Rob ugovorenog otkupa

وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ إِنَّ بَرِيرَةَ دَخَلَتْ عَلَيْهَا تَسْتَعِينُهَا فِي كِتَابَتِهَا وَعَلَيْهَا خَمْسَةُ أَوَاقٍ، نُجِّمَتْ عَلَيْهَا فِي خَمْسِ سِنِينَ، فَقَالَتْ لَهَا عَائِشَةُ وَنَفِسَتْ فِيهَا أَرَأَيْتِ إِنْ عَدَدْتُ لَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً، أَيَبِيعُكِ أَهْلُكِ، فَأُعْتِقَكِ، فَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي فَذَهَبَتْ بَرِيرَةُ إِلَى أَهْلِهَا، فَعَرَضَتْ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ فَقَالُوا لاَ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ لَنَا الْوَلاَءُ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَدَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ‏.‏ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ اشْتَرِيهَا فَأَعْتِقِيهَا، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏”‏‏.‏ ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ مَا بَالُ رِجَالٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ، مَنِ اشْتَرَطَ شَرْطًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهْوَ بَاطِلٌ، شَرْطُ اللَّهِ أَحَقُّ وَأَوْثَقُ ‏”‏‏.‏

 

2559. Lejs je izjavio: Pričao mi je Junus prenoseći od Ibn Šihaba, da je Urva izjavio: „Aiša, radijallahu anha, rekla je da joj je ušla Berira i tražila materijalnu pomoć za svoj otkup koji je iznosio pet evaka razdijeljenih na pet godina, pa joj je Aiša rekla, a bilo joj je to drago: „Šta misliš, da li će te tvoji gospodari prodati, ako im ja to pripremim i dam od­jednom, pa te oprostim i starateljstvo nad tobom bude moje?” Tada je Berira otišla do svojih gospodara i to im izložila, a oni rekli: „Ne, osim da starateljstvo bude naše.” – Potom sam ušla, kaže Aiša, Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, i to mu spomenula. Tada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Kupi je i oslobodi je, a starateljstvo je samo onoga ko je roba oslobodio.” Zatim je Alla­hov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ustao (u džamiji) i rekao: „Šta je ljudima da stavljaju uvjete kojih nema u Allahovoj Knjizi! Ko je stavio kakav uvjet koga nema u Allahovoj Knjizi, on je bezvrijedan. Allahov uvjet je najpreči i najobavezniji.”


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ بَرِيرَةَ جَاءَتْ تَسْتَعِينُهَا فِي كِتَابَتِهَا، وَلَمْ تَكُنْ قَضَتْ مِنْ كِتَابَتِهَا شَيْئًا، قَالَتْ لَهَا عَائِشَةُ ارْجِعِي إِلَى أَهْلِكِ، فَإِنْ أَحَبُّوا أَنْ أَقْضِيَ عَنْكِ كِتَابَتَكِ، وَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي فَعَلْتُ‏.‏ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ بَرِيرَةُ لأَهْلِهَا فَأَبَوْا وَقَالُوا إِنْ شَاءَتْ أَنْ تَحْتَسِبَ عَلَيْكِ فَلْتَفْعَلْ، وَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لَنَا، فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ ابْتَاعِي فَأَعْتِقِي، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏”‏‏.‏ قَالَ ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ مَا بَالُ أُنَاسٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَنِ اشْتَرَطَ شَرْطًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَلَيْسَ لَهُ، وَإِنْ شَرَطَ مِائَةَ مَرَّةٍ، شَرْطُ اللَّهِ أَحَقُّ وَأَوْثَقُ ‏”‏‏.‏

 

2560. PRIČAO NAM JE Kutejbe, njemu Lejs prenoseći od ibn Šihaba, a on od Urve, da ga je Aiša, radijallahu anha, obavijestila da joj je došla Berira i od nje tražila materijalnu pomoć za svoj otkup za koji ona nije bila još ništa isplatila, pa joj je Aiša rekla: „Vrati se svojim gospodarima, pa ako su voljni da ja za tebe platim tvoju otkupninu i da starateljstvo nad tobom bude moje – učinit ću.” Berira je to spomenula svojim gospodarima, ali su oni to odbili: „Ako će računati (na Allahovu nagradu) za tebe, neka uradi, a stara­teljstvo nad tobom je naše.” Aiša je to spomenula Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, pa joj je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: „Kupi je i oslobodi, a starateljstvo pripada samo onom ko je roba oslobodio.” – Kasnije je, kaže Urve, Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ustao (u džamiji) i rekao: „Šta je ljudima da stavljaju uvjete kojih nema u Allahovoj Knjizi. Ko je god postavio kakav uvjet koga nema u Allahovoj Knjizi, ne koristi mu, pa makar ga stavio stotinu puta. Alla­hov je uvjet preči i obavezniji.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَرَادَتْ عَائِشَةُ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْ تَشْتَرِيَ جَارِيَةً لِتُعْتِقَهَا، فَقَالَ أَهْلُهَا عَلَى أَنَّ وَلاَءَهَا لَنَا‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ لاَ يَمْنَعُكِ ذَلِكِ، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏”‏‏.‏

 

2561. PRIČAO NAM JE Abdullah ibn Jusuf, njega obavijestio Malik prenoseći od Nafija, on od Abdullaha ibn Omera, radijallahu ‘anhuma, koji je rekao: – Aiša, radijallahu anha, majka pravovjernih, htjela je otkupiti jednu robinju da bi je oslobodila, pa su njeni gospodari rekli: „Samo da je starateljstvo nad njom naše.” Tada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: „Neka te to ne sprečava, jer starateljstvo pripada samo onom ko je roba oslobodio.”


 

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ جَاءَتْ بَرِيرَةُ فَقَالَتْ إِنِّي كَاتَبْتُ أَهْلِي عَلَى تِسْعِ أَوَاقٍ، فِي كُلِّ عَامٍ وَقِيَّةٌ، فَأَعِينِينِي‏.‏ فَقَالَتْ عَائِشَةُ إِنْ أَحَبَّ أَهْلُكِ أَنْ أَعُدَّهَا لَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً، وَأُعْتِقَكِ فَعَلْتُ، وَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي‏.‏ فَذَهَبَتْ إِلَى أَهْلِهَا، فَأَبَوْا ذَلِكَ عَلَيْهَا، فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ عَرَضْتُ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ، فَأَبَوْا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لَهُمْ‏.‏ فَسَمِعَ بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَنِي فَأَخْبَرْتُهُ، فَقَالَ ‏”‏ خُذِيهَا، فَأَعْتِقِيهَا، وَاشْتَرِطِي لَهُمُ الْوَلاَءَ، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏”‏‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ، فَحَمِدَ اللَّهَ، وَأَثْنَى عَلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ ‏”‏ أَمَّا بَعْدُ، فَمَا بَالُ رِجَالٍ مِنْكُمْ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَأَيُّمَا شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهْوَ بَاطِلٌ، وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ، فَقَضَاءُ اللَّهِ أَحَقُّ، وَشَرْطُ اللَّهِ أَوْثَقُ، مَا بَالُ رِجَالٍ مِنْكُمْ يَقُولُ أَحَدُهُمْ أَعْتِقْ يَا فُلاَنُ وَلِيَ الْوَلاَءُ إِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏”‏‏.‏

 

2562. PRIČAO NAM JE Ubejd ibn Isma‘il, njemu Ebu Usame prenoseći od Hišama, on od svoga oca, a ovaj od Aiše, radijallahu anha, koja je izjavila: – Došla mi je Berira i rekla: „Ja sam ugovorila otkup sa svojim domaćinima za devet evaka, i to po jedan evak svake godine, pa pomozi mi!” Tada je Aiša odgovorila: „Učinit ću, ukoliko oni hoće da im ga ja pripremim odjednom, tebe oslobodim i starateljstvo bude moje.” Potom je Berira otišla svojim domaćinima, ali joj oni nisu to odobrili i ona je kazala: „Ja sam im sve izložila, ali oni neće osim da starateljstvo bude njihovo.” To je čuo i Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, upitao me za to i ja sam ga obavijestila. On reče: „Uzmi je i oslobodi, a starateljstvo im uvjetuj za sebe, jer starateljstvo pripada samo onome ko je roba oslobodio.” – Potom je, kaže Aiša, Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ustao među svijetom, zahvalio Allahu i rekao: „Šta je ljudima pa stavljaju uvjete kojih nema u Allahovoj Knjizi. Koga uvjeta nema u Allahovoj Knjizi, bezvrijedan je, pa makar bilo i stotinu uvjeta. Allahova odredba je najpreča, a Allahov uvjet najobavezniji. Šta je nekima između vas koji govore: ‘O ti i ti, oslobodi roba, a starateljstvo je moje!’ Starateljstvo pripada samo onom ko je roba oslobodio.“


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ بَرِيرَةَ، جَاءَتْ تَسْتَعِينُ عَائِشَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ ـ رضى الله عنها ـ فَقَالَتْ لَهَا إِنْ أَحَبَّ أَهْلُكِ أَنْ أَصُبَّ لَهُمْ ثَمَنَكِ صَبَّةً وَاحِدَةً فَأُعْتِقَكِ فَعَلْتُ‏.‏ فَذَكَرَتْ بَرِيرَةُ ذَلِكَ لأَهْلِهَا، فَقَالُوا لاَ‏.‏ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ وَلاَؤُكِ لَنَا‏.‏ قَالَ مَالِكٌ قَالَ يَحْيَى فَزَعَمَتْ عَمْرَةُ أَنَّ عَائِشَةَ ذَكَرَتْ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ “‏ اشْتَرِيهَا وَأَعْتِقِيهَا، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏”‏‏.‏

 

2563. PRIČAO NAM JE Abdullah ibn Jusuf, njemu Malik prenoseći od Jahjaa ibn Seida, a on od Amre, kćerke Abdurrahmanove, da je Berira došla Aiši, radijallahu anha, majci pravovjernih, i tražila materijalnu pomoć, pa joj je ona rekla: „Učinit ću, ukoliko tvoji domaćini hoće da im dostavim tvoju vrijednost jednom ratom i da te oslobodim.“ Berira je to saopćila svojim vlasnicima. Oni su rekli: „Ne, osim da starateljstvo nad tobom bude naše.” Malik je izjavio: – Amra je, kaže Jahja, tvrdila: „Aiša je to izložila Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem. On je rekao: ‘Kupi je i oslobodi, a starateljstvo pripada onome, ko je roba oslobodio.’”


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ أَيْمَنَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي أَيْمَنُ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَقُلْتُ كُنْتُ غُلاَمًا لِعُتْبَةَ بْنِ أَبِي لَهَبٍ، وَمَاتَ وَوَرِثَنِي بَنُوهُ، وَإِنَّهُمْ بَاعُونِي مِنَ ابْنِ أَبِي عَمْرٍو، فَأَعْتَقَنِي ابْنُ أَبِي عَمْرٍو، وَاشْتَرَطَ بَنُو عُتْبَةَ الْوَلاَءَ‏.‏ فَقَالَتْ دَخَلَتْ بَرِيرَةُ وَهْىَ مُكَاتَبَةٌ فَقَالَتِ اشْتَرِينِي وَأَعْتِقِينِي‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ‏.‏ قَالَتْ لاَ يَبِيعُونِي حَتَّى يَشْتَرِطُوا وَلاَئِي‏.‏ فَقَالَتْ لاَ حَاجَةَ لِي بِذَلِكَ‏.‏ فَسَمِعَ بِذَلِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَوْ بَلَغَهُ، فَذَكَرَ لِعَائِشَةَ، فَذَكَرَتْ عَائِشَةُ مَا قَالَتْ لَهَا، فَقَالَ ‏”‏ اشْتَرِيهَا وَأَعْتِقِيهَا، وَدَعِيهِمْ يَشْتَرِطُونَ مَا شَاءُوا ‏”‏‏.‏ فَاشْتَرَتْهَا عَائِشَةُ فَأَعْتَقَتْهَا وَاشْتَرَطَ أَهْلُهَا الْوَلاَءَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ، وَإِنِ اشْتَرَطُوا مِائَةَ شَرْطٍ ‏”‏‏.‏

 

2564. PRIČAO NAM JE Ebu Nu‘ajm, njemu Abdul-Vahid ibn Ejmen, a ovome njegov otac Ejmen: – Ušao sam Aiši, radijallahu ‘anhu, i rekao: Ja sam (rob) Utbe ibn Ebu Leheba. On je umro. Mene su naslijedili njegovi sinovi i prodali me ibn Ebu Amru, pa me je ibn Ebu Amr oslobodio, a sinovi (Benu) Utbe uvjeto­vali starateljstvo sebi. Tada je Aiša rekla: – Ušla (mi) je Berira, a bila je robinja ugovorenog otkupa, i rekla: „Kupi me i oslobodi me!” „Dobro.“ – rekla je Aiša. „Samo neće me prodati dok moje starateljstvo ne uvjetuju sebi.“ – rekla je Berira. „To mi nije potrebno.“ – odgovorila je Aiša. To je čuo Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, ili mu je preneseno, pa je spomenuo Aiši, pa mu je Aiša izložila ono što joj je Berira kazala. On je rekao: „Kupi je i oslobodi je, a njih ostavi neka uvjetuju što god hoće!” Tada je Aiša Beriru otkupila i oslobodila, a njeni domaćini sta­rateljstvo uvjetovali sebi, na što je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, kazao: „Starateljstvo pripada onom ko je roba oprostio (oslobodio) pa makar oni postavili i stotinu uvjeta!”