, rekoh, ‘da je prije objavljeno: ‘Čitaj, u ime Gospodara svoga, koji stvara!’’, na što je Ebu-Selema odgovorio da je pitao Džabira b. Abdullaha, radijallahu anhu, o tome, rekavši mu ono što sam ja rekao, pa mu je on odgovorio: ‘Neću ti reći ništa više od onog što je rekao Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, a rekao je: ‘Boravio sam u (pećini) Hira, i nakon što sam proveo neko vrijeme u samoći, spustio sam se. Tada sam bio pozvan, te sam pogledao desno, ali nisam ništa vidio, i pogledao sam lijevo ali nisam ništa vidio, zatim sam pogledao ispred sebe, i ništa nisam vidio, a onda iza sebe, pa opet ništa nisam vidio. Napokon sam podigao glavu i vidio nešto, a onda došao Hatidži i rekao: ‘Pokrijte me i polijte hladnom vodom!’ Pokrili su me i polili me hladnom vodom. Tada je objavljeno: ‘O ti pokriveni! Ustani i opominji! I Gospodara svoga veličaj!’’, kaže Poslanik.’”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، وَغَيْرُهُ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَرْبُ بْنُ شَدَّادٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، رضى الله عنهما عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ جَاوَرْتُ بِحِرَاءٍ ‏”‏‏.‏ مِثْلَ حَدِيثِ عُثْمَانَ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمُبَارَكِ‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Beššar, njemu Abdur-Rahman b. Mehdi i još neko, a njima dvojici Harb b. Šeddad, prenoseći od Jahjaa b. Ebu-Kesira, on od Ebu-Seleme, ovaj od Džabira b. Abdullaha, radijallahu anhu, a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekao: “Osamio sam se u (pećini) Hira…” (slično hadisu Osmana b. Omera, koji ga prenosi od Alija b. Mubareka).


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا حَرْبٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ سَأَلْتُ أَبَا سَلَمَةَ أَىُّ الْقُرْآنِ أُنْزِلَ أَوَّلُ فَقَالَ ‏{‏يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ‏}‏ فَقُلْتُ أُنْبِئْتُ أَنَّهُ ‏{‏اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ‏}‏ فَقَالَ أَبُو سَلَمَةَ سَأَلْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ أَىُّ الْقُرْآنِ أُنْزِلَ أَوَّلُ فَقَالَ ‏{‏يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ‏}‏ فَقُلْتُ أُنْبِئْتُ أَنَّهُ ‏{‏اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ‏}‏ فَقَالَ لاَ أُخْبِرُكَ إِلاَّ بِمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ جَاوَرْتُ فِي حِرَاءٍ فَلَمَّا قَضَيْتُ جِوَارِي، هَبَطْتُ فَاسْتَبْطَنْتُ الْوَادِيَ فَنُودِيتُ، فَنَظَرْتُ أَمَامِي وَخَلْفِي وَعَنْ يَمِينِي وَعَنْ شِمَالِي فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ عَلَى عَرْشٍ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ، فَأَتَيْتُ خَدِيجَةَ فَقُلْتُ دَثِّرُونِي وَصُبُّوا عَلَىَّ مَاءً بَارِدًا، وَأُنْزِلَ عَلَىَّ ‏{‏يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ * قُمْ فَأَنْذِرْ * وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ‏}‏‏”‏

 

Pričao nam je Ishak b. Mensur, njemu Abdus-Samed, ovom Harb, a njemu Jahja (kazujući): “Upitao sam Ebu-Selemu: ‘Šta je od Kur’ana prvo objavljeno?’ – ‘O ti pokriveni!’, odgovorio je. ‘Obaviješten sam da su to bile riječi: ‘Čitaj, u ime Gospodara svoga, koji stvara!’’, rekoh mu.” Tada je Ebu-Selema počeo kazivati: “Upitao sam Džabira b. Abdullaha: ‘Šta je od Kur’ana prvo bilo objavljeno?’, pa mi je odgovorio: ‘O ti pokriveni!’ – ‘Obaviješten sam’, rekoh mu, ‘da je to: ‘Čitaj, u ime Gospodara svoga, koji stvara!’ – ‘Obavijestit ću te samo o onom što je rekao Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, a rekao je: ‘Osamio sam se radi razmišljanja u (pećini) Hira, i nakon što sam proveo neko vrijeme u samoći, spustio sam se i zašao u dolinu, ali bijah pozvan. Pogledao sam ispred sebe, iza sebe, sa svoje desne i svoje lijeve strane, i ugledao (meleka) kako sjedi na prijestolju između nebesa i zemlje. Došao sam Hatidži i rekao: ‘Pokrijte me i polijte hladnom vodom!’ Tada mi je objavljeno: ‘O ti pokriveni! Ustani i opominji! I Gospodara svoga veličaj!’’, kaže Poslanik.’”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ،‏.‏ وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، فَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْىِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ ‏”‏ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنَ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ رَأْسِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ، فَجَئِثْتُ مِنْهُ رُعْبًا فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي‏.‏ فَدَثَّرُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ‏}‏ إِلَى ‏{‏وَالرِّجْزَ فَاهْجُرْ‏}‏ ـ قَبْلَ أَنْ تُفْرَضَ الصَّلاَةُ ـ وَهْىَ الأَوْثَانُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Jahja b. Bukejr, njemu Lejs, prenoseći od Ukajla, a on od Ibn-Šihaba. Takođe mi je kazivao Abdullah b. Muhammed, njemu Abdur-Rezzak, a ovom Ma‘mer, prenoseći od Zuhrija da ga je obavijestio Ebu-Selema b. Abdur-Rahman, prenoseći od Džabira b. Abdullaha, radijallahu anhu, da je kazivao: “Čuo sam Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kako, govoreći o razdoblju prestanka objave, kaže: ‘Dok sam išao, čuo sam glas s neba. Podigao sam glavu i ugledao meleka koji mi je došao u (pećinu) Hira kako sjedi na prijestolju između nebesa i zemlje. Osjetio sam strah od njega, te sam se vratio i rekao: ‘Umotajte me, umotajte me!’, pa su me pokrili. Tada je Uzvišeni Allah objavio: ‘O ti pokriveni…’ – sve do (riječi): ‘… i kumira se kloni!’ Bilo je to prije nego što je naređen namaz, a radilo se o kipovima.’”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْىِ ‏”‏ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي سَمِعْتُ صَوْتًا مِنَ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي قِبَلَ السَّمَاءِ، فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ قَاعِدٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ، فَجَئِثْتُ مِنْهُ حَتَّى هَوَيْتُ إِلَى الأَرْضِ، فَجِئْتُ أَهْلِي فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي‏.‏ فَزَمَّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏فَاهْجُرْ‏}‏ ‏”‏ ـ قَالَ أَبُو سَلَمَةَ وَالرِّجْزَ الأَوْثَانَ ـ ‏”‏ ثُمَّ حَمِيَ الْوَحْىُ وَتَتَابَعَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Jusuf, a njemu Lejs, prenoseći od Ukajla, kojem je kazivao Ibn-Šihab a njemu Ebu Selema od Džabira b. Abdullaha da je čuo Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kako, govoreći o razdoblju objave, kaže: “Dok sam išao, čuo sam glas s neba. Podigao sam pogled ka nebu i ugledao meleka koji mi je dolazio u (pećinu) Hira kako sjedi na prijestolju između nebesa i zemlje. Uplašio sam se od njega i spustio se na zemlju. Kada sam došao kući, rekoh: ‘Umotajte me, umotajte me!‘ Pa su me umotali. Tada je Uzvišeni Allah objavio: ‘O ti pokriveni! Ustani i opominji…’ – sve do riječi Uzvišenog: ‘… i kumira se kloni!’ (Ebu-Selema kaže da er ridžze znači “kipovi”.) Nakon toga je objava učestala, i nastavljeno je s objavljivanjem.”


 

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ ـ وَكَانَ ثِقَةً ـ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا نَزَلَ عَلَيْهِ الْوَحْىُ حَرَّكَ بِهِ لِسَانَهُ ـ وَوَصَفَ سُفْيَانُ ـ يُرِيدُ أَنْ يَحْفَظَهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏لاَ تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ‏}‏

 

Pričao nam je Humejdi, njemu Sufjan, a ovom Musa b. Ebu-Aiša (koji je bio pouzdan), prenoseći od Seida b. Džubejra, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je rekao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, izgovarao bi svojim jezikom Objavu dok bi mu ona silazila.” Sufjan objašnjava da je (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, na taj način) želio da je zapamti, pa je Allah objavio: “Ne izgovaraj Kur’an jezikom svojim da bi ga što prije zapamtio!”


 

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عَائِشَةَ، أَنَّهُ سَأَلَ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَى ‏{‏لاَ تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ‏}‏ قَالَ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَانَ يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ إِذَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ، فَقِيلَ لَهُ ‏{‏لاَ تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ‏}‏ ـ يَخْشَى أَنْ يَنْفَلِتَ مِنْهُ ـ ‏{‏إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ‏}‏ أَنْ نَجْمَعَهُ فِي صَدْرِكَ، وَقُرْآنَهُ أَنْ تَقْرَأَهُ ‏{‏فَإِذَا قَرَأْنَاهُ‏}‏ يَقُولُ أُنْزِلَ عَلَيْهِ ‏{‏فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ * ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ‏}‏ أَنْ نُبَيِّنَهُ عَلَى لِسَانِكَ‏.‏

 

Pričao nam je Ubjedullah b. Musa, prenoseći od Israila, a on od Musaa b. Ebu-Aiše (da je kazivao): “Upitao sam Seida b. Džubejra o riječima Uzvišenog: ‘Ne pomjeraj svoj jezik izgovarajući ga…’, pa mi je odgovorio da je Ibn-Abbas rekao: ‘Pokretao je (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem) svoje usne dok mu je objavljivano, pa mu je rečeno: ‘Ne pomjeraj svoj jezik izgovarajući ga…’ (tj. bojeći se da ti šta od njega ne izmakne). ‘Na nama je da ga saberemo, da bi ga ti čitao!’ (tj. da ga saberemo u tvojim grudima, da bi ga ti čitao). ‘A kada ti ga učimo’ (tj. kada ti se objavljuje), ‘ti prati čitanje njegovo! A poslije, Na nama je da ga objasnimo!’ (tj. da ga objasnimo tvojim riječima).’”


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عَائِشَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ ‏{‏لاَ تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ‏}‏ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا نَزَلَ جِبْرِيلُ بِالْوَحْىِ، وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ بِهِ لِسَانَهُ وَشَفَتَيْهِ فَيَشْتَدُّ عَلَيْهِ وَكَانَ يُعْرَفُ مِنْهُ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ الآيَةَ الَّتِي فِي ‏{‏لاَ أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيَامَةِ‏}‏ ‏{‏لاَ تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ * إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ‏}‏ قَالَ عَلَيْنَا أَنْ نَجْمَعَهُ فِي صَدْرِكَ، وَقُرْآنَهُ ‏{‏فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ‏}‏ فَإِذَا أَنْزَلْنَاهُ فَاسْتَمِعْ ‏{‏ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ‏}‏ عَلَيْنَا أَنْ نُبَيِّنَهُ بِلِسَانِكَ ـ قَالَ ـ فَكَانَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ أَطْرَقَ، فَإِذَا ذَهَبَ قَرَأَهُ كَمَا وَعَدَهُ اللَّهُ‏.‏ ‏{‏أَوْلَى لَكَ فَأَوْلَى‏}‏ تَوَعُّدٌ‏.‏

 

Pričao nam je Kutejba b. Seid, njemu Džerir, prenoseći od Musaa b. Ebu-Aiše, on od Seida b. Džubejra, a ovaj od Ibn-Abbasa da je o riječima Uzvišenog: “Ne pomjeraj jezik svoj njegovim učenjem da bi ga što prije zapamtio!” – rekao: “Kada je Džibril silazio s Objavom, Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, svojim je jezikom izgovarao Kur’an: micao bi usnama, ali bi mu to postalo teško, i to se vidjelo na njemu. Tada je Allah objavio ajet: ‘Kunem se danom kada Smak svijeta nastupi…, ne pomjeraj jezik svoj njegovim učenjem da bi ga što prije zapamtio, na Nama je da ga saberemo, da bi ga ti učio!’ (tj. na Nama je zadatak da ga sakupimo u tvojim grudima, da bi ga ti učio). ‘A kada ga učimo, ti prati učenje njegovo!’ (tj. kada ga objavljujemo, ti slušaj, a na Nama je da ga pojasnimo tvojim riječima). Nakon toga Poslanik bi, sallallahu alejhi ve sellem, kada bi mu došao Džibril, šutio; a kada bi on otišao, onda bi on učio, kao što mu je Uzvišeni Allah obećao: ‘Preče ti je preče!’, sadrže prijetnju.’”


 

حَدَّثَنِي مَحْمُودٌ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأُنْزِلَتْ عَلَيْهِ وَالْمُرْسَلاَتِ، وَإِنَّا لَنَتَلَقَّاهَا مِنْ فِيهِ فَخَرَجَتْ حَيَّةٌ، فَابْتَدَرْنَاهَا فَسَبَقَتْنَا فَدَخَلَتْ جُحْرَهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ وُقِيَتْ شَرَّكُمْ، كَمَا وُقِيتُمْ شَرَّهَا ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Mahmud, njemu Ubejdullah, prenoseći od Israila, on od Mensura, ovaj od Ibrahima, on od Alkame, a ovaj od Abdullaha, radijallahu anhu, da je kazivao: “Bili smo kod Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kada mu je objavljena sura El-Murselat; preuzimali smo je iz njegovih usta. Onda se pojavila jedna zmija, te se mi natjecasmo oko nje, ali nas je ona pretekla i utekla u svoju rupu. Tada Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, reče: ‘Ona je sačuvana od vašeg kao što ste vi sačuvani od njezinog zla!’”


 

حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ مَنْصُورٍ، بِهَذَا‏.‏ وَعَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، مِثْلَهُ‏.‏ وَتَابَعَهُ أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ عَنْ إِسْرَائِيلَ،‏.‏ وَقَالَ حَفْصٌ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ وَسُلَيْمَانُ بْنُ قَرْمٍ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ،‏.‏

 

Pričao nam je ovo Abda b. Abdullah, njemu Jahja b. Adem, prenoseći od Israila, on od Mensura, ovaj (slično tome) od Israila, on od A‘meša, ovaj od Alkame, a on od Abdullaha. U tome se s njim slaže Esved b. Amir, prenoseći od Israila. Hafs od, Ebu-Muavije i Sulejman b. Karma, koji prenose od A‘meša, on od Ibrahima, a ovaj od Esveda. Jahja b. Hammad kaže da ga je obavijestio Ebu-Avama, prenoseći od Mugire, on od Ibrahima, ovaj od Alkame, a on od Abdullaha. Ebu-Ishak prenosi od Abdur-Rahmana b. Esveda, on od svoga oca, a ovaj od Abdullaha.


 

قَالَ يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ أَخْبَرَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ،‏.‏ وَقَالَ ابْنُ إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ،‏.‏ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بَيْنَا نَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَارٍ إِذْ نَزَلَتْ عَلَيْهِ وَالْمُرْسَلاَتِ فَتَلَقَّيْنَاهَا مِنْ فِيهِ وَإِنَّ فَاهُ لَرَطْبٌ بِهَا إِذْ خَرَجَتْ حَيَّةٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ عَلَيْكُمُ اقْتُلُوهَا ‏”‏‏.‏ قَالَ فَابْتَدَرْنَاهَا فَسَبَقَتْنَا ـ قَالَ ـ فَقَالَ ‏”‏ وُقِيَتْ شَرَّكُمْ، كَمَا وُقِيتُمْ شَرَّهَا ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Kutejba, njemu Džerir, prenoseći od A‘meša, on od Ibrahima, a ovaj od Esveda, koji kaže da je Abdullah rekao: “Dok smo bili s Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, u pećini, objavljena mu je sura El Murselat. Pa smo je preuzeli iz njegovih usta, koja su još bila vlažna od učenja te sure. Onda se pojavila jedna zmija, a Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, reče: ‘Uzmite, ubijte je!’ Navalili smo za njom, ali nam je ona pobjegla. ‘Ona je sačuvana od vašeg kao što ste vi sačuvani od njenog zla!’, reče Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem”.


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَابِسٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، إِنَّهَا تَرْمِي بِشَرَرٍ كَالْقَصْرِ قَالَ كُنَّا نَرْفَعُ الْخَشَبَ بِقَصَرٍ ثَلاَثَةَ أَذْرُعٍ أَوْ أَقَلَّ، فَنَرْفَعُهُ لِلشِّتَاءِ فَنُسَمِّيهِ الْقَصَرَ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Kesir, njemu Sufjan, a ovom Abdur-Rahman b. Abis, prenoseći od Ibn-Abbasa da je o riječima (Uzvišenog): “On će kao kule bacati iskre” – rekao: “Podizali smo drva najviše tri podlaktice, ili još manje, i ostavljali ih za zimu. Nazivali smo ih el kasar (trijeska, iver).”


 

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَابِسٍ، سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ ‏{‏تَرْمِي بِشَرَرٍ‏}‏ كُنَّا نَعْمِدُ إِلَى الْخَشَبَةِ ثَلاَثَةَ أَذْرُعٍ وَفَوْقَ ذَلِكَ، فَنَرْفَعُهُ لِلشِّتَاءِ فَنُسَمِّيهِ الْقَصَرَ‏.‏ ‏{‏كَأَنَّهُ جِمَالاَتٌ صُفْرٌ‏}‏ حِبَالُ السُّفْنِ تُجْمَعُ حَتَّى تَكُونَ كَأَوْسَاطِ الرِّجَالِ‏.‏

 

Pričao nam je Amr b. Ali, njemu Jahja, ovom Sufjan, a njemu Abdur-Rahman b. Abis, prenoseći od Ibn-Abbasa, radijallahu anhu, da je o riječima (Uzvišenog): “Bacat će iskre kao kule” – rekao: “Slagali smo drva tri podlaktice, ili više od toga, i ostavljali ih za zimu; to smo nazivali el kasar (trijeska, iver).” (“…kao da su kamile riđe” – kao užad lađe koja se sakupe pa izgledaju kao osrednji ljudi.)


 

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي غَارٍ إِذْ نَزَلَتْ عَلَيْهِ وَالْمُرْسَلاَتِ، فَإِنَّهُ لَيَتْلُوهَا وَإِنِّي لأَتَلَقَّاهَا مِنْ فِيهِ وَإِنَّ فَاهُ لَرَطْبٌ بِهَا، إِذْ وَثَبَتْ عَلَيْنَا حَيَّةٌ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ اقْتُلُوهَا ‏”‏‏.‏ فَابْتَدَرْنَاهَا فَذَهَبَتْ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ وُقِيَتْ شَرَّكُمْ، كَمَا وُقِيتُمْ شَرَّهَا ‏”‏‏.‏ قَالَ عُمَرُ حَفِظْتُهُ مِنْ أَبِي فِي غَارٍ بِمِنًى‏.‏

 

Pričao nam je Omer b. Hafs b. Gijas, njemu njegov otac, ovom A‘meš, a njemu Ibrahim, prenoseći od Esveda, a on od Abdullaha da je kazivao: “Dok smo bili s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, u pećini, objavljena mu je sura El Murselat. On ju je proučio, i ja sam je preuzeo iz njegovih usta, koja su bila još vlažna od učenja tih ajeta. Tad odjednom iskoči pred nas zmija, a Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, reče: ‘Ubijte je!’ Navalili smo na nju, ali nam je pobjegla. ‘Ona je sačuvana od vašeg kao što ste vi sačuvani od njenog zla!’, reče Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem” Omer kaže: “Naučio sam to (ovaj hadis) od svoga oca u pećini na Mini.”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ مَا بَيْنَ النَّفْخَتَيْنِ أَرْبَعُونَ ‏”‏‏.‏ قَالَ أَرْبَعُونَ يَوْمًا قَالَ أَبَيْتُ‏.‏ قَالَ أَرْبَعُونَ شَهْرًا قَالَ أَبَيْتُ‏.‏ قَالَ أَرْبَعُونَ سَنَةً قَالَ أَبَيْتُ‏.‏ قَالَ ‏”‏ ثُمَّ يُنْزِلُ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً‏.‏ فَيَنْبُتُونَ كَمَا يَنْبُتُ الْبَقْلُ لَيْسَ مِنَ الإِنْسَانِ شَىْءٌ إِلاَّ يَبْلَى إِلاَّ عَظْمًا وَاحِدًا وَهْوَ ع