O bitkama

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَهْبٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، كُنْتُ إِلَى جَنْبِ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، فَقِيلَ لَهُ كَمْ غَزَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَزْوَةٍ قَالَ تِسْعَ عَشْرَةَ‏.‏ قِيلَ كَمْ غَزَوْتَ أَنْتَ مَعَهُ قَالَ سَبْعَ عَشْرَةَ‏.‏ قُلْتُ فَأَيُّهُمْ كَانَتْ أَوَّلَ قَالَ الْعُسَيْرَةُ أَوِ الْعُشَيْرُ‏.‏ فَذَكَرْتُ لِقَتَادَةَ فَقَالَ الْعُشَيْرُ‏.‏

 

Pričao mi je Abdullah b. Muhammed, njemu Vehb, a njemu Šu‘be prenoseći od Ebu-Ishaka (da je kazivao): “Bio sam uz Zejd b. Erkama kada je upitan u koliko je bitaka učestvovao Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem ‘U devetnaest‘, odgovorio je. ‘A u koliko si (bitaka) ti učestvovao s njim?‘, upitan je. ‘U sedamnaest‘, odgovorio je on. ‘A koja je bila prva?‘, upitao sam ja, a on je odgovorio: ‘El-Usejra, ili El-Ušejr.‘ Spomenuo sam to Katadi, pa je on rekao: ‘El-Ušejr.‘“


 

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا شُرَيْحُ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مَيْمُونٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ حَدَّثَ عَنْ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ صَدِيقًا لأُمَيَّةَ بْنِ خَلَفٍ، وَكَانَ أُمَيَّةُ إِذَا مَرَّ بِالْمَدِينَةِ نَزَلَ عَلَى سَعْدٍ، وَكَانَ سَعْدٌ إِذَا مَرَّ بِمَكَّةَ نَزَلَ عَلَى أُمَيَّةَ، فَلَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ انْطَلَقَ سَعْدٌ مُعْتَمِرًا، فَنَزَلَ عَلَى أُمَيَّةَ بِمَكَّةَ، فَقَالَ لأُمَيَّةَ انْظُرْ لِي سَاعَةَ خَلْوَةٍ لَعَلِّي أَنْ أَطُوفَ بِالْبَيْتِ‏.‏ فَخَرَجَ بِهِ قَرِيبًا مِنْ نِصْفِ النَّهَارِ فَلَقِيَهُمَا أَبُو جَهْلٍ فَقَالَ يَا أَبَا صَفْوَانَ، مَنْ هَذَا مَعَكَ فَقَالَ هَذَا سَعْدٌ‏.‏ فَقَالَ لَهُ أَبُو جَهْلٍ أَلاَ أَرَاكَ تَطُوفُ بِمَكَّةَ آمِنًا، وَقَدْ أَوَيْتُمُ الصُّبَاةَ، وَزَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ تَنْصُرُونَهُمْ وَتُعِينُونَهُمْ، أَمَا وَاللَّهِ لَوْلاَ أَنَّكَ مَعَ أَبِي صَفْوَانَ مَا رَجَعْتَ إِلَى أَهْلِكَ سَالِمًا‏.‏ فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ وَرَفَعَ صَوْتَهُ عَلَيْهِ أَمَا وَاللَّهِ لَئِنْ مَنَعْتَنِي هَذَا لأَمْنَعَنَّكَ مَا هُوَ أَشَدُّ عَلَيْكَ مِنْهُ طَرِيقَكَ عَلَى الْمَدِينَةِ‏.‏ فَقَالَ لَهُ أُمَيَّةُ لاَ تَرْفَعْ صَوْتَكَ يَا سَعْدُ عَلَى أَبِي الْحَكَمِ سَيِّدِ أَهْلِ الْوَادِي‏.‏ فَقَالَ سَعْدٌ دَعْنَا عَنْكَ يَا أُمَيَّةُ، فَوَاللَّهِ لَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ إِنَّهُمْ قَاتِلُوكَ‏.‏ قَالَ بِمَكَّةَ قَالَ لاَ أَدْرِي‏.‏ فَفَزِعَ لِذَلِكَ أُمَيَّةُ فَزَعًا شَدِيدًا، فَلَمَّا رَجَعَ أُمَيَّةُ إِلَى أَهْلِهِ قَالَ يَا أُمَّ صَفْوَانَ، أَلَمْ تَرَىْ مَا قَالَ لِي سَعْدٌ قَالَتْ وَمَا قَالَ لَكَ قَالَ زَعَمَ أَنَّ مُحَمَّدًا أَخْبَرَهُمْ أَنَّهُمْ قَاتِلِيَّ، فَقُلْتُ لَهُ بِمَكَّةَ قَالَ لاَ أَدْرِي‏.‏ فَقَالَ أُمَيَّةُ وَاللَّهِ لاَ أَخْرُجُ مِنْ مَكَّةَ، فَلَمَّا كَانَ يَوْمَ بَدْرٍ اسْتَنْفَرَ أَبُو جَهْلٍ النَّاسَ قَالَ أَدْرِكُوا عِيرَكُمْ‏.‏ فَكَرِهَ أُمَيَّةُ أَنْ يَخْرُجَ، فَأَتَاهُ أَبُو جَهْلٍ فَقَالَ يَا أَبَا صَفْوَانَ، إِنَّكَ مَتَى مَا يَرَاكَ النَّاسُ قَدْ تَخَلَّفْتَ وَأَنْتَ سَيِّدُ أَهْلِ الْوَادِي تَخَلَّفُوا مَعَكَ، فَلَمْ يَزَلْ بِهِ أَبُو جَهْلٍ حَتَّى قَالَ أَمَّا إِذْ غَلَبْتَنِي، فَوَاللَّهِ لأَشْتَرِيَنَّ أَجْوَدَ بَعِيرٍ بِمَكَّةَ ثُمَّ قَالَ أُمَيَّةُ يَا أُمَّ صَفْوَانَ جَهِّزِينِي‏.‏ فَقَالَتْ لَهُ يَا أَبَا صَفْوَانَ وَقَدْ نَسِيتَ مَا قَالَ لَكَ أَخُوكَ الْيَثْرِبِيُّ قَالَ لاَ، مَا أُرِيدُ أَنْ أَجُوزَ مَعَهُمْ إِلاَّ قَرِيبًا‏.‏ فَلَمَّا خَرَجَ أُمَيَّةُ أَخَذَ لاَ يَنْزِلُ مَنْزِلاً إِلاَّ عَقَلَ بَعِيرَهُ، فَلَمْ يَزَلْ بِذَلِكَ حَتَّى قَتَلَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِبَدْرٍ‏.‏

 

Pričao mi je Ahmed b. Osman, njemu Šurejh b. Meslema, a ovom Ibrahim b. Jusuf, prenoseći od svoga oca, a on od Ebu-Ishaka, kojem je pričao Amr b. Mejmun, kako je čuo Abdullah b. Mesuda, radijallahu anhu, da je rekao Sa‘du b. Muazu: “On je bio prijatelj Umejje b. Halefa. Kada bi Umejja dolazio u Medinu, odsjedao bi kod Sa‘da, a kada bi Sa‘d išao u Mekku, odsjedao bi kod Umejje. Kada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, došao u Medinu, Sa‘d je otišao obaviti umru i odsjeo kod Umejje u Meki. ‘Pokušaj mi‘, rekao mu je, ‘pronaći vrijeme kada ne bude nikoga, kada bih, možda, mogao obilaziti oko Ka‘be.‘ Izišao je s njim oko podneva, ali ih susrete Ebu-Džehl i upita: ‘Ebu-Safvane, ko je ovaj s tobom?‘ – ‘Ovo je Sa‘d!‘, odgovorio je on. Tada mu Ebu-Džehl reče: ‘Zar ja ne vidim kako ti kružiš po Mekki slobodno, a vi pomažete preobraćenike i još tvrdite kako im potporu pružate i podupirete ih?! Allaha mi, da nisi s Ebu-Safvanom, porodici se ne bi vratio čitav!‘ – ‘Allaha mi‘, odgovori mu Sa‘d podižući glas, ‘kad bi mi to zabranio, ja bih tebi zabranio nešto što je za tebe značajnije od ovoga – put u Medinu!‘ – ‘Ne podiži glas, Sa‘de‘, reče mu Umejja, ‘na prvaka stanovnika doline Ebu-Hakema!‘ – ‘Pusti ti mene, Umejja‘, odgovori Sa‘d, ‘već sam čuo Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kad je rekao da će te oni ubiti!‘ – ‘U Mekki?‘, upita on. ‘Ne znam!‘, odgovori (Sa‘d). Umejja se užasno prepao i uznemirio. Kada se vratio svojoj ženi, upitao ju je: ‘Umm-Safvan, šta misliš o ovome što mi reče Sa‘d?‘ – ‘A šta ti je rekao?‘, upita ona. ‘Tvrdi‘, reče on, ‘da ih je Muhammed obavijestio kako će me (oni) ubiti. Upitao sam ga: ‘Je li u Mekki?‘, pa je on rekao: ‘Ne znam!‘ Allaha mi‘, reče Umejja, ‘ne izlazim iz Mekke!‘ Kada je bio dan Bedra, a Ebu-Džehl pozivao ljude (na pohod) govoreći: ‘Spasite svoju karavanu!‘, Umejja nije želio ići, ali mu je došao Ebu-Džehl i rekao: ‘Ebu-Safvane, kada svijet vidi da si ti, kao prvak stanovnika doline, izostao, izostat će s tobom!‘ Ebu-Džehl ga nije ostavio na miru sve dok on nije rekao: ‘Dobro! Pošto si me uvjerio, Allaha mi, kupit ću najbolju devu u Mekki!‘ Potom je rekao: ‘Umm-Safvan, pripremi me!‘ – ‘Ebu-Safvane‘, reče mu ona, ‘zar si zaboravio šta ti je rekao tvoj brat Jesribljanin?‘ – ‘Nisam, neću ja ići (daleko) s njima‘, odgovori on, ‘nego samo blizu!‘ Kada bi izlazio Umejja, na svakom je na konačištu vezao svoju devu. Činio je tako sve dok ga Allah nije usmrtio na Bedru.”


 

حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا إِلاَّ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ، غَيْرَ أَنِّي تَخَلَّفْتُ عَنْ غَزْوَةِ بَدْرٍ، وَلَمْ يُعَاتَبْ أَحَدٌ تَخَلَّفَ عَنْهَا، إِنَّمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرِيدُ عِيرَ قُرَيْشٍ، حَتَّى جَمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ عَدُوِّهِمْ عَلَى غَيْرِ مِيعَادٍ‏.‏

 

Pričao mi je Jahja b. Bukejr, njemu Lejs, prenoseći od Ukajla, on od Ibn-Šihaba, a on od Abdur-Rahman b. Abdullah b. Ka‘ba, da je Abdullah b. Ka‘b kazivao: “Čuo sam Ka‘ba b. Malika, radijallahu anhu, kad je rekao: ‘Nisam izostao ni iz jedne bitke u kojoj je učestvovao Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, osim Bitke na Tebuku. Nisam učestvovao ni u Bici na Bedru, ali se za izostanak nikome nije prigovaralo. Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, izišao želeći karavanu Kurejša, ali ih je Allah sukobio s neprijateljima neuobičajeno, bez prethodne najave.‘”


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ مُخَارِقٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ، يَقُولُ شَهِدْتُ مِنَ الْمِقْدَادِ بْنِ الأَسْوَدِ مَشْهَدًا، لأَنْ أَكُونَ صَاحِبَهُ أَحَبُّ إِلَىَّ مِمَّا عُدِلَ بِهِ، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يَدْعُو عَلَى الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ لاَ نَقُولُ كَمَا قَالَ قَوْمُ مُوسَى ‏{‏اذْهَبْ أَنْتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلاَ‏}‏ وَلَكِنَّا نُقَاتِلُ عَنْ يَمِينِكَ وَعَنْ شِمَالِكَ وَبَيْنَ يَدَيْكَ وَخَلْفَكَ‏.‏ فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَشْرَقَ وَجْهُهُ وَسَرَّهُ‏.‏ يَعْنِي قَوْلَهُ‏.‏

 

Pričao nam je Ebun-Nuajm, a njemu Israil, prenoseći od Muharika, a on od Tarika b. Šihaba, koji je čuo Ibn-Mesuda da kazuje: “Prisustvovao sam jednoj situaciji u kojoj je bio Mikdad b. Esved; a da sam ja bio u njoj, bilo bi mi draže nego bilo šta drugo što se može mjeriti s tim. Došao je on Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, a Vjerovjesnik je učio dovu protiv idolopoklonika, i rekao: ‘Mi nećemo reći kao što je rekao narod Musaov: ‘Idi ti i Gospodar tvoj pa se borite…‘ (ajet), nego ćemo se boriti uz tebe, s desna i s lijeva, ispred i iza!‘ Vidio sam da je Vjerovjesnikovo, sallallahu alejhi ve sellem, lice zablistalo i razveseliše ga (njegove riječi).”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَوْشَبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ بَدْرٍ ‏”‏ اللَّهُمَّ أَنْشُدُكَ عَهْدَكَ وَوَعْدَكَ، اللَّهُمَّ إِنْ شِئْتَ لَمْ تُعْبَدْ ‏”‏‏.‏ فَأَخَذَ أَبُو بَكْرٍ بِيَدِهِ فَقَالَ حَسْبُكَ‏.‏ فَخَرَجَ وَهْوَ يَقُولُ ‏{‏سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ‏}‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Abdullah b. Havšeb, njemu Abdul-Vehhab, a ovom Halid, prenoseći od Ikrime, a on od Ibn-Abbasa da je kazivao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je na dan Bedra rekao: ‘Gospodaru, molim Ti se, daj mi ono na šta si se obavezao i ispuni ono što si obećao! Gospodaru, ako Ti želiš, nećeš više biti obožavan!‘ Ebu-Bekr uhvatio ga je za ruku i rekao: ‘Dosta ti je!‘ On je izišao učeći: ‘Skupina će poražena biti i leđa će okrenuti…‘“


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْكَرِيمِ، أَنَّهُ سَمِعَ مِقْسَمًا، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ ‏{‏لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ‏}‏ عَنْ بَدْرٍ، وَالْخَارِجُونَ، إِلَى بَدْرٍ‏.‏

 

Pričao mi je Ibrahim b. Musa, kojeg je obavijestio Hišam, njega Ibn-Džurejdž, a ovog Abdul-Kerim, da je čuo Miksema, štićenika Abdullah b. Harisa, kada je kazivao: “Čuo sam Ibn-Abbasa kad je rekao: ‘Nisu isti vjernici koji nisu prisustvovali… (ajet) Bedru i oni koji su prisustvovali.‘“


 

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ اسْتُصْغِرْتُ أَنَا وَابْنُ، عُمَرَ‏.‏

 

Pričao nam je Muslim b. Ibrahim, a njemu Šu‘be, prenoseći od Ebu Ishaka, da je El-Bera’ rekao: Vraćeni smo kao suviše mladi ja i Ibn Omer.”


 

حَدَّثَنِي مَحْمُودٌ، حَدَّثَنَا وَهْبٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ اسْتُصْغِرْتُ أَنَا وَابْنُ عُمَرَ يَوْمَ بَدْرٍ، وَكَانَ الْمُهَاجِرُونَ يَوْمَ بَدْرٍ نَيِّفًا عَلَى سِتِّينَ، وَالأَنْصَارُ نَيِّفًا وَأَرْبَعِينَ وَمِائَتَيْنِ‏.‏

 

Pričao mi je Mahmud, a njemu Vehb, prenoseći od Šu‘be, on od Ebu Ishaka, a ovaj od El-Bera’a da je rekao: Vraćeni smo ja i Ibn Omer, kao suviše mladi na dan Bedra. Muhadžira na Bedru je bilo šezdeset i nekoliko, a ensarija dvjesto četrdeset i nekoliko.


 

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ حَدَّثَنِي أَصْحَابُ، مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا أَنَّهُمْ كَانُوا عِدَّةَ أَصْحَابِ طَالُوتَ الَّذِينَ جَازُوا مَعَهُ النَّهَرَ، بِضْعَةَ عَشَرَ وَثَلاَثَمِائَةٍ‏.‏ قَالَ الْبَرَاءُ لاَ وَاللَّهِ مَا جَاوَزَ مَعَهُ النَّهَرَ إِلاَّ مُؤْمِنٌ‏.‏

 

Pričao nam je Amr b. Halid, njemu je kazivao Zuhejr, a ovom Ebu Ishak, rekavši da je čuo El-Bera’a, radijallahu anhu, kako kaže: ‘‘Kazivali su mi ashabi Muhammedovi, sallallahu alejhi ve sellem, koji su učestvovali na Bedru da je njihov broj bio identičan broju sljedbenika Taluta, koji su s njim prešli preko rijeke. Bilo ih je tristo deset i nekoliko.” El-Berra je dodao: “Ne, tako mi Allaha, s njim nije prešao rijeku niko ko nije bio vjernik.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ كُنَّا أَصْحَابَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم نَتَحَدَّثُ أَنَّ عِدَّةَ أَصْحَابِ بَدْرٍ عَلَى عِدَّةِ أَصْحَابِ طَالُوتَ الَّذِينَ جَاوَزُوا مَعَهُ النَّهَرَ، وَلَمْ يُجَاوِزْ مَعَهُ إِلاَّ مُؤْمِنٌ، بِضْعَةَ عَشَرَ وَثَلاَثَمِائَةٍ‏.‏

 

Pričao nam je je Abdullah b. Redža, a njemu Israil, prenoseći od Ebu Ishaka da je El-Bera’ rekao: Mi, ashabi Muhammeda sallallahu alejhi ve sellem, običavali smo reći da je broj učesnika Bedra bio identičan broju Talutovih sljedbenika koji su s njim prešli rijeku. S njim nije prešao niko ko nije bio vjernik, a bilo ih je tristo deset i još nekoliko.”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ،‏.‏ وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّ أَصْحَابَ بَدْرٍ ثَلاَثُمِائَةٍ وَبِضْعَةَ عَشَرَ، بِعِدَّةِ أَصْحَابِ طَالُوتَ الَّذِينَ جَاوَزُوا مَعَهُ النَّهَرَ، وَمَا جَاوَزَ مَعَهُ إِلاَّ مُؤْمِنٌ‏.‏

 

Pričao mi je Abdulah b. Ebu Šejbe, a njemu Jahja, prenoseći od Sufjana, ovaj od Ebu Ishaka, a on od El-Bera’a… I kazivao nam je Muhammed b. Kesir, njemu je saopćio Sufjan od Ebu Ishaka da je El-Bera’, radijallahu anhu, rekao: Običavali smo reći da je učesnika Bedra bilo tri stotine deset i još nekoliko, poput broja Talutovih sljedbenika koji su s njim prešli rijeku, a nije s njim prešao niko ko nije bio vjernik.”


 

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ اسْتَقْبَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْكَعْبَةَ فَدَعَا عَلَى نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ، عَلَى شَيْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ، وَعُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ وَالْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ، وَأَبِي جَهْلِ بْنِ هِشَامٍ‏.‏ فَأَشْهَدُ بِاللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُهُمْ صَرْعَى، قَدْ غَيَّرَتْهُمُ الشَّمْسُ، وَكَانَ يَوْمًا حَارًّا‏.‏

 

Kazivao mi je Amr b. Halid, njemu Zuhejr, a ovome Ebu Ishak, prenoseći od Amr b. Mejmuna da je Abdullah b. Mes’ud, radijallahu anhu, rekao: Okrenuo se Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, prema kibli i proučio dovu protiv grupe Kurejšija: protiv Šejbe b. Rebia, Utbe b. Rebia, Velid b. Utbe i Ebu Džehla b. Hišama. Zaklinjem se Allahom da sam ih vidio poubijane, a sunce ih već promijenilo jer je dan bio vrlo vruć.


 

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، أَخْبَرَنَا قَيْسٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه أَنَّهُ أَتَى أَبَا جَهْلٍ وَبِهِ رَمَقٌ يَوْمَ بَدْرٍ، فَقَالَ أَبُو جَهْلٍ هَلْ أَعْمَدُ مِنْ رَجُلٍ قَتَلْتُمُوهُ

 

Kazivao nam je Ibn Numejr, njemu je kazivao Ebu Usame, a ovom Ismail, kojem je saopćio Kajs da je Abdullah, radijallahu anhu, došao Ebu Džehlu, na dan Bedra, a u njemu je još bilo života, te je Ebu Džehl rekao: “Da li je iko gore prošao od čovjeka kojeg ste ubili!”


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، أَنَّ أَنَسًا، حَدَّثَهُمْ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ح وَحَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ مَنْ يَنْظُرُ مَا صَنَعَ أَبُو جَهْلٍ ‏”‏ فَانْطَلَقَ ابْنُ مَسْعُودٍ، فَوَجَدَهُ قَدْ ضَرَبَهُ ابْنَا عَفْرَاءَ حَتَّى بَرَدَ قَالَ آأَنْتَ أَبُو جَهْلٍ قَالَ فَأَخَذَ بِلِحْيَتِهِ‏.‏ قَالَ وَهَلْ فَوْقَ رَجُلٍ قَتَلْتُمُوهُ أَوْ رَجُلٍ قَتَلَهُ قَوْمُهُ? قَالَ أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ أَنْتَ أَبُو جَهْلٍ‏?

 

Kazivao nam je Ahmed b. Junus, njemu Zuhejr, ovom Sulejman et-Tejmi, a da im je Enes pričao kako je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem rekao… I kazivao mi je Amr b. Halid, a njemu Zuhejr, prenoseći od Sulejman et-Tejmija da je Enes, radijallahu anhu, rekao: “Rekao je Vjerovjesnik sallallahu alejhi ve sellem,: “Ko će pogledati šta je uradio Ebu Džehl?” Tada se Ibn Mes’ud zaputi i nađe ga, a već su ga dvojica Afraovih sinova bila ranila, te je umirao. “Da li si ti Ebu Džehl” upita ga (Ibn Mesud) i uze ga za bradu, a on reče: “A ima li neko iznad čovjeka kojeg ste ubili”, ili je rekao: “Čovjeka kojeg je ubio njegov narod.” Ahmed b. Junus je prenio (da je Ibn Mesud rekao): “Ti si Ebu Džehl?”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ بَدْرٍ ‏ “‏ مَنْ يَنْظُرُ مَا فَعَلَ أَبُو جَهْلٍ ‏”‏‏.‏ فَانْطَلَقَ ابْنُ مَسْعُودٍ، فَوَجَدَهُ قَدْ ضَرَبَهُ ابْنَا عَفْرَاءَ حَتَّى بَرَدَ، فَأَخَذَ بِلِحْيَتِهِ فَقَالَ أَنْتَ أَبَا جَهْلٍ قَالَ وَهَلْ فَوْقَ رَجُلٍ قَتَلَهُ قَوْمُهُ أَوْ قَالَ قَتَلْتُمُوهُ‏.

 

Kazivao mi je Muhammed ibnul-Musenna, a njemu je prenio ibn Ebi Adijj od Sulejmana et-Tejmije, a on od Enesa, radijallahu anhu, koji je izjavio da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, na dan Bedra rekao: “Ko će pogledati šta je uradio Ebu Džehl?” Tada se Ibn Mes’ud zaputio i našao ga, a već ga dvojica Afraovih sinova ranila, te je umirao. On ga je uzeo za bradu i rekao: “Ti si, o Ebu Džehle” i Ebu Džehl reče: “A ima li neko iznad čovjeka kojeg je ubio njegov narod – ili je rekao – kojeg ste ubili.”


 

حَدَّثَنِي ابْنُ الْمُثَنَّى، أَخْبَرَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، أَخْبَرَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، نَحْوَهُ‏.‏

 

Kazivao mi je Ibnul Musenna, njemu je saopćio Muaz b. Muaz, ovom pričao Sulejman, a njega obavijestio Enes b. Malik slično tome.


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَتَبْتُ عَنْ يُوسُفَ بْنِ الْمَاجِشُونِ، عَنْ صَالِحِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، فِي بَدْرٍ‏.‏ يَعْنِي حَدِيثَ ابْنَىْ عَفْرَاءَ‏.‏

 

Kazivao nam je Alija b. Abdullah rekavši da je zapisao od Jusuf b. Madžišuna, koji prenosi on od Salih b. Ibrahima, ovaj od svoga oca, a on od svoga oca (Abdur-Rahman b. Avfa) u pogledu Bedra, to jest hadis o dvojici Afraovih sinova.


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيُّ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُ، حَدَّثَنَا أَبُو مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ قَالَ أَنَا أَوَّلُ، مَنْ يَجْثُو بَيْنَ يَدَىِ الرَّحْمَنِ لِلْخُصُومَةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ‏.‏ وَقَالَ قَيْسُ بْنُ عُبَادٍ وَفِيهِمْ أُنْزِلَتْ ‏{‏هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ‏}‏ قَالَ هُمُ الَّذِينَ تَبَارَزُوا يَوْمَ بَدْرٍ حَمْزَةُ وَعَلِيٌّ وَعُبَيْدَةُ أَوْ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْحَارِثِ وَشَيْبَةُ بْنُ رَبِيعَةَ وَعُتْبَةُ وَالْوَلِيدُ بْنُ عُتْبَةَ‏.‏

 

Kazivao mi je Muhammed b. Abdullah Er-Rekaši, a njemu Mu’temir, rekavši da je čuo svoga oca kako kaže da mu je pričao Ebu Midžlez prenoseći od Kajs b. Ubada, a on od Alije b. Ebu Taliba, radijallahu anhu, da je rekao: “Ja sam prvi koji će sjesti na koljena pred Milostivog na Sudnjem danu zbog sporenja (o Gospodaru).” Kajs b. Ubad kaže: “U pogledu njih je objavljeno: Ova dva protivnička tabora spore se o Gospodaru svome. On dalje kaže: “To su oni koji su na dan Bedra izašli na dvoboj: Hamza, Alija i Ubejde, ili Ebu Ubejde b. Haris i Šejbe b. Rebia, Utbe b. Rebia i Velid b. Utbe.”


 

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نَزَلَتْ ‏{‏هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ‏}‏ فِي سِتَّةٍ مِنْ قُرَيْشٍ عَلِيٍّ وَحَمْزَةَ وَعُبَيْدَةَ بْنِ الْحَارِثِ وَشَيْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ وَعُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ وَالْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ‏.‏

 

Kazivao nam je Ka‘bisa, a njemu Sufjan, prenoseći od Ebu Hašima, on od Ebu Midžleza, a ovaj od Kajsa b. Ubada da je Ebu Zerr, radijallahu anhu, rekao: “Ajet: Ova dva protivnička tabora spore se oko Gospodara svoga – objavljen je u pogledu šestorice kurejšija: Alije, Hamze i Ubejde b. Harisa, te Šejbe b. Rebia, Utbe b. Rebia i Velida b. Utbe.”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الصَّوَّافُ، حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ ـ كَانَ يَنْزِلُ فِي بَنِي ضُبَيْعَةَ وَهْوَ مَوْلًى لِبَنِي سَدُوسَ ـ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ ـ رضى الله عنه فِينَا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ ‏}‏

 

Kazivao nam je Ishak b. Ibrahim es-Savvaf, njemu Jusuf b. Ja’kub, koji je odsjedao kod Beni Dubaj‘ata, a on je štićenik Beni Sedusa, da im je kazivao Sulejman et-Tejmi prenoseći od Ebu Midžleza, a on od Kajs b. Ubada koji je izjavio da je Alija, radijallahu anhu, rekao: “U vezi s nama je objavljen ovaj ajet: Ova dva protivnička tabora spore se oko Gospodara svoga.”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ ـ رضى الله عنه ـ يُقْسِمُ لَنَزَلَتْ هَؤُلاَءِ الآيَاتُ فِي هَؤُلاَءِ الرَّهْطِ السِّتَّةِ يَوْمَ بَدْرٍ‏.‏ نَحْوَهُ‏.‏

 

Kazivao nam je Jahja b. Dža’fer, njemu je saopćio Veki‘, prenoseći od Sufjana, on od Ebu Hašima, ovaj od Ebu Midžleza, a on od Kajs b. Ubada koji je izjavio da je čuo Ebu Zerra, radijallahu anhu, kako se zaklinje: “Ovi ajeti su objavljeni u pogledu ove šestočlane grupe na dan Bedra” – poput (Ka‘bisinog kazivanja).


 

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو هَاشِمٍ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ، يُقْسِمُ قَسَمًا إِنَّ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ ‏}‏ نَزَلَتْ فِي الَّذِينَ بَرَزُوا يَوْمَ بَدْرٍ حَمْزَةَ وَعَلِيٍّ وَعُبَيْدَةَ بْنِ الْحَارِثِ وَعُتْبَةَ وَشَيْبَةَ ابْنَىْ رَبِيعَةَ وَالْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ‏.‏

 

Kazivao nam je Ja’kub b. Ibrahim ed-Devreki, njemu Hušejm, a ovom je saopćio Ebu Hašim prenoseći od Ebu Midžleza, on od Kajs b. Ubada koji je izjavio da je čuo Ebu Zerra kako se zaklinje da je ajet: “Ova dva protivnička tabora spore se oko Gospodara svoga, objavljen u pogledu onih koji su izašli na dvoboj na dan Bedra: Hamze, Alije i Ubejde b. Harisa, te Utbe b. Rebia, Šejbe b. Rebia i Velida b. Utbe.”


 

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، سَأَلَ رَجُلٌ الْبَرَاءَ وَأَنَا أَسْمَعُ، قَالَ أَشَهِدَ عَلِيٌّ بَدْرًا قَالَ بَارَزَ وَظَاهَرَ‏.‏

 

Kazivao mi je Ahmed b. Seid Ebu Abdullah, njemu Ishak b. Mensur es-Seluli, a ovom Ibrahim b. Jusuf prenoseći od svoga oca, a on od Ebu-Ishaka da je (rekao):’’Neki je čovjek pitao El-Bera’a, dok sam ja slušao, rekavši: ‘Da li je Alija učestvovao na Bedru? ’ ‘Učestvovao je u dvoboju i nosio dva oklopa jedan iznad drugog’, odgovorio je on.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي يُوسُفُ بْنُ الْمَاجِشُونِ، عَنْ صَالِحِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ كَاتَبْتُ أُمَيَّةَ بْنَ خَلَفٍ، فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ، فَذَكَرَ قَتْلَهُ وَقَتْلَ ابْنِهِ، فَقَالَ بِلاَلٌ لاَ نَجَوْتُ إِنْ نَجَا أُمَيَّةُ‏.‏

 

Kazivao nam je Abdul-Aziz b. Abdullah, njemu Jusuf b. Madžišun prenoseći od Salih b. Ibrahim b. Abdur-Rahman b. Avfa, on od svoga oca, a ovaj od svoga oca Abdurahmana koji je rekao: “Dopisivao sam se (i dogovorio) sa Umejje b. Halefom i kad je došao dan Bedra…” i on spomenu njegovo ubistvo i ubistvo njegova sina, a Bilal uzviknu: “Ja nisam spašen ako Umejje bude spašen!”


 

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَرَأَ ‏{‏وَالنَّجْمِ‏}‏ فَسَجَدَ بِهَا، وَسَجَدَ مَنْ مَعَهُ، غَيْرَ أَنَّ شَيْخًا أَخَذَ كَفًّا مِنْ تُرَابٍ فَرَفَعَهُ إِلَى جَبْهَتِهِ فَقَالَ يَكْفِينِي هَذَا‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَلَقَدْ رَأَيْتُهُ بَعْدُ قُتِلَ كَافِرًا‏.‏

 

Kazivao nam je Abdan b. Osman i rekao da mu je saopćio njegov otac prenoseći od Šu’be, on od Ebu Ishaka, ovaj od Esveda, a ovaj od Abdullaha, radijallahu anhu, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, proučio suru En-Nedžm i učinio sedždu u njoj, a učinio je sedždu i svako ko je bio s njim, izuzev što je jedan starac (Umejje b. Halef) uzeo šaku zemlje i podigao je do svog čela, te rekao: “Meni je dovoljno ovo.” Abdullah dalje kaže: “Nakon toga sam ga vidio kako je ubijen kao nevjernik.”


 

أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ كَانَ فِي الزُّبَيْرِ ثَلاَثُ ضَرَبَاتٍ بِالسَّيْفِ، إِحْدَاهُنَّ فِي عَاتِقِهِ، قَالَ إِنْ كُنْتُ لأُدْخِلُ أَصَابِعِي فِيهَا‏.‏ قَالَ ضُرِبَ ثِنْتَيْنِ يَوْمَ بَدْرٍ، وَوَاحِدَةً يَوْمَ الْيَرْمُوكِ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ وَقَالَ لِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَرْوَانَ حِينَ قُتِلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ يَا عُرْوَةُ، هَلْ تَعْرِفُ سَيْفَ الزُّبَيْرِ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَمَا فِيهِ قُلْتُ فِيهِ فَلَّةٌ فُلَّهَا يَوْمَ بَدْرٍ‏.‏ قَالَ صَدَقْتَ‏.‏ بِهِنَّ فُلُولٌ مِنْ قِرَاعِ الْكَتَائِبِ ثُمَّ رَدَّهُ عَلَى عُرْوَةَ‏.‏ قَالَ هِشَامٌ فَأَقَمْنَاهُ بَيْنَنَا ثَلاَثَةَ آلاَفٍ، وَأَخَذَهُ بَعْضُنَا، وَلَوَدِدْتُ أَنِّي كُنْتُ أَخَذْتُهُ‏.‏

 

Saopćio mi je Ibrahim b. Musa, njemu je pričao Hišam b. Jusuf prenoseći od Ma’mera, on od Hišama, a ovaj od Urvea koji je rekao: “Zubejr je imao tri ožiljka od sablje, jedan od njih mu je bio na vratu, i ja sam ponekad u njega uvlačio svoje prste. Dva je zadobio na dan Bedra, a jedan na dan Jermuka.” Urve dalje kaže: “Kada je ubijen Abdullah b. Zubejr, Abdul-Melik b. Mervan mi je rekao: “Urve, da li poznaješ Zubejrovu sablju?” “Da”, odgovorio sam ja, a on je upitao: “Šta ima na njoj?” “Na njoj nedostaje dio nakon što je okrnjena na dan Bedra.” “Istinu si rekao”, reče on i citira stih: “Na njima su oštećeni od udaraca u borbama.” Potom ju je vratio Urveu. Kaže Hišam: “Procijenili smo je, među sobom, na tri hiljade i neko od nas ju je uzeo, a volio bih da sam je ja uzeo.”


 

حَدَّثَنَا فَرْوَةُ، عَنْ عَلِيٍّ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ سَيْفُ الزُّبَيْرِ مُحَلًّى بِفِضَّةٍ‏.‏ قَالَ هِشَامٌ وَكَانَ سَيْفُ عُرْوَةَ مُحَلًّى بِفِضَّةٍ‏.‏

 

Kazivao nam je Ferve, a njemu Alija, prenoseći od Hišama, a ovaj od svoga oca (Urvea) da je rekao: “Zubejrova sablja je bila okićena srebrom.” Hišam je izjavio: “I Urveova sablja je bila okićena srebrom.”


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ أَصْحَابَ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالُوا لِلزُّبَيْرِ يَوْمَ الْيَرْمُوكِ أَلاَ تَشُدُّ فَنَشُدَّ مَعَكَ فَقَالَ إِنِّي إِنْ شَدَدْتُ كَذَبْتُمْ‏.‏ فَقَالُوا لاَ نَفْعَلُ، فَحَمَلَ عَلَيْهِمْ حَتَّى شَقَّ صُفُوفَهُمْ، فَجَاوَزَهُمْ وَمَا مَعَهُ أَحَدٌ، ثُمَّ رَجَعَ مُقْبِلاً، فَأَخَذُوا بِلِجَامِهِ، فَضَرَبُوهُ ضَرْبَتَيْنِ عَلَى عَاتِقِهِ بَيْنَهُمَا ضَرْبَةٌ ضُرِبَهَا يَوْمَ بَدْرٍ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ كُنْتُ أُدْخِلُ أَصَابِعِي فِي تِلْكَ الضَّرَبَاتِ أَلْعَبُ وَأَنَا صَغِيرٌ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ وَكَانَ مَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ يَوْمَئِذٍ وَهْوَ ابْنُ عَشْرِ سِنِينَ، فَحَمَلَهُ عَلَى فَرَسٍ وَكَّلَ بِهِ رَجُلاً‏.‏

 

Kazivao nam je Ahmed b. Muhammed, njemu je kazivao Abdullah, a ovom saopćio Hišam b. Urve prenoseći od svoga oca da su na dan Jermuka ashabi Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, rekli Zubejru: “Zar nećeš navaliti, pa da i mi navalimo s tobom!” “Ako ja navalim, vi ćete izostati”, rekao je on. “Nećemo to učiniti”, rekoše oni, i on navali na njih tako da je razbio njihove redove i prošao kroz njih; nikog nije bilo s njim, a zatim se vratio naprijed, te (Bizantinci) zgrabiše za uzde njegova (konja) i zadadoše mu dva udarca po vratu, između kojih je bio ožiljak udarca kojeg je zadobio na dan Bedra.” Urve dalje kaže: Ja sam kao mali, uvlačio svoje prste u te ožiljke, igrajući se.” Urve je izjavio: S njim je tada bio Abdullah b. Zubejr, a imao je svega deset godina. Stavio ga je na konja i zadužio jednog čovjeka za njega.”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، سَمِعَ رَوْحَ بْنَ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ ذَكَرَ لَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ عَنْ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ يَوْمَ بَدْرٍ بِأَرْبَعَةٍ وَعِشْرِينَ رَجُلاً مِنْ صَنَادِيدِ قُرَيْشٍ فَقُذِفُوا فِي طَوِيٍّ مِنْ أَطْوَاءِ بَدْرٍ خَبِيثٍ مُخْبِثٍ، وَكَانَ إِذَا ظَهَرَ عَلَى قَوْمٍ أَقَامَ بِالْعَرْصَةِ ثَلاَثَ لَيَالٍ، فَلَمَّا كَانَ بِبَدْرٍ الْيَوْمَ الثَّالِثَ، أَمَرَ بِرَاحِلَتِهِ فَشُدَّ عَلَيْهَا رَحْلُهَا، ثُمَّ مَشَى وَاتَّبَعَهُ أَصْحَابُهُ وَقَالُوا مَا نُرَى يَنْطَلِقُ إِلاَّ لِبَعْضِ حَاجَتِهِ، حَتَّى قَامَ عَلَى شَفَةِ الرَّكِيِّ، فَجَعَلَ يُنَادِيهِمْ بِأَسْمَائِهِمْ وَأَسْمَاءِ آبَائِهِمْ ‏”‏ يَا فُلاَنُ بْنَ فُلاَنٍ، وَيَا فُلاَنُ بْنَ فُلاَنٍ، أَيَسُرُّكُمْ أَنَّكُمْ أَطَعْتُمُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَإِنَّا قَدْ وَجَدْنَا مَا وَعَدَنَا رَبُّنَا حَقًّا، فَهَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا ‏”‏‏.‏ قَالَ فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا تُكَلِّمُ مِنْ أَجْسَادٍ لاَ أَرْوَاحَ لَهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ، مَا أَنْتُمْ بِأَسْمَعَ لِمَا أَقُولُ مِنْهُمْ ‏”‏‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ أَحْيَاهُمُ اللَّهُ حَتَّى أَسْمَعَهُمْ قَوْلَهُ تَوْبِيخًا وَتَصْغِيرًا وَنَقِيمَةً وَحَسْرَةً وَنَدَمًا‏.‏

 

Kazivao mi je Abdullah b. Muhammed da je čuo Revha b. Ubadu kako mu je pričao Seid b. Ebu Arube prenoseći od Katade koji je izjavio da mu je spomenuo Enes b. Malik prenoseći od Ebu Talhe da je Allahov Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, na dan Bedra naredio za dvadeset i četvericu kurejševićkih prvaka, pa su pobacani u jedan onečišćeni bunar na Bedru. On je običavao, kad pobijedi neki narod, da ostane na tom mjestu tri noći, ali kad je na Bedru došao treći dan, on je naredio te mu je pripremljena deva i on je krenuo, a ashabi su ga slijedili, govoreći: “Mislimo da se ne bi pokrenuo da nije bilo nekog razloga.” Došao je na ivicu onog bunara i počeo ih dozivati po njihovim imenima i imenima njihovih očeva : o taj i taj sine toga i toga, o taj i taj sine toga i toga! Da li biste voljeli da ste se pokorili Allahu i Njegovom poslaniku. Mi smo doista uvidjeli da je istinito ono što nam je gospodar naš obećao, da li ste i vi uvidjeli da je istinito ono što vam je Gospodar vaš obećao?” “Allahov Poslaniče – reče Omer – što se obraćaš tijelima koja nemaju duše!” “Tako mi onog u čijoj je ruci Muhammedova duša – reče Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, – ni vi ne čujete bolje od njih ono što govorim.” Katade je izjavio: “Allah ih je oživio kako bi im omogućio da čuju njegove riječi, kao vid grdnje, poniženja, kazne i jada i kajanja.”


 

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ‏{‏الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَةَ اللَّهِ كُفْرًا‏}‏ قَالَ هُمْ وَاللَّهِ كُفَّارُ قُرَيْشٍ‏.‏ قَالَ عَمْرٌو هُمْ قُرَيْشٌ وَمُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم نِعْمَةُ اللَّهِ ‏{‏وَأَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دَارَ الْبَوَارِ ‏}‏ قَالَ النَّارَ يَوْمَ بَدْرٍ‏.‏

 

Kazivao nam je Humejdi, njemu Sufjan, a ovom Amr prenoseći od Ata’a, a on od Ibn Abbasa, radijallahu anhuma, da je u pogledu ajeta: Oni koji su umjesto zahvalnosti Allahu na blagodatima – nezahvalnošću uzvratili – rekao: “Tako mi Allaha, to su kurejševićki nevjernici.” Amr kaže: “To su Kurejšije, a Muhammed sallallahu alejhi ve sellem, je Allahova blagodat; a izraz “i narod svoj su u kuću propasti doveli”, znači: “u vatru, (pogibijom) na dan Bedra.”


 

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ ذُكِرَ عِنْدَ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ رَفَعَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ إِنَّ الْمَيِّتَ يُعَذَّبُ فِي قَبْرِهِ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ ‏”‏‏.‏ فَقَالَتْ إِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ إِنَّهُ لَيُعَذَّبُ بِخَطِيئَتِهِ وَذَنْبِهِ، وَإِنَّ أَهْلَهُ لَيَبْكُونَ عَلَيْهِ الآنَ ‏”‏‏.‏ قَالَتْ وَذَاكَ مِثْلُ قَوْلِهِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ عَلَى الْقَلِيبِ وَفِيهِ قَتْلَى بَدْرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ، فَقَالَ لَهُمْ مَا قَالَ إِنَّهُمْ لَيَسْمَعُونَ مَا أَقُولُ‏.‏ إِنَّمَا قَالَ ‏”‏ إِنَّهُمُ الآنَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّ مَا كُنْتُ أَقُولُ لَهُمْ حَقٌّ ‏”‏‏.‏ ثُمَّ قَرَأَتْ ‏{‏إِنَّكَ لاَ تُسْمِعُ الْمَوْتَى‏}‏ ‏{‏وَمَا أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ‏}‏ تَقُولُ حِينَ تَبَوَّءُوا مَقَاعِدَهُمْ مِنَ النَّارِ‏.‏

 

Kazivao mi je Ubejd b. Ismail, a njemu Ebu Usame prenoseći od Hišama, a on od svoga oca da je rekao: “Spomenuto je pred Aišom, radijallahu anha, da Ibn Omer pripisuje Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, riječi: “Zaista mrtvac biva mučen u Ka‘buru zbog plača njegove porodice”, te je ona rekla: “Allahov Poslanik sallallahu alejhi ve sellem, je samo rekao: “Mrtvac se kažnjava zbog njegovih grešaka i grijeha, a njegova porodica sada za njim plače.” Aiša je rekla: To je poput izjave Ibn Omerove da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, stao pored bunara u kom su bili idolopoklonici ubijeni na Bedru, pa im je rekao ono što je rekao, i dodao: “Oni sigurno čuju ono što govorim.” Međutim, on je samo rekao: “Oni sada zaista znaju da je istina ono što sam im govorio”, a zatim je proučila: “Ti ne možeš mrtve dozvati.”; “A ti ne možeš one u grobovima dozvati.” Kaže (Urve): “To će biti onda kada zauzmu svoja mjesta u Džehenemu.”


 

حَدَّثَنِي عُثْمَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ وَقَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَلِيبِ بَدْرٍ فَقَالَ ‏{‏هَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا ثُمَّ قَالَ إِنَّهُمُ الآنَ يَسْمَعُونَ مَا أَقُولُ‏}‏ فَذُكِرَ لِعَائِشَةَ فَقَالَتْ إِنَّمَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ إِنَّهُمُ الآنَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّ الَّذِي كُنْتُ أَقُولُ لَهُمْ هُوَ الْحَقُّ ‏”‏‏.‏ ثُمَّ قَرَأَتْ ‏{‏إِنَّكَ لاَ تُسْمِعُ الْمَوْتَى‏}‏ حَتَّى قَرَأَتِ الآيَةَ‏.‏

 

Kazivao mi je Osman, a njemu Abde prenoseći od Hišama, on od svoga oca, a ovaj od Ibn Omera, radijallahu anhuma, koji je izjavio da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, stao pored bunara na Bedru i rekao: “Da li ste se uvjerili da je istinito ono što vam je Gospodar vaš obećao.” Zatim je rekao: “Oni sada čuju šta govorim.” To je spomenuto Aiši, te je ona rekla: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je samo rekao: “Oni sada znaju da je istina ono što sam im govorio.” Zatim je ona proučila: “Ti ne možeš mrtve dozvati”, – do kraja ajeta.


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ حُمَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ أُصِيبَ حَارِثَةُ يَوْمَ بَدْرٍ وَهْوَ غُلاَمٌ، فَجَاءَتْ أُمُّهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، قَدْ عَرَفْتَ مَنْزِلَةَ حَارِثَةَ مِنِّي، فَإِنْ يَكُنْ فِي الْجَنَّةِ أَصْبِرْ وَأَحْتَسِبْ، وَإِنْ تَكُ الأُخْرَى تَرَى مَا أَصْنَعُ فَقَالَ ‏ “‏ وَيْحَكِ أَوَهَبِلْتِ أَوَجَنَّةٌ وَاحِدَةٌ هِيَ إِنَّهَا جِنَانٌ كَثِيرَةٌ، وَإِنَّهُ فِي جَنَّةِ الْفِرْدَوْسِ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao mi je Abdullah b. Muhammed, njemu je kazivao Muavija b. Amr, a ovom Ebu Ishak prenoseći od Humejda koji je izjavio da je čuo Enesa, radijallahu anhu, kako kaže: “Harise je poginuo na dan Bedra, a bio je dječak, pa je njegova majka došla Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i rekla: “Allahov Poslaniče, ti znaš šta je Harise meni značio. Ako je u Džennetu ja ću se strpiti i očekivati nagradu, ali ako bude ono drugo vidjet ćeš šta ću uraditi.” Tada je Poslanik rekao: “Teško tebi, zar si izgubila razum, misliš li ti da je Džennet samo jedan? Dženeta ima mnogo, a on je u Dženneti-firdevsu.”


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، قَالَ سَمِعْتُ حُصَيْنَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا مَرْثَدٍ وَالزُّبَيْرَ وَكُلُّنَا فَارِسٌ قَالَ ‏”‏ انْطَلِقُوا حَتَّى تَأْتُوا رَوْضَةَ خَاخٍ، فَإِنَّ بِهَا امْرَأَةً مِنَ الْمُشْرِكِينَ، مَعَهَا كِتَابٌ مِنْ حَاطِبِ بْنِ أَبِي بَلْتَعَةَ إِلَى الْمُشْرِكِينَ ‏”‏‏.‏ فَأَدْرَكْنَاهَا تَسِيرُ عَلَى بَعِيرٍ لَهَا حَيْثُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْنَا الْكِتَابُ‏.‏ فَقَالَتْ مَا مَعَنَا كِتَابٌ‏.‏ فَأَنَخْنَاهَا فَالْتَمَسْنَا فَلَمْ نَرَ كِتَابًا، فَقُلْنَا مَا كَذَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، لَتُخْرِجِنَّ الْكِتَابَ أَوْ لَنُجَرِّدَنَّكِ‏.‏ فَلَمَّا رَأَتِ الْجِدَّ أَهْوَتْ إِلَى حُجْزَتِهَا وَهْىَ مُحْتَجِزَةٌ بِكِسَاءٍ فَأَخْرَجَتْهُ، فَانْطَلَقْنَا بِهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، قَدْ خَانَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالْمُؤْمِنِينَ، فَدَعْنِي فَلأَضْرِبْ عُنُقَهُ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا صَنَعْتَ ‏”‏‏.‏ قَالَ حَاطِبٌ وَاللَّهِ مَا بِي أَنْ لاَ أَكُونَ مُؤْمِنًا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم أَرَدْتُ أَنْ يَكُونَ لِي عِنْدَ الْقَوْمِ يَدٌ يَدْفَعُ اللَّهُ بِهَا عَنْ أَهْلِي وَمَالِي، وَلَيْسَ أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِكَ إِلاَّ لَهُ هُنَاكَ مِنْ عَشِيرَتِهِ مَنْ يَدْفَعُ اللَّهُ بِهِ عَنْ أَهْلِهِ وَمَالِهِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ صَدَقَ، وَلاَ تَقُولُوا لَهُ إِلاَّ خَيْرًا ‏”‏‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ إِنَّهُ قَدْ خَانَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالْمُؤْمِنِينَ، فَدَعْنِي فَلأَضْرِبَ عُنُقَهُ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ أَلَيْسَ مِنْ أَهْلِ بَدْرٍ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ لَعَلَّ اللَّهَ اطَّلَعَ إِلَى أَهْلِ بَدْرٍ فَقَالَ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ فَقَدْ وَجَبَتْ لَكُمُ الْجَنَّةُ، أَوْ فَقَدْ غَفَرْتُ لَكُمْ ‏”‏‏.‏ فَدَمَعَتْ عَيْنَا عُمَرَ وَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏

 

Kazivao mi je Ishak b. Ibrahim, njemu je saopćio Abdullah b. Idris, rekavši da je čuo Husajn b. Abdurrahmana kako prenosi od Sa’d b. Ubejde, on od Ebu Abdur-Rahman es-Sulemija, a ovaj od Alije, radijallahu anhu, da je rekao: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je poslao mene, Ebu Merseda el-Ganevija i Zubejr b. Avvama, a svi smo bili konjanici; i rekao: “Idite dok ne dođete do Revdatu-Haha. U njemu je jedna od mnogoboškinja, a kod nje je pismo Hatiba b. Ebi Beltea, upućeno idolopoklonicima.” Sustigli smo je, a ona je putovala na svojoj devi, tamo gdje je rekao Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, te smo rekli: “Daj pismo!” “Nema nikakva pisma”, rekla je ona, a mi smo naredili da siđe s deve i premetnuli je, ali nismo ništa vidjeli, pa smo rekli: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ne laže! Ili ćeš ti izvaditi pismo ili ćemo ti potpuno odstraniti odjeću!” Pošto je ona vidjela ozbiljnost, posegnula je (rukom) prema pasu, a bila je opasana haljinom i izvadila pismo. Došli smo s njom Allahovom Poslaniku sallallahu alejhi ve sellem, te je Omer rekao: “Allahov Poslaniče, on je iznevjerio Allaha, i Njegova Poslanika, i vjernike, pa pusti me da mu prerežem grkljan!” Tada je Vjerovjesnik sallallahu alejhi ve sellem, upitao: “Šta te navelo na ono što si učinio”, pa je Hatib rekao: “Tako mi Allaha, ja nisam prestao vjerovati u Allaha i Njegova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem,! Samo sam htio za te ljude da učinim dobro djelo kojim će Allah zaštititi moju porodicu i moj imetak. Svaki tvoj ashab ima tamo nekog rođaka pomoću kojeg će Allah zaštititi njegovu porodicu i njegov imetak.” “Istinu je rekao”, reče Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, “i nemojte mu govoriti ništa osim dobra”. Ali Omer reče: “On je iznevjerio Allaha i Njegova Poslanika i vjernike, pa pusti me da mu prerežem grkljan!” “Zar on nije jedan od učesnika Bedra”, reče Poslanik i nastavi: “Allah je pogledao učesnike Bedra i rekao: “Radite što hoćete, vi ste zaslužili Džennet”, (ili “oprostio sam vam”). Omer zaplaka i reče: “Allah i Njegov Poslanik najbolje znaju.”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْغَسِيلِ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ أَبِي أُسَيْدٍ، وَالزُّبَيْرِ بْنِ الْمُنْذِرِ بْنِ أَبِي أُسَيْدٍ، عَنْ أَبِي أُسَيْدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ بَدْرٍ ‏ “‏ إِذَا أَكْثَبُوكُمْ فَارْمُوهُمْ وَاسْتَبْقُوا نَبْلَكُمْ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao mi je Abdullah b. Muhammed el-Džu’fi, njemu je kazivao Ebu Ahmed ez-Zubejri, a ovom Abdur-Rahman b. Gasil, prenoseći od Hamze b. Ebu Usejda i Zubejr b. Munzira b. Ebi Usejda, a njih dvojica od Ebu Usejda, radijallahu anhu, koji je rekao: “Na dan Bedra Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nam je rekao: “Kada vam dođu na domet, gađajte ih štedeći svoje strijele”.


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْغَسِيلِ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ أَبِي أُسَيْدٍ، وَالْمُنْذِرِ بْنِ أَبِي أُسَيْدٍ، عَنْ أَبِي أُسَيْدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ بَدْرٍ ‏ “‏ إِذَا أَكْثَبُوكُمْ ـ يَعْنِي كَثَرُوكُمْ ـ فَارْمُوهُمْ، وَاسْتَبْقُوا نَبْلَكُمْ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao mi je Muhammed b. Abdurahim, njemu Ebu Ahmed ez-Zubejri, a njemu Abdurahman b. Gasil, prenoseći od Hamze b. Ebu Usejda i Munzir b. Ebi Usejda, a njih dvojica od Ebu Usejda, radijallahu anhu, da je rekao: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nam je na dan Bedra rekao: ‘Kada vam dođu na domet (tj. bude ih mnogo), gađajte ih i štedite vaše strijele’”.


 

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ جَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الرُّمَاةِ يَوْمَ أُحُدٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جُبَيْرٍ، فَأَصَابُوا مِنَّا سَبْعِينَ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ أَصَابُوا مِنَ الْمُشْرِكِينَ يَوْمَ بَدْرٍ أَرْبَعِينَ وَمِائَةً سَبْعِينَ أَسِيرًا وَسَبْعِينَ قَتِيلاً‏.‏ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ يَوْمٌ بِيَوْمِ بَدْرٍ، وَالْحَرْبُ سِجَالٌ‏.‏

 

Kazivao mi je Amr b. Halid, njemu Zuhejr, a ovom je kazivao Ebu Ishak rekavši da je čuo El-Bera’a b. Aziba, radijallahu anhu, kako kaže: “Na dan Uhuda Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je za vođu strijelaca odredio Abdullah b. Džubejra. Oni su tada ubili sedamdeset naših boraca, a Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, i njegovi ashabi su na dan Bedra zarobili ili ubili sto četrdeset idolopoklonika; sedamdeset zarobili i sedamdeset ubili. Ebu Sufjan je rekao: “Ovaj dan je za dan Bedra. Rat je promjenjljive sreće.”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى،، أُرَاهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ وَإِذَا الْخَيْرُ مَا جَاءَ اللَّهُ بِهِ مِنَ الْخَيْرِ بَعْدُ، وَثَوَابُ الصِّدْقِ الَّذِي آتَانَا بَعْدَ يَوْمِ بَدْرٍ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao mi je Muhammed ibnul-Ala, a njemu Ebu Usame prenoseći od Burejda, on od svoga djeda Ebi Burde, a ovaj od Ebu Musa’a, mislim (kaže Buhari) da je on prenio od Vjerovjesnika sallallahu alejhi ve sellem, da je rekao: “Hajr (koji sam sanjao) značio je dobro koje nam je poslije Allah darovao i nagradu za iskrenost koju nam je Allah dao poslije bitke na Bedru.”


 

حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ إِنِّي لَفِي الصَّفِّ يَوْمَ بَدْرٍ إِذِ الْتَفَتُّ، فَإِذَا عَنْ يَمِينِي وَعَنْ يَسَارِي فَتَيَانِ حَدِيثَا السِّنِّ، فَكَأَنِّي لَمْ آمَنْ بِمَكَانِهِمَا، إِذْ قَالَ لِي أَحَدُهُمَا سِرًّا مِنْ صَاحِبِهِ يَا عَمِّ أَرِنِي أَبَا جَهْلٍ‏.‏ فَقُلْتُ يَا ابْنَ أَخِي، وَمَا تَصْنَعُ بِهِ قَالَ عَاهَدْتُ اللَّهَ إِنْ رَأَيْتُهُ أَنْ أَقْتُلَهُ أَوْ أَمُوتَ دُونَهُ‏.‏ فَقَالَ لِي الآخَرُ سِرًّا مِنْ صَاحِبِهِ مِثْلَهُ قَالَ فَمَا سَرَّنِي أَنِّي بَيْنَ رَجُلَيْنِ مَكَانَهُمَا، فَأَشَرْتُ لَهُمَا إِلَيْهِ، فَشَدَّا عَلَيْهِ مِثْلَ الصَّقْرَيْنِ حَتَّى ضَرَبَاهُ، وَهُمَا ابْنَا عَفْرَاءَ‏.‏

 

Kazivao mi je Ja’kub b. Ibrahim, a njemu Ibrahim b. Sa’d, prenoseći od svoga oca, a ovaj od svoga oca (Ibrahim b. Abdur-Rahmana) koji je izjavio da je Abdur-Rahman b. Avf rekao: “Ja sam bio u stroju na dan Bedra, i kad sam se okrenuo primijetio sam s moje desne i lijeve strane dvojicu izuzetno mladih boraca i pobojao se zbog njihove mladosti (da neće izdržati napad), ali mi jedan od njih reče, tajno da ne čuje onaj drugi: “Amidža, pokaži mi Ebu Džehla!” “Bratiću, a šta bi ti radio s njim”, upitah ja, a on odgovori: “Zakleo sam se Allahu, ako ga vidim da ću ga ubiti, ili ću prije toga umrijeti.” Potom mi je onaj drugi, krijući od svog druga, rekao isto to. Tada mi je bilo draže što sam među njima nego da sam između dvojice ljudi u zrelim godinama. Pokazao sam im ga i njih dvojica navališe na njega kao dva sokola, dok ga ne ubiše. Bila su to dva Afraova sina.”


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، أَخْبَرَنَا ابْنُ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ أَسِيدِ بْنِ جَارِيَةَ الثَّقَفِيُّ، حَلِيفُ بَنِي زُهْرَةَ ـ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشَرَةً عَيْنًا، وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ عَاصِمَ بْنَ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيَّ، جَدَّ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، حَتَّى إِذَا كَانُوا بِالْهَدَةِ بَيْنَ عُسْفَانَ وَمَكَّةَ ذُكِرُوا لِحَىٍّ مِنْ هُذَيْلٍ يُقَالُ لَهُمْ بَنُو لِحْيَانَ، فَنَفَرُوا لَهُمْ بِقَرِيبٍ مِنْ مِائَةِ رَجُلٍ رَامٍ، فَاقْتَصُّوا آثَارَهُمْ حَتَّى وَجَدُوا مَأْكَلَهُمُ التَّمْرَ فِي مَنْزِلٍ نَزَلُوهُ فَقَالُوا تَمْرُ يَثْرِبَ‏.‏ فَاتَّبَعُوا آثَارَهُمْ، فَلَمَّا حَسَّ بِهِمْ عَاصِمٌ وَأَصْحَابُهُ لَجَئُوا إِلَى مَوْضِعٍ، فَأَحَاطَ بِهِمُ الْقَوْمُ، فَقَالُوا لَهُمْ انْزِلُوا فَأَعْطُوا بِأَيْدِيكُمْ وَلَكُمُ الْعَهْدُ وَالْمِيثَاقُ أَنْ لاَ نَقْتُلَ مِنْكُمْ أَحَدًا‏.‏ فَقَالَ عَاصِمُ بْنُ ثَابِتٍ أَيُّهَا الْقَوْمُ، أَمَّا أَنَا فَلاَ أَنْزِلُ فِي ذِمَّةِ كَافِرٍ‏.‏ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ أَخْبِرْ عَنَّا نَبِيَّكَ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَرَمَوْهُمْ بِالنَّبْلِ، فَقَتَلُوا عَاصِمًا، وَنَزَلَ إِلَيْهِمْ ثَلاَثَةُ نَفَرٍ عَلَى الْعَهْدِ وَالْمِيثَاقِ، مِنْهُمْ خُبَيْبٌ وَزَيْدُ بْنُ الدَّثِنَةِ، وَرَجُلٌ آخَرُ، فَلَمَّا اسْتَمْكَنُوا مِنْهُمْ أَطْلَقُوا أَوْتَارَ قِسِيِّهِمْ فَرَبَطُوهُمْ بِهَا‏.‏ قَالَ الرَّجُلُ الثَّالِثُ هَذَا أَوَّلُ الْغَدْرِ، وَاللَّهِ لاَ أَصْحَبُكُمْ، إِنَّ لِي بِهَؤُلاَءِ أُسْوَةً‏.‏ يُرِيدُ الْقَتْلَى، فَجَرَّرُوهُ وَعَالَجُوهُ، فَأَبَى أَنْ يَصْحَبَهُمْ، فَانْطُلِقَ بِخُبَيْبٍ وَزَيْدِ بْنِ الدَّثِنَةِ حَتَّى بَاعُوهُمَا بَعْدَ وَقْعَةِ بَدْرٍ، فَابْتَاعَ بَنُو الْحَارِثِ بْنِ عَامِرِ بْنِ نَوْفَلٍ خُبَيْبًا، وَكَانَ خُبَيْبٌ هُوَ قَتَلَ الْحَارِثَ بْنَ عَامِرٍ يَوْمَ بَدْرٍ، فَلَبِثَ خُبَيْبٌ عِنْدَهُمْ أَسِيرًا حَتَّى أَجْمَعُوا قَتْلَهُ، فَاسْتَعَارَ مِنْ بَعْضِ بَنَاتِ الْحَارِثِ مُوسَى يَسْتَحِدُّ بِهَا فَأَعَارَتْهُ، فَدَرَجَ بُنَىٌّ لَهَا وَهْىَ غَافِلَةٌ حَتَّى أَتَاهُ، فَوَجَدَتْهُ مُجْلِسَهُ عَلَى فَخِذِهِ وَالْمُوسَى بِيَدِهِ قَالَتْ فَفَزِعْتُ فَزْعَةً عَرَفَهَا خُبَيْبٌ فَقَالَ أَتَخْشَيْنَ أَنْ أَقْتُلَهُ مَا كُنْتُ لأَفْعَلَ ذَلِكَ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا رَأَيْتُ أَسِيرًا قَطُّ خَيْرًا مِنْ خُبَيْبٍ، وَاللَّهِ لَقَدْ وَجَدْتُهُ يَوْمًا يَأْكُلُ قِطْفًا مِنْ عِنَبٍ فِي يَدِهِ، وَإِنَّهُ لَمُوثَقٌ بِالْحَدِيدِ، وَمَا بِمَكَّةَ مِنْ ثَمَرَةٍ وَكَانَتْ تَقُولُ إِنَّهُ لَرِزْقٌ رَزَقَهُ اللَّهُ خُبَيْبًا، فَلَمَّا خَرَجُوا بِهِ مِنَ الْحَرَمِ لِيَقْتُلُوهُ فِي الْحِلِّ قَالَ لَهُمْ خُبَيْبٌ دَعُونِي أُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ‏.‏ فَتَرَكُوهُ فَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ، فَقَالَ وَاللَّهِ لَوْلاَ أَنْ تَحْسِبُوا أَنَّ مَا بِي جَزَعٌ لَزِدْتُ، ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ أَحْصِهِمْ عَدَدًا، وَاقْتُلْهُمْ بَدَدًا، وَلاَ تُبْقِ مِنْهُمْ أَحَدًا‏.‏ ثُمَّ أَنْشَأَ يَقُولُ فَلَسْتُ أُبَالِي حِينَ أُقْتَلُ مُسْلِمًا عَلَى أَىِّ جَنْبٍ كَانَ لِلَّهِ مَصْرَعِي وَذَلِكَ فِي ذَاتِ الإِلَهِ وَإِنْ يَشَأْ يُبَارِكْ عَلَى أَوْصَالِ شِلْوٍ مُمَزَّعِ ثُمَّ قَامَ إِلَيْهِ أَبُو سِرْوَعَةَ عُقْبَةُ بْنُ الْحَارِثِ، فَقَتَلَهُ وَكَانَ خُبَيْبٌ هُوَ سَنَّ لِكُلِّ مُسْلِمٍ قُتِلَ صَبْرًا الصَّلاَةَ، وَأَخْبَرَ أَصْحَابَهُ يَوْمَ أُصِيبُوا خَبَرَهُمْ، وَبَعَثَ نَاسٌ مِنْ قُرَيْشٍ إِلَى عَاصِمِ بْنِ ثَابِتٍ حِينَ حُدِّثُوا أَنَّهُ قُتِلَ أَنْ يُؤْتَوْا بِشَىْءٍ مِنْهُ يُعْرَفُ، وَكَانَ قَتَلَ رَجُلاً عَظِيمًا مِنْ عُظَمَائِهِمْ، فَبَعَثَ اللَّهُ لِعَاصِمٍ مِثْلَ الظُّلَّةِ مِنَ الدَّبْرِ، فَحَمَتْهُ مِنْ رُسُلِهِمْ، فَلَمْ يَقْدِرُوا أَنْ يَقْطَعُوا مِنْهُ شَيْئًا‏.‏ وَقَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ ذَكَرُوا مُرَارَةَ بْنَ الرَّبِيعِ الْعَمْرِيَّ وَهِلاَلَ بْنَ أُمَيَّةَ الْوَاقِفِيَّ، رَجُلَيْنِ صَالِحَيْنِ قَدْ شَهِدَا بَدْرًا‏.‏

 

Kazivao nam je Musa. b. Ismail, njemu je kazivao Ibrahim, a ovom saopćio Ibnu Šihab rekavši da ga je izvjestio Omer b. Esid b. Džarije es-Sekafi, saveznik Benu Zuhrea i jedan od učenika Ebu Hurejre, da je Ebu Hurejre, radijallahu anhu, rekao: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je poslao desetericu izvidnika na čelu sa Asim b. Sabit el-Ensarijem, djedom Asim b. Omera b. Hattaba. Kad su bili u Hedi, između Asfana i Mekke, vijest o njima je stigla do jednog ogranka Huzejla po imenu Beni Lihjan koji na njih poslaše blizu stotinu strijelaca. Oni su pratili njihove tragove dok nisu našli ostatke datula na jednom mjestu gdje su bili odsjeli, pa rekoše: “Jesribske datule!” Produžili su da slijede njihove tragove i kada su ih Asim i njegovi ljudi osjetili potražili su zaklon, ali su ih ovi opkolili i rekli im: “Izađite i dignite ruke, a mi vam dajemo čvrsto obećanje i obavezu da nikoga od vas nećemo ubiti!” “Ljudi, što se mene tiče, reče Asim b. Sabit, ja se neću predati u zaštitu nevjernika, a zatim je dodao, moj Gospodaru izvijesti o nama Tvoga Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem.” Oni tada napadoše na njih strijelama i ubiše Asima, a trojica im se predaše uz obećanje i obavezu zaštite i to Hubejb, Zejd b. Desine i još jedan čovjek. Kada su ih uhvatili, odriješili su tetive svojih lukova i povezali ih njima. Tada je onaj treći čovjek rekao: “Ovo je prva prevara. Tako mi Allaha, neću ići s vama! Dovoljan mi je primjer ovih”, mišljaše na ubijene. Oni ga počeše vući i udarati, ali je on odbio da pođe s njima. Hubejba i Zejd b. Desinu su odveli i prodali, nakon Bitke na Bedru. Sinovi Haris b. Amira b. Nevfela su kupili Hubejba, a desilo se da je Hubejb bio ubio Haris b. Amira na dan Bedra. Hubejb je ostao njihov zarobljenik dok nisu donijeli odluku da ga ubiju. On je od jedne Harisove kćerke zatražio britvu da ukloni dlake sa stidnih mjesta i ona mu ju je pozajmila. I dok je ona bila zauzeta nečim drugim, njeno dijete se izmigoljilo, prišlo mu i ona primijeti da ono sjedi u njegovom krilu, a on drži britvu u ruci. “Toliko sam se uplašila, kaže ona, da je Hubejb vidio moj strah, te je rekao: “Bojiš li se da bih ga ubio. Ne bih ja to uradio.” “Tako mi Allaha, kaže ona, nikada nisam vidjela zarobljenika boljeg od Hubejba. Tako mi Allaha, jedan dan sam ga zatekla kako jede grozd grožđa u ruci, u situaciji dok je bio u željezo okovan, a u Mekki nije bilo plodova.” Ona je običavala reći: “To je bila opskrba kojom je Allah opskrbio Hubejba.” Kad su ga izveli iz Harema, kako bi ga ubili izvan Harema, Hubejb im je rekao: “Pustite me da klanjam dva rekata.” Oni mu dozvoliše i on klanja dva rekata, te reče: “Tako mi Allaha, kad ne biste pomislili da me je strah, ja bih još klanjao”, a zatim je dodao: “Moj Gospodaru, saberi ih sve i uništi; nemoj nikog od njih ostaviti!” a zatim je citirao stih: Ne obraćam pažnju kad kao musliman ginem s koje će strane doći moja smrt koja je u ime Allaha. A to je u ime Boga, i On, ako htjedne, blagoslovit rastrgane dijelove tijela.” Potom mu je prišao Ebu Servea Ukbe b. Haris i ubio ga. Hubejb je tako uveo praksu (sunnet) klanjanja namaza za svakog muslimana koji bude ubijen u okovima. Na dan njihove pogibije Poslanik je obavijestio ashabe o njihovom slučaju. Kada su Kurejšije čule da je Asim b. Sabit poginuo poslali, su izaslanike da im donesu nešto njegovo po čemu bi bio prepoznat, a on je bio ubio jednog njihovog velikana. Međutim, Allah je Asimu poslao roj pčela poput oblaka, koji ga je zaštitio od njihovih izaslanika, tako da nisu mogli ništa od njega odsjeći. Ka’b b. Malik je izjavio: “Spomenuli su Mirar b. Rebia el-Amrija i Hilal b. Umejja el-Vakifija, dvojicu dobrih ljudi koji su učestvovali na Bedru.”


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ ذُكِرَ لَهُ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ ـ وَكَانَ بَدْرِيًّا ـ مَرِضَ فِي يَوْمِ جُمُعَةٍ فَرَكِبَ إِلَيْهِ بَعْدَ أَنْ تَعَالَى النَّهَارُ وَاقْتَرَبَتِ الْجُمُعَةُ، وَتَرَكَ الْجُمُعَةَ

 

Kazivao nam je Kutejbe b. Seid, a njemu Lejs, prenoseći od Jahjaa, a on od Nafia da je Ibn Omeru, radijallahu anhuma, spomenuto da se Seid b. Zejd b. Amr b. Nufejl, koji je bio učesnik Bedra, razbolio u petak, pa se on zaputio na jahalici prema njemu, nakon što je dan bio odmakao i približilo se vrijeme džuma namaza, a on izostavio džumu.


 

وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ أَبَاهُ، كَتَبَ إِلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَرْقَمِ الزُّهْرِيِّ، يَأْمُرُهُ أَنْ يَدْخُلَ، عَلَى سُبَيْعَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ الأَسْلَمِيَّةِ، فَيَسْأَلَهَا عَنْ حَدِيثِهَا وَعَنْ مَا قَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ اسْتَفْتَتْهُ، فَكَتَبَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَرْقَمِ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ يُخْبِرُهُ أَنَّ سُبَيْعَةَ بِنْتَ الْحَارِثِ أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا كَانَتْ تَحْتَ سَعْدِ ابْنِ خَوْلَةَ، وَهْوَ مِنْ بَنِي عَامِرِ بْنِ لُؤَىٍّ، وَكَانَ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا، فَتُوُفِّيَ عَنْهَا فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَهْىَ حَامِلٌ، فَلَمْ تَنْشَبْ أَنْ وَضَعَتْ حَمْلَهَا بَعْدَ وَفَاتِهِ، فَلَمَّا تَعَلَّتْ مِنْ نِفَاسِهَا تَجَمَّلَتْ لِلْخُطَّابِ، فَدَخَلَ عَلَيْهَا أَبُو السَّنَابِلِ بْنُ بَعْكَكٍ ـ رَجُلٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ الدَّارِ ـ فَقَالَ لَهَا مَا لِي أَرَاكِ تَجَمَّلْتِ لِلْخُطَّابِ تُرَجِّينَ النِّكَاحَ فَإِنَّكِ وَاللَّهِ مَا أَنْتِ بِنَاكِحٍ حَتَّى تَمُرَّ عَلَيْكِ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرٌ‏.‏ قَالَتْ سُبَيْعَةُ فَلَمَّا قَالَ لِي ذَلِكَ جَمَعْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي حِينَ أَمْسَيْتُ، وَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ، فَأَفْتَانِي بِأَنِّي قَدْ حَلَلْتُ حِينَ وَضَعْتُ حَمْلِي، وَأَمَرَنِي بِالتَّزَوُّجِ إِنْ بَدَا لِي‏.‏ تَابَعَهُ أَصْبَغُ عَنِ ابْنِ وَهْبٍ عَنْ يُونُسَ‏.‏ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، وَسَأَلْنَاهُ، فَقَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ، مَوْلَى بَنِي عَامِرِ بْنِ لُؤَىٍّ أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ إِيَاسِ بْنِ الْبُكَيْرِ، وَكَانَ، أَبُوهُ شَهِدَ بَدْرًا أَخْبَرَهُ‏.‏

 

Kaže Lejs da mu je pričao Junus, prenoseći od Ibni Šihaba koji je rekao da mu je pričao Ubejdullah b. Abdulah b. Utbe da je njegov otac pisao Omer b. Abdullah b. Erkam ez-Zuhriju, naređujući mu da ode kod Subej’e kćerke Harisove, Eslemijke, i da je pita o njenom slučaju i onom što joj je rekao Allahov Poslanik sallallahu alejhi ve sellem, kada ga je pitala za objašnjenje. Omer b. Abdullah b. Erkam je pisao Abdulah b. Utbeu izvještavajući ga da ga je obavijestila Subej’a, kćerka Harisova, da je ona bila udata za Sa’d b. Havlu, a on je jedan od potomaka Amir b. Luejja i jedan od učesnika Bedra, te je on umro u toku oprosnog hadždža, a ona ostala trudna i porodila se brzo nakon njegove smrti. Kada se pridigla nakon nifasa, ukrasila se za prosce, te je ušao kod nje Ebu Senabil b. Ba’kek jedan iz Benu Abdud-Dara, i rekao joj: “Šta je to, vidim da si se ukrasila za prosce očekujući udaju. Tako mi Allaha, ti se nećeš udavati dok ne prođe četiri mjeseca i deset dana.” “Kada mi je to rekao, kaže Subej’a, predveče sam ogrnula svoju odjeću i došla Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, pa ga upitala o tome. On mi je objasnio da mi je istekao period pričeka onda kad sam se porodila, i naredio mi da se udam, ako se odlučim za to.” Lejsa slijedi Asbeg, prenoseći ovo od Ibn Vehba, a on od Junusa. Lejs kaže da mu je pričao Junus prenoseći od Ibnu Šihaba kojeg smo pitali, te je on rekao: “Obavijestio me je Muhammed b. Abdur-Rahman b. Sevban, štićenik Beni Amir b. Luejja, da ga je Muhammed b. Ijas b. Bukejr, čiji je otac bio učesnik Bedra, izvijestio o tome.”


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ الزُّرَقِيِّ، عَنْ أَبِيهِ ـ وَكَانَ أَبُوهُ مِنْ أَهْلِ بَدْرٍ ـ قَالَ جَاءَ جِبْرِيلُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ “‏ مَا تَعُدُّونَ أَهْلَ بَدْرٍ فِيكُمْ قَالَ مِنْ أَفْضَلِ الْمُسْلِمِينَ ـ أَوْ كَلِمَةً نَحْوَهَا ـ قَالَ وَكَذَلِكَ مَنْ شَهِدَ بَدْرًا مِنَ الْمَلاَئِكَةِ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao mi je Ishak b. Ibrahim, njemu je saopćio Džerir prenoseći od Jahjaa b. Seida, on od Muaz b. Rifa’a b. Rafi’a ez-Zurekija, a ovaj od svoga oca, koji je bio jedan od učesnika Bedra, da je rekao: “Došao je Džibril Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i upitao: “Šta mislite o učesnicima bedra?” “Oni su među najvrijednijim muslimanima”, rekao je on, ili je rekao sličnu rečenicu. “A takođe su i meleki koji su učestvovali na Bedru”, reče (Džibril)


 

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ مُعَاذِ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ،، وَكَانَ، رِفَاعَةُ مِنْ أَهْلِ بَدْرٍ، وَكَانَ رَافِعٌ مِنْ أَهْلِ الْعَقَبَةِ، فَكَانَ يَقُولُ لاِبْنِهِ مَا يَسُرُّنِي أَنِّي شَهِدْتُ بَدْرًا بِالْعَقَبَةِ قَالَ سَأَلَ جِبْرِيلُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ بِهَذَا‏.‏

 

Kazivao nam je Sulejman b. Harb, a njemu Hammad prenoseći od Jahjaa, a on od Muaz b. Rifa’a b. Rafi’a. Rifa’a je bio učesnik Bedra, a Rafi je bio učesnik zakletve na Aka‘bi i običavao je reći svome sinu: Ne bi mi bilo draže da sam učestvovao na Bedru umjesto Aka‘be.” On je izjavio: “Džibril je pitao Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, o tome…”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى، سَمِعَ مُعَاذَ بْنَ رِفَاعَةَ، أَنَّ مَلَكًا، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَعَنْ يَحْيَى، أَنَّ يَزِيدَ بْنَ الْهَادِ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ كَانَ مَعَهُ يَوْمَ حَدَّثَهُ مُعَاذٌ هَذَا الْحَدِيثَ، فَقَالَ يَزِيدُ فَقَالَ مُعَاذٌ إِنَّ السَّائِلَ هُوَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ‏.‏

 

Kazivao nam je Ishak b. Mensur, njemu je saopćio Jezid, a ovom Jahja da je čuo od Muaz b. Rifa’a kako je jedan melek pitao Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, slično ovome što je pitao Džibril. A od Jahjaa se prenosi da mu je saopćio Jezid b. el-Had da je on bio s njim onog dana kada mu je Muaz kazivao ovaj hadis. Jezid je dalje rekao da je Muaz izjavio: “Melek koji je pitao bio je Džibril, sallallahu alejhi ve sellem.”


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمَ بَدْرٍ ‏ “‏ هَذَا جِبْرِيلُ آخِذٌ بِرَأْسِ فَرَسِهِ ـ عَلَيْهِ أَدَاةُ الْحَرْبِ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao mi je Ibrahim b. Musa, njemu je saopćio Abdul-Vehhab, a ovom pričao Halid prenoseći od Ikrime, a on od Ibn Abbasa, radijallahu anhuma, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, na dan Bedra rekao: “Ovo je Džibril, drži svoga konja za glavu, a na njemu ratna oprema.”


 

حَدَّثَنِي خَلِيفَةُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَاتَ أَبُو زَيْدٍ وَلَمْ يَتْرُكْ عَقِبًا، وَكَانَ بَدْرِيًّا‏.‏

 

Kazivao mi je Halifa, a njemu Muhammed b. Abdullah el-Ensari, a ovom Seid, prenoseći od Katade, a on od Enesa, radijallahu anhu, da je rekao: “Umro je Ebu Zejd, a nije ostavio potomstva. Inače je bio učesnik Bedra.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ خَبَّابٍ، أَنَّ أَبَا سَعِيدِ بْنِ مَالِكٍ الْخُدْرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ، فَقَدَّمَ إِلَيْهِ أَهْلُهُ لَحْمًا مِنْ لُحُومِ الأَضْحَى فَقَالَ مَا أَنَا بِآكِلِهِ حَتَّى أَسْأَلَ، فَانْطَلَقَ إِلَى أَخِيهِ لأُمِّهِ وَكَانَ بَدْرِيًّا قَتَادَةَ بْنِ النُّعْمَانِ فَسَأَلَهُ، فَقَالَ إِنَّهُ حَدَثَ بَعْدَكَ أَمْرٌ نَقْضٌ لِمَا كَانُوا يُنْهَوْنَ عَنْهُ مِنْ أَكْلِ لُحُومِ الأَضْحَى بَعْدَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ‏.‏

 

Kazivao nam je Abdullah b. Jusuf, njemu je kazivao Lejs rekavši da mu je pričao Jahja b. Seid prenoseći od Kasima b. Muhammeda, a ovaj od Ibni Habbaba da je Ebu Seid b. Malik el-Hudri, radijallahu anhu, došao s puta, pa mu je supruga ponudila nešto kurbanskog mesa, ali je on rekao: “Ja neću to jesti dok se ne raspitam.” Potom se zaputio svome bratu po majci, Katadi b. Nu’manu, koji je bio učesnik Bedra, i pitao ga, a on mu je rekao: “Nakon tebe je došla naredba koja je dokinula ono što je bilo zabranjeno da se jede – kurbansko meso nakon tri dana.”


 

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ الزُّبَيْرُ لَقِيتُ يَوْمَ بَدْرٍ عُبَيْدَةَ بْنَ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ وَهْوَ مُدَجَّجٌ لاَ يُرَى مِنْهُ إِلاَّ عَيْنَاهُ، وَهْوَ يُكْنَى أَبُو ذَاتِ الْكَرِشِ، فَقَالَ أَنَا أَبُو ذَاتِ الْكَرِشِ‏.‏ فَحَمَلْتُ عَلَيْهِ بِالْعَنَزَةِ، فَطَعَنْتُهُ فِي عَيْنِهِ فَمَاتَ‏.‏ قَالَ هِشَامٌ فَأُخْبِرْتُ أَنَّ الزُّبَيْرَ قَالَ لَقَدْ وَضَعْتُ رِجْلِي عَلَيْهِ ثُمَّ تَمَطَّأْتُ، فَكَانَ الْجَهْدَ أَنْ نَزَعْتُهَا وَقَدِ انْثَنَى طَرَفَاهَا‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ فَسَأَلَهُ إِيَّاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَعْطَاهُ، فَلَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَذَهَا، ثُمَّ طَلَبَهَا أَبُو بَكْرٍ فَأَعْطَاهُ، فَلَمَّا قُبِضَ أَبُو بَكْرٍ سَأَلَهَا إِيَّاهُ عُمَرُ فَأَعْطَاهُ إِيَّاهَا، فَلَمَّا قُبِضَ عُمَرُ أَخَذَهَا، ثُمَّ طَلَبَهَا عُثْمَانُ مِنْهُ فَأَعْطَاهُ إِيَّاهَا، فَلَمَّا قُتِلَ عُثْمَانُ وَقَعَتْ عِنْدَ آلِ عَلِيٍّ، فَطَلَبَهَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ، فَكَانَتْ عِنْدَهُ حَتَّى قُتِلَ‏.‏

 

Kazivao mi je Ubejd b. Ismail, a njemu Ebu Usame prenoseći od Hišam b. Urvea, a ovaj od svoga oca, koji je izjavio da je Zubejr rekao: Na dan Bedra sreo sam Ubejd b. Seid b. Asa. Bio je naoružan do zuba i samo su mu se dva oka vidjela, a zvali su ga Ebu Zatul-Keriši (Trbonja). Rekao je: “Ja sam Ebu Zatil-keriši.” Tada sam navalio na njega kopljem i ubo ga u oko, te je on umro.” Hišam je izjavio da je obaviješten da je Zubejr rekao: “Stavio sam svoju nogu na njega, a potom povukao koplje i morao sam se namučiti da bih ga izvukao, a krajevi su mu bili savijeni.” Kaže Urve: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je zatražio od njega to koplje i on mu ga je dao. Nakon Poslanikove smrti uzeo ga je (Zubejr), a potom ga je tražio Ebu Bekr i on mu ga je dao. Nakon smrti Ebu Bekrove zatražio ga je Omer i on mu ga je dao. Nakon Omerove smrti uzeo ga je (Zubejr), ali ga je Osman zatražio i on mu ga je dao. Kada je Osman ubijen ono je prešlo kod Alijine porodice. Kasnije ga je zatražio Abdullah b. Zubejr i ono je bilo kod njega sve dok nije ubijen.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ، عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ، وَكَانَ، شَهِدَ بَدْرًا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ بَايِعُونِي ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Ebul-Jeman, njemu je saopćio Šuajb prenoseći od Zuhrija koji je izjavio da mu je saopćio Ebu Idris Aizullah b. Abdullah da je Ubade b. Samit koji je učestvovao na Bedru, rekao da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Zakunite mi se.”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ أَبَا حُذَيْفَةَ وَكَانَ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَبَنَّى سَالِمًا، وَأَنْكَحَهُ بِنْتَ أَخِيهِ هِنْدَ بِنْتَ الْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ ـ وَهْوَ مَوْلًى لاِمْرَأَةٍ مِنَ الأَنْصَارِ ـ كَمَا تَبَنَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَيْدًا، وَكَانَ مَنْ تَبَنَّى رَجُلاً فِي الْجَاهِلِيَّةِ دَعَاهُ النَّاسُ إِلَيْهِ، وَوَرِثَ مِنْ مِيرَاثِهِ حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏ادْعُوهُمْ لآبَائِهِمْ‏}‏ فَجَاءَتْ سَهْلَةُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ‏.‏

 

Kazivao nam je Jahja b. Bukejr, a njemu Lejs prenoseći od Ukajla, on od Ibn Šihaba kojeg je izvijestio Urve b. Zubejr, prenoseći od Aiše, radijallahu anhu, supruge Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je Ebu Huzejfe, jedan od učesnika Bedra sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, posinio Salima i vjenčao ga s kćerkom svoga brata, Hindom kćerkom Velid b. Utbe. Salim je bio oslobođeni rob jedne ensarijke. Isto tako je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, posinio Zejda (b. Harisa). U predislamsko doba kada bi neko nekog posinio ljudi bi posinka pripisivali njemu i bio bi nasljednik u njegovom imetku, sve dok Uzvišeni Allah nije objavio: “Zovite ih po njihovim očevima.” Sehla je potom otišla Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, … i on je citirao hadis.


 

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ ذَكْوَانَ، عَنِ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذٍ، قَالَتْ دَخَلَ عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم غَدَاةَ بُنِيَ عَلَىَّ، فَجَلَسَ عَلَى فِرَاشِي كَمَجْلِسِكَ مِنِّي، وَجُوَيْرِيَاتٌ يَضْرِبْنَ بِالدُّفِّ، يَنْدُبْنَ مَنْ قُتِلَ مِنْ آبَائِهِنَّ يَوْمَ بَدْرٍ حَتَّى قَالَتْ جَارِيَةٌ وَفِينَا نَبِيٌّ يَعْلَمُ مَا فِي غَدٍ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ لاَ تَقُولِي هَكَذَا، وَقُولِي مَا كُنْتِ تَقُولِينَ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Alija, njemu je kazivao Bišr b. Mufeddal, a ovom Halid b. Zekvan prenoseći od Rubejji’e, kćerke Muavvizove da je rekla: Nakon prve bračne noći došao je kod mene Vjerovjesnik sallallahu alejhi ve sellem, i sjeo na moju postelju, kao što ti sjediš, a djevojčice su udarale u def slaveći u pjesmi svoje očeve poginule na dan Bedra, dok jedna djevojčica nije rekla: “Među nama je Vjerovjesnik koji zna šta će sutra biti.” Tada je Vjerovjesnik sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Nemoj tako govoriti, već govori ono što si maločas govorila.”


 

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ،‏.‏ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَتِيقٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو طَلْحَةَ ـ رضى الله عنه ـ صَاحِبُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ قَدْ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏ “‏ لاَ تَدْخُلُ الْمَلاَئِكَةُ بَيْتًا فِيهِ كَلْبٌ وَلاَ صُورَةٌ ‏”‏‏.‏ يُرِيدُ التَّمَاثِيلَ الَّتِي فِيهَا الأَرْوَاحُ‏.‏

 

Kazivao nam je Ibrahim b. Musa, njemu je saopćio Hišam prenoseći od Ma’mera, a on od Zuhrija… I Kazivao nam je Ismail i rekao da mu je kazivao njegov brat prenoseći od Sulejmana, on od Muhammed b. Ebu Atika, ovaj od Ibn Šihaba, a on od Ubejdullah b.Abdullah b. Utbe b. Mesuda da je Ibn Abbas, radijallahu anhu, rekao: “Saopćio mi je Ebu Talha, radijallahu anhu, ashab Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, koji je s Allahovim Poslanikom, učestvovao na Bedru, da je Alejhisselam rekao: “Meleki ne ulaze u kuću u kojoj se nalazi pas ili slika.” Mislio je na likove živih bića koja imaju duše.


 

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ،‏.‏ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، أَنَّ حُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ ـ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيًّا قَالَ كَانَتْ لِي شَارِفٌ مِنْ نَصِيبِي مِنَ الْمَغْنَمِ يَوْمَ بَدْرٍ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَعْطَانِي مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ مِنَ الْخُمُسِ يَوْمَئِذٍ، فَلَمَّا أَرَدْتُ أَنْ أَبْتَنِيَ بِفَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ بِنْتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَاعَدْتُ رَجُلاً صَوَّاغًا فِي بَنِي قَيْنُقَاعَ أَنْ يَرْتَحِلَ مَعِي فَنَأْتِيَ بِإِذْخِرٍ، فَأَرَدْتُ أَنْ أَبِيعَهُ مِنَ الصَّوَّاغِينَ فَنَسْتَعِينَ بِهِ فِي وَلِيمَةِ عُرْسِي، فَبَيْنَا أَنَا أَجْمَعُ لِشَارِفَىَّ مِنَ الأَقْتَابِ وَالْغَرَائِرِ وَالْحِبَالِ، وَشَارِفَاىَ مُنَاخَانِ إِلَى جَنْبِ حُجْرَةِ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ، حَتَّى جَمَعْتُ مَا جَمَعْتُ فَإِذَا أَنَا بِشَارِفَىَّ قَدْ أُجِبَّتْ أَسْنِمَتُهَا، وَبُقِرَتْ خَوَاصِرُهُمَا، وَأُخِذَ مِنْ أَكْبَادِهِمَا، فَلَمْ أَمْلِكْ عَيْنَىَّ حِينَ رَأَيْتُ الْمَنْظَرَ، قُلْتُ مَنْ فَعَلَ هَذَا قَالُوا فَعَلَهُ حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، وَهْوَ فِي هَذَا الْبَيْتِ، فِي شَرْبٍ مِنَ الأَنْصَارِ، عِنْدَهُ قَيْنَةٌ وَأَصْحَابُهُ فَقَالَتْ فِي غِنَائِهَا أَلاَ يَا حَمْزَ لِلشُّرُفِ النِّوَاءِ، فَوَثَبَ حَمْزَةُ إِلَى السَّيْفِ، فَأَجَبَّ أَسْنِمَتَهُمَا، وَبَقَرَ خَوَاصِرَهُمَا، وَأَخَذَ مِنْ أَكْبَادِهِمَا قَالَ عَلِيٌّ فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَهُ زَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ، وَعَرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الَّذِي لَقِيتُ فَقَالَ ‏ “‏ مَا لَكَ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا رَأَيْتُ كَالْيَوْمِ، عَدَا حَمْزَةُ عَلَى نَاقَتَىَّ، فَأَجَبَّ أَسْنِمَتَهُمَا، وَبَقَرَ خَوَاصِرَهُمَا وَهَا هُوَ ذَا فِي بَيْتٍ مَعَهُ شَرْبٌ، فَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِرِدَائِهِ، فَارْتَدَى ثُمَّ انْطَلَقَ يَمْشِي، وَاتَّبَعْتُهُ أَنَا وَزَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ، حَتَّى جَاءَ الْبَيْتَ الَّذِي فِيهِ حَمْزَةُ، فَاسْتَأْذَنَ عَلَيْهِ فَأُذِنَ لَهُ، فَطَفِقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَلُومُ حَمْزَةَ فِيمَا فَعَلَ، فَإِذَا حَمْزَةُ ثَمِلٌ مُحْمَرَّةٌ عَيْنَاهُ، فَنَظَرَ حَمْزَةُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ صَعَّدَ النَّظَرَ، فَنَظَرَ إِلَى رُكْبَتِهِ، ثُمَّ صَعَّدَ النَّظَرَ، فَنَظَرَ إِلَى وَجْهِهِ، ثُمَّ قَالَ حَمْزَةُ وَهَلْ أَنْتُمْ إِلاَّ عَبِيدٌ لأَبِي فَعَرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ ثَمِلٌ، فَنَكَصَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عَقِبَيْهِ الْقَهْقَرَى، فَخَرَجَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ‏.‏

 

Kazivao nam je Abdan, njemu je saopćio Abdullah, a ovom Junus… I Kazivao nam je Ahmed b. Salih, njemu je kazivao Anbese, a ovom Junus prenoseći od Zuhrija kojem je saopćio Alija b. Husejn, kako ga je izvjestio Husejn b. Alijj, neka je mir na njih, da je Alija rekao: Imao sam jednu staru devu koju sam dobio na ime udjela u plijenu na dan Bedra, a i Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, mi je bio dao iz petine plijena onoga što mu ga je Allah toga dana darovao. I kad sam htio da se vjenčam sa Fatimom, kćerkom Vjerovjesnikovom, sallallahu alejhi ve sellem, neka je mir s njom, dogovorio sam se s jednim zlatarom iz plemena Benu Kajnuka da pođe sa mnom pa da donesemo rogozine. Htio sam to prodati zlatarima i time se potpomoći za gozbu prilikom moje svadbe. I dok sam ja sakupljao za svoje dvije deve samare, vreće i užad, one su ležale (podvijenih nogu) pored kuće jednog ensarije. Kad sam sakupio ono što sam uspio, ugledao sam svoje dvije deve čije su grbe bile odsječene, slabine rasporene a od njihovih jetri su bili odsječeni komadi mesa. Kad sam vidio taj prizor, oči su mi zacaklile. Upitao sam: Ko je ovo uradio?” To je učinio Hamza b. Abdul-Muttalib, rekoše oni, a nalazi se u ovoj kući na pijanki kod ensarija. Pored njega su pjevačica i njegovo društvo. Ona je u svojoj pjesmi rekla: “O Hamza, eno masnih devljih grba!” Hamza je skočio i zgrabio sablju te im odsjekao grbe, rasporio slabine i odsjekao mesa sa jetri. Ja sam se tada zaputio, kaže Alija, i došao Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, a kod njega je bio Zejd b. Harise. Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je primijetio da mi se nešto dogodilo, pa je upitao: “Šta je s tobom?” Allahov Poslaniče, rekoh ja, nisam nikada vidio nešto kao danas! Hamza se ustremio na moje dvije deve, te odsjekao njihove grbe i rasporio im slabine. Eno ga u jednoj kući i s njim pijana skupina! Tada je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, zatražio ogrtač, ogrnuo se i krenuo, a ja i Zejd b. Harise smo ga slijedili sve dok nije došao do kuće u kojoj je bio Hamza. Zatražio je dozvolu i nakon što mu je dozvoljeno Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je počeo koriti Hamzu za ono što je učinio. Međutim, Hamza je bio pijan crvenih očiju, pogledao je prema Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, a zatim je podigao pogled i pogledao u njegova koljena. Potom je još više podigao pogled i pogledao ga u lice, a potom je Hamza rekao: “Jeste li vi išta drugo do robovi moga oca.” Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je primijetio da je on pijan, te je odstupio natrag, idući natraške, i izašao, a i mi smo izašli s njim.


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، قَالَ أَنْفَذَهُ لَنَا ابْنُ الأَصْبَهَانِيِّ سَمِعَهُ مِنِ ابْنِ مَعْقِلٍ، أَنَّ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ كَبَّرَ عَلَى سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ فَقَالَ إِنَّهُ شَهِدَ بَدْرًا‏.‏

 

Kazivao mi je Muhammed b. Abbad, njemu je saopćio Ibn Ujejne rekavši da mu je proslijedio Ibnul Asbehanijj, koji je čuo Ibn Ma’kila, da je Alija, radijallahu anhu, donio tekbir (klanjajući dženazu) Sehl b. Hunejfu i rekao: On je bio učesnik Bedra.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يُحَدِّثُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ حِينَ تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ بِنْتُ عُمَرَ مِنْ خُنَيْسِ بْنِ حُذَافَةَ السَّهْمِيِّ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ شَهِدَ بَدْرًا تُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ قَالَ عُمَرُ فَلَقِيتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ فَعَرَضْتُ عَلَيْهِ حَفْصَةَ فَقُلْتُ إِنْ شِئْتَ أَنْكَحْتُكَ حَفْصَةَ بِنْتَ عُمَرَ‏.‏ قَالَ سَأَنْظُرُ فِي أَمْرِي‏.‏ فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ، فَقَالَ قَدْ بَدَا لِي أَنْ لاَ أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ إِنْ شِئْتَ أَنْكَحْتُكَ حَفْصَةَ بِنْتَ عُمَرَ‏.‏ فَصَمَتَ أَبُو بَكْرٍ، فَلَمْ يَرْجِعْ إِلَىَّ شَيْئًا، فَكُنْتُ عَلَيْهِ أَوْجَدَ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ، ثُمَّ خَطَبَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ، فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَىَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَىَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَإِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ فِيمَا عَرَضْتَ إِلاَّ أَنِّي قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ ذَكَرَهَا، فَلَمْ أَكُنْ لأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَوْ تَرَكَهَا لَقَبِلْتُهَا‏.‏

 

Kazivao nam je Ebul-Jeman, njemu je saopćio Šuajb prenoseći od Zuhrija koji je izjavio da mu je saopćio Salim b. Abdulah da je čuo Abdullaha b. Omera, radijallahu anhuma, kako kaže da je Omer b. Hattab, kada je njegova kćerka Hafsa obudovila iza Hunejs b. Huzafe es-Sehmija, koji je bio ashab Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, i učesnik Bedra, a umro u Medini, sreo Osman b. Affana i ponudio mu Hafsu rekavši: “Ako želiš, vjenčaću te Hafsom kćerkom Omerovom.” Ja ću razmisliti o tome, rekao je on i ja sam čekao nekoliko noći, a onda je on rekao: “Odlučio sam da se ne ženim sad za sad.” Potom sam sreo Ebu Bekra, kaže Omer, i rekao mu: Ako želiš, vjenčat ću te Hafsom, kćerkom Omerovom.” Ebu Bekr je šutio i ništa mi nije odgovorio, pa sam se na njega više naljutio nego na Osmana. Nakon nekoliko noći nju je zaprosio Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, i ja sam mu je dao za ženu, a potom me sreo Ebu Bekr i rekao: “Možda si se naljutio na mene onda kad si mi ponudio Hafsu, a ja ti nisam ništa odgovorio.” Da, rekao sam ja, a on nastavi: Da ti odgovorim spriječilo me to što sam čuo Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kako je spominje, pa nisam htio da otkrijem tajnu Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem,. Međutim, da ju je on ostavio, ja bih je prihvatio.”


 

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، سَمِعَ أَبَا مَسْعُودٍ الْبَدْرِيَّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ نَفَقَةُ الرَّجُلِ عَلَى أَهْلِهِ صَدَقَةٌ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Muslim, a njemu Šu’be prenoseći od Adijja, on od Abdullah b. Jezida koji je čuo od Ebu Mes’ud el-Bedrija da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Ono što čovjek potroši na svoju porodicu predstavlja sadaku.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، سَمِعْتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، يُحَدِّثُ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ فِي إِمَارَتِهِ أَخَّرَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ الْعَصْرَ وَهْوَ أَمِيرُ الْكُوفَةِ، فَدَخَلَ أَبُو مَسْعُودٍ عُقْبَةُ بْنُ عَمْرٍو الأَنْصَارِيُّ جَدُّ زَيْدِ بْنِ حَسَنٍ شَهِدَ بَدْرًا فَقَالَ لَقَدْ عَلِمْتَ نَزَلَ جِبْرِيلُ فَصَلَّى فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَمْسَ صَلَوَاتٍ ثُمَّ قَالَ هَكَذَا أُمِرْتَ‏.‏ كَذَلِكَ كَانَ بَشِيرُ بْنُ أَبِي مَسْعُودٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ‏.‏

 

Kazivao nam je Ebul-Jeman, njemu je saopćio Šuajb prenoseći od Zuhrija koji je čuo Urvea b. Zubejra kako priča Omer b. Abdul-Azizu, za vrijeme njegove vladavine, da je Mugire b. Šu’be, dok je bio namjesnik u Kufi, odgodio ikindiju, pa mu je ušao Ebu Mes’ud Ukbe b. Amr el-Ensari, djed Zejd b. Hasana i učesnik Bedra, te rekao: »Ti znaš da je došao Džibril i klanjao, te je (s njim) klanjao Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, pet namaza, a zatim rekao: ovako ti je naređeno.” Isto je kazivao i Bešir b. Ebi Mesud, prenoseći od svoga oca.


 

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْبَدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ الآيَتَانِ مِنْ آخِرِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ مَنْ قَرَأَهُمَا فِي لَيْلَةٍ كَفَتَاهُ ‏”‏‏.‏ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَلَقِيتُ أَبَا مَسْعُودٍ وَهْوَ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ، فَسَأَلْتُهُ فَحَدَّثَنِيهِ‏.‏

 

Kazivao nam je Musa, a njemu Ebu Avane prenoseći od E’ameša, on od Ibrahima, ovaj od Abdur-Rahman b. Jezida, on od Alkame, a ovaj od Ebu Mes’ud el-Bedrija, radijallahu anhu, koji je izjavio da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: Ko prouči poslednja dva ajeta sure El-Bekare, u toku noći, biće mu dovoljni.” Abdur-Rahman kaže: “Kasnije sam sreo Ebu Mesuda dok je obilazio oko Ka‘be i upitao ga za ovo, pa mi je on to potvrdio.”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي مَحْمُودُ بْنُ الرَّبِيعِ، أَنَّ عِتْبَانَ بْنَ مَالِكٍ، وَكَانَ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا مِنَ الأَنْصَارِ أَنَّهُ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Kazivao nam je Jahja b. Bukejr, njemu Lejs prenoseći od Ukajla, on od Ibn Šihaba, kojem je saopćio Mahmud b. Rebi’ da je Itban b. Malik, koji je bio ashab Vjerovjesnikov, sallallahu alejhi ve sellem, i ensarija koji je učestvovao na Bedru, došao Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem…


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ ـ هُوَ ابْنُ صَالِحٍ ـ حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ ثُمَّ سَأَلْتُ الْحُصَيْنَ بْنَ مُحَمَّدٍ ـ وَهْوَ أَحَدُ بَنِي سَالِمٍ وَهْوَ مِنْ سَرَاتِهِمْ ـ عَنْ حَدِيثِ، مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ عَنْ عِتْبَانَ بْنِ مَالِكٍ، فَصَدَّقَةُ‏.‏

 

Kazivao nam je Ahmed, a on je sin Salihov, njemu je kazivao Anbese, a ovom Junus da je Ibn Šihab rekao: “Zatim sam pitao Husajn b. Muhammeda, jednog od Salimovih potomaka koji je bio jedan od njihovih prvaka, o hadisu koji Mahmud b. Rebi’a prenosi od Itban b. Malika, pa ga je on potvrdio.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ، وَكَانَ، مِنْ أَكْبَرِ بَنِي عَدِيٍّ وَكَانَ أَبُوهُ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ عُمَرَ اسْتَعْمَلَ قُدَامَةَ بْنَ مَظْعُونٍ عَلَى الْبَحْرَيْنِ، وَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا، وَهُوَ خَالُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَحَفْصَةَ رضى الله عنهم‏.‏

 

Kazivao nam je Ebul-Jeman, njemu je saopćio Šuajb, prenoseći od Zuhrija, koji je izjavio da mu je saopćio Abdullah b. Amir b. Rebi’a, a bio je jedan od najstarijih potomaka Adijja, a otac mu je bio učesnik Bedra sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, da je Omer postavio Kudamu b. Maz’una za namjesnika Bahrejna. On je, inače, bio učesnik Bedra i bio je dajdža Abdullah b. Omera i Hafse, radijallahu anhum.


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَنَّ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ قَالَ أَخْبَرَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَنَّ عَمَّيْهِ، وَكَانَا، شَهِدَا بَدْرًا أَخْبَرَاهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ‏.‏ قُلْتُ لِسَالِمٍ فَتُكْرِيهَا أَنْتَ قَالَ نَعَمْ، إِنَّ رَافِعًا أَكْثَرَ عَلَى نَفْسِهِ‏.‏

 

Kazivao nam je Abdullah b. Muhammed b. Esma, a njemu Džuvejrije, prenoseći od Malika, a on od Zuhrija da mu je saopćio Salim b. Abdullah i rekao da je izvijestio Rafi’ b. Hadidž obavijestio Abdulaha b. Omera da su dvojica njegovih amidža, koji su učestvovali na Bedru, rekli da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, zabranio davanje pod zakup poljoprivrednog zemljišta. Zuhri je rekao Salimu: “Pa da li ga ti iznajmljuješ?” “Da”, odgovorio je on, jer je Rafi’ pogriješio.”


 

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حُصَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ شَدَّادِ بْنِ الْهَادِ اللَّيْثِيَّ، قَالَ رَأَيْتُ رِفَاعَةَ بْنَ رَافِعٍ الأَنْصَارِيَّ، وَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا‏.‏

 

Kazivao nam je Adem, a njemu Šu’be prenoseći od Husajn b. Abdur-Rahman koji je izjavio da je čuo Abdullah b. Šeddad Ibnul-Had el-Lejssija kako kaže: Vidio sam Rifa’u b. Rafi’a el-Ensariju koji je učestvovao na Bedru.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، وَيُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَمْرَو بْنَ عَوْفٍ وَهْوَ حَلِيفٌ لِبَنِي عَامِرِ بْنِ لُؤَىٍّ، وَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ إِلَى الْبَحْرَيْنِ يَأْتِي بِجِزْيَتِهَا، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ صَالَحَ أَهْلَ الْبَحْرَيْنِ، وَأَمَّرَ عَلَيْهِمِ الْعَلاَءَ بْنَ الْحَضْرَمِيِّ، فَقَدِمَ أَبُو عُبَيْدَةَ بِمَالٍ مِنَ الْبَحْرَيْنِ فَسَمِعَتِ الأَنْصَارُ بِقُدُومِ أَبِي عُبَيْدَةَ، فَوَافَوْا صَلاَةَ الْفَجْرِ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَلَمَّا انْصَرَفَ تَعَرَّضُوا لَهُ، فَتَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ رَآهُمْ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ أَظُنُّكُمْ سَمِعْتُمْ أَنَّ أَبَا عُبَيْدَةَ قَدِمَ بِشَىْءٍ ‏”‏‏.‏ قَالُوا أَجَلْ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏”‏ فَأَبْشِرُوا وَأَمِّلُوا مَا يَسُرُّكُمْ، فَوَاللَّهِ مَا الْفَقْرَ أَخْشَى عَلَيْكُمْ، وَلَكِنِّي أَخْشَى أَنْ تُبْسَطَ عَلَيْكُمُ الدُّنْيَا كَمَا بُسِطَتْ عَلَى مَنْ قَبْلَكُمْ، فَتَنَافَسُوهَا كَمَا تَنَافَسُوهَا، وَتُهْلِكَكُمْ كَمَا أَهْلَكَتْهُمْ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Abdan, a njemu je saopćio Abdullah, a ovom su saopćili Ma’mer i Junus, prenoseći od Zuhrija, a on od Urve b. Zubejra, kojeg je obavjestio Misver b. Mahreme, a njega Amr b. Avf, koji je bio saveznik potomaka Amir b. Luejja i bio učesnik Bedra sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem,da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, poslao Ebu Ubejdu b. Džerraha u Bahrejn da donese džizju (glavarinu) iz tog područja. Inače, Allahov poslanik sallallahu alejhi ve sellem, je bio sklopio sporazum sa stanovnicima Bahrejna i postavio im za namjesnika El-Ala’a b. Hadremija. Ebu Ubejde je stigao s imetkom iz Bahrejna, te su ensarije čule za dolazak Ebu Ubejde i na sabah – namazu se sreli sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, pa pošto se on okrenuo, oni su došli pred njega. Kad ih je vidio Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, osmijehnuo se i rekao: “Mislim da ste čuli da je Ebu Ubejde nešto donio?” Da, Allahov Poslaniče, odgovoriše oni, a on reče: “Radujte se i očekujte ono što će vas obradovati. Tako mi Allaha, ja se za vas ne bojim siromaštva, nego se bojim da vam se pruži bogatstvo ovog svijeta, kao što je pruženo onima prije vas, pa da se budete natjecali u njemu kao što su se oni natjecali i ono vas upropasti kao što je upropastilo njih.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ يَقْتُلُ الْحَيَّاتِ كُلَّهَا‏.‏ حَتَّى حَدَّثَهُ أَبُو لُبَابَةَ الْبَدْرِيُّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ قَتْلِ جِنَّانِ الْبُيُوتِ، فَأَمْسَكَ عَنْهَا‏.‏

 

Kazivao nam je Ebun-Numan, a njemu Džerir b. Hazim, prenoseći od Nafi’a da je Ibn Omer, radijallahu anhuma, običavao ubijati sve zmije sve dok mu Ebu Lubabe el-Bedri nije prenio da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, zabranio ubijanje kućnih, malih zmija, pa se on ustegao od toga.


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُلَيْحٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ رِجَالاً، مِنَ الأَنْصَارِ اسْتَأْذَنُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا ائْذَنْ لَنَا فَلْنَتْرُكْ لاِبْنِ أُخْتِنَا عَبَّاسٍ فِدَاءَهُ‏.‏ قَالَ ‏ “‏ وَاللَّهِ لاَ تَذَرُونَ مِنْهُ دِرْهَمًا ‏”‏‏.‏

 

Kazivao mi je Ibrahim b. Munzir, a njemu Muhammed b. Fulejh prenoseći od Musa’a b. Ukbe, da je Ibn Šihab izjavio da mu je kazivao Enes b. Malik da su neke ensarije zatražile odobrenje od Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, rekavši: Dozvoli nam da sinu naše sestre Abbasu otpišemo otkupninu. Tako mi Allaha, rekao je on, nećete mu pustiti ni jednog dirhema.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَدِيٍّ، عَنِ الْمِقْدَادِ بْنِ الأَسْوَدِ، حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَمِّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ اللَّيْثِيُّ، ثُمَّ الْجُنْدَعِيُّ أَنَّ عُبَيْدَ، اللَّهِ بْنَ عَدِيِّ بْنِ الْخِيَارِ أَخْبَرَهُ أَنَّ الْمِقْدَادَ بْنَ عَمْرٍو الْكِنْدِيَّ، وَكَانَ حَلِيفًا لِبَنِي زُهْرَةَ، وَكَانَ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَهُ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرَأَيْتَ إِنْ لَقِيتُ رَجُلاً مِنَ الْكُفَّارِ فَاقْتَتَلْنَا، فَضَرَبَ إِحْدَى يَدَىَّ بِالسَّيْفِ فَقَطَعَهَا، ثُمَّ لاَذَ مِنِّي بِشَجَرَةٍ فَقَالَ أَسْلَمْتُ لِلَّهِ‏.‏ آأَقْتُلُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بَعْدَ أَنْ قَالَهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ لاَ تَقْتُلْهُ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّهُ قَطَعَ إِحْدَى يَدَىَّ، ثُمَّ قَالَ ذَلِكَ بَعْدَ مَا قَطَعَهَا‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ لاَ تَقْتُلْهُ، فَإِنْ قَتَلْتَهُ فَإِنَّهُ بِمَنْزِلَتِكَ قَبْلَ أَنْ تَقْتُلَهُ، وَإِنَّكَ بِمَنْزِلَتِهِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ كَلِمَتَهُ الَّتِي قَالَ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Ebu Asim, prenoseći od Ibn Džurejdža, on od Zuhrija, ovaj od Ata’a b. Jezida, on od Ubejdullah b. Adijja, a ovaj od Mikdad b. Esveda … I Kazivao mi je Ishak (b. Mensur), a njemu Ja’Kub b. Ibrahim b. Sa’d, a ovom bratić Ibn Šihaba, prenoseći od svoga amidže, koji je izjavio da mu je saopćio Ata’ b. Jezid el-Lejsi el-Džunde’i, ovom je saopćio Ubejdullah b. Adijj b. Hijar, a njemu je saopćio Mikdad b. Amr el-Kindi, koji je bio saveznik Beni Zuhrea i jedan od onih koji su sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, učestvovali na Bedru, da je rekao Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem,: Šta misliš, ako sretnem nekog nevjernika i stupim s njim u borbu, pa on sabljom udari po jednoj mojoj ruci i odsiječe je, a onda pobjegne od mene za drvo i rekne: „Ja prihvatam islam”, hoću li ga ubiti, Poslaniče, nakon što je to rekao:” “Ne ubijaj ga”, rekao je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, a on upita: Allahov Poslaniče, on je odsjekao jednu moju ruku, i izgovorio je to, nakon što ju je odsjekao.” Ne ubijaj ga, reče Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, jer ako ga ubiješ on će biti u situaciji u kojoj si ti bio prije nego što si ga ubio, a ti ćeš biti u situaciji u kojoj je on bio prije nego što je izgovorio svoju riječ koju je rekao.”


 

حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ بَدْرٍ ‏ “‏ مَنْ يَنْظُرُ مَا صَنَعَ أَبُو جَهْلٍ ‏”‏‏.‏ فَانْطَلَقَ ابْنُ مَسْعُودٍ، فَوَجَدَهُ قَدْ ضَرَبَهُ ابْنَا عَفْرَاءَ حَتَّى بَرَدَ، فَقَالَ آنْتَ أَبَا جَهْلٍ قَالَ ابْنُ عُلَيَّةَ قَالَ سُلَيْمَانُ هَكَذَا قَالَهَا أَنَسٌ‏.‏ قَالَ أَنْتَ أَبَا جَهْلٍ قَالَ وَهَلْ فَوْقَ رَجُلٍ قَتَلْتُمُوهُ قَالَ سُلَيْمَانُ أَوْ قَالَ قَتَلَهُ قَوْمُهُ‏.‏ قَالَ وَقَالَ أَبُو مِجْلَزٍ قَالَ أَبُو جَهْلٍ فَلَوْ غَيْرُ أَكَّارٍ قَتَلَنِي‏.‏

 

Kazivao mi je Ja’kub b. Ibrahim, njemu je kazivao Ibn Ulejje, ovom Sulejman et-Tejmi, a njemu Enes, radijallahu anhu, rekavši da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, na dan Bedra, rekao: “Ko će vidjeti šta je uradio Ebu Džehl?” Tada se Ibn Mes’ud zaputio i našao ga, a već su ga dva Afraova sina udarila, tako da je umirao. Tada mu je on rekao: “Ti si Ebu Džehl?!” Ibn Ulejje je rekao da je Sulejman izjavio kako je Enes rekao (da je Ibn Mes’ud) rekao: “Ti si, Ebu Džehle”, a on je rekao: “A ima li neko iznad čovjeka kojeg ste ubili?” Sulejman se dvoumi i kaže: “Možda je rekao: “Kojeg je ubio njegov narod.” Ebu Midžlez je izjavio da je Ebu Džehl rekao: “Da me je ubio makar neko ko nije zemljoradnik!”


 

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ ـ رضى الله عنهم ـ لَمَّا تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ لأَبِي بَكْرٍ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى إِخْوَانِنَا مِنَ الأَنْصَارِ‏.‏ فَلَقِيَنَا مِنْهُمْ رَجُلاَنِ صَالِحَانِ شَهِدَا بَدْرًا‏.‏ فَحَدَّثْتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ فَقَالَ هُمَا عُوَيْمُ بْنُ سَاعِدَةَ، وَمَعْنُ بْنُ عَدِيٍّ‏.‏

 

Kazivao nam je Musa, njemu je kazivao Abdul-Vahid, a ovom Ma’mer prenoseći od Zuhrija, on od Ubejdullah b. Abdullaha, kojem je pričao Ibn Abbas da je Omer, radijallahu anhu, nakon smrti Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, rekao Ebu Bekru: Hajdemo našoj braći ensarijama.” U tom su nas srela dva njihova dobra čovjeka koja su se borila na Bedru. Pričao sam o tome sa Urve b. Zubejrom i on je rekao: Ta dvojica su Uvejm b. Sa’ide i Ma’n b. Adijj.”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، سَمِعَ مُحَمَّدَ بْنَ فُضَيْلٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، كَانَ عَطَاءُ الْبَدْرِيِّينَ خَمْسَةَ آلاَفٍ خَمْسَةَ آلاَفٍ‏.‏ وَقَالَ عُمَرُ لأُفَضِّلَنَّهُمْ عَلَى مَنْ بَعْدَهُمْ‏.‏

 

Kazivao nam je Ishak b. Ibrahim da je čuo Muhammed b. Fudajla kako prenosi od Ismail b. Kajsa da je učesnicima Bedra davano po pet hiljada, i da je Omer rekao: Ja ću njima sigurno davati prednost u odnosu na one poslije njih.”


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الْمَغْرِبِ بِالطُّورِ، وَذَلِكَ أَوَّلَ مَا وَقَرَ الإِيمَانُ فِي قَلْبِي‏.‏

 

Kazivao mi je Ishak b. Mensur, njemu je kazivao Abdur-Rezzak, a ovom saopćio Ma’mer prenoseći od Zuhrija, ovaj od Muhammed b. Džubejra, a on od svoga oca da je rekao: Čuo sam Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kako na akšam namazu uči suru Et-Tur i to je bilo prvi put da mi se iman uvukao u srce.”


 

وَعَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي أُسَارَى بَدْرٍ ‏ “‏ لَوْ كَانَ الْمُطْعِمُ بْنُ عَدِيٍّ حَيًّا ثُمَّ كَلَّمَنِي فِي هَؤُلاَءِ النَّتْنَى لَتَرَكْتُهُمْ لَهُ ‏”‏‏.‏ وَقَالَ اللَّيْثُ عَنْ يَحْيَى، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَقَعَتِ الْفِتْنَةُ الأُولَى ـ يَعْنِي مَقْتَلَ عُثْمَانَ ـ فَلَمْ تُبْقِ مِنْ أَصْحَابِ بَدْرٍ أَحَدًا، ثُمَّ وَقَعَتِ الْفِتْنَةُ الثَّانِيَةُ ـ يَعْنِي الْحَرَّةَ ـ فَلَمْ تُبْقِ مِنْ أَصْحَابِ الْحُدَيْبِيَةِ أَحَدًا ثُمَّ وَقَعَتِ الثَّالِثَةُ فَلَمْ تَرْتَفِعْ وَلِلنَّاسِ طَبَاخٌ‏.‏

 

Istim senedom je prenoseno od Zuhrija, a on od Muhammed b. Džubejr b. Mut’ima, ovaj od svoga oca, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, u pogledu zarobljenika sa Bedra, rekao: “Da je sada Mut’im b. Adijj živ, pa da mi se obrati u pogledu ovih smrdljivaca, ja bih mu ih ostavio.” Lejs prenosi od Jahjaa, a on od Seid b. Musejjeba: Prva buna (fitnet), to jest ubojstvo Osmana, desila se i nije ostavila u životu ni jednog od učesnika Bedra. Zatim se dogodila druga buna, to jest El-Harra i nije ostavila u životu nikog od učesnika Hudejbijje, a potom je došlo do treće pobune, i prije nego što je okončana ljudi su se već bili osnažili.”


 

حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ النُّمَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ، قَالَ سَمِعْتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ، وَعُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ حَدِيثِ، عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كُلٌّ ـ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنَ الْحَدِيثِ ـ قَالَتْ فَأَقْبَلْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ فَعَثَرَتْ أُمُّ مِسْطَحٍ فِي مِرْطِهَا فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ‏.‏ فَقُلْتُ بِئْسَ مَا قُلْتِ، تَسُبِّينَ رَجُلاً شَهِدَ بَدْرًا فَذَكَرَ حَدِيثَ الإِفْكِ‏.‏

 

Kazivao nam je Hadždžadž b. Minhal, njemu Abdullah b. Omer en-Numejri, a ovom Junus b. Jezid, rekavši da je čuo Zuhrija kako izjavljuje da je čuo Urve b. Zubejra, Seid b. Musejjeba, Alkama b. Vekkasa i Ubejdullah b. Abdullah kako prenose slučaj Aiše, radijallahu anhu, supruge Vjerovjesnikove, sallallahu alejhi ve sellem, tako što mu je svako od njih prenio dio tog hadisa. Ona je rekla: “Potom smo krenule ja i Mistahova majka, te je ona posrnula zakačivši svoj ogrtač, i rekla: ‘‘Neka propadne Mistah!” Ružno je to što si rekla, rekoh ja, grdiš čovjeka koji je učestvovao na Bedru” – i on spomenu slučaj potvore.


 

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُلَيْحِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ هَذِهِ مَغَازِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يُلْقِيهِمْ ‏”‏ هَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَكُمْ رَبُّكُمْ حَقًّا ‏”‏‏.‏ قَالَ مُوسَى قَالَ نَافِعٌ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ قَالَ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ تُنَادِي نَاسًا أَمْوَاتًا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ مَا أَنْتُمْ بِأَسْمَعَ لِمَا قُلْتُ مِنْهُمْ ‏”‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ فَجَمِيعُ مَنْ شَهِدَ بَدْرًا مِنْ قُرَيْشٍ مِمَّنْ ضُرِبَ لَهُ بِسَهْمِهِ أَحَدٌ وَثَمَانُونَ رَجُلاً، وَكَانَ عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ يَقُولُ قَالَ الزُّبَيْرُ قُسِمَتْ سُهْمَانُهُمْ فَكَانُوا مِائَةً، وَاللَّهُ أَعْلَمُ‏.‏

 

Kazivao nam je Ibrahim b. Munzir, a njemu Muhammed b. Fulejh b. Sulejman prenoseći od Musa b. Ukbea da je Ibn Šihab rekao: Ovo su vojni pohodi Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem,” i on spomenu hadis u kom se kaže: Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ih je dozivao i rekao: “Da li ste našli da je istinito ono čime je Gospodar vaš vama prijetio!” Musa kaže da je Nafi’ izjavio kako je Abdullah (b. Omer) rekao: Neki ashabi su rekli: “Allahov Poslaniče, ti dozivaš mrtve ljude”, a Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je tada rekao: “Ni vi ne čujete bolje od njih ono što govorim.” Ebu Abdullah (Buharija) kaže: “Ukupan broj Kurejšija koji su učestvovali na Bedru i uključeni u dodjelu ratnog plijena je osamdeset i jedan.” Urve b. Zubejr je običavao reći: “Zubejr je rekao: Njihovi udjeli u ratnom plijenu su podijeljeni i bilo ih je stotinu, a Allah najbolje zna.”


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ ضُرِبَتْ يَوْمَ بَدْرٍ لِلْمُهَاجِرِينَ بِمِائَةِ سَهْمٍ‏.‏

 

Kazivao mi je Ibrahim b. Musa, njemu je saopćio Hišam prenoseći od Ma’mera, on od Hišam b. Urvea, ovaj od svoga oca, a on od Zubejra da je rekao: ‘‘Na dan Bedra muhadžirima je dodijeljeno stotinu dijelova.”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ حَارَبَتِ النَّضِيرُ وَقُرَيْظَةُ، فَأَجْلَى بَنِي النَّضِيرِ، وَأَقَرَّ قُرَيْظَةَ وَمَنَّ عَلَيْهِمْ، حَتَّى حَارَبَتْ قُرَيْظَةُ فَقَتَلَ رِجَالَهُمْ وَقَسَمَ نِسَاءَهُمْ وَأَوْلاَدَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ إِلاَّ بَعْضَهُمْ لَحِقُوا بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَآمَنَهُمْ وَأَسْلَمُوا، وَأَجْلَى يَهُودَ الْمَدِينَةِ كُلَّهُمْ بَنِي قَيْنُقَاعَ وَهُمْ رَهْطُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ وَيَهُودَ بَنِي حَارِثَةَ، وَكُلَّ يَهُودِ الْمَدِينَةِ‏.‏

 

Kazivao nam je Ishak b. Nasr, njemu je kazivao Abdurrezzak, a ovom saopćio Ibn Džurejdž, prenoseći od Musa b. Ukbea, on od Nafi’, a ovaj od Ibn Umera, radijallahu anhuma, da je rekao: Plemena En-Nadir i Kurejza su se upustila u rat, pa je (Poslanik) iselio pleme Benu Nadir, a ostavio pleme Kurejza oprostivši im, sve dok pleme Kurejza nije ponovo zaratilo, pa je on (naredio) da budu poubijani njihovi muškarci, a žene im i djecu i imetke podijelio muslimanima, izuzev nekih od njih koji su prišli Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, pa im je on dao sigurnost i oni su prihvatili islam. On je iselio sve medinske jevreje: Benu Kajnuka, a oni su saplemenici Abdullah b. Selama, Jevreje Benu Harise i sve medinske Jevreje.”


 

حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُدْرِكٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ سُورَةُ الْحَشْرِ‏.‏ قَالَ قُلْ سُورَةُ النَّضِيرِ‏.‏ تَابَعَهُ هُشَيْمٌ عَنْ أَبِي بِشْرٍ‏.‏

 

Kazivao mi je Hasan b. Mudrik, njemu je kazivao Jahja b. Hammad, a ovom saopćio Ebu Avane, prenoseći od Ebu Bišra a on od Seid b. Džubejra, da je rekao: Rekao sam Ibni Abbasu: “Sura Hašr”, a on reče: Reci: Sura Nadir.” Hušejm slijedi (Ebu Avanu) prenoseći ovaj hadis od Ebu Bišra.


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ أَبِيهِ، سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه قَالَ كَانَ الرَّجُلُ يَجْعَلُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم النَّخَلاَتِ حَتَّى افْتَتَحَ قُرَيْظَةَ وَالنَّضِيرَ، فَكَانَ بَعْدَ ذَلِكَ يَرُدُّ عَلَيْهِمْ‏.‏

 

Kazivao nam je Abdullah b. Ebul-Esved, njemu Mu’temir prenoseći od svoga oca (Sulejman et-Tejmija) koji je izjavio da je čuo Enes b. Malika, radijallahu anhu, kako kaže: Ljudi su ustupali palmovike Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, dok nisu pokorena plemena Kurejza i Nadir, nakon čega im je on to vraćao.”


 

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ حَرَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَخْلَ بَنِي النَّضِيرِ وَقَطَعَ وَهْىَ الْبُوَيْرَةُ فَنَزَلَتْ ‏{‏مَا قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَائِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ اللَّهِ‏}‏

 

Kazivao nam je Adem, njemu Lejs prenoseći od Nafi’a, a on od Ibn Omera, radijallahu anhu, da je rekao: Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je popalio i posjekao palme Benu Nadira (u mjestu) Buvejra, pa je objavljeno: “To što ste neke palme posjekli ili ih da uspravno stoje ostavili – Allahovom voljom ste učinili.”


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا حَبَّانُ، أَخْبَرَنَا جُوَيْرِيَةُ بْنُ أَسْمَاءَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَرَّقَ نَخْلَ بَنِي النَّضِيرِ قَالَ وَلَهَا يَقُولُ حَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ وَهَانَ عَلَى سَرَاةِ بَنِي لُؤَىٍّ حَرِيقٌ بِالْبُوَيْرَةِ مُسْتَطِيرُ قَالَ فَأَجَابَهُ أَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ أَدَامَ اللَّهُ ذَلِكَ مِنْ صَنِيعٍ وَحَرَّقَ فِي نَوَاحِيهَا السَّعِيرُ سَتَعْلَمُ أَيُّنَا مِنْهَا بِنُزْهٍ وَتَعْلَمُ أَىَّ أَرْضَيْنَا تَضِيرُ

 

Kazivao mi je Ishak, njemu je saopćio Habban, a ovom Džuvejrije bint Esma, prenoseći od Nafi’a a on od Ibn Omera, radijallahu anhuma, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, popalio palmovik Benu Nadira, pa je tim povodom Hassan b. Sabit izrekao stih: Nevažan je za prvake Beni Luejja plameni požar u Buvejriji. Njemu je odgovorio Ebu Sufjan b. Haris: Neka Allah učini trajnim to djelo I u njenom susjedstvu nek se zapali plamen. Saznat ćeš koji je od nas udaljeniji od njega i znat ćeš čijoj zemlji će to nauditi.


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيُّ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ دَعَاهُ إِذْ جَاءَهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ، وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ يَسْتَأْذِنُونَ فَقَالَ نَعَمْ، فَأَدْخِلْهُمْ‏.‏ فَلَبِثَ قَلِيلاً، ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ يَسْتَأْذِنَانِ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَلَمَّا دَخَلاَ قَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا، وَهُمَا يَخْتَصِمَانِ فِي الَّذِي أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَنِي النَّضِيرِ، فَاسْتَبَّ عَلِيٌّ وَعَبَّاسٌ، فَقَالَ الرَّهْطُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ اتَّئِدُوا، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏”‏‏.‏ يُرِيدُ بِذَلِكَ نَفْسَهُ‏.‏ قَالُوا قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ قَالَ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ فَقَالَ جَلَّ ذِكْرُهُ ‏{‏وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏قَدِيرٌ‏}‏ فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ، وَلاَ اسْتَأْثَرَهَا عَلَيْكُمْ، لَقَدْ أَعْطَاكُمُوهَا وَقَسَمَهَا فِيكُمْ، حَتَّى بَقِيَ هَذَا الْمَالُ مِنْهَا، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيَاتَهُ، ثُمَّ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فَأَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَبَضَهُ أَبُو بَكْرٍ، فَعَمِلَ فِيهِ بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنْتُمْ حِينَئِذٍ‏.‏ فَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ وَقَالَ تَذْكُرَانِ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ عَمِلَ فِيهِ كَمَا تَقُولاَنِ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ فِيهِ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ‏.‏ فَقَبَضْتُهُ سَنَتَيْنِ مِنْ إِمَارَتِي أَعْمَلُ فِيهِ بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي فِيهِ صَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي كِلاَكُمَا وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ وَأَمْرُكُمَا جَمِيعٌ، فَجِئْتَنِي ـ يَعْنِي عَبَّاسًا ـ فَقُلْتُ لَكُمَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏”‏‏.‏ فَلَمَّا بَدَا لِي أَنْ أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهِ بِمَا عَمِلَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، وَمَا عَمِلْتُ فِيهِ مُذْ وَلِيتُ، وَإِلاَّ فَلاَ تُكَلِّمَانِي، فَقُلْتُمَا ادْفَعْهُ إِلَيْنَا بِذَلِكَ‏.‏ فَدَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا، أَفَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ لاَ أَقْضِي فِيهِ بِقَضَاءٍ غَيْرِ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهُ، فَادْفَعَا إِلَىَّ فَأَنَا أَكْفِيكُمَاهُ‏.‏ قَالَ فَحَدَّثْتُ هَذَا الْحَدِيثَ، عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ فَقَالَ صَدَقَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ، أَنَا سَمِعْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ أَرْسَلَ أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عُثْمَانَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ يَسْأَلْنَهُ ثُمُنَهُنَّ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم، فَكُنْتُ أَنَا أَرُدُّهُنَّ، فَقُلْتُ لَهُنَّ أَلاَ تَتَّقِينَ اللَّهَ، أَلَمْ تَعْلَمْنَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏”‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ـ يُرِيدُ بِذَلِكَ نَفْسَهُ ـ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ ‏”‏‏.‏ فَانْتَهَى أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى مَا أَخْبَرَتْهُنَّ‏.‏ قَالَ فَكَانَتْ هَذِهِ الصَّدَقَةُ بِيَدِ عَلِيٍّ، مَنَعَهَا عَلِيٌّ عَبَّاسًا فَغَلَبَهُ عَلَيْهَا، ثُمَّ كَانَ بِيَدِ حَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ، ثُمَّ بِيَدِ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ، ثُمَّ بِيَدِ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ وَحَسَنِ بْنِ حَسَنٍ، كِلاَهُمَا كَانَا يَتَدَاوَلاَنِهَا، ثُمَّ بِيَدِ زَيْدِ بْنِ حَسَنٍ، وَهْىَ صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَقًّا‏.‏

 

Kazivao nam je Ebul-Jeman, njemu je saopćio Šuajb prenoseći od Zuhrija koji je izjavio da mu je saopćio Malik b. Evs b. Hadesan en-Nasri da ga je Omer b. Hattab, radijallahu anhu, pozvao kada mu je došao njegov vratar Jefra i rekao: Želiš li primiti Osmana, Abdur-Rahman b. Avfa, Zubejra i Sa’da jer oni traže dozvolu da uđu?” “Da, uvedi ih” reče on. Ovaj se potom zadrža neko vrijeme, a zatim dođe i reče: “Hoćeš li primiti Abbasa i Aliju, i oni traže dozvolu za ulazak?” “Da”, odgovorio je on, i kad njih dvojica uđoše, Abbaas reče: “Vladaru pravovjernih, presudi između mene i ovoga.” Njih dvojica su se inače sporili u vezi s nečim što je Allah, kao plijen, dao Svome Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, iz plijena Benu Nadir. Alija i Abbas se opet sporječkaše, pa ona skupina reče: “Vladaru pravovjernih, presudi između njih dvojice i rastereti jednog od njih.” „Polahko” reče Omer, “zaklinjem vas Allahom, čijom dozvolom opstoje i nebo i Zemlja, da li znate da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Mi (poslanici) se ne nasljeđujemo. Ono što ostavimo je sadaka.” Ovim je on mislio na sebe. “Rekao je to”, rekoše oni, a Omer se okrenu Abbasu i Aliji i reče: Zaklinjem vas Allahom, da li vas dvojica znate da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, to rekao?” „Rekao je”, potvrdiše njih dvojica. „Ja ću vam, zaista, ispričati taj slučaj”, reče on, pa nastavi: Uzvišeni Allah je posebno darovao Svoga Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, iz ovog plijena, dijelom koji nije dao nikom drugom osim njemu. Uzvišeni Allah je rekao: Ono što je Allah od njih, kao plijen, dao Svome Poslaniku a vi niste kasom tjerali ni konje ni kamile radi toga… do riječi: … “Svemoćan.” To je pripadalo Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, posebno, tako mi Allaha, nije on to, mimo vas, uzeo samo za sebe, niti ga je prigrabio bez vas. On je to vama dao i razdijelio, sve dok od toga nije ostao ovaj imetak. Iz ovog imetka je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, izdvajao opskrbu za svoju porodicu za godinu dana, a ono što bi ostajalo, određivao bi za opće potrebe, za šta se i daje imetak koji je u ime Allaha. Tako je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, postupao u toku života. Zatim je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, umro, pa je Ebu Bekr rekao: “Ja sam nasljednik Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem,” i uzeo je taj imetak, te postupao s njim onako kako je i Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, s njim postupao.” Potom se Omer okrenu Aliji i Abbasu i reče: “Vi se sjećate toga s Ebu Bekrom, to što govorite i vas dvojica, a i Allah zna da je on u tome bio iskren, čestit i razborit i da je slijedio istinu. Zatim je Allah uzeo k sebi (dušu) Ebu Bekra, pa sam ja rekao: “Ja sam nasljednik Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, i Ebu Bekra” te sam uzeo taj imetak (i držao ga) dvije godine tokom svoje vladavine postupajući s njim onako kako su postupali Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, i Ebu Bekr. Allah zna da sam u tome bio iskren, čestit i razborit i da sam slijedio istinu. A onda ste došli vas dvojica. Riječ vam je bila jedinstvena, a i slučaj isti. Ti si mi došao, mišljaše na Abbasa, pa sam vam rekao da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, izjavio: “Mi (poslanici) se ne nasljeđujemo. Ono što ostavimo je sadaka.” Kad sam odlučio da ga vama dvojici predam, rekao sam: “Ako želite, predat ću ga vama dvojici, pod uvjetom da Allahu date obećanje i obavezu da ćete postupati s njim onako kako su s njim postupali Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, i Ebu Bekr, i kao što sam ja s njim postupao otkako sam ga preuzeo, a ako ne, onda mi ne govorite (o tome). „Daj ga nama na taj način”, rekli ste vas dvojica, i ja sam ga predao vama dvojici. Pa zar vi tražite od mene drukčiju presudu? Tako mi Allaha, s čijom dozvolom opstoje i nebo i Zemlja, neću u pogledu toga presuditi drukčije makar do Sudnjeg dana. Ako se ne možete brinuti o njemu, predajte ga meni. Ja se mogu, umjesto vas, brinuti za njega.” Kaže (Zuhri): “Ispričao sam ovaj hadis Urveu b. Zubejru, pa je on rekao: “Istinu je kazao Malik b. Evs. Ja sam čuo Aišu, radijallahu anhu, suprugu Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kako kaže: Supruge Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, su poslale Osmana Ebu Bekru da traže od njega njihovu osminu od onog što je Allah, kao plijen, darovao svome poslaniku sallallahu alejhi ve sellem,. Ja sam ih odvraćala i govorila im: “Zar se ne bojite Allaha! Zar ne znate da je Vjerovjesnik sallallahu alejhi ve sellem, govorio: “Mi (poslanici) se ne nasljeđujemo. Ono što ostavimo je sadaka.” Ovim je on mislio na sebe. Porodica Muhammedova, sallallahu alejhi ve sellem, se hrani ovim imetkom. Supruge Vjerovjesnikove, sallallahu alejhi ve sellem, su postupile onako kako sam im rekla, a ovaj je imetak, nastavlja ona, bio u Alijinoj ruci. Alija ga je uskratio Abbasu i nije mu ga dao. Zatim je prešao u ruke Hasan b. Alije, a onda u ruke Husejn b. Alije, potom u ruke Alije b. Husejna i Hasan b. Hasana tako što su ga obojica preuzimali, a zatim u ruke Zejd b. Hasana. To je, uistinu, sadaka Allahova Poslanika,sallallahu alejhi ve sellem.”


 

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ وَالْعَبَّاسَ أَتَيَا أَبَا بَكْرٍ يَلْتَمِسَانِ مِيرَاثَهُمَا، أَرْضَهُ مِنْ فَدَكٍ، وَسَهْمَهُ مِنْ خَيْبَرَ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ “‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ، إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ فِي هَذَا الْمَالِ ‏”‏‏.‏ وَاللَّهِ لَقَرَابَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ أَصِلَ مِنْ قَرَابَتِي‏.‏

 

Kazivao nam je Ibrahim b. Musa, njemu je saopćio Hišam, a ovom Ma’mer, prenoseći od Zuhrija, on od Urvea, a ovaj od Aiše, radijallahu anha, da su Fatima, nek je mir s njom, i Abbas došli Ebu Bekru da traže svoje nasljedstvo: svoju zemlju u Fedeku i svoj udio iz Hajbera. Ebu Bekr je tada rekao: “Čuo sam Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kako kaže: “Mi (poslanici) se ne nasljeđujemo. Ono što ostavimo je sadaka.” Porodica Muhammedova se samo hrani iz ovog imetka. Tako mi Allaha, draže mi je da gajim rodbinske veze s rođacima Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, nego sa svojim rođacima.”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ مَنْ لِكَعْبِ بْنِ الأَشْرَفِ فَإِنَّهُ قَدْ آذَى اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏”‏‏.‏ فَقَامَ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتُحِبُّ أَنْ أَقْتُلَهُ قَالَ ‏”‏ نَعَمْ ‏”‏‏.‏ قَالَ فَأْذَنْ لِي أَنْ أَقُولَ شَيْئًا‏.‏ قَالَ ‏”‏ قُلْ ‏”‏‏.‏ فَأَتَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ فَقَالَ إِنَّ هَذَا الرَّجُلَ قَدْ سَأَلَنَا صَدَقَةً، وَإِنَّهُ قَدْ عَنَّانَا، وَإِنِّي قَدْ أَتَيْتُكَ أَسْتَسْلِفُكَ‏.‏ قَالَ وَأَيْضًا وَاللَّهِ لَتَمَلُّنَّهُ قَالَ إِنَّا قَدِ اتَّبَعْنَاهُ فَلاَ نُحِبُّ أَنْ نَدَعَهُ حَتَّى نَنْظُرَ إِلَى أَىِّ شَىْءٍ يَصِيرُ شَأْنُهُ، وَقَدْ أَرَدْنَا أَنْ تُسْلِفَنَا وَسْقًا، أَوْ وَسْقَيْنِ ـ وَحَدَّثَنَا عَمْرٌو غَيْرَ مَرَّةٍ، فَلَمْ يَذْكُرْ وَسْقًا أَوْ وَسْقَيْنِ أَوْ فَقُلْتُ لَهُ فِيهِ وَسْقًا أَوْ وَسْقَيْنِ فَقَالَ أُرَى فِيهِ وَسْقًا أَوْ وَسْقَيْنِ ـ فَقَالَ نَعَمِ ارْهَنُونِي‏.‏ قَالُوا أَىَّ شَىْءٍ تُرِيدُ قَالَ فَارْهَنُونِي نِسَاءَكُمْ‏.‏ قَالُوا كَيْفَ نَرْهَنُكَ نِسَاءَنَا وَأَنْتَ أَجْمَلُ الْعَرَبِ قَالَ فَارْهَنُونِي أَبْنَاءَكُمْ‏.‏ قَالُوا كَيْفَ نَرْهَنُكَ أَبْنَاءَنَا فَيُسَبُّ أَحَدُهُمْ، فَيُقَالُ رُهِنَ بِوَسْقٍ أَوْ وَسْقَيْنِ‏.‏ هَذَا عَارٌ عَلَيْنَا، وَلَكِنَّا نَرْهَنُكَ اللأْمَةَ ـ قَالَ سُفْيَانُ يَعْنِي السِّلاَحَ ـ فَوَاعَدَهُ أَنْ يَأْتِيَهُ، فَجَاءَهُ لَيْلاً وَمَعَهُ أَبُو نَائِلَةَ وَهْوَ أَخُو كَعْبٍ مِنَ الرَّضَاعَةِ، فَدَعَاهُمْ إِلَى الْحِصْنِ، فَنَزَلَ إِلَيْهِمْ فَقَالَتْ لَهُ امْرَأَتُهُ أَيْنَ تَخْرُجُ هَذِهِ السَّاعَةَ فَقَالَ إِنَّمَا هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ، وَأَخِي أَبُو نَائِلَةَ ـ وَقَالَ غَيْرُ عَمْرٍو قَالَتْ أَسْمَعُ صَوْتًا كَأَنَّهُ يَقْطُرُ مِنْهُ الدَّمُ‏.‏ قَالَ إِنَّمَا هُوَ أَخِي مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ وَرَضِيعِي أَبُو نَائِلَةَ ـ إِنَّ الْكَرِيمَ لَوْ دُعِيَ إِلَى طَعْنَةٍ بِلَيْلٍ لأَجَابَ قَالَ وَيُدْخِلُ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ مَعَهُ رَجُلَيْنِ ـ قِيلَ لِسُفْيَانَ سَمَّاهُمْ عَمْرٌو قَالَ سَمَّى بَعْضَهُمْ قَالَ عَمْرٌو جَاءَ مَعَهُ بِرَجُلَيْنِ وَقَالَ غَيْرُ عَمْرٍو أَبُو عَبْسِ بْنُ جَبْرٍ، وَالْحَارِثُ بْنُ أَوْسٍ وَعَبَّادُ بْنُ بِشْرٍ قَالَ عَمْرٌو وَجَاءَ مَعَهُ بِرَجُلَيْنِ ـ فَقَالَ إِذَا مَا جَاءَ فَإِنِّي قَائِلٌ بِشَعَرِهِ فَأَشَمُّهُ، فَإِذَا رَأَيْتُمُونِي اسْتَمْكَنْتُ مِنْ رَأْسِهِ فَدُونَكُمْ فَاضْرِبُوهُ‏.‏ وَقَالَ مَرَّةً ثُمَّ أُشِمُّكُمْ‏.‏ فَنَزَلَ إِلَيْهِمْ مُتَوَشِّحًا وَهْوَ يَنْفَحُ مِنْهُ رِيحُ الطِّيبِ، فَقَالَ مَا رَأَيْتُ كَالْيَوْمِ رِيحًا ـ أَىْ أَطْيَبَ ـ وَقَالَ غَيْرُ عَمْرٍو قَالَ عِنْدِي أَعْطَرُ نِسَاءِ الْعَرَبِ وَأَكْمَلُ الْعَرَبِ قَالَ عَمْرٌو فَقَالَ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ أَشَمَّ رَأْسَكَ قَالَ نَعَمْ، فَشَمَّهُ، ثُمَّ أَشَمَّ أَصْحَابَهُ ثُمَّ قَالَ أَتَأْذَنُ لِي قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَلَمَّا اسْتَمْكَنَ مِنْهُ قَالَ دُونَكُمْ‏.‏ فَقَتَلُوهُ ثُمَّ أَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرُوهُ‏.‏

 

Kazivao nam je Alija b. Abdullah, a njemu Sufjan, rekavši da je Amr čuo od Džabir b. Abdullaha, radijallahu anhuma, kako kaže da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: „Ko je za (ubistvo) Ka’b b. Ešrefa, jer on vrijeđa Allaha i Njegova Poslanika?” Ustao je Muhammed b. Mesleme i rekao: Allahov Poslaniče, hoćeš li da ga ja ubijem.” „Da”, odgovorio je Poslanik, a ovaj je rekao: „Pa dozvoli mi da ti nešto kažem.” „Reci”, reče Poslanik. I Muhammed b. Mesleme dođe Ka’bu i reče: Ovaj čovjek od nas traži zekat i već nas je opteretio (obavezama), pa smo došli da tražimo pozajmicu od tebe, a Boga mi, – rekao je – već nam je previše dosadio. Mi ga slijedimo i nećemo da ga napustimo dok ne vidimo šta će biti s njim. Htjeli bismo pozajmiti jedan ili dva tovara” (datula). Amr nam je više puta ovo kazivao (kaže Alija. b. Medini) ali nije spomenuo riječ “jedan ili dva tovara”, pa sam mu rekao: „Tu su (spomenuta) jedan ili dva tovara”, te je on rekao: „Mislim da su (spomenuta) jedan ili dva tovara.” Tada je Ka’b rekao: “Dajte mi nešto kao zalog (za datule koje tražite).” „Šta želiš (kao zalog)” upitaše oni. „Dajte mi, kao zalog, vaše žene”, rekao je on. Kako ćemo ti dati u zalog naše žene kad si ti najljepši Arap”, primijetiše oni, a on onda reče: „Onda mi dajte u zalog vaše sinove.” Kako bismo ti dali u zalog naše sinove, rekoše oni, kad bi se moglo desiti da neko od njih bude grđen i da mu se kaže “ovaj je bio založen za tovar il dva tovara datula”, a to bi za nas bila sramota, nego ćemo ti dati u zalog pancir”, Sufjan kaže da je el-lame oružje. Dogovorili su se da mu ponovo dođe, te mu je došao noću, a s njim je bio i Ebu Naile, Ka’bov brat po mlijeku. Ka’b ih pozva u tvrđavu i pođe im u susret. „Gdje izlaziš u ovo doba”, reče mu njegova supruga. To su Muhammed b. Mesleme i moj brat Ebu Naile”, reče on. Neki prenosioci, osim Amra, kažu da je ona tada rekla: „Čujem neki glas iz kojeg kao da krv kaplje.” To je samo moj brat (tj. sestrić) Muhammed b. Mesleme, reče on, i moj brat po mlijeku Ebu Naile. Plemenit čovjek, kada bi u toku noći bio pozvan na napad, odazvao bi se. Muhammed b. Mesleme je uveo dva čovjeka. “Je li ih imenovao Amr”, upitan je Sufjan. “Spomenuo je imena nekog od njih”, odgovorio je. Amr je rekao: “S njim su došla dvojica ljudi”, a neki, ne i Amr, su rekli: “Ebu Abs b. Džebr, Haris b. Evs i Abbad b. Bišr.” Amr dalje kaže: “Došao je s dvojicom ljudi i rekao: Kad on dođe ja ću se nagnuti prema njegovoj kosi i pomirisati je, a kad vi vidite da sam se ja domogao njegove glave, onda ga držite i udrite.” Jedan put je rekao: “Omogućim vam da ga pomirišete.” I on dođe ogrnut, a miris se širio od njega. Nikada nisam osjetio miris kao danas, to jest bolji”, rekao je on tada. Neki, mimo Amra, su prenijeli da je on rekao: “Uz mene je najmirišljivija i najsavršenija Arapkinja.” Amr dalje prenosi da je (Muhammed b. Mesleme) rekao: “Hoćeš li mi dozvoliti da pomirišem tvoju kosu?” „Da” odgovorio je Ka’b, a ovaj ju je pomirisao i omogućio svojim drugovima da je pomirišu, a zatim rekao: Hoćeš li mi (još jednom) dozvoliti?” „Da”, rekao je on, i kad ga se (Muhammed b. Mesleme) domogao, reče: “Držite ga”! i oni ga ubiše. Potom su došli Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i izvijestili ga.


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَهْطًا إِلَى أَبِي رَافِعٍ فَدَخَلَ عَلَيْهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَتِيكٍ بَيْتَهُ لَيْلاً وَهْوَ نَائِمٌ فَقَتَلَهُ‏.‏

 

Kazivao mi je Ishak b. Nasr, njemu je kazivao Jahja b. Adem, a ovom Ibn Ebi Zaide, prenoseći od svoga oca, ovaj od Ebu Ishaka, a on od el-Bera’a b. Aziba, radijallahu anhu, da je rekao: Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je poslao do Ebu Rafi’a jednu grupu, pa je Abdullah b. Atik noću ušao u njegovu kuću, dok je on spavao, i ubio ga.”


 

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَبِي رَافِعٍ الْيَهُودِيِّ رِجَالاً مِنَ الأَنْصَارِ، فَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَتِيكٍ، وَكَانَ أَبُو رَافِعٍ يُؤْذِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَيُعِينُ عَلَيْهِ، وَكَانَ فِي حِصْنٍ لَهُ بِأَرْضِ الْحِجَازِ، فَلَمَّا دَنَوْا مِنْهُ، وَقَدْ غَرَبَتِ الشَّمْسُ، وَرَاحَ النَّاسُ بِسَرْحِهِمْ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لأَصْحَابِهِ اجْلِسُوا مَكَانَكُمْ، فَإِنِّي مُنْطَلِقٌ، وَمُتَلَطِّفٌ لِلْبَوَّابِ، لَعَلِّي أَنْ أَدْخُلَ‏.‏ فَأَقْبَلَ حَتَّى دَنَا مِنَ الْبَابِ ثُمَّ تَقَنَّعَ بِثَوْبِهِ كَأَنَّهُ يَقْضِي حَاجَةً، وَقَدْ دَخَلَ النَّاسُ، فَهَتَفَ بِهِ الْبَوَّابُ يَا عَبْدَ اللَّهِ إِنْ كُنْتَ تُرِيدُ أَنْ تَدْخُلَ فَادْخُلْ، فَإِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُغْلِقَ الْبَابَ‏.‏ فَدَخَلْتُ فَكَمَنْتُ، فَلَمَّا دَخَلَ النَّاسُ أَغْلَقَ الْبَابَ، ثُمَّ عَلَّقَ الأَغَالِيقَ عَلَى وَتَدٍ قَالَ فَقُمْتُ إِلَى الأَقَالِيدِ، فَأَخَذْتُهَا فَفَتَحْتُ الْبَابَ، وَكَانَ أَبُو رَافِعٍ يُسْمَرُ عِنْدَهُ، وَكَانَ فِي عَلاَلِيَّ لَهُ، فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْهُ أَهْلُ سَمَرِهِ صَعِدْتُ إِلَيْهِ، فَجَعَلْتُ كُلَّمَا فَتَحْتُ بَابًا أَغْلَقْتُ عَلَىَّ مِنْ دَاخِلٍ، قُلْتُ إِنِ الْقَوْمُ نَذِرُوا بِي لَمْ يَخْلُصُوا إِلَىَّ حَتَّى أَقْتُلَهُ‏.‏ فَانْتَهَيْتُ إِلَيْهِ، فَإِذَا هُوَ فِي بَيْتٍ مُظْلِمٍ وَسْطَ عِيَالِهِ، لاَ أَدْرِي أَيْنَ هُوَ مِنَ الْبَيْتِ فَقُلْتُ يَا أَبَا رَافِعٍ‏.‏ قَالَ مَنْ هَذَا فَأَهْوَيْتُ نَحْوَ الصَّوْتِ، فَأَضْرِبُهُ ضَرْبَةً بِالسَّيْفِ، وَأَنَا دَهِشٌ فَمَا أَغْنَيْتُ شَيْئًا، وَصَاحَ فَخَرَجْتُ مِنَ الْبَيْتِ، فَأَمْكُثُ غَيْرَ بَعِيدٍ ثُمَّ دَخَلْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ مَا هَذَا الصَّوْتُ يَا أَبَا رَافِعٍ‏.‏ فَقَالَ لأُمِّكَ الْوَيْلُ، إِنَّ رَجُلاً فِي الْبَيْتِ ضَرَبَنِي قَبْلُ بِالسَّيْفِ، قَالَ فَأَضْرِبُهُ ضَرْبَةً أَثْخَنَتْهُ وَلَمْ أَقْتُلْهُ، ثُمَّ وَضَعْتُ ظُبَةَ السَّيْفِ فِي بَطْنِهِ حَتَّى أَخَذَ فِي ظَهْرِهِ، فَعَرَفْتُ أَنِّي قَتَلْتُهُ، فَجَعَلْتُ أَفْتَحُ الأَبْوَابَ بَابًا بَابًا حَتَّى انْتَهَيْتُ إِلَى دَرَجَةٍ لَهُ، فَوَضَعْتُ رِجْلِي وَأَنَا أُرَى أَنِّي قَدِ انْتَهَيْتُ إِلَى الأَرْضِ فَوَقَعْتُ فِي لَيْلَةٍ مُقْمِرَةٍ، فَانْكَسَرَتْ سَاقِي، فَعَصَبْتُهَا بِعِمَامَةٍ، ثُمَّ انْطَلَقْتُ حَتَّى جَلَسْتُ عَلَى الْبَابِ فَقُلْتُ لاَ أَخْرُجُ اللَّيْلَةَ حَتَّى أَعْلَمَ أَقَتَلْتُهُ فَلَمَّا صَاحَ الدِّيكُ قَامَ النَّاعِي عَلَى السُّورِ فَقَالَ أَنْعَى أَبَا رَافِعٍ تَاجِرَ أَهْلِ الْحِجَازِ‏.‏ فَانْطَلَقْتُ إِلَى أَصْحَابِي فَقُلْتُ النَّجَاءَ، فَقَدْ قَتَلَ اللَّهُ أَبَا رَافِعٍ‏.‏ فَانْتَهَيْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَحَدَّثْتُهُ فَقَالَ ‏ “‏ ابْسُطْ رِجْلَكَ ‏”‏‏.‏ فَبَسَطْتُ رِجْلِي، فَمَسَحَهَا، فَكَأَنَّهَا لَمْ أَشْتَكِهَا قَطُّ‏.‏

 

Kazivao nam je Jusuf b. Musa, a njemu Ubejdullah b. Musa, prenoseći od Israila, on od Ebu Ishaka, a ovaj od El-Bera’a b. Aziba da je rekao: Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je poslao do Jevreja Ebu Rafi’a grupu ensarija i postavio im za zapovjednika Abdullah b. Atika. Ebu Rafi’ je uznemiravao Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, i potpomagao druge protiv njega. Boravio je u jednoj svojoj tvrđavi u Hidžazu. Kad su joj se približili, sunce je već bilo zašlo i ljudi su se bili vratili sa svojom stokom, te je Abdullah rekao svojim drugovima: “Ostanite na svojim mjestima, a ja ću otići i pokušati pridobiti vratara ne bih li ušao.” Potom je otišao i približio se vratima, a onda se prekrio odjećom kao da obavlja nuždu. Ljudi su već bili unišli i stražar ga je pozvao: O Božiji robe! Ako namjeravaš ulaziti, onda uđi jer ja hoću da zatvorim vrata”. Ja sam ušao i sakrio se, i pošto su svi ljudi ušli, on je zatvorio vrata i objesio ključeve na klin. Potom sam ja prišao ključevima, uzeo ih i otvorio vrata. Kod Ebu Rafi’a se sijelilo (te noći) u njegovoj sobi, pa pošto su se razišli učesnici sijela, popeo sam se do njega tako što sam, koja god vrata otvorim, zatvarao ih za sobom iznutra. Pomislio sam: ako me ljudi primijete, neće me stići prije nego ga ubijem. Došao sam do njega, a on bio u mračnoj kući među svojom čeljadi, tako da nisam znao u kojem dijelu kuće se on nalazi, pa sam zovnuo: “O Ebu Rafi’a’”! „Ko je ovo”, upitao je on, a ja sam se obrušio u pravcu glasa i jedanput ga udario sabljom. Bio sam zbunjen i nisam ništa uradio (nisam ga ubio). On je kriknuo a ja sam izašao iz prostorije i zadržao se malo, a zatim sam ponovo ušao i rekao: „Kakav je ovo glas, o Ebu Rafi’a?” Teško tvojoj majci, reče on, u kući se nalazi neki čovjek, i maločas me udario sabljom.” Tada sam ga još jedanput udario i teško ga ranio, ali ga nisam ubio. Onda sam stavio oštricu sablje na njegov stomak i ona je izašla na leđima. Tada sam shvatio da sam ga ubio. Počeo sam otvarati vrata, jedna po jedna, dok nisam došao do njegovih stepenica i stavio nogu, misleći da sam, stigao na zemlju, pa sam pao u noći obasjanoj mjesečinom i slomio potkoljenicu. Zamotao sam je turbanom i krenuo. Kad sam došao do vrata, sjeo sam i rekao: „Noćas neću izlaziti dok ne saznam da li sam ga ubio.” Kad je pijetao zapjevao, popeo se naricatelj na zid i rekao: “Oglašavam žalost za Ebu Rafi’om, hidžaskim trgovcem.” Otišao sam, potom, svojim drugovima i rekao: “Požurite Allah je usmrtio Ebu Rafi’a.” Došao sam Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i izvjestio ga o tome, pa je on rekao: “Ispruži nogu.” Pružio sam nogu, pa ju je on potrao, nakon čega je bol nestao, kao da ga nikad nije ni bilo.


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا شُرَيْحٌ ـ هُوَ ابْنُ مَسْلَمَةَ ـ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَبِي رَافِعٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَتِيكٍ وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُتْبَةَ فِي نَاسٍ مَعَهُمْ، فَانْطَلَقُوا حَتَّى دَنَوْا مِنَ الْحِصْنِ، فَقَالَ لَهُمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَتِيكٍ امْكُثُوا أَنْتُمْ حَتَّى أَنْطَلِقَ أَنَا فَأَنْظُرَ‏.‏ قَالَ فَتَلَطَّفْتُ أَنْ أَدْخُلَ الْحِصْنَ، فَفَقَدُوا حِمَارًا لَهُمْ ـ قَالَ ـ فَخَرَجُوا بِقَبَسٍ يَطْلُبُونَهُ ـ قَالَ ـ فَخَشِيتُ أَنْ أُعْرَفَ ـ قَالَ ـ فَغَطَّيْتُ رَأْسِي كَأَنِّي أَقْضِي حَاجَةً، ثُمَّ نَادَى صَاحِبُ الْبَابِ مَنْ أَرَادَ أَنْ يَدْخُلَ فَلْيَدْخُلْ قَبْلَ أَنْ أُغْلِقَهُ‏.‏ فَدَخَلْتُ ثُمَّ اخْتَبَأْتُ فِي مَرْبِطِ حِمَارٍ عِنْدَ باب الْحِصْنِ، فَتَعَشَّوْا عِنْدَ أَبِي رَافِعٍ وَتَحَدَّثُوا حَتَّى ذَهَبَتْ سَاعَةٌ مِنَ اللَّيْلِ، ثُمَّ رَجَعُوا إِلَى بُيُوتِهِمْ، فَلَمَّا هَدَأَتِ الأَصْوَاتُ وَلاَ أَسْمَعُ حَرَكَةً خَرَجْتُ ـ قَالَ ـ وَرَأَيْتُ صَاحِبَ الْبَابِ حَيْثُ وَضَعَ مِفْتَاحَ الْحِصْنِ، فِي كَوَّةٍ فَأَخَذْتُهُ فَفَتَحْتُ بِهِ باب الْحِصْنِ‏.‏ قَالَ قُلْتُ إِنْ نَذِرَ بِي الْقَوْمُ انْطَلَقْتُ عَلَى مَهَلٍ، ثُمَّ عَمَدْتُ إِلَى أَبْوَابِ بُيُوتِهِمْ، فَغَلَّقْتُهَا عَلَيْهِمْ مِنْ ظَاهِرٍ، ثُمَّ صَعِدْتُ إِلَى أَبِي رَافِعٍ فِي سُلَّمٍ، فَإِذَا الْبَيْتُ مُظْلِمٌ قَدْ طَفِئَ سِرَاجُهُ، فَلَمْ أَدْرِ أَيْنَ الرَّجُلُ، فَقُلْتُ يَا أَبَا رَافِعٍ‏.‏ قَالَ مَنْ هَذَا قَالَ فَعَمَدْتُ نَحْوَ الصَّوْتِ فَأَضْرِبُهُ، وَصَاحَ فَلَمْ تُغْنِ شَيْئًا ـ قَالَ ـ ثُمَّ جِئْتُ كَأَنِّي أُغِيثُهُ فَقُلْتُ مَا لَكَ يَا أَبَا رَافِعٍ وَغَيَّرْتُ صَوْتِي‏.‏ فَقَالَ أَلاَ أُعْجِبُكَ لأُمِّكَ الْوَيْلُ، دَخَلَ عَلَىَّ رَجُلٌ فَضَرَبَنِي بِالسَّيْفِ‏.‏ قَالَ فَعَمَدْتُ لَهُ أَيْضًا فَأَضْرِبُهُ أُخْرَى فَلَمْ تُغْنِ شَيْئًا، فَصَاحَ وَقَامَ أَهْلُهُ، قَالَ ثُمَّ جِئْتُ وَغَيَّرْتُ صَوْتِي كَهَيْئَةِ الْمُغِيثِ، فَإِذَا هُوَ مُسْتَلْقٍ عَلَى ظَهْرِهِ، فَأَضَعُ السَّيْفَ فِي بَطْنِهِ ثُمَّ أَنْكَفِئُ عَلَيْهِ حَتَّى سَمِعْتُ صَوْتَ الْعَظْمِ، ثُمَّ خَرَجْتُ دَهِشًا حَتَّى أَتَيْتُ السُّلَّمَ أُرِيدُ أَنْ أَنْزِلَ، فَأَسْقُطُ مِنْهُ فَانْخَلَعَتْ رِجْلِي فَعَصَبْتُهَا، ثُمَّ أَتَيْتُ أَصْحَابِي أَحْجُلُ فَقُلْتُ انْطَلِقُوا فَبَشِّرُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنِّي لاَ أَبْرَحُ حَتَّى أَسْمَعَ النَّاعِيَةَ، فَلَمَّا كَانَ فِي وَجْهِ الصُّبْحِ صَعِدَ النَّاعِيَةُ فَقَالَ أَنْعَى أَبَا رَافِعٍ‏.‏ قَالَ فَقُمْتُ أَمْشِي مَا بِي قَلَبَةٌ، فَأَدْرَكْتُ أَصْحَابِي قَبْلَ أَنْ يَأْتُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَبَشَّرْتُهُ‏.‏

 

Kazivao nam je Ahmed b. Usman, njemu je kazivao Šurejh sin Meslemin, a ovom Ibrahim b. Jusuf, prenoseći od svoga oca, a on od Ebu Ishaka koji je izjavio da je čuo El-Bera’a b. Aziba, radijallahu anhu, kako kaže: Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je poslao do Ebu Rafi’a Abdullah b. Atik i Abdullaha b. Utbu s grupom ljudi. Oni su se zaputili, i kad su se približili tvrđavi, rekao im je Abdullah b. Atik: “Vi ostanite tu, ja odoh da izvidim situaciju.” Oprezno sam prišao kako bih ušao u tvrđavu. Oni bijahu izgubili jednog magarca, pa su s glavnjom izašli da ga traže. Uplašio sam se da će me prepoznati pa sam prekrio glavu i čučnuo kao da obavljam nuždu. Zatim je vratar pozvao: “Ko želi da uđe, neka ulazi prije nego što zaključam vrata.” Ušao sam i sakrio se u staju za magarce kod vrata tvrđave. Kod Ebu Rafi’a se večeralo i pričalo dugo u noć, a onda su se svi vratili svojim kućama. Pošto su glasovi utihli, a i svaki pokret, izašao sam. ‘’ Nastavljajući dalje, on kaže: ‘’Vidio sam vratara kako je ostavio ključ tvrđave u jedno udubljenje u zidu, te sam ga uzeo i otvorio vrata tvrđave. Pomislio sam: ako ljudi za mene saznaju, ići ću polahko. Potom sam se zaputio prema vratima njihovih kuća i pozatvarao ih izvana, a zatim se popeo krenuvši do Ebu Rafi’a uz stepenice. Kuća mu je bila mračna jer su svjetiljke već bile ugašene, i nisam znao gdje je on, pa sam zovnuo: „O Ebu Rafi’a!” „Ko je to”, rekao je on, a ja sam se zaputio u pravcu glasa i udario ga. On je kriknuo, ali ništa nisam postigao. Potom sam prišao kao da hoću da mu pomognem, pa sam, izmjenivši glas, rekao: “Šta ti je, o Ebu Rafi’a?” „Zar se ne čudiš, jadna ti majka, reče on, ušao je neko i udario me sabljom.” Ja sam se još jednom zaputio prema njemu i ponovo ga udario, ali ga nisam ubio. On je ponovo kriknuo i njegovi ukućani su skočili. Ponovo sam mu prišao i promijenio glas, tako da je izgledalo da sam neko ko hoće da pomogne. On je ležao na leđima. Stavio sam sablju na njegov stomak, a onda se navalio na nju tako da sam čuo prštanje kostiju. Zatim sam izašao zbunjen i stigao do stepeništa, namjeravajući da se spustim, ali sam pao i iščašio nogu. Zamotao sam je, a potom sam došao svojim drugovima, poskakujući, i rekao: Idite i prenesite radosnu vijest Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, a ja ne idem dok ne čujem naricatelja.” Kad se jutro ukazalo, pojavio se naricatelj i rekao: „Oglašavam žalost za Ebu Rafi’om.” Tada sam ustao i krenuo ne osjećajući bol, te stigao svoje drugove, prije nego što su došli do Vjerovjesnika sallallahu alejhi ve sellem, pa mu objavih radosnu vijest.


 

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ ‏ “‏ هَذَا جِبْرِيلُ آخِذٌ بِرَأْسِ فَرَسِهِ عَلَيْهِ أَدَاةُ الْحَرْبِ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Ibrahim b. Musa, njemu je saopćio Abdul-Vehhab, a ovom je kazivao Halid prenoseći od Ikrime, a on od Ibn Abbasa, radijallahu anhu, koji je izjavio da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, na dan Uhuda, rekao: “Ovo je Džibril, drži svoga konja za glavu, a na njemu je ratna oprema.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ عَدِيٍّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ حَيْوَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَتْلَى أُحُدٍ بَعْدَ ثَمَانِي سِنِينَ، كَالْمُوَدِّعِ لِلأَحْيَاءِ وَالأَمْوَاتِ، ثُمَّ طَلَعَ الْمِنْبَرَ فَقَالَ ‏ “‏ إِنِّي بَيْنَ أَيْدِيكُمْ فَرَطٌ، وَأَنَا عَلَيْكُمْ شَهِيدٌ، وَإِنَّ مَوْعِدَكُمُ الْحَوْضُ، وَإِنِّي لأَنْظُرُ إِلَيْهِ مِنْ مَقَامِي هَذَا، وَإِنِّي لَسْتُ أَخْشَى عَلَيْكُمْ أَنْ تُشْرِكُوا، وَلَكِنِّي أَخْشَى عَلَيْكُمُ الدُّنْيَا أَنْ تَنَافَسُوهَا ‏”‏‏.‏ قَالَ فَكَانَتْ آخِرَ نَظْرَةٍ نَظَرْتُهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Kazivao nam je Muhammed b. Abdur-Rahim, njemu je saopćio Zekerijja b. Adijj, a ovom Ibnul-Mubarek, prenoseći od Hajve, on od Jezid b. Ebu Habiba, ovaj od Ebul-Hajra, a on od Ukbe b. Amira da je rekao: Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je klanjao dženazu šehidima na Uhudu nakon osam godina, poput onog koji se oprašta sa živima i mrtvima. Potom se popeo na mimber i rekao: “Ja sam vaša predvodnica i vaš svjedok. Naš susret će biti na zdencu (havdu) u koji ja gledam s ovog svog mjesta. Ne bojim se za vas da ćete se vratiti u idolopoklonstvo, ali se za vas bojim natjecanja u dunjalučkim dobrima.” Bilo je to moje zadnje viđenje Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kaže (Ukbe b. Amir).


 

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَقِينَا الْمُشْرِكِينَ يَوْمَئِذٍ، وَأَجْلَسَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم جَيْشًا مِنَ الرُّمَاةِ، وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ عَبْدَ اللَّهِ وَقَالَ ‏”‏ لاَ تَبْرَحُوا، إِنْ رَأَيْتُمُونَا ظَهَرْنَا عَلَيْهِمْ فَلاَ تَبْرَحُوا وَإِنْ رَأَيْتُمُوهُمْ ظَهَرُوا عَلَيْنَا فَلاَ تُعِينُونَا ‏”‏‏.‏ فَلَمَّا لَقِينَا هَرَبُوا حَتَّى رَأَيْتُ النِّسَاءَ يَشْتَدِدْنَ فِي الْجَبَلِ، رَفَعْنَ عَنْ سُوقِهِنَّ قَدْ بَدَتْ خَلاَخِلُهُنَّ، فَأَخَذُوا يَقُولُونَ الْغَنِيمَةَ الْغَنِيمَةَ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ عَهِدَ إِلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ تَبْرَحُوا‏.‏ فَأَبَوْا، فَلَمَّا أَبَوْا صُرِفَ وُجُوهُهُمْ، فَأُصِيبَ سَبْعُونَ قَتِيلاً، وَأَشْرَفَ أَبُو سُفْيَانَ فَقَالَ أَفِي الْقَوْمِ مُحَمَّدٌ فَقَالَ ‏”‏ لاَ تُجِيبُوهُ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ أَفِي الْقَوْمِ ابْنُ أَبِي قُحَافَةَ قَالَ ‏”‏ لاَ تُجِيبُوهُ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ أَفِي الْقَوْمِ ابْنُ الْخَطَّابِ فَقَالَ إِنَّ هَؤُلاَءِ قُتِلُوا، فَلَوْ كَانُوا أَحْيَاءً لأَجَابُوا، فَلَمْ يَمْلِكْ عُمَرُ نَفْسَهُ فَقَالَ كَذَبْتَ يَا عَدُوَّ اللَّهِ، أَبْقَى اللَّهُ عَلَيْكَ مَا يُخْزِيكَ‏.‏ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ أُعْلُ هُبَلْ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَجِيبُوهُ ‏”‏‏.‏ قَالُوا مَا نَقُولُ قَالَ ‏”‏ قُولُوا اللَّهُ أَعْلَى وَأَجَلُّ ‏”‏‏.‏ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ لَنَا الْعُزَّى وَلاَ عُزَّى لَكُمْ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَجِيبُوهُ ‏”‏‏.‏ قَالُوا مَا نَقُولُ قَالَ ‏”‏ قُولُوا اللَّهُ مَوْلاَنَا وَلاَ مَوْلَى لَكُمْ ‏”‏‏.‏ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ يَوْمٌ بِيَوْمِ بَدْرٍ، وَالْحَرْبُ سِجَالٌ، وَتَجِدُونَ مُثْلَةً لَمْ آمُرْ بِهَا وَلَمْ تَسُؤْنِي‏.‏ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ اصْطَبَحَ الْخَمْرَ يَوْمَ أُحُدٍ نَاسٌ ثُمَّ قُتِلُوا شُهَدَاءَ‏.‏

 

Kazivao nam je Ubejdullah b. Musa, prenoseći od Israila, on od Ebu Ishaka, a ovaj od El-Bera’a, radijallahu anhu, da je rekao: Taj dan smo se sreli s mušricima. Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je postavio strijelce na čelu s Abdullah (b. Džubejrom) i rekao: Ne mičite se! Ako vidite da smo ih pobijedili, ne mičite se, a ako vidite da su oni nas pobijedili, nemojte nam pomagati.” Pošto je došlo do okršaja, oni su pobjegli i vidio sam žene kako žure uz brdo, otkrivenih potkoljenica tako da su im se vidjele halhale. Počeli su (strijelci) vikati: “Plijen, plijen!” Tada je Abdullah rekao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, mi je stavio u obavezu da se ne mičete odavde.” Oni ga nisu poslušali, i pošto su odbili poslušnost došlo je do komešanja među njima, pa je poginulo sedamdeset šehida. Ebu Sufjan se podigao i upitao: “Je li Muhammed u toj skupini?” „Ne odgovarajte mu”, rekao je Poslanik, a on je upitao: „Da li je u toj skupini Ibn Ebi Kuhafe?» „Ne odgovarajte mu”, rekao je opet Poslanik. „Da li je u toj skupini Ibnul-Hattab?”, upita on, i dodade: “Ovi su, zaista, poubijani, jer da su živi odgovorili bi.” Omer se tada nije mogao savladati pa je rekao: Lažeš, Allahov neprijatelju! Allah ti je ostavio nekoga ko će te poniziti.” Kaže Ebu Sufjan: Uzvišen budi, Hubelu!” Tada je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Odgovorite mu!” Šta ćemo kazati”, upitali su oni, a on je rekao: Recite: “Allah je najveći i najuzvišeniji.” Potom Ebu Sufjan reče: “Mi imamo Uzza’a, a vi nemate Uzza’a,” Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, reče: “Odgovorite mu.” „Šta ćemo kazati?” upitaše oni, a on odgovori: “Recite: ‘Allah je naš zaštitnik, a vi nemate zaštitnika’.” Tada je Ebu Sufjan rekao: “Ovaj dan je za dan Bedra. U ratu je sreća promjenjiva. Vidjet ćete masakre koje nisam naredio, ali mi nije ni žao što su se desili.” Saopćio mi je Abdullah b. Muhammed, njemu je kazivao Sufjan, prenoseći od Amra (b. Dinara) da je Džabir rekao: Neki ljudi su izjutra, na dan Uhuda, pili alkohol, a potom poginuli kao šehidi.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، إِبْرَاهِيمَ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ، أُتِيَ بِطَعَامٍ، وَكَانَ صَائِمًا فَقَالَ قُتِلَ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ، وَهْوَ خَيْرٌ مِنِّي، كُفِّنَ فِي بُرْدَةٍ، إِنْ غُطِّيَ رَأْسُهُ بَدَتْ رِجْلاَهُ، وَإِنْ غُطِّيَ رِجْلاَهُ بَدَا رَأْسُهُ ـ وَأُرَاهُ قَالَ ـ وَقُتِلَ حَمْزَةُ وَهْوَ خَيْرٌ مِنِّي، ثُمَّ بُسِطَ لَنَا مِنَ الدُّنْيَا مَا بُسِطَ، أَوْ قَالَ أُعْطِينَا مِنَ الدُّنْيَا مَا أُعْطِينَا، وَقَدْ خَشِينَا أَنْ تَكُونَ حَسَنَاتُنَا عُجِّلَتْ لَنَا‏.‏ ثُمَّ جَعَلَ يَبْكِي حَتَّى تَرَكَ الطَّعَامَ‏.‏

 

Kazivao nam je Abdan, njemu Abdullah, a ovom je saopćio Šu’be, prenoseći od Sa’d b. Ibrahima, a on od svoga oca Ibrahima da je Abdur-Rahman b. Avfu donesena hrana, a on bijaše postio, te reče: „Ubijen je Mus’ab b. Umejr, a bio je bolji od mene, i zamotan je ogrtačem koji je bio toliki da, ako mu se pokrije glava, ukažu se noge, a ako se pokriju noge ukaže se glava.” Mislim da je rekao: “Ubijen je Hamza a bio je bolji od mene. Zatim nam se pružilo od dunjaluka ono što nam se pružilo”, ili je rekao: “Dato nam je od dunjaluka ono što nam je dato, pa se bojim da nam nagrada za naša dobra djela nije već data (na ovom svijetu)”, a onda je počeo plakati tako da je ostavio hranu.


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَجُلٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ أَرَأَيْتَ إِنْ قُتِلْتُ فَأَيْنَ أَنَا قَالَ ‏ “‏ فِي الْجَنَّةِ ‏”‏ فَأَلْقَى تَمَرَاتٍ فِي يَدِهِ، ثُمَّ قَاتَلَ حَتَّى قُتِلَ‏.‏

 

Kazivao nam je Abdullah b. Muhammed, a njemu Sufjan prenoseći od Amra koji je izjavio da je čuo Džabira b. Abdullaha, radijallahu anhuma, kako kaže: Jedan čovjek je na dan Uhuda rekao Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem,: “Reci mi, gdje ću ja, ako poginem?” „U Džennet”, odgovorio je Poslanik. On baci nekoliko datula koje su mu bile u ruci, a zatim se poče boriti, sve dok ne bi ubijen.


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ خَبَّابٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ هَاجَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَبْتَغِي وَجْهَ اللَّهِ، فَوَجَبَ أَجْرُنَا عَلَى اللَّهِ، وَمِنَّا مَنْ مَضَى أَوْ ذَهَبَ لَمْ يَأْكُلْ مِنْ أَجْرِهِ شَيْئًا، كَانَ مِنْهُمْ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ، لَمْ يَتْرُكْ إِلاَّ نَمِرَةً، كُنَّا إِذَا غَطَّيْنَا بِهَا رَأْسَهُ خَرَجَتْ رِجْلاَهُ، وَإِذَا غُطِّيَ بِهَا رِجْلاَهُ خَرَجَ رَأْسُهُ، فَقَالَ لَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ غَطُّوا بِهَا رَأْسَهُ، وَاجْعَلُوا عَلَى رِجْلِهِ الإِذْخِرَ ـ أَوْ قَالَ أَلْقُوا عَلَى رِجْلِهِ مِنَ الإِذْخِرِ ‏”‏‏.‏ وَمِنَّا مَنْ قَدْ أَيْنَعَتْ لَهُ ثَمَرَتُهُ فَهْوَ يَهْدُبُهَا‏.‏

 

Kazivao nam je Ahmed b. Junus, njemu je kazivao Zuhejr, a ovom A’meš prenoseći od Šekika, a on od Habbab b. Eretta, radijallahu anhu, da je rekao: Učinili smo hidžru zajedno s Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, iz želje za licem Allahovim, i Allah nam je za to obećao nagradu. Neki od nas su otišli, ili prošli, a da od svoje nagrade nisu ništa dobili (na ovom svijetu). Jedan od takvih je Mus’ab b. Umejr koji je ubijen na dan Uhuda, a nije ostavio ništa osim jednog ogrtača kojim, ako mu prekrijemo glavu, ukažu se noge, a ako mu se prekriju noge, ukaže se glava. Tada je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Pokrijte mu glavu (tim ogrtačem), a na noge stavite izhir (iđirot)”, ili je rekao: “Bacite na noge rogozine.” Nekima od nas su njegovi plodovi dospjeli (još na ovom svijetu) i on ih ubire.”


 

أَخْبَرَنَا حَسَّانُ بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَلْحَةَ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ عَمَّهُ، غَابَ عَنْ بَدْرٍ فَقَالَ غِبْتُ عَنْ أَوَّلِ قِتَالِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، لَئِنْ أَشْهَدَنِي اللَّهُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيَرَيَنَّ اللَّهُ مَا أُجِدُّ‏.‏ فَلَقِيَ يَوْمَ أُحُدٍ، فَهُزِمَ النَّاسُ فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعْتَذِرُ إِلَيْكَ مِمَّا صَنَعَ هَؤُلاَءِ ـ يَعْنِي الْمُسْلِمِينَ ـ وَأَبْرَأُ إِلَيْكَ مِمَّا جَاءَ بِهِ الْمُشْرِكُونَ‏.‏ فَتَقَدَّمَ بِسَيْفِهِ فَلَقِيَ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ فَقَالَ أَيْنَ يَا سَعْدُ إِنِّي أَجِدُ رِيحَ الْجَنَّةِ دُونَ أُحُدٍ‏.‏ فَمَضَى فَقُتِلَ، فَمَا عُرِفَ حَتَّى عَرَفَتْهُ أُخْتُهُ بِشَامَةٍ أَوْ بِبَنَانِهِ، وَبِهِ بِضْعٌ وَثَمَانُونَ مِنْ طَعْنَةٍ وَضَرْبَةٍ وَرَمْيَةٍ بِسَهْمٍ‏.‏

 

Saopćio nam je Hassan b. Hassan, njemu je pričao Muhammed b. Talha, a ovom Humejd prenoseći od Enesa, radijallahu anhu, da je njegov amidža (Enes b. Nadr) odsustvovao sa Bedra, pa je kasnije izjavio: Nisam prisustvovao prvoj borbi Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, ali ako Allah učini da učestvujem sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, u borbi Allah sigurno zna koliko ću se truditi.” Kasnije je dočekao Bitku na Uhudu i kada su ljudi bili poraženi, on je rekao: “Moj gospodaru, tražim od tebe oprost za ono što su ovi uradili, mišljaše na muslimane, i odričem se onoga što hoće mušrici.” Potom je jurnuo sa sabljom i sreo Sa’d b. Muaza, te rekao: “Gdje si Sa’de, ja osjećam miris Dženneta kod Uhuda!” zatim je produžio i bio ubijen. Prepoznala ga je tek njegova sestra, po mladežu ili po prstima. Na njemu je bilo osamdeset i nekoliko uboda, udaraca i pogodaka strijelom.


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي خَارِجَةُ بْنُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، أَنَّهُ سَمِعَ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ فَقَدْتُ آيَةً مِنَ الأَحْزَابِ حِينَ نَسَخْنَا الْمُصْحَفَ، كُنْتُ أَسْمَعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ بِهَا، فَالْتَمَسْنَاهَا فَوَجَدْنَاهَا مَعَ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيِّ ‏{‏مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ ‏}‏ فَأَلْحَقْنَاهَا فِي سُورَتِهَا فِي الْمُصْحَفِ‏.‏

 

Kazivao nam je Musa b. Ismail, njemu je kazivao Ibrahim b. Sa’d, ovom Ibn Šihab a njemu saopćio Haridže b. Zejd b. Sabit da je čuo Zejda b. Sabita, radijallahu anhu, kako kaže: Prilikom ispisivanja mushafa izgubio sam jedan ajet iz sure Ahzab, a često sam slušao Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kako ga uči. Potražili smo ga i našli (zapisanog) kod Huzejme b. Sabita el-Ensarije. To je ajet: „Ima vjernika koji ispunjavaju zavjet dat Allahu, ima ih koji su poginuli i ima ih koji to čekaju.” Potom smo ga stavili u njegovu suru u mushafu.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ،، يُحَدِّثُ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى أُحُدٍ، رَجَعَ نَاسٌ مِمَّنْ خَرَجَ مَعَهُ، وَكَانَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِرْقَتَيْنِ، فِرْقَةً تَقُولُ نُقَاتِلُهُمْ‏.‏ وَفِرْقَةً تَقُولُ لاَ نُقَاتِلُهُمْ‏.‏ فَنَزَلَتْ ‏{‏فَمَا لَكُمْ فِي الْمُنَافِقِينَ فِئَتَيْنِ وَاللَّهُ أَرْكَسَهُمْ بِمَا كَسَبُوا‏}‏ وَقَالَ ‏”‏ إِنَّهَا طَيْبَةُ تَنْفِي الذُّنُوبَ كَمَا تَنْفِي النَّارُ خَبَثَ الْفِضَّةِ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Ebul-Velid, njemu je kazivao Šu’be, prenoseći od Adijja b. Sabita koji je čuo Abdullaha b. Jezida kako prenosi od Zejda b. Sabita, radijallahu anhu, da je rekao: Kada je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, krenuo prema Uhudu, neki od onih koji su krenuli s njim vratili su se. Ashabi Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, su se podijelili u dvije grupe (u pogledu ovih što su se vratili). Jedni su govorili: “Borićemo se protiv njih”, a drugi su govorili: “Nećemo ratovati protiv njih.” Tim povodom je objavljeno: „Zašto se podvajate kada su u pitanju licemjeri koje je Allah vratio u nevjernike zbog postupaka njihovih!” I rekao je: “Ona (Medina) je Tajba koja briše grijehe kao što vatra odstranjuje prljavštinu srebra.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِينَا ‏{‏إِذْ هَمَّتْ طَائِفَتَانِ مِنْكُمْ أَنْ تَفْشَلاَ‏}‏ بَنِي سَلِمَةَ وَبَنِي حَارِثَةَ، وَمَا أُحِبُّ أَنَّهَا لَمْ تَنْزِلْ، وَاللَّهُ يَقُولُ ‏{‏وَاللَّهُ وَلِيُّهُمَا‏}‏

 

Kazivao nam je Muhammed b. Jusuf prenoseći od Ibn Ujejne, on od Amra, a ovaj od Džabira, radijallahu anhu, da je rekao: Ovaj ajet: Kada dva krila vaša gotovo nisu uzmakla, – objavljen je u pogledu nas Benu Seleme i Benu Harise. A ne bi mi bilo drago da ovo nije objavljeno, jer je Allah rekao: “Allah ih je sačuvao.”


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، أَخْبَرَنَا عَمْرٌو، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ هَلْ نَكَحْتَ يَا جَابِرُ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏”‏ مَاذَا أَبِكْرًا أَمْ ثَيِّبًا ‏”‏‏.‏ قُلْتُ لاَ بَلْ ثَيِّبًا‏.‏ قَالَ ‏”‏ فَهَلاَّ جَارِيَةً تُلاَعِبُكَ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ أَبِي قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ وَتَرَكَ تِسْعَ بَنَاتٍ كُنَّ لِي تِسْعَ أَخَوَاتٍ، فَكَرِهْتُ أَنْ أَجْمَعَ إِلَيْهِنَّ جَارِيَةً خَرْقَاءَ مِثْلَهُنَّ، وَلَكِنِ امْرَأَةً تَمْشُطُهُنَّ وَتَقُومُ عَلَيْهِنَّ‏.‏ قَالَ ‏”‏ أَصَبْتَ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Kutejbe, njemu je kazivao Sufjan, a ovom saopćio Amr prenoseći od Džabira da je rekao: Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, mi je rekao: “Jesi li se oženio, Džabire”? „Da”, odgovorio sam ja, a on upita: „Kime si oženio, djevojkom ili udovicom?” „Udovicom”, rekoh ja. „A što se nisi oženio djevojkom da se igra s tobom?” upita on. „Allahov Poslaniče, rekoh, moj otac je poginuo u bitki na Uhudu i ostavio devet kćerki, devet mojih sestara, pa nisam htio da sastavim s njima još jednu nevještu djevojku poput njih, nego ženu koja će ih češljati i odgajati.” „Dobro si uradio”, reče on.


 

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ أَبِي سُرَيْجٍ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما أَنَّ أَبَاهُ، اسْتُشْهِدَ يَوْمَ أُحُدٍ وَتَرَكَ عَلَيْهِ دَيْنًا، وَتَرَكَ سِتَّ بَنَاتٍ، فَلَمَّا حَضَرَ جِذَاذُ النَّخْلِ قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ قَدْ عَلِمْتَ أَنَّ وَالِدِي قَدِ اسْتُشْهِدَ يَوْمَ أُحُدٍ، وَتَرَكَ دَيْنًا كَثِيرًا، وَإِنِّي أُحِبُّ أَنْ يَرَاكَ الْغُرَمَاءُ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ اذْهَبْ فَبَيْدِرْ كُلَّ تَمْرٍ عَلَى نَاحِيَةٍ ‏”‏‏.‏ فَفَعَلْتُ ثُمَّ دَعَوْتُهُ، فَلَمَّا نَظَرُوا إِلَيْهِ كَأَنَّهُمْ أُغْرُوا بِي تِلْكَ السَّاعَةَ، فَلَمَّا رَأَى مَا يَصْنَعُونَ أَطَافَ حَوْلَ أَعْظَمِهَا بَيْدَرًا ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، ثُمَّ جَلَسَ عَلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ ‏”‏ ادْعُ لَكَ أَصْحَابَكَ ‏”‏‏.‏ فَمَا زَالَ يَكِيلُ لَهُمْ حَتَّى أَدَّى اللَّهُ عَنْ وَالِدِي أَمَانَتَهُ، وَأَنَا أَرْضَى أَنْ يُؤَدِّيَ اللَّهُ أَمَانَةَ وَالِدِي، وَلاَ أَرْجِعَ إِلَى أَخَوَاتِي بِتَمْرَةٍ، فَسَلَّمَ اللَّهُ الْبَيَادِرَ كُلَّهَا وَحَتَّى إِنِّي أَنْظُرُ إِلَى الْبَيْدَرِ الَّذِي كَانَ عَلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم كَأَنَّهَا لَمْ تَنْقُصْ تَمْرَةً وَاحِدَةً‏.‏

 

Kazivao mi je Ahmed b. Ebi Šurejh, njemu je saopćio Ubejdullah b. Musa, a ovom pričao Šejban, prenoseći od Firasa a on od Ša’bija, koji je rekao da je Džabir b. Abdullah, radijallahu anhu, pričao da je njegov otac poginuo kao šehid na dan Uhuda, a iza sebe ostavio veliki dug i ostavio šest kćerki. ‘‘Kad je došlo vrijeme berbe datula”, kaže on, ”otišao sam Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, i rekao: Ti znaš da je moj otac poginuo kao šehid na dan Uhuda, i ostavio veliki dug, pa bih ja želio da povjerioci tebe vide (kod datula).” ”Idi i u jedan kraj stavi sve datule na hrpe.” Rekao je on. Ja sam to učinio, a potom ga pozvao, i pošto su ga oni ugledali, kao da su me u tom trenutku naročito zavoljeli. Kad je on vidio šta oni rade, tri puta je obišao oko najveće hrpe, a onda sjeo na nju i rekao: “Zovi povjerioce.” Zatim im je mjerio (datule) sve dok Allah nije dao da bude vraćen dug moga oca. Ja sam bio zadovoljan da Allah dadne da se izvrše obaveze moga oca, pa makar se ne vratio ni sa jednom datulom svojim sestrama. Međutim, Allah je dao da ostanu sve hrpe i kao da i sada gledam hrpu na kojoj je bio Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, kao da s nje nije uzeta nijedna datula.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ، وَمَعَهُ رَجُلاَنِ يُقَاتِلاَنِ عَنْهُ، عَلَيْهِمَا ثِيَابٌ بِيضٌ، كَأَشَدِّ الْقِتَالِ، مَا رَأَيْتُهُمَا قَبْلُ وَلاَ بَعْدُ‏.‏

 

Kazivao nam je Abdul-Aziz b. Abdullah, a njemu Ibrahim b. Sa’d prenoseći od svoga oca (Sa’da b. Ibrahima), a ovaj od svoga oca da je Sa’d b. Ebi Vekkas, radijallahu anhu, rekao: Na dan Uhuda vidio sam Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, i s njim dvojicu ljudi koji su ga branili. Bili su u bijeloj odjeći i žestoko su se borili, a nisam ih vidio nikada ni prije ni poslije.”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ هَاشِمٍ السَّعْدِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ سَمِعْتُ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، يَقُولُ نَثَلَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم كِنَانَتَهُ يَوْمَ أُحُدٍ فَقَالَ ‏ “‏ ارْمِ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي ‏”‏‏.‏

 

Kazivao mi je Abdullah b. Muhammed, njemu je kazivao Mervan b. Muavije, a ovom Hašim b. Hašim es-Sa’di, rekavši da je čuo Seida b. Musejjeba kako kaže da je čuo Sa’da b. Ebi Vekkasa gdje kaže: Na dan Uhuda Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, mi je istresao strijele iz svog tobolca i rekao: “Bacaj, za tebe bih žrtvovao i oca i majku.”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، قَالَ سَمِعْتُ سَعْدًا، يَقُولُ جَمَعَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَبَوَيْهِ يَوْمَ أُحُدٍ‏.‏

 

Kazivao nam je Musedded, a njemu Jahja, prenoseći od Jahjaa b. Seida koji je izjavio da je čuo Seida b. Musejjeba kako kaže da je čuo Sa’da kad je rekao: Na dan Uhuda Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je zbog mene zajedno spomenuo oba svoja roditelja.”


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ قَالَ قَالَ سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ ـ رضى الله عنه ـ لَقَدْ جَمَعَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ أَبَوَيْهِ كِلَيْهِمَا‏.‏ يُرِيدُ حِينَ قَالَ ‏ “‏ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي ‏”‏‏.‏ وَهُوَ يُقَاتِلُ‏.‏

 

Kazivao nam je Kutejbe, a njemu Lejs prenoseći od Jahjaa, a on od Ibnul-Musejjeba koji je izjavio da je Sa’d b. Ebi Vekkas, radijallahu anhu, rekao: Na dan Uhuda Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je zbog mene zajedno spomenuo oba svoja roditelja”, mišljaše na ono što mu je rekao, dok se ovaj borio: “Za tebe bih žrtvovao i oca i majku.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، عَنْ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شَدَّادٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ مَا سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَجْمَعُ أَبَوَيْهِ لأَحَدٍ غَيْرَ سَعْدٍ‏.‏

 

Kazivao nam je Ebu Nuajm, a njemu Mis’ar prenoseći od Sa’da (b. Ibrahima), a on od Ibn Šeddada koji je izjavio da je čuo Aliju, radijallahu anhu, kako kaže: Nisam čuo da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, zbog ikoga zajedno spomenuo oba svoja roditelja osim zbog Sa’da.”


 

حَدَّثَنَا يَسَرَةُ بْنُ صَفْوَانَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَا سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَمَعَ أَبَوَيْهِ لأَحَدٍ إِلاَّ لِسَعْدِ بْنِ مَالِكٍ، فَإِنِّي سَمِعْتُهُ يَقُولُ يَوْمَ أُحُدٍ ‏ “‏ يَا سَعْدُ ارْمِ، فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Jesera b. Safvan, a njemu Ibrahim (b. Sa’d) prenoseći od svoga oca, on od Abdullaha b. Šeddada, a ovaj od Alije, radijallahu anhu, da je rekao: Nisam čuo da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, zbog ikoga zajedno spomenuo oba svoja roditelja osim zbog Sa’da b. Malika. Ja sam ga čuo kako, na dan Uhuda, kaže: “Bacaj Sa’de, za tebe bih žrtvovao i oca i majku.”


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ مُعْتَمِرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ زَعَمَ أَبُو عُثْمَانَ أَنَّهُ لَمْ يَبْقَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ تِلْكَ الأَيَّامِ الَّتِي يُقَاتِلُ فِيهِنَّ غَيْرُ طَلْحَةَ وَسَعْدٍ‏.‏ عَنْ حَدِيثِهِمَا‏.‏

 

Kazivao nam je Musa b. Ismail, prenoseći od Mu’temira, a on od svoga oca (Sulejmana) koji je izjavio: Ebu Usman (En-Nehdi) smatra da se tih dana dešavalo da s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, nije ostao niko osim Talhe i Sa’da, prema onom što su njih dvojica ispričali.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ، قَالَ سَمِعْتُ السَّائِبَ بْنَ يَزِيدَ، قَالَ صَحِبْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ وَطَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ وَالْمِقْدَادَ وَسَعْدًا رضى الله عنهم فَمَا سَمِعْتُ أَحَدًا مِنْهُمْ يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، إِلاَّ أَنِّي سَمِعْتُ طَلْحَةَ يُحَدِّثُ عَنْ يَوْمِ أُحُدٍ

 

Kazivao nam je Abdullah b. Ebil-Esved, a njemu Hatim b. Ismail prenoseći od Muhammeda b. Jusufa koji je izjavio da je čuo Saiba b. Jezida kako kaže: Družio sam se s Abdur-Rahmanom b. Avfom,Talhom b. Ubejdullahom, Mikdadom i Sa’dom, radijallahu anhum, pa nisam čuo ni jednog od njih kako prenosi nešto od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, izuzev što sam čuo Talhu kako priča o Bitki na Uhudu.”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، قَالَ رَأَيْتُ يَدَ طَلْحَةَ شَلاَّءَ، وَقَى بِهَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ‏.‏

 

Kazivao mi je Abdullah b. Ebi Šejbe, njemu Veki’ prenoseći od Ismaila, a on od Kajsa da je rekao: Vidio sam paralisanu Talhinu ruku kojom je branio Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, na dan Uhuda.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمَ أُحُدٍ انْهَزَمَ النَّاسُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو طَلْحَةَ بَيْنَ يَدَىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُجَوِّبٌ عَلَيْهِ بِحَجَفَةٍ لَهُ، وَكَانَ أَبُو طَلْحَةَ رَجُلاً رَامِيًا شَدِيدَ النَّزْعِ، كَسَرَ يَوْمَئِذٍ قَوْسَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا، وَكَانَ الرَّجُلُ يَمُرُّ مَعَهُ بِجَعْبَةٍ مِنَ النَّبْلِ فَيَقُولُ انْثُرْهَا لأَبِي طَلْحَةَ‏.‏ قَالَ وَيُشْرِفُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَنْظُرُ إِلَى الْقَوْمِ، فَيَقُولُ أَبُو طَلْحَةَ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي، لاَ تُشْرِفْ يُصِيبُكَ سَهْمٌ مِنْ سِهَامِ الْقَوْمِ، نَحْرِي دُونَ نَحْرِكَ‏.‏ وَلَقَدْ رَأَيْتُ عَائِشَةَ بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ وَأُمَّ سُلَيْمٍ، وَإِنَّهُمَا لَمُشَمِّرَتَانِ أَرَى خَدَمَ سُوقِهِمَا تَنْقُزَانِ الْقِرَبَ عَلَى مُتُونِهِمَا، تُفْرِغَانِهِ فِي أَفْوَاهِ الْقَوْمِ ثُمَّ تَرْجِعَانِ فَتَمْلآنِهَا، ثُمَّ تَجِيئَانِ فَتُفْرِغَانِهِ فِي أَفْوَاهِ الْقَوْمِ، وَلَقَدْ وَقَعَ السَّيْفُ مِنْ يَدَىْ أَبِي طَلْحَةَ إِمَّا مَرَّتَيْنِ وَإِمَّا ثَلاَثًا‏.‏

 

Kazivao nam je Ebu Ma’mer, njemu je kazivao Abdul-Varis, a ovom Abdul-Aziz prenoseći od Enesa, radijallahu anhu, rekao: Kad je bio dan Uhuda ljudi su se raspršili od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, a Ebu Talha je ostao ispred Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, ogrnut svojim štitom. Ebu Talha je inače bio dobar strijelac i žestoko je odapinjao strijele. Taj dan je slomio dva ili tri luka. Kada bi neko naišao sa tobolcem strijela on (Poslanik) bi rekao: “Istresi ih Ebu Talhi!” Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, se malo podigao da vidi šta ljudi rade, pa mu je Ebu Talha rekao: „Za tebe bih žrtvovao oca i majku, nemoj se dizati da te ne bi pogodila neka njihova strijela. Ja ću se žrtvovati umjesto tebe.” Vidio sam Aišu kćerku Ebu Bekra i Ummi Sulejm, uzdignutih haljina toliko da sam vidio halhale na njihovim potkoljenicama, kako nose mješine na svojim leđima, poje iz njih narod, vraćaju se, ponovo ih pune i donose, te sipaju ljudima u usta. Ebu Talhi je ispala sablja iz ruku dva ili tri puta.”


 

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَمَّا كَانَ يَوْمَ أُحُدٍ هُزِمَ الْمُشْرِكُونَ، فَصَرَخَ إِبْلِيسُ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَيْهِ أَىْ عِبَادَ اللَّهِ أُخْرَاكُمْ‏.‏ فَرَجَعَتْ أُولاَهُمْ فَاجْتَلَدَتْ هِيَ وَأُخْرَاهُمْ فَبَصُرَ حُذَيْفَةُ فَإِذَا هُوَ بِأَبِيهِ الْيَمَانِ فَقَالَ أَىْ عِبَادَ اللَّهِ أَبِي أَبِي‏.‏ قَالَ قَالَتْ فَوَاللَّهِ مَا احْتَجَزُوا حَتَّى قَتَلُوهُ فَقَالَ حُذَيْفَةُ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ فَوَاللَّهِ مَا زَالَتْ فِي حُذَيْفَةَ بَقِيَّةُ خَيْرٍ حَتَّى لَحِقَ بِاللَّهِ‏.‏ بَصُرْتُ عَلِمْتُ، مِنَ الْبَصِيرَةِ فِي الأَمْرِ، وَأَبْصَرْتُ مِنْ بَصَرِ الْعَيْنِ وَيُقَالُ بَصُرْتُ وَأَبْصَرْتُ وَاحِدٌ‏.‏

 

Kazivao mi je Ubejdullah b. Seid, a njemu Ebu Usame prenoseći od Hišama b. Urvea, on od svoga oca, a ovaj od Aiše, radijallahu anha, da je rekla: Na dan Uhuda mušrici su se razbježali, pa je Iblis, neka je Allahovo prokletstvo na njega, povikao: “O Allahovi robovi! Čuvajte se druge skupine (iza vas)!” Tada se prva skupina povratila i stupila u borbu sa drugom skupinom. Huzejfe iznenada primijeti svoga oca Jemana i povika: “Allahovi robovi, moj otac, moj otac!” Tako mi Allaha, kaže ona, nisu se zaustavili dok ga nisu ubili, pa je Huzejfe rekao: “Neka vam Allah oprosti.” Kaže Urve: “Tako mi Allaha, kod Huzejfe se osjećao trag toga dobra sve dok nije otišao Allahu.”Besurtu znači znati. Ta riječ dolazi od izraza “El-Besire fil-emri (uvid, intuicija, razboritost), a riječ ebsartu znači vidjeti okom. Neki kažu da besurtu i ebsartu imaju isto značenje (vidjeti).


 

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا أَبُو حَمْزَةَ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ مَوْهَبٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ حَجَّ الْبَيْتَ فَرَأَى قَوْمًا جُلُوسًا فَقَالَ مَنْ هَؤُلاَءِ الْقُعُودُ قَالُوا هَؤُلاَءِ قُرَيْشٌ‏.‏ قَالَ مَنِ الشَّيْخُ قَالُوا ابْنُ عُمَرَ‏.‏ فَأَتَاهُ فَقَالَ إِنِّي سَائِلُكَ عَنْ شَىْءٍ أَتُحَدِّثُنِي، قَالَ أَنْشُدُكَ بِحُرْمَةِ هَذَا الْبَيْتِ أَتَعْلَمُ أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ فَرَّ يَوْمَ أُحُدٍ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَتَعْلَمُهُ تَغَيَّبَ عَنْ بَدْرٍ فَلَمْ يَشْهَدْهَا قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَتَعْلَمُ أَنَّهُ تَخَلَّفَ عَنْ بَيْعَةِ الرُّضْوَانِ فَلَمْ يَشْهَدْهَا قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَكَبَّرَ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ تَعَالَ لأُخْبِرَكَ وَلأُبَيِّنَ لَكَ عَمَّا سَأَلْتَنِي عَنْهُ، أَمَّا فِرَارُهُ يَوْمَ أُحُدٍ فَأَشْهَدُ أَنَّ اللَّهَ عَفَا عَنْهُ، وَأَمَّا تَغَيُّبُهُ عَنْ بَدْرٍ فَإِنَّهُ كَانَ تَحْتَهُ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَتْ مَرِيضَةً، فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ إِنَّ لَكَ أَجْرَ رَجُلٍ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا وَسَهْمَهُ ‏”‏‏.‏ وَأَمَّا تَغَيُّبُهُ عَنْ بَيْعَةِ الرُّضْوَانِ فَإِنَّهُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ أَعَزَّ بِبَطْنِ مَكَّةَ مِنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ لَبَعَثَهُ مَكَانَهُ، فَبَعَثَ عُثْمَانَ، وَكَانَ بَيْعَةُ الرُّضْوَانِ بَعْدَ مَا ذَهَبَ عُثْمَانُ إِلَى مَكَّةَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ الْيُمْنَى ‏”‏ هَذِهِ يَدُ عُثْمَانَ ‏”‏‏.‏ فَضَرَبَ بِهَا عَلَى يَدِهِ فَقَالَ ‏”‏ هَذِهِ لِعُثْمَانَ ‏”‏‏.‏ اذْهَبْ بِهَذَا الآنَ مَعَكَ‏.‏

 

Kazivao nam je Abdan, njemu je saopćio Ebu Hamza prenoseći od Usmana b. Mevheba da je rekao: Jedan čovjek je došao da obavi hadž, pa je primijetio neke ljude kako sjede, te je rekao: “Ko su ovi što sjede?” „Ovo su Kurejšije”, rekoše oni. „A ko je onaj šejh (najugledniji)”, upita on. „Ibn Omer”, rekoše oni, a on mu priđe i reče: „Pitat ću te nešto, pa mi ispričaj”, i poče pitati: „Zaklinjem te hurmetom ove Ka‘be, znaš li da je Usman b. Affan uzmakao na dan Uhuda?” „Da”, reče on, a ovaj opet upita: „Znaš li da je odsustvovao sa Bedra i da nije učestvovao na njemu?” „Da”, odgovori Ibn Omer, a ovaj upita: „Znaš li da je bio odsutan prilikom prisege zadovoljstva (na Hudejbiji) i da nije učestvovao u njoj?” „Da”, reče Ibn Omer, a ovaj donese tekbir (iz zadovoljstva). Tada mu Ibn Omer reče: „Dođi da te obavijestim i objasnim ti ono što si me pitao. Što se tiče njegovog uzmicanja na dan Uhuda, ja svjedočim da mu je Allah to oprostio. Što se tiče njegovog odsustvovanja sa Bedra, to je zbog toga što je njegova supruga, koja je bila kćerka Allahovog Poslanikova, bila bolesna, pa ga je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, ostavio kod nje i rekao mu: ‘Ti ćeš imati nagradu onoga ko je učestvovao na Bedru, kao i udio u ratnom plijenu.’ Što se tiče njegovog odsustvovanja sa Prisege zadovoljstva, da je u dolini Mekke bio iko ugledniji od Usmana b. Affana, Poslanik bi ga poslao (ali nije bilo), pa je poslao Usmana, a Prisega zadovoljstva je bila nakon što je Usman otišao u Mekku, pa je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, za svoju desnu ruku rekao: ‘Ovo je Usmanova ruka’ i s njom udario po svojoj ruci i rekao: ‘Ovo je (prisega) za Usmana.’” Sada idi sa ovim, (reče Ibn Omer).


 

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ جَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الرَّجَّالَةِ يَوْمَ أُحُدٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جُبَيْرٍ، وَأَقْبَلُوا مُنْهَزِمِينَ، فَذَاكَ إِذْ يَدْعُوهُمُ الرَّسُولُ فِي أُخْرَاهُمْ‏.‏

 

Kazivao mi je Amr b. Halid, njemu je kazivao Zuhejr, a ovom Ebu Ishak rekavši da je čuo El-Bera’a b. Aziba, radijallahu anhu, kako kaže: Na dan Uhuda Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je na čelo strijelaca postavio Abdullaha b. Džubejra, pa su počeli bježati i na to se odnose kur’anske riječi: “Dok vas je Poslanik zvao iza leđa vaših.”


 

وَقَالَ لِي خَلِيفَةُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي طَلْحَةَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كُنْتُ فِيمَنْ تَغَشَّاهُ النُّعَاسُ يَوْمَ أُحُدٍ، حَتَّى سَقَطَ سَيْفِي مِنْ يَدِي مِرَارًا، يَسْقُطُ وَآخُذُهُ، وَيَسْقُطُ فَآخُذُهُ‏.‏

 

Rekao mi je Halifa da mu je kazivao Jezid b. Zurej’, njemu Seid, prenoseći od Katade, ovaj od Enesa, a on od Ebu Talhe, radijallahu anhu, da je rekao: Bio sam među onima koje je san uhvatio na dan Uhuda tako da mi je više puta ispala sablja iz ruke. Ona mi ispadne i ja je uzmem, ali mi ona opet ispadne i ja je uzmem.”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ السُّلَمِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنِي سَالِمٌ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ مِنَ الرَّكْعَةِ الآخِرَةِ مِنَ الْفَجْرِ يَقُولُ ‏”‏ اللَّهُمَّ الْعَنْ فُلاَنًا وَفُلاَنًا وَفُلاَنًا ‏”‏‏.‏ بَعْدَ مَا يَقُولُ ‏”‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ‏”‏‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ شَىْءٌ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ فَإِنَّهُمْ ظَالِمُونَ‏}‏

 

Kazivao nam je Jahja b. Abdullah es-Sulemi, njemu je saopćio Abdullah (b. Mubarek), a ovom Ma’mer prenoseći od Zuhrija kojem je pričao Salim, prenoseći od svoga oca (ibn Omera) da je čuo Allahova Poslanika sallallahu alejhi ve sellem, kako, nakon što je podigao glavu sa rukua, na zadnjem rekatu sabah-namaza, govori: „Moj Gospodaru, prokuni toga i toga i toga”, nakon što je rekao: „Semiallahu limen Hamideh. Rabbena Lekel-hamd”, pa je Allah objavio: „Od tebe ne zavisi…” do kraja ajeta: „Jer oni su zaista nasilnici.”


 

وَعَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ، سَمِعْتُ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو عَلَى صَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ وَسُهَيْلِ بْنِ عَمْرٍو وَالْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ فَنَزَلَتْ ‏{‏لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ شَىْءٌ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏فَإِنَّهُمْ ظَالِمُونَ‏}‏‏.‏

 

I od Hanzale b. Ebi Sufjana prenosi (Abdullah b. Mubarek) da je čuo Salima b. Abdullaha kako kaže: Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je proklinjao Safvana b. Umejju, Suhejla b. Amra i Harisa b. Hišama, pa je objavljeno: „Od tebe ne zavisi…” do kraja ajeta: „Jer oni su zaista nasilnici.”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، وَقَالَ ثَعْلَبَةُ بْنُ أَبِي مَالِكٍ إِنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ قَسَمَ مُرُوطًا بَيْنَ نِسَاءٍ مِنْ نِسَاءِ أَهْلِ الْمَدِينَةِ، فَبَقِيَ مِنْهَا مِرْطٌ جَيِّدٌ، فَقَالَ لَهُ بَعْضُ مَنْ عِنْدَهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَعْطِ هَذَا بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّتِي عِنْدَكَ‏.‏ يُرِيدُونَ أُمَّ كُلْثُومٍ بِنْتَ عَلِيٍّ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ أُمُّ سَلِيطٍ أَحَقُّ بِهِ‏.‏ وَأُمُّ سَلِيطٍ مِنْ نِسَاءِ الأَنْصَارِ مِمَّنْ بَايَعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، قَالَ عُمَرُ فَإِنَّهَا كَانَتْ تُزْفِرُ لَنَا الْقِرَبَ يَوْمَ أُحُدٍ‏.‏

 

Kazivao nam je Jahja b. Bukejr, a njemu Lejs prenoseći od Junusa, a on od Ibn Šihaba da je Sa’lebe b. Malik rekao: Umer b., Hattab radijallahu anhu je dijelio ogrtače ženama Medine. Ostao je jedan dobar ogrtač, pa su mu neki rekli: Vladaru pravovjernih, podaj ga unuki Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, koja je kod tebe”, mislili su na Alijinu kćerku Ummi Kulsum. Međutim, Omer reče: “Preče je da to dobije Ummu Selit.” Ummu Selit je ensarijka koja je dala zakletvu (prisegu) Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem Kaže Omer: “Ona nam je nosila vodu u mješinama na dan Uhuda.”


 

حَدَّثَنِي أَبُو جَعْفَرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيِّ، قَالَ خَرَجْتُ مَعَ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَدِيِّ بْنِ الْخِيَارِ، فَلَمَّا قَدِمْنَا حِمْصَ قَالَ لِي عُبَيْدُ اللَّهِ هَلْ لَكَ فِي وَحْشِيٍّ نَسْأَلُهُ عَنْ قَتْلِ حَمْزَةَ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ وَكَانَ وَحْشِيٌّ يَسْكُنُ حِمْصَ فَسَأَلْنَا عَنْهُ فَقِيلَ لَنَا هُوَ ذَاكَ فِي ظِلِّ قَصْرِهِ، كَأَنَّهُ حَمِيتٌ‏.‏ قَالَ فَجِئْنَا حَتَّى وَقَفْنَا عَلَيْهِ بِيَسِيرٍ، فَسَلَّمْنَا، فَرَدَّ السَّلاَمَ، قَالَ وَعُبَيْدُ اللَّهِ مُعْتَجِرٌ بِعِمَامَتِهِ، مَا يَرَى وَحْشِيٌّ إِلاَّ عَيْنَيْهِ وَرِجْلَيْهِ، فَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ يَا وَحْشِيُّ أَتَعْرِفُنِي قَالَ فَنَظَرَ إِلَيْهِ ثُمَّ قَالَ لاَ وَاللَّهِ إِلاَّ أَنِّي أَعْلَمُ أَنَّ عَدِيَّ بْنَ الْخِيَارِ تَزَوَّجَ امْرَأَةً يُقَالُ لَهَا أُمُّ قِتَالٍ بِنْتُ أَبِي الْعِيصِ، فَوَلَدَتْ لَهُ غُلاَمًا بِمَكَّةَ، فَكُنْتُ أَسْتَرْضِعُ لَهُ، فَحَمَلْتُ ذَلِكَ الْغُلاَمَ مَعَ أُمِّهِ، فَنَاوَلْتُهَا إِيَّاهُ، فَلَكَأَنِّي نَظَرْتُ إِلَى قَدَمَيْكَ‏.‏ قَالَ فَكَشَفَ عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ وَجْهِهِ ثُمَّ قَالَ أَلاَ تُخْبِرُنَا بِقَتْلِ حَمْزَةَ قَالَ نَعَمْ، إِنَّ حَمْزَةَ قَتَلَ طُعَيْمَةَ بْنَ عَدِيِّ بْنِ الْخِيَارِ بِبَدْرٍ، فَقَالَ لِي مَوْلاَىَ جُبَيْرُ بْنُ مُطْعِمٍ إِنْ قَتَلْتَ حَمْزَةَ بِعَمِّي فَأَنْتَ حُرٌّ، قَالَ فَلَمَّا أَنْ خَرَجَ النَّاسُ عَامَ عَيْنَيْنِ ـ وَعَيْنَيْنِ جَبَلٌ بِحِيَالِ أُحُدٍ، بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ وَادٍ ـ خَرَجْتُ مَعَ النَّاسِ إِلَى الْقِتَالِ، فَلَمَّا اصْطَفُّوا لِلْقِتَالِ خَرَجَ سِبَاعٌ فَقَالَ هَلْ مِنْ مُبَارِزٍ قَالَ فَخَرَجَ إِلَيْهِ حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَقَالَ يَا سِبَاعُ يَا ابْنَ أُمِّ أَنْمَارٍ مُقَطِّعَةِ الْبُظُورِ، أَتُحَادُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم قَالَ ثُمَّ شَدَّ عَلَيْهِ فَكَانَ كَأَمْسِ الذَّاهِبِ ـ قَالَ ـ وَكَمَنْتُ لِحَمْزَةَ تَحْتَ صَخْرَةٍ فَلَمَّا دَنَا مِنِّي رَمَيْتُهُ بِحَرْبَتِي، فَأَضَعُهَا فِي ثُنَّتِهِ حَتَّى خَرَجَتْ مِنْ بَيْنِ وَرِكَيْهِ ـ قَالَ ـ فَكَانَ ذَاكَ الْعَهْدَ بِهِ، فَلَمَّا رَجَعَ النَّاسُ رَجَعْتُ مَعَهُمْ فَأَقَمْتُ بِمَكَّةَ، حَتَّى فَشَا فِيهَا الإِسْلاَمُ، ثُمَّ خَرَجْتُ إِلَى الطَّائِفِ، فَأَرْسَلُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَسُولاً، فَقِيلَ لِي إِنَّهُ لاَ يَهِيجُ الرُّسُلَ ـ قَالَ ـ فَخَرَجْتُ مَعَهُمْ حَتَّى قَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَآنِي قَالَ ‏”‏ آنْتَ وَحْشِيٌّ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏”‏ أَنْتَ قَتَلْتَ حَمْزَةَ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ قَدْ كَانَ مِنَ الأَمْرِ مَا بَلَغَكَ‏.‏ قَالَ ‏”‏ فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تُغَيِّبَ وَجْهَكَ عَنِّي ‏”‏‏.‏ قَالَ فَخَرَجْتُ، فَلَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ مُسَيْلِمَةُ الْكَذَّابُ قُلْتُ لأَخْرُجَنَّ إِلَى مُسَيْلِمَةَ لَعَلِّي أَقْتُلُهُ فَأُكَافِئَ بِهِ حَمْزَةَ ـ قَالَ ـ فَخَرَجْتُ مَعَ النَّاسِ، فَكَانَ مِنْ أَمْرِهِ مَا كَانَ ـ قَالَ ـ فَإِذَا رَجُلٌ قَائِمٌ فِي ثَلْمَةِ جِدَارٍ، كَأَنَّهُ جَمَلٌ أَوْرَقُ ثَائِرُ الرَّأْسِ ـ قَالَ ـ فَرَمَيْتُهُ بِحَرْبَتِي، فَأَضَعُهَا بَيْنَ ثَدْيَيْهِ حَتَّى خَرَجَتْ مِنْ بَيْنِ كَتِفَيْهِ ـ قَالَ ـ وَوَثَبَ إِلَيْهِ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ، فَضَرَبَهُ بِالسَّيْفِ عَلَى هَامَتِهِ‏.‏ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْفَضْلِ فَأَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ يَسَارٍ أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ يَقُولُ فَقَالَتْ جَارِيَةٌ عَلَى ظَهْرِ بَيْتٍ وَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، قَتَلَهُ الْعَبْدُ الأَسْوَدُ‏.‏

 

Kazivao mi je Ebu Dža’fer Muhammed b. Abdullah, njemu je kazivao Hudžejn b. Musenna, a ovom Abdul Aziz b. Abdullah b. Ebu Seleme, prenoseći od Abdullaha b. Fadla, ovaj od Sulejmana b. Jesara, a on od Dža’fera b. Amra b. Umejja ed-Damrija da je rekao: Zaputio sam se sa Ubejdullahom b. Adijjom b. Hijar i kad smo stigli u Hims on mi je rekao: „Želiš li da potražimo Vahšija i pitamo ga o Hamzinom ubistvu?” „Da” odgovorio sam ja. Vahši je stanovao u Himsu i mi smo se raspitali za njega pa nam je rečeno: „Eno ga u hladu svog dvorca, poput mješine.” Prišli smo mu, stali malo pored njega i nazvali mu selam: On je otprimio selam. Ubejdullah se bio zamotao turbanom tako da mu je Vahši vidio samo oči i noge. „O Vahši, da li me poznaješ?” upitao je Ubejdullah, a on je pogledao prema njemu i rekao: „Ne, tako mi Allaha, međutim, ja znam da se Adijj b. Hijar oženio ženom po imenu Ummu Kital bint Ebil-‘Is. Ona mu je u Mekki rodila dječaka za kojeg sam tražio dojilju. Nosio sam toga dječaka koji je bio s njegovom majkom i predao sam joj ga, pa kao da mi se čini da sam vidio tvoje noge.” Tada Ubejdullah otkri svoje lice, a zatim reče: „Hoćeš li nas izvijestiti o Hamzinom ubistvu?” „Da”, reče on i nastavi: „Hamza je na Bedru ubio Tu‘ajmu b. Adijja b. Hijara, pa mi je moj gospodar Džubejr b. Mut‘im rekao: “Ako ubiješ Hamzu, za mog amidžu, bit ćeš slobodan.” Kada su ljudi (Kurejšije) godine Ajnejna, a to je brdo nasuprot Uhuda, a između njih je dolina, krenuli, i ja sam s njima krenuo u borbu. Kad su se postrojili za borbu Siba‘ je izašao i rekao: „Ima li ko da izađe na dvoboj?” Na dvoboj mu je izašao Hamza b. Abdul-Muttalib i rekao: „O Siba‘, o sine Ummi Enmar, one koja obrezuje dražice, zar se suprotstavljaš Allahu i Njegovu Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem?” Potom je navalio na njega i ubrzo ga je nestalo. Ja sam se skrivao, da me Hamza ne vidi ispod jedne stijene, i kad mi se on približio bacio sam na njega svoje koplje i pogodio ga u donji dio trupa, tako da je koplje izašlo između kukova. To je bio smrtni udarac. I, kad su se ljudi vratili, i ja sam se vratio s njima i ostao u Mekki dok se u njoj nije proširio islam, a onda sam otišao u Taif. Potom su i oni poslali izaslanika Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, i s obzirom da mi je rečeno da on ne uznemirava izaslanike, krenuo sam sa njima. Kad sam došao Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, on me vidio i rekao: “Jesi li ti Vahši?” „Da”, rekao sam ja, a on upita: „Ti si ubio Hamzu?” „Desilo se ono što si čuo”, odgovorih ja, a on reče: „Možeš li mi se skloniti s očiju,” i ja sam izašao. Izašao sam tada, kaže on i nakon smrti Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, pojavio se Musejlime el-Kezzab, te ja rekoh: „Zaputit ću se prema Musejlimi ne bih li ga ubio, i tako se iskupio za smrt Hamzinu.” Krenuo sam s ljudima i desilo se s njim ono što se desilo. Odjednom sam ugledao čovjeka kako stoji u otvoru nekog zida, poput smeđe deve, razbarušene kose. Pogodio sam ga kopljem među grudi tako da je izašlo između plećki, a onda je na njega skočio jedan ensarija i udario ga sabljom po tjemenu.” Abdullah b. Fadl kaže da ga je izvijestio Sulejman b. Jesar da je čuo Abdullaha b. Omera kako kaže: Tada je jedna robinja zavikala, sa vrha kuće: „Ah, zapovjedniče vjernika! Ubi ga crni rob.”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامٍ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ اشْتَدَّ غَضَبُ اللَّهِ عَلَى قَوْمٍ فَعَلُوا بِنَبِيِّهِ ـ يُشِيرُ إِلَى رَبَاعِيَتِهِ ـ اشْتَدَّ غَضَبُ اللَّهِ عَلَى رَجُلٍ يَقْتُلُهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Ishak b. Nasr, a njemu Abdur-Rezzak prenoseći od Ma’mera, a on od Hemmama da je čuo Ebu Hurejru, radijallahu anhu, kako kaže da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: „Allahova srdžba se pojačala prema narodu koji je ovo uradio sa svojim Vjerovjesnikom,” – i on pokaza na svoj zub (donji desni sjekutić) – ”i Allahova srdžba se pojačala prema čovjeku kojeg ubije Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, na Allahovom putu.”


 

حَدَّثَنِي مَخْلَدُ بْنُ مَالِكٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ اشْتَدَّ غَضَبُ اللَّهِ عَلَى مَنْ قَتَلَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي سَبِيلِ اللَّهِ، اشْتَدَّ غَضَبُ اللَّهِ عَلَى قَوْمٍ دَمَّوْا وَجْهَ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Kazivao mi je Mahled b. Malik, njemu je kazivao Jahja b. Seid el-Emevi, a ovom Ibn Džurejdž, prenoseći od Amra b. Dinara, on od Ikrime, a ovaj od Ibn Abbasa, radijallahu anhu, da je rekao:„Allahova srdžba se pojačala prema onome kojeg je ubio Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, na Allahovom putu. Allahova srdžba se pojačala prema narodu koji je okrvavio lice Allahovog Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem”


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، أَنَّهُ سَمِعَ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ، وَهْوَ يُسْأَلُ عَنْ جُرْحِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَمَا وَاللَّهِ إِنِّي لأَعْرِفُ مَنْ كَانَ يَغْسِلُ جُرْحَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ كَانَ يَسْكُبُ الْمَاءَ وَبِمَا دُووِيَ ـ قَالَ كَانَتْ فَاطِمَةُ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَغْسِلُهُ وَعَلِيٌّ يَسْكُبُ الْمَاءَ بِالْمِجَنِّ، فَلَمَّا رَأَتْ فَاطِمَةُ أَنَّ الْمَاءَ لاَ يَزِيدُ الدَّمَ إِلاَّ كَثْرَةً أَخَذَتْ قِطْعَةً مِنْ حَصِيرٍ، فَأَحْرَقَتْهَا وَأَلْصَقَتْهَا فَاسْتَمْسَكَ الدَّمُ، وَكُسِرَتْ رَبَاعِيَتُهُ يَوْمَئِذٍ، وَجُرِحَ وَجْهُهُ، وَكُسِرَتِ الْبَيْضَةُ عَلَى رَأْسِهِ‏.‏

 

Kazivao nam je Kutejbe b. Seid, a njemu Ja’kub prenoseći od Ebu Hazima da je čuo Sehla b. Sa’da, kada je upitan o ranjavanju Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kako kaže: „Tako mi Allaha, ja sigurno znam ko je ispirao ranu Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, ko je polijevao vodu i čime je liječen. Fatima, alejhas-selam, kćerka Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, ga je prala a Alija je sipao vodu iz štita. Pošto je Fatima primijetila da ispiranje vodom samo povećava isticanje krvi, uzela je komad hasure i zapalila ga, te stavila na ranu i krv je prestala teći. Taj dan mu je prebijen sjekutić, ranjen je u lice i razbijena je mu kaciga na glavi.”


 

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ اشْتَدَّ غَضَبُ اللَّهِ عَلَى مَنْ قَتَلَهُ نَبِيٌّ، اشْتَدَّ غَضَبُ اللَّهِ عَلَى مَنْ دَمَّى وَجْهَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Kazivao mi je Amr b. Alijj, njemu je kazivao Ebu Asim, a ovom Ibn Džurejdž, prenoseći od Amra b. Dinara, ovaj od Ikrime, da je Ibn Abbas rekao: „Allahova srdžba se pojačala prema onome koga je ubio Vjerovjesnik i Allahova srdžba se pojačala prema onom koji je okrvavio lice Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ‏{‏الَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِلَّهِ وَالرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مَا أَصَابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَاتَّقَوْا أَجْرٌ عَظِيمٌ‏}‏ قَالَتْ لِعُرْوَةَ يَا ابْنَ أُخْتِي كَانَ أَبُوكَ مِنْهُمُ الزُّبَيْرُ وَأَبُو بَكْرٍ، لَمَّا أَصَابَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا أَصَابَ يَوْمَ أُحُدٍ، وَانْصَرَفَ عَنْهُ الْمُشْرِكُونَ خَافَ أَنْ يَرْجِعُوا قَالَ ‏”‏ مَنْ يَذْهَبُ فِي إِثْرِهِمْ ‏”‏‏.‏ فَانْتَدَبَ مِنْهُمْ سَبْعُونَ رَجُلاً، قَالَ كَانَ فِيهِمْ أَبُو بَكْرٍ وَالزُّبَيْرُ‏.‏

 

Kazivao nam je Muhammed, a njemu Ebu Muavije, prenoseći od Hišama, on od svoga oca, a ovaj od Aiše, radijallahu anhu, da je u pogledu ajeta „One koji su se Allahu i Poslaniku nakon zadobijenih rana odazvali, one između njih, koji su dobro činili i bogobojazni bili čeka velika nagrada”, rekla Urvetu: Sestriću, među njima su bili tvoj otac Zubejr i djed Ebu Bekr. Kada je Allahovog poslanika sallallahu alejhi ve sellem, na dan Uhuda zadesilo ono što ga je zadesilo i mušrici otišli od njega, on se pobojao da će se on vratiti, pa je rekao: ‘Ko će krenuti za njima?’ Odazvalo se sedamdeset muslimana, među kojima su bili Ebu Bekr i Zubejr.”


 

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ مَا نَعْلَمُ حَيًّا مِنْ أَحْيَاءِ الْعَرَبِ أَكْثَرَ شَهِيدًا أَعَزَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنَ الأَنْصَارِ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ وَحَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّهُ قُتِلَ مِنْهُمْ يَوْمَ أُحُدٍ سَبْعُونَ، وَيَوْمَ بِئْرِ مَعُونَةَ سَبْعُونَ، وَيَوْمَ الْيَمَامَةِ سَبْعُونَ، قَالَ وَكَانَ بِئْرُ مَعُونَةَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَيَوْمُ الْيَمَامَةِ عَلَى عَهْدِ أَبِي بَكْرٍ يَوْمَ مُسَيْلِمَةَ الْكَذَّابِ‏.‏

 

Kazivao mi je Amr b. Alijj, a njemu Muaz b. Hišam, rekavši da mu je pričao njegov otac koji je prenio od Katade da je rekao: „Ne poznajem ni jedno arapsko plemena koje će na Sudnjem danu imati više uglednih šehida od ensarija.” Katade kaže da mu je kazivao Enes b. Malik da ih je ubijeno na dan Uhuda sedamdeset, na dan bunara Meune sedamdeset i na dan Jemame sedamdeset. “Bunar Meune” dogodio se u doba Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, a dan Jemame u doba Ebu Bekra. Bila je to bitka protiv lašca Musejlime.


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَجْمَعُ بَيْنَ الرَّجُلَيْنِ مِنْ قَتْلَى أُحُدٍ فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ ثُمَّ يَقُولُ ‏”‏ أَيُّهُمْ أَكْثَرُ أَخْذًا لِلْقُرْآنِ ‏”‏‏.‏ فَإِذَا أُشِيرَ لَهُ إِلَى أَحَدٍ، قَدَّمَهُ فِي اللَّحْدِ، وَقَالَ ‏”‏ أَنَا شَهِيدٌ عَلَى هَؤُلاَءِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏”‏‏.‏ وَأَمَرَ بِدَفْنِهِمْ بِدِمَائِهِمْ، وَلَمْ يُصَلِّ عَلَيْهِمْ، وَلَمْ يُغَسَّلُوا‏.‏ وَقَالَ أَبُو الْوَلِيدِ عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ ابْنِ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرًا، قَالَ لَمَّا قُتِلَ أَبِي جَعَلْتُ أَبْكِي وَأَكْشِفُ الثَّوْبَ عَنْ وَجْهِهِ،، فَجَعَلَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَنْهَوْنِي وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَنْهَ، وَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ لاَ تَبْكِيهِ أَوْ مَا تَبْكِيهِ، مَا زَالَتِ الْمَلاَئِكَةُ تُظِلُّهُ بِأَجْنِحَتِهَا حَتَّى رُفِعَ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Kutejbe b. Seid, a njemu Lejs prenoseći od Ibn Šihaba, on od Abdur-Rahmana b. Ka’ba b. Malika da ga je izvijestio Džabir b. Abdullah, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, stavljao po dva čovjeka, od ubijenih na Uhudu, u jedan ogrtač, a onda bi upitao: „Koji od njih dvojice zna više iz Kur’ana napamet” i kada bi mu bilo pokazano na nekog on bi ga stavio naprijed u mezaru, i rekao: “Ja ću na Sudnjem danu biti svjedok ovima.” Naredio je da se ukopaju krvavi i nije im klanjao dženazu niti su kupani. Rekao je Ebul-Velid, prenoseći od Šu’bea, a on od Ibnul-Munkedira koji je izjavio da je čuo Džabira b. Abdullaha kako kaže: ”Kad je ubijen moj otac, počeo sam plakati i skidati prekrivač sa njegova lica, pa su mi Vjerovjesnikovi ashabi to zabranjivali, ali mi Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, nije zabranjivao. Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je rekao (Džabirovoj tetki): „Nemoj ga oplakivati”, ili je rekao: ” Što ga oplakuješ. Meleki će mu praviti hlad svojim krilima sve dok ne bude ponesen.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ أُرَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ رَأَيْتُ فِي رُؤْيَاىَ أَنِّي هَزَزْتُ سَيْفًا فَانْقَطَعَ صَدْرُهُ، فَإِذَا هُوَ مَا أُصِيبَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ أُحُدٍ، ثُمَّ هَزَزْتُهُ أُخْرَى فَعَادَ أَحْسَنَ مَا كَانَ، فَإِذَا هُوَ مَا جَاءَ بِهِ اللَّهُ مِنَ الْفَتْحِ وَاجْتِمَاعِ الْمُؤْمِنِينَ، وَرَأَيْتُ فِيهَا بَقَرًا وَاللَّهُ خَيْرٌ، فَإِذَا هُمُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ أُحُدٍ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Muhammed b. Ala, a njemu Ebu Usame prenoseći od Burejda b. Abdullaha b. Ebi Burde, on od svoga djeda Ebi Burde, a ovaj od Ebu Musa’a, radijallahu anhu, mislim (Buharija ili njegov učitelj Muhammed b. Ala) da je on prenio od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekao: „Vidio sam u snu da sam zamahnuo sabljom, te se slomio njen prednji dio. To je ono što se desilo vjernicima na dan Uhuda. Potom sam zamahnuo s njom po drugi put i ona je postala bolja nego što je bila. To je ono što nam je Allah dao od oslobođenja (Mekke) i ujedinenja vjernika. U tom snu sam vidio i krave, a ono što Allah učini najbolje je. To se odnosilo na vjernike na dan Uhuda.”


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ خَبَّابٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ هَاجَرْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ نَبْتَغِي وَجْهَ اللَّهِ، فَوَجَبَ أَجْرُنَا عَلَى اللَّهِ، فَمِنَّا مَنْ مَضَى أَوْ ذَهَبَ لَمْ يَأْكُلْ مِنْ أَجْرِهِ شَيْئًا، كَانَ مِنْهُمْ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ، فَلَمْ يَتْرُكْ إِلاَّ نَمِرَةً كُنَّا إِذَا غَطَّيْنَا بِهَا رَأْسَهُ خَرَجَتْ رِجْلاَهُ، وَإِذَا غُطِّيَ بِهَا رِجْلاَهُ خَرَجَ رَأْسُهُ، فَقَالَ لَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ غَطُّوا بِهَا رَأْسَهُ، وَاجْعَلُوا عَلَى رِجْلَيْهِ الإِذْخِرَ ‏”‏‏.‏ أَوْ قَالَ ‏”‏ أَلْقُوا عَلَى رِجْلَيْهِ مِنَ الإِذْخِرِ ‏”‏‏.‏ وَمِنَّا مَنْ أَيْنَعَتْ لَهُ ثَمَرَتُهُ فَهْوَ يَهْدِبُهَا‏.‏

 

Kazivao nam je Ahmed b. Junus, njemu je kazivao Zuhejr, a ovom E’ameš prenoseći od Šekika, a on od Habbaba, radijallahu anhu, da je rekao: Učinili smo hidžru zajedno sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, iz želje za licem Allahovim. Allah nam je obećao nagradu. Neki od nas su prošli ili otišli, a da nisu jeli ništa od svoje nagrade. Jedan od njih je Mus’ab b. Umejr koji je ubijen na dan Uhuda, a nije ostavio ništa osim jednog ogrtača, kojim, ako mu pokrijemo glavu, ukažu se noge, a ako mu se pokriju noge, ukaže se glava, pa nam je Vjerovjesnik sallallahu alejhi ve sellem, rekao: „Pokrijte mu glavu (tim ogrtačem) a na noge mu stavite rogozine”, ili je rekao: “Bacite mu na noge rogozine.” Nekima od nas su dozreli njegovi plodovi i on ih ubire.


 

حَدَّثَنِي نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ قُرَّةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، سَمِعْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ هَذَا جَبَلٌ يُحِبُّنَا وَنُحِبُّهُ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao mi je Nasr b. Alijj, rekavši da mu je saopćio njegov otac prenoseći od Kurreta b. Halida, a on od Katade koji je čuo od Enesa, radijallahu anhu, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: „Ovo je brdo koje nas voli i kojeg mi volimo.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَمْرٍو، مَوْلَى الْمُطَّلِبِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَلَعَ لَهُ أُحُدٌ فَقَالَ ‏ “‏ هَذَا جَبَلٌ يُحِبُّنَا وَنُحِبُّهُ، اللَّهُمَّ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ حَرَّمَ مَكَّةَ، وَإِنِّي حَرَّمْتُ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Abdullah b. Jusuf, njemu je saopćio Malik prenoseći od Amra, oslobođenog Muttalibovog roba, a on od Enesa b. Malika, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, kada mu se ukazao Uhud, rekao: „Ovo je brdo koje voli nas i koje mi volimo. Moj Gospodaru, Ibrahim je Mekku učinio svetom, a ja proglašavam svetim ono što je između dva (medinska) kamenjara.”


 

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ يَوْمًا فَصَلَّى عَلَى أَهْلِ أُحُدٍ صَلاَتَهُ عَلَى الْمَيِّتِ، ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ ‏ “‏ إِنِّي فَرَطٌ لَكُمْ، وَأَنَا شَهِيدٌ عَلَيْكُمْ، وَإِنِّي لأَنْظُرُ إِلَى حَوْضِي الآنَ، وَإِنِّي أُعْطِيتُ مَفَاتِيحَ خَزَائِنِ الأَرْضِ ـ أَوْ مَفَاتِيحَ الأَرْضِ ـ وَإِنِّي وَاللَّهِ مَا أَخَافُ عَلَيْكُمْ أَنْ تُشْرِكُوا بَعْدِي، وَلَكِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ أَنْ تَنَافَسُوا فِيهَا ‏”‏‏.‏

 

Kazivao mi je Amr b. Halid, a njemu Lejs prenoseći od Jezida b. Ebi Habiba, on od Ebul-Hajra, a ovaj od Ukbea da je Vjerovjesnik sallallahu alejhi ve sellem, jedan dan izašao i klanjao dženazu poginulima na Uhudu, a zatim otišao na mimber i rekao: „Ja sam vaša prethodnica i vaš svjedok. Ja sada gledam u svoj zdenac (havd). Meni su dati ključevi zemaljskih riznica, ili zemaljski ključevi. Tako mi Allaha, ja se ne bojim da ćete, nakon mene, činiti širk (idolopoklonstvo), nego se bojim da ćete se natjecati u sticanju dunjalučkih dobara.”


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي سُفْيَانَ الثَّقَفِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَرِيَّةً عَيْنًا، وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ عَاصِمَ بْنَ ثَابِتٍ ـ وَهْوَ جَدُّ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ـ فَانْطَلَقُوا حَتَّى إِذَا كَانَ بَيْنَ عُسْفَانَ وَمَكَّةَ ذُكِرُوا لَحِيٍّ مِنْ هُذَيْلٍ، يُقَالُ لَهُمْ بَنُو لَحْيَانَ، فَتَبِعُوهُمْ بِقَرِيبٍ مِنْ مِائَةِ رَامٍ، فَاقْتَصُّوا آثَارَهُمْ حَتَّى أَتَوْا مَنْزِلاً نَزَلُوهُ فَوَجَدُوا فِيهِ نَوَى تَمْرٍ تَزَوَّدُوهُ مِنَ الْمَدِينَةِ فَقَالُوا هَذَا تَمْرُ يَثْرِبَ‏.‏ فَتَبِعُوا آثَارَهُمْ حَتَّى لَحِقُوهُمْ، فَلَمَّا انْتَهَى عَاصِمٌ وَأَصْحَابُهُ لَجَئُوا إِلَى فَدْفَدٍ، وَجَاءَ الْقَوْمُ فَأَحَاطُوا بِهِمْ، فَقَالُوا لَكُمُ الْعَهْدُ وَالْمِيثَاقُ إِنْ نَزَلْتُمْ إِلَيْنَا أَنْ لاَ نَقْتُلَ مِنْكُمْ رَجُلاً‏.‏ فَقَالَ عَاصِمٌ أَمَّا أَنَا فَلاَ أَنْزِلُ فِي ذِمَّةِ كَافِرٍ، اللَّهُمَّ أَخْبِرْ عَنَّا نَبِيَّكَ‏.‏ فَقَاتَلُوهُمْ حَتَّى قَتَلُوا عَاصِمًا فِي سَبْعَةِ نَفَرٍ بِالنَّبْلِ، وَبَقِيَ خُبَيْبٌ، وَزَيْدٌ وَرَجُلٌ آخَرُ، فَأَعْطَوْهُمُ الْعَهْدَ وَالْمِيثَاقَ، فَلَمَّا أَعْطَوْهُمُ الْعَهْدَ وَالْمِيثَاقَ نَزَلُوا إِلَيْهِمْ، فَلَمَّا اسْتَمْكَنُوا مِنْهُمْ حَلُّوا أَوْتَارَ قِسِيِّهِمْ فَرَبَطُوهُمْ بِهَا‏.‏ فَقَالَ الرَّجُلُ الثَّالِثُ الَّذِي مَعَهُمَا هَذَا أَوَّلُ الْغَدْرِ‏.‏ فَأَبَى أَنْ يَصْحَبَهُمْ فَجَرَّرُوهُ وَعَالَجُوهُ عَلَى أَنْ يَصْحَبَهُمْ، فَلَمْ يَفْعَلْ، فَقَتَلُوهُ، وَانْطَلَقُوا بِخُبَيْبٍ وَزَيْدٍ حَتَّى بَاعُوهُمَا بِمَكَّةَ، فَاشْتَرَى خُبَيْبًا بَنُو الْحَارِثِ بْنِ عَامِرِ بْنِ نَوْفَلٍ، وَكَانَ خُبَيْبٌ هُوَ قَتَلَ الْحَارِثَ يَوْمَ بَدْرٍ، فَمَكَثَ عِنْدَهُمْ أَسِيرًا حَتَّى إِذَا أَجْمَعُوا قَتْلَهُ اسْتَعَارَ مُوسَى مِنْ بَعْضِ بَنَاتِ الْحَارِثِ أَسْتَحِدَّ بِهَا فَأَعَارَتْهُ، قَالَتْ فَغَفَلْتُ عَنْ صَبِيٍّ لِي فَدَرَجَ إِلَيْهِ حَتَّى أَتَاهُ، فَوَضَعَهُ عَلَى فَخِذِهِ، فَلَمَّا رَأَيْتُهُ فَزِعْتُ فَزْعَةً عَرَفَ ذَاكَ مِنِّي، وَفِي يَدِهِ الْمُوسَى فَقَالَ أَتَخْشَيْنَ أَنْ أَقْتُلَهُ مَا كُنْتُ لأَفْعَلَ ذَاكِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ‏.‏ وَكَانَتْ تَقُولُ مَا رَأَيْتُ أَسِيرًا قَطُّ خَيْرًا مِنْ خُبَيْبٍ، لَقَدْ رَأَيْتُهُ يَأْكُلُ مِنْ قِطْفِ عِنَبٍ، وَمَا بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ ثَمَرَةٌ، وَإِنَّهُ لَمُوثَقٌ فِي الْحَدِيدِ، وَمَا كَانَ إِلاَّ رِزْقٌ رَزَقَهُ اللَّهُ، فَخَرَجُوا بِهِ مِنَ الْحَرَمِ، لِيَقْتُلُوهُ فَقَالَ دَعُونِي أُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ‏.‏ ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَيْهِمْ فَقَالَ لَوْلاَ أَنْ تَرَوْا أَنَّ مَا بِي جَزَعٌ مِنَ الْمَوْتِ، لَزِدْتُ‏.‏ فَكَانَ أَوَّلَ مَنْ سَنَّ الرَّكْعَتَيْنِ عِنْدَ الْقَتْلِ هُوَ، ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ أَحْصِهِمْ عَدَدًا ثُمَّ قَالَ مَا أُبَالِي حِينَ أُقْتَلُ مُسْلِمًا عَلَى أَىِّ شِقٍّ كَانَ لِلَّهِ مَصْرَعِي وَذَلِكَ فِي ذَاتِ الإِلَهِ وَإِنْ يَشَأْ يُبَارِكْ عَلَى أَوْصَالِ شِلْوٍ مُمَزَّعِ ثُمَّ قَامَ إِلَيْهِ عُقْبَةُ بْنُ الْحَارِثِ فَقَتَلَهُ، وَبَعَثَ قُرَيْشٌ إِلَى عَاصِمٍ لِيُؤْتَوْا بِشَىْءٍ مِنْ جَسَدِهِ يَعْرِفُونَهُ، وَكَانَ عَاصِمٌ قَتَلَ عَظِيمًا مِنْ عُظَمَائِهِمْ يَوْمَ بَدْرٍ، فَبَعَثَ اللَّهُ عَلَيْهِ مِثْلَ الظُّلَّةِ مِنَ الدَّبْرِ، فَحَمَتْهُ مِنْ رُسُلِهِمْ، فَلَمْ يَقْدِرُوا مِنْهُ عَلَى شَىْءٍ‏.‏

 

Kazivao mi je Ibrahim b. Musa, njemu je saopćio Hišam b. Jusuf prenoseći od Ma’mera, on od Zuhrija, ovaj od Amra b. Ebu Sufjana es-Sekafija, a on od Ebu Hurejre, radijallahu anhu, da je rekao: Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je poslao jednu četu u izviđanje i odredio im zapovjednika Asima b. Sabita, koji je bio djed Asima b. Umera, b. Hattaba. Oni su krenuli, i kad su bili između Usfana i Mekke, o njima obavijestiše jedan ogranak plemena Huzejl, po imenu Benu Lihjan, koji za njima poslaše oko stotinu strijelaca. Strijelci su pratili njihove tragove sve dok nisu stigli na mjesto na kojem su izvidnici bili odsjeli. Tu su našli košpice datula koje su oni ponijeli iz Medine, pa su rekli: “Ovo su jesribske datule.” Produžili su da slijede njihove tragove dok ih nisu stigli. Na kraju su se Asim i njegovi drugovi popeli na jednu uzvišicu, a ovi su ih opkolili i rekli im: “Dajemo vam obećanje i obavezu, ako siđete do nas (i predate se) nećemo ubiti nikoga od vas.” Asim je tada rekao: “Što se mene tiče, ja se neću predati u zaštitu nevjernika. Moj Gospodaru, obavijesti o nama svoga Vjerovjesnika!” Potom su ih ovi napali strijelama dok nisu ubili Asima i još šestericu, a ostali su Hubejb, Zejd i još jedan čovjek. Ovi su im ponudili obavezu i obećanje (da ih neće ubiti), pa su se ova trojica predala. Kad su ih uhvatili, odriješili su tetive svojih lukova i povezali ih s njima. Tada je onaj treći čovjek što je bio s njima dvojicom, rekao: “Ovo je početak prevare”, i odbio da im se pridruži. Oni su ga vukli i prisiljavali da im se pridruži i kad on to nije učinio, ubili su ga. Hubejba i Zejda su odveli i prodali u Mekki. Hubejba su kupili sinovi Harisa b. Amira b. Nevfela, a Hubejb je na dan Bedra ubio Harisa. On je ostao kod njih kao zarobljenik sve dok nisu odlučili da ga ubiju. (Prije toga) on je zatražio britvu od jedne Harisove kćerke da odstrani dlake sa stidnih mjesta i ona mu ju je posudila. Kasnije je ona pričala: “Malo sam zanemarila svoje dijete, i ono se popelo prema njemu i prišlo mu, pa ga je on stavio u krilo. Kad sam to vidjela, žestoko sam se uplašila, i on je to primijetio na meni, a u ruci mu je bila britva, pa je rekao: “Zar se bojiš da bih ja njega ubio. Ja to, ako Bog da, neću uraditi.” Ona je takođe govorila: “Nikada nisam vidjela zarobljenika boljeg od Hubejba. Vidjela sam ga kako jede grozd grožđa kad u Mekki nije bilo nikakvog ploda, a on je bio okovan u željezo. To nije bilo ništa drugo osim opskrba Allahova.” Potom su ga izveli iz Harema da ga ubiju, ali je on rekao: “Dopustite mi da klanjam dva rekata.” Nakon klanjanja okrenuo im se i rekao: “Kad vi ne biste pomislili da me je strah smrti, produžio bih namaz.” On je prvi koji je klanjao dva rekata što je postalo sunnetom prilikom egzekucije. Onda je rekao: “Moj Gospodaru, saberi ih sve po broju”, a zatim citirao stih: „Ne obraćam pažnju kad ginem kao musliman, s koje će strane doći moja smrt, koja je u ime Allaha. A to je u ime Boga, a On ako htjedne blagoslovit će rastrgane dijelove tijela.” Potom mu je prišao Ukbe b. Haris i ubio ga. Kasnije su Kurejšije poslale izaslanike da donesu nešto od Asimovog tijela, kako bi ga identifikovali. Asim je na dan Bedra ubio jednog njihovog velikana. Međutim, Allah je njemu poslao roj osa poput oblaka i one su ga zaštitile od njihovih izaslanika, tako da nisu mogli ništa od njega (odsjeći).


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ الَّذِي قَتَلَ خُبَيْبًا هُوَ أَبُو سِرْوَعَةَ‏.‏

 

Kazivao nam je Abdullah b. Muhammed, a njemu Sufjan prenoseći od Amra, koji je čuo Džabira kako kaže: „Onaj koji je ubio Hubejba zvao se Ebu Sirvea.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَبْعِينَ رَجُلاً لِحَاجَةٍ يُقَالُ لَهُمُ الْقُرَّاءُ، فَعَرَضَ لَهُمْ حَيَّانِ مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ رِعْلٌ وَذَكْوَانُ، عِنْدَ بِئْرٍ يُقَالُ لَهَا بِئْرُ مَعُونَةَ، فَقَالَ الْقَوْمُ وَاللَّهِ مَا إِيَّاكُمْ أَرَدْنَا، إِنَّمَا نَحْنُ مُجْتَازُونَ فِي حَاجَةٍ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَقَتَلُوهُمْ فَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِمْ شَهْرًا فِي صَلاَةِ الْغَدَاةِ، وَذَلِكَ بَدْءُ الْقُنُوتِ وَمَا كُنَّا نَقْنُتُ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ وَسَأَلَ رَجُلٌ أَنَسًا عَنِ الْقُنُوتِ أَبَعْدَ الرُّكُوعِ، أَوْ عِنْدَ فَرَاغٍ مِنَ الْقِرَاءَةِ قَالَ لاَ بَلْ عِنْدَ فَرَاغٍ مِنَ الْقِرَاءَةِ‏.‏

 

Kazivao nam je Ebu Ma’mer, njemu je kazivao Abdul-Varis, a ovom Abdul-Aziz, prenoseći od Enesa, radijallahu anhu, da je rekao: Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je poslao sedamdeset ljudi poznatih kao učači Kur’ana, po posebnom zadatku, pa su im se suprotstavila dva ogranka plemena Beni Sulejm: Ri’l i Zekvan, kod jednog bunara koji se zvao Bunar Meune. Izaslanici su rekli: „Tako nam Allaha, mi nismo na vas krenuli. Mi smo samo u prolazu, po zadatku Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem” Međutim, ovi su ih pobili. Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je mjesec dana učio dovu protiv njih na sabah-namazu. To je bilo prvo učenje Kunut dove, jer prije toga je nismo učili.” Abdul-Aziz je izjavio da je neki čovjek pitao Enesa o Kunutu da li je bio nakon rukua ili nakon završetka učenja Kur’ana, pa je rekao: “Ne, nego je bio nakon učenja Kur’ana.”


 

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَنَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَهْرًا بَعْدَ الرُّكُوعِ يَدْعُو عَلَى أَحْيَاءٍ مِنَ الْعَرَبِ‏.‏

 

Kazivao nam je Muslim, njemu je kazivao Hišam, a ovom Katade prenoseći od Enesa da je rekao: „Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je mjesec dana nakon rukua učio Kunut proklinjući neke arapske ogranke.”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رِعْلاً، وَذَكْوَانَ وَعُصَيَّةَ وَبَنِي لَحْيَانَ اسْتَمَدُّوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عَدُوٍّ، فَأَمَدَّهُمْ بِسَبْعِينَ مِنَ الأَنْصَارِ، كُنَّا نُسَمِّيهِمُ الْقُرَّاءَ فِي زَمَانِهِمْ، كَانُوا يَحْتَطِبُونَ بِالنَّهَارِ وَيُصَلُّونَ بِاللَّيْلِ، حَتَّى كَانُوا بِبِئْرِ مَعُونَةَ قَتَلُوهُمْ، وَغَدَرُوا بِهِمْ، فَبَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم، فَقَنَتَ شَهْرًا يَدْعُو فِي الصُّبْحِ عَلَى أَحْيَاءٍ مِنْ أَحْيَاءِ الْعَرَبِ، عَلَى رِعْلٍ وَذَكْوَانَ وَعُصَيَّةَ وَبَنِي لَحْيَانَ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ فَقَرَأْنَا فِيهِمْ قُرْآنًا ثُمِّ إِنَّ ذَلِكَ رُفِعَ بَلِّغُوا عَنَّا قَوْمَنَا، أَنَّا لَقِينَا رَبَّنَا، فَرَضِيَ عَنَّا وَأَرْضَانَا‏.‏ وَعَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ حَدَّثَهُ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَنَتَ شَهْرًا فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ يَدْعُو عَلَى أَحْيَاءٍ مِنْ أَحْيَاءِ الْعَرَبِ، عَلَى رِعْلٍ وَذَكْوَانَ وَعُصَيَّةَ وَبَنِي لَحْيَانَ‏.‏ زَادَ خَلِيفَةُ حَدَّثَنَا ابْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ، أَنَّ أُولَئِكَ السَّبْعِينَ، مِنَ الأَنْصَارِ قُتِلُوا بِبِئْرِ مَعُونَةَ، قُرْآنًا كِتَابًا‏.‏ نَحْوَهُ‏.‏

 

Kazivao mi je Abdul-Eala b. Hammad, njemu je kazivao Jezid b. Zurej’, a ovom Seid prenoseći od Katade, a ovaj od Enesa b. Malika, radijallahu anhu, Da su Ri’l, Zekvan, Usajja i Beni Lahjan zatražili pomoć od Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, protiv neprijatelja, pa im je on poslao sedamdeset ensarija koje smo zvali “učači” (karije) u njihovo doba. Danju su prikupljali drva, a noću su obavljali namaz. Kad su stigli do Bunara Meune, ovi su ih poubijali, iznevjerivši (obećanje) što su dali. To je doprlo do Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, pa je on mjesec dana u Kunut dovi na sabah namazu proklinjao arapska plemena Ri’l, Zekvan, Usajje i Beni Lahjan. U pogledu njih smo, kaže Enes, učili Kur’an, ali je to kasnije derogirano, a glasilo je: “Obavijestite naš narod o nama da smo mi otišli našem Gospodaru. On je zadovoljan sa nama a i učinio nas je zadovoljnim.” Katade prenosi od Enesa b. Malika koji mu je kazivao da je Allahov Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, mjesec dana na sabah namazu u Kunut-dovi proklinjao arapska plemena: Ri’l, Zekvan, Usajja i Beni Lahjan. Halifa dodaje: Pričao nam je Jezid Ibn Zureji’, njemu Seid, prenoseći od Katade da mu je Enes kazivao da je tih sedamdeset ensarija ubijeno kod Bunara Meune. I on je (poput verzije koju prenosi Abdul-Eala) spomenuo da je to bilo u Kur’anu, a zatim derogirano, s tim da je riječ kur’anen u značenju riječi kitaben.


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَنَسٌ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ خَالَهُ أَخٌ لأُمِّ سُلَيْمٍ فِي سَبْعِينَ رَاكِبًا، وَكَانَ رَئِيسَ الْمُشْرِكِينَ عَامِرُ بْنُ الطُّفَيْلِ خَيَّرَ بَيْنَ ثَلاَثِ خِصَالٍ فَقَالَ يَكُونُ لَكَ أَهْلُ السَّهْلِ، وَلِي أَهْلُ الْمَدَرِ، أَوْ أَكُونُ خَلِيفَتَكَ، أَوْ أَغْزُوكَ بِأَهْلِ غَطَفَانَ بِأَلْفٍ وَأَلْفٍ، فَطُعِنَ عَامِرٌ فِي بَيْتِ أُمِّ فُلاَنٍ فَقَالَ غُدَّةٌ كَغُدَّةِ الْبَكْرِ فِي بَيْتِ امْرَأَةٍ مِنْ آلِ فُلاَنٍ ائْتُونِي بِفَرَسِي‏.‏ فَمَاتَ عَلَى ظَهْرِ فَرَسِهِ، فَانْطَلَقَ حَرَامٌ أَخُو أُمِّ سُلَيْمٍ هُوَ ‏{‏وَ‏}‏ رَجُلٌ أَعْرَجُ وَرَجُلٌ مِنْ بَنِي فُلاَنٍ قَالَ كُونَا قَرِيبًا حَتَّى آتِيَهُمْ، فَإِنْ آمَنُونِي كُنْتُمْ، وَإِنْ قَتَلُونِي أَتَيْتُمْ أَصْحَابَكُمْ‏.‏ فَقَالَ أَتُؤْمِنُونِي أُبَلِّغْ رِسَالَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَجَعَلَ يُحَدِّثُهُمْ وَأَوْمَئُوا إِلَى رَجُلٍ، فَأَتَاهُ مِنْ خَلْفِهِ فَطَعَنَهُ ـ قَالَ هَمَّامٌ أَحْسِبُهُ حَتَّى أَنْفَذَهُ ـ بِالرُّمْحِ، قَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ فُزْتُ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ‏.‏ فَلُحِقَ الرَّجُلُ، فَقُتِلُوا كُلُّهُمْ غَيْرَ الأَعْرَجِ كَانَ فِي رَأْسِ جَبَلٍ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْنَا، ثُمَّ كَانَ مِنَ الْمَنْسُوخِ إِنَّا قَدْ لَقِينَا رَبَّنَا فَرَضِيَ عَنَّا وَأَرْضَانَا‏.‏ فَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِمْ ثَلاَثِينَ صَبَاحًا، عَلَى رِعْلٍ وَذَكْوَانَ وَبَنِي لَحْيَانَ وَعُصَيَّةَ، الَّذِينَ عَصَوُا اللَّهَ وَرَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Kazivao nam je Musa b. Ismail, a njemu Hemmam prenoseći od Ishaka b. Abdullaha b. Ebi Talhe koji je izjavio da mu je Enes kazivao da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, poslao njegovog dajdžu, brata Ummi Sulejme, u grupi od sedamdeset konjanika. Vođa mušrika Amir b. Tufejl je (ranije došao Poslaniku i) predložio mu da izabere jednu od tri mogućnosti: ‘‘Da tebi pripadnu stanovnici pustinja, a meni stanovnici sela, ili da ja budem tvoj nasljednik, ili će zaratovati protiv tebe sa pripadnicima plemena Gatafan sa hiljadom i hiljadom.”Amir se razbolio od kuge u kući jedne žene, pa je rekao:‘‘Kuga poput devine kuge, u kući žene iz plemena toga i toga (Ali Selul), dovedite mi moga konja!” I umro je na leđima svoga konja. Haram, brat Umi Sulejme, zaputio se sa jednim hromim čovjekom i još jednim čovjekom iz toga i toga plemena (Hazredža), i rekao im: „Vas dvojica budite blizu dok ne dođem, pa ako mi garantuju sigurnost, vi ste blizu, a ako me ubiju, otiđite vašim drugovima.”Potom je rekao (mušricima): „Hoćete li mi garantovati sigurnost da prenesem poruku Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem,” i on im poče kazivati, ali oni dadoše znak nekom čovjeku koji mu priđe s leđa i udari ga (kopljem). Kaže Hemmam, mislim da ga je probo kopljem. On samo viknu: “Allahu ekber ja sam na dobitku, tako mi Gospodara Ka‘be.” I sustignut je čovjek (Haramov prijatelj) i svi su poubijani osim onog hromog čovjeka koji je bio na vrhu brda. Tada nam je Allah objavio nešto što je kasnije bilo derogirano: “Mi smo se već susreli s našim Gospodarom. On je s nama zadovoljan, a i učinio nas je zadovoljnim.” Potom je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, trideset jutara učio dovu protiv Ri‘la, Zekvana, Beni Lahjana i ‘Usajje, koji su iskazali neposlušnost prema Allahu i Njegovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem.


 

حَدَّثَنِي حِبَّانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ حَدَّثَنِي ثُمَامَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَنَسٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ لَمَّا طُعِنَ حَرَامُ بْنُ مِلْحَانَ ـ وَكَانَ خَالَهُ ـ يَوْمَ بِئْرِ مَعُونَةَ قَالَ بِالدَّمِ هَكَذَا، فَنَضَحَهُ عَلَى وَجْهِهِ وَرَأْسِهِ، ثُمَّ قَالَ فُزْتُ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ‏.‏

 

Kazivao mi je Hibban, njemu je saopćio Abdullah, a ovom Ma’mer rekavši da mu je kazivao Sumame b. Abdullah b. Enes da je čuo Enesa b. Malika, radijallahu anhu, kako kaže: Kad je pogođen Haram b. Milhan – a on je bio Enesov dajdža, na dan Bunara Meune, postupio je s krvlju ovako, odnosno poprskao s njom lice i glavu, a zatim rekao: „Ja sam na dobitku, tako mi gospodara Ka‘be.”


 

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتِ اسْتَأْذَنَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَبُو بَكْرٍ فِي الْخُرُوجِ حِينَ اشْتَدَّ عَلَيْهِ الأَذَى، فَقَالَ لَهُ ‏”‏ أَقِمْ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَطْمَعُ أَنْ يُؤْذَنَ لَكَ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏”‏ إِنِّي لأَرْجُو ذَلِكَ ‏”‏ قَالَتْ فَانْتَظَرَهُ أَبُو بَكْرٍ فَأَتَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ ظُهْرًا فَنَادَاهُ فَقَالَ ‏”‏ أَخْرِجْ مَنْ عِنْدَكَ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّمَا هُمَا ابْنَتَاىَ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ أَشَعَرْتَ أَنَّهُ قَدْ أُذِنَ لِي فِي الْخُرُوجِ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الصُّحْبَةُ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ الصُّحْبَةُ ‏”‏‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ عِنْدِي نَاقَتَانِ قَدْ كُنْتُ أَعْدَدْتُهُمَا لِلْخُرُوجِ‏.‏ فَأَعْطَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم إِحْدَاهُمَا وَهْىَ الْجَدْعَاءُ، فَرَكِبَا فَانْطَلَقَا حَتَّى أَتَيَا الْغَارَ، وَهْوَ بِثَوْرٍ، فَتَوَارَيَا فِيهِ، فَكَانَ عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ غُلاَمًا لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الطُّفَيْلِ بْنِ سَخْبَرَةَ أَخُو عَائِشَةَ لأُمِّهَا، وَكَانَتْ لأَبِي بَكْرٍ مِنْحَةٌ، فَكَانَ يَرُوحُ بِهَا وَيَغْدُو عَلَيْهِمْ، وَيُصْبِحُ فَيَدَّلِجُ إِلَيْهِمَا ثُمَّ يَسْرَحُ، فَلاَ يَفْطُنُ بِهِ أَحَدٌ مِنَ الرِّعَاءِ، فَلَمَّا خَرَجَ خَرَجَ مَعَهُمَا يُعْقِبَانِهِ حَتَّى قَدِمَا الْمَدِينَةَ، فَقُتِلَ عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ يَوْمَ بِئْرِ مَعُونَةَ‏.‏ وَعَنْ أَبِي أُسَامَةَ قَالَ قَالَ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ فَأَخْبَرَنِي أَبِي قَالَ لَمَّا قُتِلَ الَّذِينَ بِبِئْرِ مَعُونَةَ وَأُسِرَ عَمْرُو بْنُ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيُّ قَالَ لَهُ عَامِرُ بْنُ الطُّفَيْلِ مَنْ هَذَا فَأَشَارَ إِلَى قَتِيلٍ، فَقَالَ لَهُ عَمْرُو بْنُ أُمَيَّةَ هَذَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ‏.‏ فَقَالَ لَقَدْ رَأَيْتُهُ بَعْدَ مَا قُتِلَ رُفِعَ إِلَى السَّمَاءِ حَتَّى إِنِّي لأَنْظُرُ إِلَى السَّمَاءِ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الأَرْضِ، ثُمَّ وُضِعَ‏.‏ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَبَرُهُمْ فَنَعَاهُمْ فَقَالَ ‏”‏ إِنَّ أَصْحَابَكُمْ قَدْ أُصِيبُوا، وَإِنَّهُمْ قَدْ سَأَلُوا رَبَّهُمْ، فَقَالُوا رَبَّنَا أَخْبِرْ عَنَّا إِخْوَانَنَا بِمَا رَضِينَا عَنْكَ وَرَضِيتَ عَنَّا‏.‏ فَأَخْبَرَهُمْ عَنْهُمْ ‏”‏‏.‏ وَأُصِيبَ يَوْمَئِذٍ فِيهِمْ عُرْوَةُ بْنُ أَسْمَاءَ بْنِ الصَّلْتِ، فَسُمِّيَ عُرْوَةُ بِهِ، وَمُنْذِرُ بْنُ عَمْرٍو سُمِّيَ بِهِ مُنْذِرًا‏.‏

 

Kazivao mi je Ubejd b. Ismail, a njemu Ebu Usame prenoseći od Hišama, ovaj od svoga oca (Urvea), a on od Aiše, radijallahu anhu, da je rekla: Ebu Bekr je zatražio od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, dozvolu za izlazak (hidžru) kad se pojačalo njegovo zlostavljanje. On mu je rekao: „Ostani još“, pa je Ebu Bekr upitao: „Allahov poslaniče, želiš li da tebi bude dozvoljeno?” „Ja se nadam tome”, rekao je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem I Ebu Bekr ga je sačekao, kaže ona, pa je jedan dan oko podne došao Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, pozvao ga i rekao: „Izvedi sve one koji su kod tebe.” „To su samo moje dvije kćerke”, reče Ebu Bekr. „Znaš li da mi je dozvoljeno da idem”, reče (Poslanik). „Allahov Poslaniče, reče on, mogu li s tobom u društvu?” „Bit ćeš”, reče Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem „Allahov Poslaniče, reče on, ja imam dvije deve koje sam pripremio za izlazak.”On je dao Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, jednu od njih dvije, a bila je podrezanog uha, i njih dvojica su uzjahali i krenuli dok nisu stigli do pećine na brdu Sevr i u njoj se sakrili. Amir b. Fuhejre je bio rob Abdullaha b. Tufejla b. Sahbere, koji je bio Aišin brat po majci. Ebu Bekr je imao još jednu devu muzaru, koju je Amir jahao prateći ih. Ujutro bi dolazio njima dvojici, a potom ju je upućivao na pašu, tako da ga nije otkrio niko od čobana. I kad je Poslanik pošao (dalje prema Medini), krenuo je s njima dvojicom i njih dvojica su, naizmjenično jahali iza njega, sve dok nisu stigli u Medinu. Na dan (događaja kod) Bunara Meune ubijen je i Amir b. Fuhejre.” Ebu Usame kaže da je Hišam b. Urve izjavio da mu je otac o tome rekao: Kad su ubijeni oni kod Bunara Meune i zarobljen Amr b. Umejje ed-Damri, Amir b. Tufejl mu je, pokazujući na jednog ubijenog, rekao: „Ko je ovo?” „Ovo je Amir b. Fuhejre”, odgovori mu Amr b. Umejje. „Nakon što je ubijen, reče on, vidio sam ga uzdignutog na nebu, toliko da sam gledao u nebo između njega i zemlje, a zatim je spušten (na zemlju).” Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, je došla vijest o njima, te je on oglasio njihovu smrt, a potom rekao: „Vaši drugovi su stradali, ali su oni molili svoga Gospodara, govoreći: ‘Naš Gospodaru, obavijesti našu braću o nama, da smo mi zadovoljni Tobom i da si Ti zadovoljan nama’, i on ih je obavijestio o njima. Tada su poginuli Urve b. Esma, b. Salt, pa je po njemu Urve (b. Zubejr) dobio ime i Munzir b. Amr, pa je po njemu Munzir (b. Zubejr) dobio ime. ”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَنَتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ الرُّكُوعِ شَهْرًا يَدْعُو عَلَى رِعْلٍ وَذَكْوَانَ وَيَقُولُ ‏ “‏ عُصَيَّةُ عَصَتِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Muhammed, njemu je saopćio Abdulah, a ovom Sulejman et-Tejmi prenoseći od Ebu Midžleza da je Enes, radijallahu anhu, rekao: Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je mjesec dana nakon rukua učio Kunut-dovu proklinjući Ri‘l i Zekvan i govorio: „Usajja je iskazala neposlušnost prema Allahu i Njegovom Poslaniku.”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ دَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الَّذِينَ قَتَلُوا ـ يَعْنِي ـ أَصْحَابَهُ بِبِئْرِ مَعُونَةَ ثَلاَثِينَ صَبَاحًا حِينَ يَدْعُو عَلَى رِعْلٍ وَلِحْيَانَ وَعُصَيَّةَ عَصَتِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ أَنَسٌ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى لِنَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الَّذِينَ قُتِلُوا أَصْحَابِ بِئْرِ مَعُونَةَ قُرْآنًا قَرَأْنَاهُ حَتَّى نُسِخَ بَعْدُ بَلِّغُوا قَوْمَنَا فَقَدْ لَقِينَا رَبَّنَا فَرَضِيَ عَنَّا وَرَضِينَا عَنْهُ‏.‏

 

Kazivao nam je Jahja b. Bukejr, a njemu Malik prenoseći od Ishaka b. Abdullaha b. Ebi Talhe, a on od Enesa b. Malika da je rekao: „Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je trideset jutara proklinjao one koji su ubili, mišljaše na svoje ashabe kod Bunara Meune, proklinjući Ri’l, Lahjan i Usajju, koji su iskazali neposlušnost prema Allahu i Njegovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem” Enes je izjavio: “Uzvišeni Allah je potom objavio Svom Vjerojvesniku, sallallahu alejhi ve sellem, u pogledu onih ashaba koji su ubijeni kod Bunara Meune kur’anski ajet koji smo učili, dok nije kasnije derogiran: “Obavijestite naš narod da smo se mi već susreli s našim gospodarom, on je zadovoljan s nama, a i mi smo zadovoljni s njim.”


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ الْقُنُوتِ، فِي الصَّلاَةِ فَقَالَ نَعَمْ‏.‏ فَقُلْتُ كَانَ قَبْلَ الرُّكُوعِ أَوْ بَعْدَهُ قَالَ قَبْلَهُ‏.‏ قُلْتُ فَإِنَّ فُلاَنًا أَخْبَرَنِي عَنْكَ أَنَّكَ قُلْتَ بَعْدَهُ، قَالَ كَذَبَ إِنَّمَا قَنَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ الرُّكُوعِ شَهْرًا، أَنَّهُ كَانَ بَعَثَ نَاسًا يُقَالُ لَهُمُ الْقُرَّاءُ، وَهُمْ سَبْعُونَ رَجُلاً إِلَى نَاسٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ، وَبَيْنَهُمْ وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَهْدٌ قِبَلَهُمْ، فَظَهَرَ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ كَانَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَهْدٌ، فَقَنَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ الرُّكُوعِ شَهْرًا يَدْعُو عَلَيْهِمْ‏.‏

 

Kazivao nam je Musa b. Ismail, njemu je kazivao Abdul-Vahid, a ovom Asim el-Ahvel, rekavši da je pitao Enesa b. Malika radijallahu anhu, o Kunutu u namazu, pa je on rekao: „Da”, a ja sam upitao: „da li je on bio prije rukua ili poslije?” “Prije rukua”, rekao je on. “Jedan čovjek me obavijestio da si ti rekao da je poslije rukua”, rekoh ja. “Nije istina”, reče on. “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je učio Kunut-dovu nakon rukua mjesec dana. On je bio poslao ljude, zvane učači, nekim mušricima, a bilo ih je sedamdeset, a oni su imali ugovor sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem Ovi koji su imali ugovor s Poslanikom su nadvladali su (one koji nisu htjeli prekršiti ugovor i pobili učače). A Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je mjesec dana nakon rukua učio dovu protiv njih.


 

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَرَضَهُ يَوْمَ أُحُدٍ وَهْوَ ابْنُ أَرْبَعَ عَشْرَةَ فَلَمْ يُجِزْهُ، وَعَرَضَهُ يَوْمَ الْخَنْدَقِ وَهْوَ ابْنُ خَمْسَ عَشْرَةَ فَأَجَازَهُ‏.‏

 

Kazivao nam je Ja’kub, b. Ibrahim, a njemu Jahja b. Seid prenoseći od Ubejdullaha koji je izjavio da mu je saopćio Nafi’ prenoseći od Ibn Omera, radijallahu anhu, da ga je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, prilikom smotre na dan Uhuda, vratio, a imao je tada četrnaest godina. Na dan Hendeka ga je, prilikom smotre, prihvatio (da učestvuje u borbi), a imao je tada petnaest godina.


 

حَدَّثَنِي قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْخَنْدَقِ، وَهُمْ يَحْفِرُونَ، وَنَحْنُ نَنْقُلُ التُّرَابَ عَلَى أَكْتَادِنَا، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ اللَّهُمَّ لاَ عَيْشَ إِلاَّ عَيْشُ الآخِرَهْ، فَاغْفِرْ لِلْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao mi je Kutejbe, a njemu Abdul-Aziz prenoseći od Ebu Hazima, a ovaj od Sehla b. Sa’da, radijallahu anhu, da je rekao: Bili smo sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, na Hendeku i dok su oni kopali, mi smo prenosili zemlju na leđima, pa je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: „Moj gospodaru, nema života osim života na ahiretu, pa oprosti muhadžirima i ensarijama.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ حُمَيْدٍ، سَمِعْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْخَنْدَقِ، فَإِذَا الْمُهَاجِرُونَ وَالأَنْصَارُ يَحْفِرُونَ فِي غَدَاةٍ بَارِدَةٍ، فَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ عَبِيدٌ يَعْمَلُونَ ذَلِكَ لَهُمْ، فَلَمَّا رَأَى مَا بِهِمْ مِنَ النَّصَبِ وَالْجُوعِ قَالَ ‏ “‏ اللَّهُمَّ إِنَّ الْعَيْشَ عَيْشُ الآخِرَهْ فَاغْفِرْ لِلأَنْصَارِ وَالْمُهَاجِرَهْ ‏”‏ فَقَالُوا مُجِيبِينَ لَهُ نَحْنُ الَّذِينَ بَايَعُوا مُحَمَّدَا عَلَى الْجِهَادِ مَا بَقِينَا أَبَدَا

 

Kazivao nam je Abdullah b. Muhammed, njemu je kazivao Muavija b. Amr, a ovom Ebu Ishak prenoseći od Humejda koji je čuo Enesa, radijallahu anhu, kako kaže: Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je izašao na Hendek i zatekao muhadžire i ensarije kako u toku hladnog jutra kopaju (Hendek). Oni nisu imali robova da to urade, pa kada je Poslanik vidio koliko su umorni i gladni rekao je: „Moj Gospodaru, pravi život je život na ahiretu, pa oprosti ensarijama i muhadžirima”. A oni su mu odgovorili, rekavši: „Mi smo oni koji su dali prisegu Muhammedu na borbu, zauvijek, dok budemo u životu.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَعَلَ الْمُهَاجِرُونَ وَالأَنْصَارُ يَحْفِرُونَ الْخَنْدَقَ حَوْلَ الْمَدِينَةِ، وَيَنْقُلُونَ التُّرَابَ عَلَى مُتُونِهِمْ وَهُمْ يَقُولُونَ نَحْنُ الَّذِينَ بَايَعُوا مُحَمَّدَا عَلَى الإِسْلاَمِ مَا بَقِينَا أَبَدَا قَالَ يَقُولُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يُجِيبُهُمُ ‏ “‏ اللَّهُمَّ إِنَّهُ لاَ خَيْرَ إِلاَّ خَيْرُ الآخِرَهْ، فَبَارِكْ فِي الأَنْصَارِ وَالْمُهَاجِرَهْ ‏”‏‏.‏ قَالَ يُؤْتَوْنَ بِمِلْءِ كَفَّى مِنَ الشَّعِيرِ فَيُصْنَعُ لَهُمْ بِإِهَالَةٍ سَنِخَةٍ تُوضَعُ بَيْنَ يَدَىِ الْقَوْمِ، وَالْقَوْمُ جِيَاعٌ، وَهْىَ بَشِعَةٌ فِي الْحَلْقِ وَلَهَا رِيحٌ مُنْتِنٌ‏.‏

 

Kazivao nam je Ebu Ma’mer, a njemu Abdul-Varis prenoseći od Abdul-Aziza, a ovaj od Enesa, radijallahu anhu, da je rekao: Muhadžiri i ensarije su počeli kopati Hendek oko Medine i dok su nosili zemlju na svojim leđima, govorili su: „Mi smo oni koji su dali prisegu Muhammedu na islam, zauvijek, dok budemo u životu.” Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je rekao, odgovarajući im: „Moj Gospodaru, nema dobra osim dobra na ahiretu, pa blagoslovi ensarije i muhadžire.” Kaže Enes: “Oni bi dobili dvije šake (pregršt) ječma i to bi se spremilo s pokvarenom masnoćom i stavilo pred ljude. Ljudi su bili izuzetno gladni, a ta hrana je bila odvratnog okusa i neprijatnog mirisa.”


 

حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ أَيْمَنَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَتَيْتُ جَابِرًا ـ رضى الله عنه ـ فَقَالَ إِنَّا يَوْمَ الْخَنْدَقِ نَحْفِرُ فَعَرَضَتْ كُدْيَةٌ شَدِيدَةٌ، فَجَاءُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا هَذِهِ كُدْيَةٌ عَرَضَتْ فِي الْخَنْدَقِ، فَقَالَ ‏”‏ أَنَا نَازِلٌ ‏”‏‏.‏ ثُمَّ قَامَ وَبَطْنُهُ مَعْصُوبٌ بِحَجَرٍ، وَلَبِثْنَا ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ لاَ نَذُوقُ ذَوَاقًا، فَأَخَذَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمِعْوَلَ فَضَرَبَ، فَعَادَ كَثِيبًا أَهْيَلَ أَوْ أَهْيَمَ، فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ائْذَنْ لِي إِلَى الْبَيْتِ‏.‏ فَقُلْتُ لاِمْرَأَتِي رَأَيْتُ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا، مَا كَانَ فِي ذَلِكَ صَبْرٌ، فَعِنْدَكِ شَىْءٌ قَالَتْ عِنْدِي شَعِيرٌ وَعَنَاقٌ‏.‏ فَذَبَحْتُ الْعَنَاقَ وَطَحَنَتِ الشَّعِيرَ، حَتَّى جَعَلْنَا اللَّحْمَ فِي الْبُرْمَةِ، ثُمَّ جِئْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَالْعَجِينُ قَدِ انْكَسَرَ، وَالْبُرْمَةُ بَيْنَ الأَثَافِيِّ قَدْ كَادَتْ أَنْ تَنْضَجَ فَقُلْتُ طُعَيِّمٌ لِي، فَقُمْ أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَرَجُلٌ أَوْ رَجُلاَنِ‏.‏ قَالَ ‏”‏ كَمْ هُوَ ‏”‏‏.‏ فَذَكَرْتُ لَهُ، قَالَ ‏”‏ كَثِيرٌ طَيِّبٌ ‏”‏‏.‏ قَالَ ‏”‏ قُلْ لَهَا لاَ تَنْزِعُ الْبُرْمَةَ وَلاَ الْخُبْزَ مِنَ التَّنُّورِ حَتَّى آتِيَ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ قُومُوا ‏”‏‏.‏ فَقَامَ الْمُهَاجِرُونَ وَالأَنْصَارُ، فَلَمَّا دَخَلَ عَلَى امْرَأَتِهِ قَالَ وَيْحَكِ جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ وَمَنْ مَعَهُمْ‏.‏ قَالَتْ هَلْ سَأَلَكَ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ ادْخُلُوا وَلاَ تَضَاغَطُوا ‏”‏‏.‏ فَجَعَلَ يَكْسِرُ الْخُبْزَ وَيَجْعَلُ عَلَيْهِ اللَّحْمَ، وَيُخَمِّرُ الْبُرْمَةَ وَالتَّنُّورَ إِذَا أَخَذَ مِنْهُ، وَيُقَرِّبُ إِلَى أَصْحَابِهِ ثُمَّ يَنْزِعُ، فَلَمْ يَزَلْ يَكْسِرُ الْخُبْزَ وَيَغْرِفُ حَتَّى شَبِعُوا وَبَقِيَ بَقِيَّةٌ قَالَ ‏”‏ كُلِي هَذَا وَأَهْدِي، فَإِنَّ النَّاسَ أَصَابَتْهُمْ مَجَاعَةٌ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Hallad b. Jahja, a njemu Abdul-Vahid b. Ejmen prenoseći od svoga oca da je rekao: Došao sam Džabiru, radijallahu anhu, pa je on rekao: „Na dan Hendeka, dok smo kopali, ispriječila se gromada, te su oni došli Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i rekli: “Ovo je gromada koja se ispriječila u hendeku.” „Ja ću se spustiti”, reče on, a zatim ustade. Za stomak mu je bio privezan kamen jer tri dana nismo okusili ništa. Potom Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, uze kramp i udari (po litici) i ona se pretvori u osut pijesak (ehjel ili ehjem). Tada sam ja rekao: “Allahov Poslaniče, dozvoli mi da odem kući”, a potom sam rekao svojoj ženi: “Vidio sam kod Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, nešto na šta se nije moglo strpiti. Imaš li ti išta od hrane?” „Imam nešto ječma i jedno (žensko) jare”, reče ona, a potom je zaklala kozu i samljela ječam. Stavili smo meso u kameni ćup, a zatim sam došao Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem Tijesto je bilo već nadošlo i smekšalo, a kameni ćup na pladnju skoro gotov, pa sam rekao: „Imam nešto malo hrane, pa pođi ti, Allahov Poslaniče, i još jedan ili dvojica ljudi.” „Koliko je ima”, upita on, a ja mu spomenuh, ali on reče: „Mnogo i dobro”, a zatim nastavi: “Reci joj neka ne skida kameni ćup, niti vadi kruh iz peći, dok ja ne dođem.” „Krenite”, reče Poslanik potom, pa muhadžiri i ensarije krenuše. Kad se vratio ženi (Džabir) reče: “Teško tebi! Došao je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, sa muhadžirima i ensarijama i onima koji su bili s njima.” „A da li te je pitao (o hrani)”, upita ona. „Da” rekoh. „Uđite i nemojte se gurati”, reče Poslanik i poče lomiti kruh i na njega stavljati meso i donositi ashabima. Kad god bi uzeo iz ćupa, pokrio bi ga, a takođe i iz peći. Neprestano je lomio kruh i zahvatao (mesa) dok se nisu najeli, i još nešto ostalo, te je on rekao: „Jedi i ti od ovoga i podijeli drugima, jer je ljude zadesila velika glad.”


 

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ، أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ مِينَاءَ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا حُفِرَ الْخَنْدَقُ رَأَيْتُ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم خَمَصًا شَدِيدًا، فَانْكَفَأْتُ إِلَى امْرَأَتِي فَقُلْتُ هَلْ عِنْدَكِ شَىْءٌ فَإِنِّي رَأَيْتُ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَمَصًا شَدِيدًا‏.‏ فَأَخْرَجَتْ إِلَىَّ جِرَابًا فِيهِ صَاعٌ مِنْ شَعِيرٍ، وَلَنَا بُهَيْمَةٌ دَاجِنٌ فَذَبَحْتُهَا، وَطَحَنَتِ الشَّعِيرَ فَفَرَغَتْ إِلَى فَرَاغِي، وَقَطَّعْتُهَا فِي بُرْمَتِهَا، ثُمَّ وَلَّيْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ لاَ تَفْضَحْنِي بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبِمَنْ مَعَهُ‏.‏ فَجِئْتُهُ فَسَارَرْتُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ذَبَحْنَا بُهَيْمَةً لَنَا وَطَحَنَّا صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ كَانَ عِنْدَنَا، فَتَعَالَ أَنْتَ وَنَفَرٌ مَعَكَ‏.‏ فَصَاحَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ يَا أَهْلَ الْخَنْدَقِ، إِنَّ جَابِرًا قَدْ صَنَعَ سُورًا فَحَىَّ هَلاً بِكُمْ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ لاَ تُنْزِلُنَّ بُرْمَتَكُمْ، وَلاَ تَخْبِزُنَّ عَجِينَكُمْ حَتَّى أَجِيءَ ‏”‏‏.‏ فَجِئْتُ وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْدُمُ النَّاسَ حَتَّى جِئْتُ امْرَأَتِي، فَقَالَتْ بِكَ وَبِكَ‏.‏ فَقُلْتُ قَدْ فَعَلْتُ الَّذِي قُلْتِ‏.‏ فَأَخْرَجَتْ لَهُ عَجِينًا، فَبَصَقَ فِيهِ وَبَارَكَ، ثُمَّ عَمَدَ إِلَى بُرْمَتِنَا فَبَصَقَ وَبَارَكَ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ ادْعُ خَابِزَةً فَلْتَخْبِزْ مَعِي وَاقْدَحِي مِنْ بُرْمَتِكُمْ وَلاَ تُنْزِلُوهَا‏”‏، وَهُمْ أَلْفٌ، فَأُقْسِمُ بِاللَّهِ لَقَدْ أَكَلُوا حَتَّى تَرَكُوهُ وَانْحَرَفُوا، وَإِنَّ بُرْمَتَنَا لَتَغِطُّ كَمَا هِيَ، وَإِنَّ عَجِينَنَا لَيُخْبَزُ كَمَا هُوَ‏.‏

 

Kazivao mi je Amr b. Alijj, njemu je kazivao Ebu Asim, ovom je saopćio Hanzale b. Ebi Sufjan, a njemu Seid b. Mina, rekavši da je čuo Džabira b. Abdullaha, radijallahu anhu, kako kaže: Kada je kopan Hendek vidio sam na Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, žestoku glad, pa sam se vratio svojoj ženi i rekao: “Imaš li išta od hrane, jer ja sam primijetio na Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, žestoku glad.” Ona je izvadila ranac u kom je bio jedan sa’ ječma, i imali smo jednu domaću životinjicu, pa sam je zaklao, a ona je samljela ječam i završila kad sam i ja završio. Potom sam meso iskomadao u kameni ćup i vratio se Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, ali je ona rekla: “Nemoj me osramotiti pred Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, i onima što su s njim.” Došao sam mu i tiho rekao: “Allahov Poslaniče, zaklali smo jednu našu životinjicu i samljeli sa’ ječma koji smo imali, pa dođi s nekolicinom”, Vjerovjesnik sallallahu alejhi ve sellem, povika: “O ljudi s Hendeka! Džabir je nešto napravio, pa požurite da idemo (kod njega).” Potom je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Nipošto ne skidajte ćup (s pladnja) i ne mijesite tijesto dok ja ne dođem.” Došao sam i došao je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, idući ispred ostalih ljudi. Kad sam došao kod svoje žene, rekla je: “Da Bog da ti Allah dao (to i to)!” „Uradio sam ono što si rekla”, rekoh ja, a ona potom izvadi Poslaniku tijesto te on stavi svoje pljuvačke u njega i blagoslovi ga, a zatim se uputi prema našem ćupu i stavi i tamo pljuvačke i zamoli za berićet, a onda reče: “Pozovi kuharicu da peče kruh sa mnom, a ti vadi sa mnom iz ćupa, ali ga nemojte skidati (s pladnja).” Bilo ih je hiljada, i kunem se Allahom da su svi jeli dok ga nisu ostavili i odmakli se, a naš ćup klokoće kao i prije, i naše tijesto se peče kao što jest.”


 

حَدَّثَنِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها ‏{‏إِذْ جَاءُوكُمْ مِنْ فَوْقِكُمْ وَمِنْ أَسْفَلَ مِنْكُمْ وَإِذْ زَاغَتِ الأَبْصَارُ‏}‏ قَالَتْ كَانَ ذَاكَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ‏.‏

 

Kazivao mi je Usman b. Ebi Šejbe, a njemu Abde prenoseći od Hišama, on od svoga oca, a ovaj od Aiše, radijallahu anhu, da je, u pogledu ajeta: “Kad su vam došli i odozgo i odozdo i kad su oči vaše bile razrogačene, a duša došla do grkljana…” rekla: “To je bilo na dan Hendeka.”


 

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَنْقُلُ التُّرَابَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ حَتَّى أَغْمَرَ بَطْنَهُ أَوِ اغْبَرَّ بَطْنُهُ يَقُولُ وَاللَّهِ لَوْلاَ اللَّهُ مَا اهْتَدَيْنَا وَلاَ تَصَدَّقْنَا وَلاَ صَلَّيْنَا فَأَنْزِلَنْ سَكِينَةً عَلَيْنَا وَثَبِّتِ الأَقْدَامَ إِنْ لاَقَيْنَا إِنَّ الأُلَى قَدْ بَغَوْا عَلَيْنَا إِذَا أَرَادُوا فِتْنَةً أَبَيْنَا وَرَفَعَ بِهَا صَوْتَهُ أَبَيْنَا أَبَيْنَا‏.‏

 

Kazivao nam je Muslim b. Ibrahim, a njemu Šu’be prenoseći od Ebu Ishaka, a on od El-Berra’a, radijallahu anhu, da je rekao: Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je prenosio zemlju na dan Hendeka tako da mu je stomak bio prašinom prekriven, ili zaprašen, govoreći: „Tako mi Allaha, da Allaha nije, mi ne bismo bili upućeni, ne bismo sadaku dijelili, niti bismo klanjali. Pa smirenost na nas spusti i, ako sretnemo neprijatelja, noge nam učvrsti. Zaista, oni koji su nas napali, ako nered budu htjeli mi ćemo odbiti.” A podigao bi glas govoreći: „Mi ćemo odbiti, mi ćemo odbiti.”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي الْحَكَمُ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رَضِيَ الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ نُصِرْتُ بِالصَّبَا وَأُهْلِكَتْ عَادٌ بِالدَّبُورِ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Musedded, a njemu Jahja b. Seid prenoseći od Šu’bea koji je izjavio da mu je prenio Hakem prenoseći od Mudžahida, ovaj od Ibn Abbasa, radijallahu anhu, a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je rekao: „Potpomognut sam istočnim vjetrom, a Ad je uništen zapadnim vjetrom.”


 

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا شُرَيْحُ بْنُ مَسْلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، يُحَدِّثُ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ الأَحْزَابِ، وَخَنْدَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَيْتُهُ يَنْقُلُ مِنْ تُرَابِ الْخَنْدَقِ حَتَّى وَارَى عَنِّي الْغُبَارُ جِلْدَةَ بَطْنِهِ، وَكَانَ كَثِيرَ الشَّعَرِ، فَسَمِعْتُهُ يَرْتَجِزُ بِكَلِمَاتِ ابْنِ رَوَاحَةَ، وَهْوَ يَنْقُلُ مِنَ التُّرَابِ يَقُولُ اللَّهُمَّ لَوْلاَ أَنْتَ مَا اهْتَدَيْنَا وَلاَ تَصَدَّقْنَا وَلاَ صَلَّيْنَا فَأَنْزِلَنْ سَكِينَةً عَلَيْنَا وَثَبِّتِ الأَقْدَامَ إِنْ لاَقَيْنَا إِنَّ الأُلَى قَدْ بَغَوْا عَلَيْنَا وَإِنْ أَرَادُوا فِتْنَةً أَبَيْنَا قَالَ ثُمَّ يَمُدُّ صَوْتَهُ بِآخِرِهَا‏.‏

 

Kazivao mi je Ahmed b. Usman, a njemu Šurejh b. Mesleme, rekavši da mu je pričao Ibrahim b. Jusuf, a njemu njegov otac prenoseći od Ebu Ishaka, koji je izjavio da je čuo El-Berra’a b. Aziba, radijallahu anhu, kako kaže: Kad je bio dan saveznika, Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je učestvovao u kopanju Hendeka i vidio sam ga kako nosi zemlju, tako da od prašine nisam mogao vidjeti njegov stomak, a on je (inače) na prsima imao puno dlaka. Recitirao je stihove Ibn Revvahe dok je prenosio zemlju, govoreći: „Allaha mi, da Tebe nije, mi ne bi na Pravom putu bili, ne bismo sadaku dijelili, niti bi klanjali. Pa smirenost spusti na nas i, ako sretnemo neprijatelja, noge nam učvrsti. Ako oni koji su nas napali nered budu htjeli, mi ćemo to odbiti.” Kaže el-Berra: “Izgovarajući zadnju riječ produžio bi glas.”


 

حَدَّثَنِي عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ـ هُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ ـ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَوَّلُ يَوْمٍ شَهِدْتُهُ يَوْمُ الْخَنْدَقِ‏.‏

 

Kazivao mi je Abde b. Abdullah, a njemu Abdus-Samed prenoseći od Abdur-Rahmana b. Abdullaha b. Dinara, a on od svoga oca, da je Ibn Omer, radijallahu anhu, rekao: „Prva bitka u kojoj sam učestvovao je bitka na Hendeku.”


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ وَأَخْبَرَنِي ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ وَنَسْوَاتُهَا تَنْطُفُ، قُلْتُ قَدْ كَانَ مِنْ أَمْرِ النَّاسِ مَا تَرَيْنَ، فَلَمْ يُجْعَلْ لِي مِنَ الأَمْرِ شَىْءٌ‏.‏ فَقَالَتِ الْحَقْ فَإِنَّهُمْ يَنْتَظِرُونَكَ، وَأَخْشَى أَنْ يَكُونَ فِي احْتِبَاسِكَ عَنْهُمْ فُرْقَةٌ‏.‏ فَلَمْ تَدَعْهُ حَتَّى ذَهَبَ، فَلَمَّا تَفَرَّقَ النَّاسُ خَطَبَ مُعَاوِيَةُ قَالَ مَنْ كَانَ يُرِيدُ أَنْ يَتَكَلَّمَ فِي هَذَا الأَمْرِ فَلْيُطْلِعْ لَنَا قَرْنَهُ، فَلَنَحْنُ أَحَقُّ بِهِ مِنْهُ وَمِنْ أَبِيهِ‏.‏ قَالَ حَبِيبُ بْنُ مَسْلَمَةَ فَهَلاَّ أَجَبْتَهُ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَحَلَلْتُ حُبْوَتِي وَهَمَمْتُ أَنْ أَقُولَ أَحَقُّ بِهَذَا الأَمْرِ مِنْكَ مَنْ قَاتَلَكَ وَأَبَاكَ عَلَى الإِسْلاَمِ‏.‏ فَخَشِيتُ أَنْ أَقُولَ كَلِمَةً تُفَرِّقُ بَيْنَ الْجَمْعِ، وَتَسْفِكُ الدَّمَ، وَيُحْمَلُ عَنِّي غَيْرُ ذَلِكَ، فَذَكَرْتُ مَا أَعَدَّ اللَّهُ فِي الْجِنَانِ‏.‏ قَالَ حَبِيبٌ حُفِظْتَ وَعُصِمْتَ‏.‏ قَالَ مَحْمُودٌ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ وَنَوْسَاتُهَا‏.‏

 

Kazivao mi je Ibrahim b. Musa, njemu je saopćio Hišam prenoseći od Ma’mera, on od Zuhrija, ovaj od Salima, a on od Ibn Omera da je rekao: Ma’mer kaže da mu je takođe saopćio Ibn Tavus prenoseći od Ikrime b. Halida, a on od Ibn Omera da je rekao: Ušao sam kod Hafse (sestre), a iz njenih pletenica kapa voda, i rekao: „Desilo se ono što znaš (Bitka na Siffinu i pokušaj izmirenja), a meni od vlasti nije ništa dato.”„Pridruži im se, reče ona, jer oni te očekuju i bojim se da bi zbog tvog odsustva došlo do razdora.” Nije ga prestala nagovarati dok nije otišao. I nakon što su se ljudi razišli (nakon neslaganja Ebu Musa’a el-Eš‘arije i Amra b. Asa), Muavija je održao govor, rekavši: “Ko želi da govori o ovome, neka nam se javi. Mi smo sigurno preči za to (hilafet) od njega i od njegova oca!” Habib b. Mesleme ga je upitao: “Pa što mu nisi odgovorio?” Tada je Abdullah rekao: “Ja sam odgrnuo svoj ogrtač i htio reći: “Za ovo od tebe je preči onaj ko se za islam borio protiv tebe i tvoga oca”. Međutim, pobojao sam se da ću reći nešto što će dovesti do razdora u skupini i prolijevanja krvi, te da će se to moje drugačije protumačiti, a i sjetio sam se onoga što je Allah pripremio u svojim dženetima.”„Ispravno si postupio i sačuvan si”, reče Habib.Mahmud je, prenoseći ovo od Abdur-Rezaka, rekao: “Nevsatuha” (njene pletenice).


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ صُرَدٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الأَحْزَابِ ‏ “‏ نَغْزُوهُمْ وَلاَ يَغْزُونَنَا ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Ebu Nuajm, a njemu Sufjan prenoseći od Ebu Ishaka, a on od Sulejmana b. Sureda da je izjavio kako je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, na dan Ahzaba rekao: „Mi ćemo njih napadati, a oni nas više neće.”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، سَمِعْتُ أَبَا إِسْحَاقَ، يَقُولُ سَمِعْتُ سُلَيْمَانَ بْنَ صُرَدٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ حِينَ أَجْلَى الأَحْزَابُ عَنْهُ ‏ “‏ الآنَ نَغْزُوهُمْ وَلاَ يَغْزُونَنَا، نَحْنُ نَسِيرُ إِلَيْهِمْ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao mi je Abdullah b. Muhammed, njemu je kazivao Jahja b. Adem, a ovom Israil, rekavši da je čuo Ebu Ishaka, a on Sulejmana b. Sureda koji kaže da je čuo Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kad je saveznike otjerao od sebe, da kaže: „Sada ćemo mi njih napadati, a neće oni nas. Mi ćemo ići njima.”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ ‏ “‏ مَلأَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ بُيُوتَهُمْ وَقُبُورَهُمْ نَارًا كَمَا شَغَلُونَا عَنْ صَلاَةِ الْوُسْطَى حَتَّى غَابَتِ الشَّمْسُ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Ishak, njemu je kazivao Revh, a ovom Hišam prenoseći od Muhammeda (b. Sirina), on od Abideta (b. Amra), ovaj od Alije, r.a,. a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je na dan Hendeka rekao: „Neka Allah napuni vatrom njihove kuće i njihove Ka‘bure kao što su oni nas spriječili od srednjeg namaza (ikindije) sve dok nije zašlo sunce.”


 

حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ جَاءَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ بَعْدَ مَا غَرَبَتِ الشَّمْسُ جَعَلَ يَسُبُّ كُفَّارَ قُرَيْشٍ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا كِدْتُ أَنْ أُصَلِّيَ حَتَّى كَادَتِ الشَّمْسُ أَنْ تَغْرُبَ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ وَاللَّهِ مَا صَلَّيْتُهَا ‏”‏ فَنَزَلْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بُطْحَانَ، فَتَوَضَّأَ لِلصَّلاَةِ وَتَوَضَّأْنَا لَهَا، فَصَلَّى الْعَصْرَ بَعْدَ مَا غَرَبَتِ الشَّمْسُ، ثُمَّ صَلَّى بَعْدَهَا الْمَغْرِبَ‏.‏

 

Kazivao nam je El-Mekki b. Ibrahim, a njemu Hišam prenoseći od Jahja’a, ovaj od Ebu Seleme, a on od Džabira b. Abdullaha da je Omer b. Hattab, radijallahu anhu, na dan Hendeka došao, nakon zalaska sunca, i počeo grditi kurejšivićke nevjernike, te rekao: „Allahov Poslaniče, nisam stigao klanjati sve dok sunce nije gotovo zašlo.” „Tako mi Allaha, ni ja ga (namaz) nisam klanjao”, rekao je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, a potom smo se s Poslanikom spustili u Buthan, zatim je on uzeo abdest za namaz, pa smo i mi uzeli abdest, i klanjao je ikindiju nakon zalaska sunca, a zatim je klanjao akšam.


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرًا، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الأَحْزَابِ ‏”‏ مَنْ يَأْتِينَا بِخَبَرِ الْقَوْمِ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ الزُّبَيْرُ أَنَا‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ مَنْ يَأْتِينَا بِخَبَرِ الْقَوْمِ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ الزُّبَيْرُ أَنَا‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ مَنْ يَأْتِينَا بِخَبَرِ الْقَوْمِ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ الزُّبَيْرُ أَنَا‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ إِنَّ لِكُلِّ نَبِيٍّ حَوَارِيًّا، وَإِنَّ حَوَارِيَّ الزُّبَيْرُ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Muhammed b. Kesir, njemu je saopćio Sufjan prenoseći od Ibnul-Munkedira koji je izjavio da je čuo Džabira kako kaže da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, na dan Bitke protiv saveznika (Jevmul-ahzab), rekao: „Ko će nam donijeti vijest o narodu (Beni Kurejza)?” „Ja” – reče Zubejr, a on ponovo upita: „Ko će nam donijeti vijest o (tom) narodu?” „Ja” – reče Zubejr, a on opet upita: „Ko će nam donijeti vijest o (tom) narodu?” „Ja” – reče Zubejr, a on tada reče: „Svaki Vjerovjesnik je imao svoga najodanijeg pomagača (havarijuna), a moj pomagač je Zubejr.”


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏ “‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ، أَعَزَّ جُنْدَهُ، وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَغَلَبَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ، فَلاَ شَىْءَ بَعْدَهُ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Kutejbe b. Seid, a njemu Lejs prenoseći od Seida b. Ebu Seida, ovaj od svoga oca, a on od Ebu Hurejre, r.a,. da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, običavao reći: „Nema boga osim jedinog Allaha. On je osnažio svoju vojsku i potpomogao Svoga roba i sam porazio saveznike (na Hendeku). On ostaje i poslije nestanka svega.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا الْفَزَارِيُّ، وَعَبْدَةُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الأَحْزَابِ فَقَالَ ‏ “‏ اللَّهُمَّ مُنْزِلَ الْكِتَابِ، سَرِيعَ الْحِسَابِ، اهْزِمِ الأَحْزَابَ، اللَّهُمَّ اهْزِمْهُمْ وَزَلْزِلْهُمْ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Muhammed, njemu su saopćili El-Fezari i Abde prenoseći od Ismaila b. Ebu Halida koji je izjavio da je čuo Abdullaha b. Ebu Evfa’a, radijallahu anhu, kako kaže: Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je učio dovu protiv saveznika (na Hendeku), govoreći: „Moj Gospodaru, Koji si objavio Knjigu, Koji brzo vršiš obračun, porazi saveznike! Moj Gospodaru, porazi ih i potresi ih!”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمٍ، وَنَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَفَلَ مِنَ الْغَزْوِ، أَوِ الْحَجِّ، أَوِ الْعُمْرَةِ، يَبْدَأُ فَيُكَبِّرُ ثَلاَثَ مِرَارٍ ثُمَّ يَقُولُ ‏ “‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ، وَهْوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ، آيِبُونَ تَائِبُونَ عَابِدُونُ سَاجِدُونَ، لِرَبِّنَا حَامِدُونَ، صَدَقَ اللَّهُ وَعْدَهُ، وَنَصَرَ عَبْدَهُ، وَهَزَمَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Muhammed b. Mukatil, njemu je saopćio Abdullah, a ovom Musa b. Ukbe prenoseći od Salima i Nafia, a njih dvojica od Abdullaha (b. Omera), radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, običavao, kada bi se vraćao iz borbe, hadždža ili s umre: tri puta donijeti tekbir, a zatim reći: “Nema Boga osim jedinog Allaha koji nema sudruga. Njemu pripada vlast i njemu pripada zahvala i On je Svemogući. Vraćamo se čineći tevbu, obožavajući našeg Gospodara, sedždu Mu čineći i zahvaljujući Mu. Allah je ispunio Svoje obećanje, pomogao Svoga roba i sam porazio saveznike (na Hendeku).”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَمَّا رَجَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْخَنْدَقِ وَوَضَعَ السِّلاَحَ وَاغْتَسَلَ، أَتَاهُ جِبْرِيلُ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ فَقَالَ قَدْ وَضَعْتَ السِّلاَحَ وَاللَّهِ مَا وَضَعْنَاهُ، فَاخْرُجْ إِلَيْهِمْ‏.‏ قَالَ ‏ “‏ فَإِلَى أَيْنَ ‏”‏‏.‏ قَالَ هَا هُنَا، وَأَشَارَ إِلَى بَنِي قُرَيْظَةَ، فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَيْهِمْ‏.‏

 

Kazivao mi je Abdullah b. Ebu Šejbe, a njemu Ibn Numejr prenoseći od Hišama, on od svoga oca, a ovaj od Aiše, radijallahu anha, da je rekla: Pošto se Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, vratio sa Hendeka, odložio oružje i okupao se, došao mu je Džibril, alejhis-selam, i rekao: Ti si odložio oružje, a mi ga, tako mi Allaha, nismo odložili. Dakle, kreni prema njima! „Gdje”, upitao je Poslanik. „Ovamo”, odgovorio je on i pokazao u pravcu Beni Kurejza. Tada je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, krenuo prema njima.”


 

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى الْغُبَارِ سَاطِعًا فِي زُقَاقِ بَنِي غَنْمٍ مَوْكِبِ جِبْرِيلَ حِينَ سَارَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى بَنِي قُرَيْظَةَ‏.‏

 

Kazivao nam je Musa, a njemu Džerir b. Hazim prenoseći od Humejda b. Hilala, a on od Enesa, radijallahu anhu, da je rekao: Kao da gledam prašinu uzdignutu u sokaku Beni Ganma od Džibrilove povorke kada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, krenuo prema Beni Kurejzi.


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ بْنُ أَسْمَاءَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الأَحْزَابِ ‏ “‏ لاَ يُصَلِّيَنَّ أَحَدٌ الْعَصْرَ إِلاَّ فِي بَنِي قُرَيْظَةَ ‏”‏‏.‏ فَأَدْرَكَ بَعْضُهُمُ الْعَصْرَ فِي الطَّرِيقِ، فَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ نُصَلِّي حَتَّى نَأْتِيَهَا‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ بَلْ نُصَلِّي، لَمْ يُرِدْ مِنَّا ذَلِكَ، فَذُكِرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يُعَنِّفْ وَاحِدًا مِنْهُمْ‏.‏

 

Kazivao nam je Abdullah b. Muhammed b. Esma, a njemu Džuvejrija b. Esma’ prenoseći od Nafi’a, a on od Ibn Omera, radijallahu anhu, da je rekao: Na dan Bitke protiv saveznika Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je rekao: „Neka niko od vas ne klanja ikindiju osim kod (plemena) Benu Kurejza!” Neke od njih je vrijeme ikindije zateklo na putu, pa su neki rekli: “Nećemo klanjati dok ne dođemo tamo”, a drugi su rekli: “Naprotiv, klanjaćemo jer se od nas nije to tražilo.” To je kasnije spomenuto Vjerovjesniku sallallahu alejhi ve sellem, i on nikog od njih nije prekorio.”


 

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، وَحَدَّثَنِي خَلِيفَةُ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ الرَّجُلُ يَجْعَلُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم النَّخَلاَتِ حَتَّى افْتَتَحَ قُرَيْظَةَ وَالنَّضِيرَ، وَإِنَّ أَهْلِي أَمَرُونِي أَنْ آتِيَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَسْأَلَهُ الَّذِينَ كَانُوا أَعْطَوْهُ أَوْ بَعْضَهُ‏.‏ وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَدْ أَعْطَاهُ أُمَّ أَيْمَنَ، فَجَاءَتْ أُمُّ أَيْمَنَ فَجَعَلَتِ الثَّوْبَ فِي عُنُقِي تَقُولُ كَلاَّ وَالَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ لاَ يُعْطِيكَهُمْ وَقَدْ أَعْطَانِيهَا، أَوْ كَمَا قَالَتْ، وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏”‏ لَكِ كَذَا ‏”‏‏.‏ وَتَقُولُ كَلاَّ وَاللَّهِ‏.‏ حَتَّى أَعْطَاهَا، حَسِبْتُ أَنَّهُ قَالَ ‏”‏ عَشَرَةَ أَمْثَالِهِ ‏”‏‏.‏ أَوْ كَمَا قَالَ‏.‏

 

Kazivao nam je Ibn Ebul-Esved, a njemu Mu’temir… I Kazivao mi je Halifa, a njemu je kazivao Mu’temir, rekavši da je čuo svoga oca kako prenosi od Enesa, radijallahu anhu, da je rekao: Ljudi su ustupali Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, palmovike dok nisu pokorena plemena Kurejza i Nadir (nakon čega su im vraćena njihova imanja). Moji ukućani su meni naredili da odem Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i zatražim ono što su mu oni bili ustupili, (ili bar dio toga). Međutim, to je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, bio ustupio Ummi Ejmen, i ona je došla i ogrtač mi stavila na vrat, govoreći: “Ne, nikako! Tako mi Onoga osim kojeg drugog boga nema, neće vam on to dati, kad ga je već dao meni”, ili je otprilike tako rekla. Vjerovjesnik sallallahu alejhi ve sellem, joj je govorio: “Dobit ćeš to i to”, a ona je odgovarala: “Ne, nikako, tako mi Allaha”, dok joj nije dao, – mislim da je (Enes) rekao, – deseterostruko više, ili kao što je rekao.


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ نَزَلَ أَهْلُ قُرَيْظَةَ عَلَى حُكْمِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ، فَأَرْسَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى سَعْدٍ، فَأَتَى عَلَى حِمَارٍ، فَلَمَّا دَنَا مِنَ الْمَسْجِدِ قَالَ لِلأَنْصَارِ ‏”‏ قُومُوا إِلَى سَيِّدِكُمْ ـ أَوْ ـ خَيْرِكُمْ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ هَؤُلاَءِ نَزَلُوا عَلَى حُكْمِكَ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ تَقْتُلُ مُقَاتِلَتَهُمْ وَتَسْبِي ذَرَارِيَّهُمْ‏.‏ قَالَ ‏”‏ قَضَيْتَ بِحُكْمِ اللَّهِ ‏”‏‏.‏ وَرُبَّمَا قَالَ ‏”‏ بِحُكْمِ الْمَلِكِ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao mi je Muhammed b. Beššar, njemu je kazivao Gunder, a ovom Šu’be prenoseći od Sa’da koji je izjavio da je čuo Ebu Umamu kako kaže da je čuo Ebu Seida el-Hudrija, radijallahu anhu, kad je rekao: Članovi plemena Kurejza su pristali da im presudi Sa’d b. Muaz, pa je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, poslao po Sa’da i on je došao na magarcu. Kada se približio mesdžidu, Poslanik reče ensarijama: “Ustanite vašem prvaku, (ili najboljem od vas)”, a potom je njemu rekao: “Ovi su pristali da im ti sudiš.” Tada je Sa’d rekao: „Njihovi borci će biti ubijeni, a potomstvo učinjeno robljem.” „Presudio si Allahovom presudom”, rekao je on, a moguće je da je rekao: „Presudom Vladara”.


 

حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ أُصِيبَ سَعْدٌ يَوْمَ الْخَنْدَقِ، رَمَاهُ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ يُقَالُ لَهُ حِبَّانُ ابْنُ الْعَرِقَةِ، رَمَاهُ فِي الأَكْحَلِ، فَضَرَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَيْمَةً فِي الْمَسْجِدِ لِيَعُودَهُ مِنْ قَرِيبٍ، فَلَمَّا رَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْخَنْدَقِ وَضَعَ السِّلاَحَ وَاغْتَسَلَ، فَأَتَاهُ جِبْرِيلُ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ وَهْوَ يَنْفُضُ رَأْسَهُ مِنَ الْغُبَارِ فَقَالَ قَدْ وَضَعْتَ السِّلاَحَ وَاللَّهِ مَا وَضَعْتُهُ، اخْرُجْ إِلَيْهِمْ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ فَأَيْنَ ‏”‏‏.‏ فَأَشَارَ إِلَى بَنِي قُرَيْظَةَ، فَأَتَاهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَزَلُوا عَلَى حُكْمِهِ، فَرَدَّ الْحُكْمَ إِلَى سَعْدٍ، قَالَ فَإِنِّي أَحْكُمُ فِيهِمْ أَنْ تُقْتَلَ الْمُقَاتِلَةُ، وَأَنْ تُسْبَى النِّسَاءُ وَالذُّرِّيَّةُ، وَأَنْ تُقْسَمَ أَمْوَالُهُمْ‏.‏ قَالَ هِشَامٌ فَأَخْبَرَنِي أَبِي عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ سَعْدًا قَالَ اللَّهُمَّ إِنَّكَ تَعْلَمُ أَنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ أَحَبَّ إِلَىَّ أَنْ أُجَاهِدَهُمْ فِيكَ مِنْ قَوْمٍ كَذَّبُوا رَسُولَكَ صلى الله عليه وسلم وَأَخْرَجُوهُ، اللَّهُمَّ فَإِنِّي أَظُنُّ أَنَّكَ قَدْ وَضَعْتَ الْحَرْبَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ، فَإِنْ كَانَ بَقِيَ مِنْ حَرْبِ قُرَيْشٍ شَىْءٌ، فَأَبْقِنِي لَهُ حَتَّى أُجَاهِدَهُمْ فِيكَ، وَإِنْ كُنْتَ وَضَعْتَ الْحَرْبَ فَافْجُرْهَا، وَاجْعَلْ مَوْتَتِي فِيهَا‏.‏ فَانْفَجَرَتْ مِنْ لَبَّتِهِ، فَلَمْ يَرُعْهُمْ وَفِي الْمَسْجِدِ خَيْمَةٌ مِنْ بَنِي غِفَارٍ إِلاَّ الدَّمُ يَسِيلُ إِلَيْهِمْ فَقَالُوا يَا أَهْلَ الْخَيْمَةِ مَا هَذَا الَّذِي يَأْتِينَا مِنْ قِبَلِكُمْ فَإِذَا سَعْدٌ يَغْذُو جُرْحُهُ دَمًا، فَمَاتَ مِنْهَا رضى الله عنه‏.‏

 

Kazivao nam je Zekerija b. Jahja, njemu je kazivao Abdullah b. Numejr, a ovom Hišam prenoseći od svoga oca, a on od Aiše, radijallahu anha, da je rekla: Sa’d je ranjen na dan Hendeka, pogodio ga jedan Kurejšija koji se zvao Hibban b. Arika, odnosno Hibban b. Kajs, vodeći porijeklo od Beni Me’isa b. Amira b. Lu’ejj. Pogodio ga je baš u središnju venu na ruci, pa je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, postavio šator u džamiji kako bi mu bio što bliže radi posjete. I kad se Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, vratio sa Hendeka, odložio oružje i okupao se, došao mu je Džibril, alejhis-selam, otresajući prašinu sa glave, i rekao: „Ti si već odložio oružje. Tako mi Allaha, ja ga nisam odložio. Kreni na njih!” „Gdje”, upitao je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, a on pokaza na Beni Kurejza. Tada se prema njima zaputio Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, i oni su pristali da im on presudi, ali je on prepustio tu presudu Sa’du. „Ja u pogledu njih presuđujem, reče on, da njihovi borci budu poubijani, žene i djecu da budu porobljeni, a da se njihov imetak razdijeli.” Hišam je izjavio da ga je izvijestio njegov otac prenoseći od Aiše da je Sa‘d rekao: “Moj Gospodaru, ti znaš da mi je najdraže da se, u ime Tebe, borim protiv naroda koji je u laž utjerivao Tvoga Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, i koji ga je protjerao. Moj Gospodaru, ja smatram da si dokinuo rat između nas i njih. Ako je ostao još kakav rat protiv Kurejšija, poživi me, kako bih se protiv njih borio, u ime Tebe, a ako si dokinuo rat, pojačaj moju ranu i daj mi smrt od nje.” I rana se raspršila u gornjem dijelu prsa. U džamiji je bio šator plemena Beni Gifar i odjednom je ljude uplašila krv koja je tekla prema njima, pa su povikali: „Hej vi u šatoru! Šta je ovo što nam dolazi iz vašeg pravca?” Bila je to Sa’dova rana iz koje je tekla krv i od koje je on umro, radijallahu anhu.


 

حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَدِيٌّ، أَنَّهُ سَمِعَ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِحَسَّانَ ‏ “‏ اهْجُهُمْ ـ أَوْ هَاجِهِمْ ـ وَجِبْرِيلُ مَعَكَ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Hadždžadž b. Minhal, njemu je saopćio Šu’be, rekavši da je njemu saopćio Adijj da je čuo El-Berra’a, radijallahu anhu, kako kaže da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao Hassanu: „Ismij ih, ili narugaj im se u pjesmi, a Džibril je s tobom.”


 

وَزَادَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ قُرَيْظَةَ لِحَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ ‏ “‏ اهْجُ الْمُشْرِكِينَ، فَإِنَّ جِبْرِيلَ مَعَكَ ‏”‏‏.‏

 

Opširnije je prenio Ibrahim b. Tahman prenoseći od Šejbanija, ovaj od Adijja b. Sabita, a on od El-Berra’a b. Aziba da je rekao: Na dan plemena Kurejza Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je rekao Hassanu b. Sabitu: „Ismij mušrike (u pjesmi), a Džibril je s tobom.”


 

وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ الْقَطَّانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى بِأَصْحَابِهِ فِي الْخَوْفِ فِي غَزْوَةِ السَّابِعَةِ غَزْوَةِ ذَاتِ الرِّقَاعِ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْخَوْفَ بِذِي قَرَدٍ‏.‏

 

Kazao mi je Abdullah b. Redža’ da mu je saopćio Imran el-Kattan prenoseći od Jahja’a b. Ebi Kesira, on od Ebu Seleme, a ovaj od Džabira b. Abdullaha, radijallahu anhuma,da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, sa svojim ashabima klanjao namaz u strahu (salatul-havf) u toku sedme bitke, bitke Zatur-rika‘i. Ibn Abbas kaže: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je klanjao salatul-havf u Zi Karedu.”


 

وَقَالَ بَكْرُ بْنُ سَوَادَةَ حَدَّثَنِي زِيَادُ بْنُ نَافِعٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، أَنَّ جَابِرًا، حَدَّثَهُمْ صَلَّى النَّبِيُّ، صلى الله عليه وسلم بِهِمْ يَوْمَ مُحَارِبٍ وَثَعْلَبَةَ‏.‏

 

Bekr b. Sevade je izjavio da mu je prenio Zijad b. Nafi‘ od Ebu Musa’a da im je Džabir kazivao: Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je klanjao s njima (predvodio ih u namazu) na dan Muhariba i Sa’lebe’.


 

وَقَالَ ابْنُ إِسْحَاقَ سَمِعْتُ وَهْبَ بْنَ كَيْسَانَ، سَمِعْتُ جَابِرًا، خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى ذَاتِ الرِّقَاعِ مِنْ نَخْلٍ فَلَقِيَ جَمْعًا مِنْ غَطَفَانَ، فَلَمْ يَكُنْ قِتَالٌ، وَأَخَافَ النَّاسُ بَعْضُهُمْ بَعْضًا فَصَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَىِ الْخَوْفِ‏.‏ وَقَالَ يَزِيدُ عَنْ سَلَمَةَ غَزَوْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْقَرَدِ‏.‏

 

Ibn Ishak kaže da je čuo Vehba b. Kejsana, a on Džabira kako kaže: Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je krenuo u bitku Zatur-Rika‘i iz Nahla, pa je sreo skupinu iz plemena Gatafan, ali nije došlo do borbe. Ljudi su uplašili jedni druge, pa je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, klanjao dva rekata namaza pri strahu (salatul-havf).” Jezid prenosi od Selemea da je rekao: “Učestvovao sam sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, u borbi na dan Kareda.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي غَزَاةٍ وَنَحْنُ سِتَّةُ نَفَرٍ بَيْنَنَا بَعِيرٌ نَعْتَقِبُهُ، فَنَقِبَتْ أَقْدَامُنَا وَنَقِبَتْ قَدَمَاىَ وَسَقَطَتْ أَظْفَارِي، وَكُنَّا نَلُفُّ عَلَى أَرْجُلِنَا الْخِرَقَ، فَسُمِّيَتْ غَزْوَةَ ذَاتِ الرِّقَاعِ، لِمَا كُنَّا نَعْصِبُ مِنَ الْخِرَقِ عَلَى أَرْجُلِنَا، وَحَدَّثَ أَبُو مُوسَى بِهَذَا، ثُمَّ كَرِهَ ذَاكَ، قَالَ مَا كُنْتُ أَصْنَعُ بِأَنْ أَذْكُرَهُ‏.‏ كَأَنَّهُ كَرِهَ أَنْ يَكُونَ شَىْءٌ مِنْ عَمَلِهِ أَفْشَاهُ‏.‏

 

Kazivao nam je Muhammed b. Ala’, a njemu Ebu Usame prenoseći od Burejda b. Abdullaha b. Ebu Burde, on od Ebu Burde, a ovaj od Ebu Musa’a, radijallahu anhu, da je rekao: „Krenuli smo sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, u vojni pohod, a bilo nas je šesterica. Imali smo jednu devu na kojoj smo naizmjenično jahali, pa su nam ispucale noge. I moje noge su bile ispucale i nokti mi pootpadali. Omotavali smo naše noge raznim krpama, pa je ta bitka nazvana Zatur-Rika‘i (Bitka u krpama), zbog toga što smo noge zamotavali krpama.” Ebu Musa je ovo ispričao, ali kasnije nije volio govoriti o tome, rekavši: “Nisam to radio da bih to isticao”, kao da nije želio da otkriva nešto od svojih dobrih djela.


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ رُومَانَ، عَنْ صَالِحِ بْنِ خَوَّاتٍ، عَمَّنْ شَهِدَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ ذَاتِ الرِّقَاعِ صَلَّى صَلاَةَ الْخَوْفِ أَنَّ طَائِفَةً صَفَّتْ مَعَهُ، وَطَائِفَةٌ وُجَاهَ الْعَدُوِّ، فَصَلَّى بِالَّتِي مَعَهُ رَكْعَةً، ثُمَّ ثَبَتَ قَائِمًا، وَأَتَمُّوا لأَنْفُسِهِمْ ثُمَّ انْصَرَفُوا، فَصَفُّوا وُجَاهَ الْعَدُوِّ، وَجَاءَتِ الطَّائِفَةُ الأُخْرَى فَصَلَّى بِهِمِ الرَّكْعَةَ الَّتِي بَقِيَتْ مِنْ صَلاَتِهِ، ثُمَّ ثَبَتَ جَالِسًا، وَأَتَمُّوا لأَنْفُسِهِمْ، ثُمَّ سَلَّمَ بِهِمْ‏.‏

 

Kazivao nam je Kutejbe b. Seid, prenoseći od Malika, on od Jezida b. Rumana, ovaj od Saliha b. Havvata, a on od onoga koji je učestvovao sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, u pohodu Zatur-Rika‘i’ kada je klanjao salatul-havf, da je jedna skupina bila s njim u saffu, a druga nasuprot neprijatelju. Klanjao je jedan rekat sa skupinom što je bila s njim, a zatim ostao stojeći, dok su oni samostalno dovršili namaz. Potom su oni otišli i poredali se nasuprot neprijatelja, a ona druga skupina je došla, pa je Poslanik s njima klanjao onaj drugi rekat koji mu je ostao od namaza. Tako je ostao na sjedenju dok su oni samostalno dovršili namaz, pa je s njima predao selam.


 

وَقَالَ مُعَاذٌ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِنَخْلٍ‏.‏ فَذَكَرَ صَلاَةَ الْخَوْفِ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَذَلِكَ أَحْسَنُ مَا سَمِعْتُ فِي صَلاَةِ الْخَوْفِ‏.‏ تَابَعَهُ اللَّيْثُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ أَنَّ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ حَدَّثَهُ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ بَنِي أَنْمَارٍ‏.‏

 

Muaz je izjavio da mu je pričao Hišam prenoseći od Ebu Zubejra, a on od Džabira da je rekao: „Bili smo sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, u Nahlu”… i on je spomenuo salatul-havf, za koji je Malik rekao: “To je najbolje što sam od njegovih riječi čuo u pogledu salatul-havfa.” Njega (Muaza) u prenošenju slijedi Lejs, prenoseći od Hišama, a on od Zejda b. Eslema da je Kasim b. Muhammed rekao: „Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je klanjao u pohodu Beni Enmar.”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ خَوَّاتٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، قَالَ يَقُومُ الإِمَامُ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ، وَطَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَهُ وَطَائِفَةٌ مِنْ قِبَلِ الْعَدُوِّ، وُجُوهُهُمْ إِلَى الْعَدُوِّ، فَيُصَلِّي بِالَّذِينَ مَعَهُ رَكْعَةً، ثُمَّ يَقُومُونَ، فَيَرْكَعُونَ لأَنْفُسِهِمْ رَكْعَةً وَيَسْجُدُونَ سَجْدَتَيْنِ فِي مَكَانِهِمْ، ثُمَّ يَذْهَبُ هَؤُلاَءِ إِلَى مَقَامِ أُولَئِكَ فَيَرْكَعُ بِهِمْ رَكْعَةً، فَلَهُ ثِنْتَانِ، ثُمَّ يَرْكَعُونَ وَيَسْجُدُونَ سَجْدَتَيْنِ‏.‏ حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ صَالِحِ بْنِ خَوَّاتٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ يَحْيَى، سَمِعَ الْقَاسِمَ، أَخْبَرَنِي صَالِحُ بْنُ خَوَّاتٍ، عَنْ سَهْلٍ، حَدَّثَهُ قَوْلَهُ‏.‏

 

Kazivao nam je Musedded, a njemu Jahja b. Seid el-Kattan prenoseći od Jahja’a b. Seida el-Ensarije, on od Kasima b. Muhammeda, ovaj od Saliha b. Havvata, a on od Sehla b. Ebi Hasmea da je rekao: „Imam stane okrenut prema kibli i s njim jedna skupina od njih, a druga skupina u pravcu neprijatelja, okrenutih lica prema neprijatelju, i on klanja s onima što su s njim jedan rekat, a zatim oni ustanu i samostalno klanjaju drugi rekat; učine ruku‘ i obave dvije sedžde (prvi putpuni rekat) na svojim mjestima. Potom ovi odu na mjesto onih, pa oni dođu i on s njima klanja jedan rekat, tako da on ima dva rekata, a potom oni klanjaju još jedan rekat; obave ruku‘ i učine dvije sedžde (drugi potpuni rekat).”Kazivao nam je Musedded, njemu Jahja prenoseći od Šu’beta, on od Abdur-Rahmana b. Kasima, ovaj od svoga oca, on od Saliha b. Havvata, ovaj od Sehla b. Ebi Hasmea, a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem Kazivao mi je Muhammed b. Ubejdullah, rekavši da mu je prenio Ibn Ebul-Haz Kazivao mi je im od Jahja’a, koji je čuo Kasima kako kaže da mu je saopćio Salih b. Havvat da mu je Sehl tako izjavio.


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمٌ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِبَلَ نَجْدٍ، فَوَازَيْنَا الْعَدُوَّ فَصَافَفْنَا لَهُمْ‏.‏

 

Kazivao nam je Ebul-Jeman, njemu je saopćio Šuajb prenoseći od Zuhrija koji je izjavio da mu je saopćio Salim da je Ibn Omer, radijallahu anhuma, rekao: „Učestvovao sam sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, u borbi u pravcu Nedžda, pa smo stali nasuprot neprijatelju i poredali se tako u safove.”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى بِإِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ، وَالطَّائِفَةُ الأُخْرَى مُوَاجِهَةُ الْعَدُوِّ، ثُمَّ انْصَرَفُوا، فَقَامُوا فِي مَقَامِ أَصْحَابِهِمْ، فَجَاءَ أُولَئِكَ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَةً، ثُمَّ سَلَّمَ عَلَيْهِمْ، ثُمَّ قَامَ هَؤُلاَءِ فَقَضَوْا رَكْعَتَهُمْ، وَقَامَ هَؤُلاَءِ فَقَضَوْا رَكْعَتَهُمْ‏.‏

 

Kazivao nam je Mesedded, njemu je kazivao Jezid b. Zurej‘, a ovom prenio Ma‘mer prenoseći od Zuhrija, on od Salima b. Abdullaha b. Omera, a ovaj od svoga oca da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, klanjao sa jednom skupinom, a druga skupina je bila nasuprot neprijatelju. Potom su ovi ustali i otišli na mjesto svojih drugova, pa su oni došli i on je s njima klanjao jedan rekat, a zatim predao selam. Onda su ustali oni prvi i namirili svoj rekat, a potom oni drugi i namirili svoj rekat.


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي سِنَانٌ، وَأَبُو سَلَمَةَ أَنَّ جَابِرًا، أَخْبَرَ أَنَّهُ، غَزَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِبَلَ نَجْدٍ‏.‏

 

Kazivao nam je Ebul-Jeman, a njemu Šuajb prenoseći od Zuhrija koji je izjavio da su mu kazivali Sinan i Ebu Seleme da je Džabir saopćio da je on učestvovao sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, u borbi u pravcu Nedžda.


 

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَتِيقٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سِنَانِ بْنِ أَبِي سِنَانٍ الدُّؤَلِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، غَزَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِبَلَ نَجْدٍ، فَلَمَّا قَفَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَفَلَ مَعَهُ، فَأَدْرَكَتْهُمُ الْقَائِلَةُ فِي وَادٍ كَثِيرِ الْعِضَاهِ، فَنَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَتَفَرَّقَ النَّاسُ فِي الْعِضَاهِ يَسْتَظِلُّونَ بِالشَّجَرِ، وَنَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَحْتَ سَمُرَةٍ، فَعَلَّقَ بِهَا سَيْفَهُ، قَالَ جَابِرٌ فَنِمْنَا نَوْمَةً، ثُمَّ إِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُونَا، فَجِئْنَاهُ فَإِذَا عِنْدَهُ أَعْرَابِيٌّ جَالِسٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ إِنَّ هَذَا اخْتَرَطَ سَيْفِي، وَأَنَا نَائِمٌ فَاسْتَيْقَظْتُ، وَهْوَ فِي يَدِهِ صَلْتًا، فَقَالَ لِي مَنْ يَمْنَعُكَ مِنِّي قُلْتُ اللَّهُ‏.‏ فَهَا هُوَ ذَا جَالِسٌ ‏”‏‏.‏ ثُمَّ لَمْ يُعَاقِبْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Kazivao nam je Ismail, rekavši da mu je pričao njegov brat (Abdul-Hamid) prenoseći od Sulejmana (b. Bilala), on od Muhammeda b. Ebu Atika, ovaj od Ibn Šihaba, a on od Sinana b. Ebi Sinana ed-Duelija da ga je Džabir b. Abdullah, radijallahu anhuma, kako je učestvovao sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, u borbi u pravcu Nedžda i kad se Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, vratio i on se vratio s njim. Popodnevni odmor ih je zatekao u jednoj dolini punoj trnovitog drveća, pa je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, odsjeo i ljudi su se razišli između drveća, tražeći hlada pod drvetom. Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je odsjeo ispod jednog drveta s puno lišća i na njega objesio svoju sablju. Malo smo zaspali, kaže Džabir, a onda nas je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, iznenada pozvao i mi smo došli kod njega, kad kod njega sjedi jedan beduin, te Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, reče: „Dok sam spavao ovaj je izvukao moju sablju i kad sam se probudio držao ju je isukanu u svojoj ruci, te mi rekao: ‘Ko će te spasiti od mene!’ Allah odgovorio sam, i evo to je taj što sjedi.” Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ga nije kaznio za to.


 

وَقَالَ أَبَانُ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِذَاتِ الرِّقَاعِ، فَإِذَا أَتَيْنَا عَلَى شَجَرَةٍ ظَلِيلَةٍ تَرَكْنَاهَا لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَجَاءَ رَجُلٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَسَيْفُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُعَلَّقٌ بِالشَّجَرَةِ فَاخْتَرَطَهُ فَقَالَ تَخَافُنِي قَالَ ‏”‏ لاَ ‏”‏‏.‏ قَالَ فَمَنْ يَمْنَعُكَ مِنِّي قَالَ ‏”‏ اللَّهُ ‏”‏‏.‏ فَتَهَدَّدَهُ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، وَأُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَصَلَّى بِطَائِفَةٍ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ تَأَخَّرُوا، وَصَلَّى بِالطَّائِفَةِ الأُخْرَى رَكْعَتَيْنِ، وَكَانَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعٌ وَلِلْقَوْمِ رَكْعَتَيْنِ‏.‏ وَقَالَ مُسَدَّدٌ عَنْ أَبِي عَوَانَةَ عَنْ أَبِي بِشْرٍ اسْمُ الرَّجُلِ غَوْرَثُ بْنُ الْحَارِثِ، وَقَاتَلَ فِيهَا مُحَارِبَ خَصَفَةَ‏.‏

 

Eban je izjavio da mu je pričao Jahja b. Ebu Kesir prenoseći od Ebu Seleme, a ovaj od Džabira da je rekao: Bili smo sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, u pohodu Zatur-Rika‘i i pošto smo stigli do jednog drveta sa dobrim hladom prepustili smo ga Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem. Potom je došao jedan od mušrika, a Poslanikova sablja je bila obješena o drvo. On ju je izvadio iz korica i rekao: „Da li me se bojiš?” „Ne”, reče Poslanik. Pa, ko će te zaštititi od mene”, upita on. „Allah”, odgovori Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, i njegovi ashabi mu priprijetiše. Potom je proučen ikamet za namaz. On je sa jednom skupinom klanjao dva rekata, pa su se oni povukli, a on je sa drugom skupinom klanjao još dva rekata. Tako je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, klanjao četiri rekata, a ostali su klanjali po dva rekata. Musedded prenosi od Ebu Avane, a on od Ebu Bišra: “Ime tog čovjeka je Gavres b. Haris. U tom pohodu borba je bila protiv Muhariba Hasafea.”


 

وَقَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ، كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِنَخْلٍ فَصَلَّى الْخَوْفَ‏.‏ وَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَزْوَةَ نَجْدٍ صَلاَةَ الْخَوْفِ‏.‏ وَإِنَّمَا جَاءَ أَبُو هُرَيْرَةَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَيَّامَ خَيْبَرَ‏.‏

 

Ebu Zubejr prenosi od Džabira da je rekao: Bili smo sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, u Nahlu, pa je klanjao salatul-havf. Ebu Hurejre je izjavio: “Klanjao sam sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, u bici prema Nedždu salatul-havf”, a Ebu Hurejre je došao Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, u vrijeme Hajbera.


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ، أَنَّهُ قَالَ دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَرَأَيْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ فَجَلَسْتُ إِلَيْهِ فَسَأَلْتُهُ عَنِ الْعَزْلِ،، قَالَ أَبُو سَعِيدٍ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ بَنِي الْمُصْطَلِقِ، فَأَصَبْنَا سَبْيًا مِنْ سَبْىِ الْعَرَبِ، فَاشْتَهَيْنَا النِّسَاءَ وَاشْتَدَّتْ عَلَيْنَا الْعُزْبَةُ، وَأَحْبَبْنَا الْعَزْلَ، فَأَرَدْنَا أَنْ نَعْزِلَ، وَقُلْنَا نَعْزِلُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَظْهُرِنَا قَبْلَ أَنْ نَسْأَلَهُ فَسَأَلْنَاهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ ‏ “‏ مَا عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَفْعَلُوا، مَا مِنْ نَسَمَةٍ كَائِنَةٍ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ إِلاَّ وَهْىَ كَائِنَةٌ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Kutejbe b. Seid, njemu je saopćio Ismail b. Dža’fer prenoseći od Rebia b. Ebu Abdur-Rahmana, on od Muhameda b. Jahja’a b. Habbana, a ovaj od Ibn Muhajriza da je rekao: Ušao sam u džamiju i vidio Ebu Seida el-Hudrija, te sjeo pored njega, upitao ga o azlu (ejakuliranju izvan materice prilikom odnosa čuvajući se od začeća), pa je on rekao: „Krenuli smo sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, u bitku protiv Beni Mustalika, pa smo zarobili nešto arapskog roblja. Bili smo se poželjeli žena i teško smo podnosili odvojenost od njih. Svidio nam se azl i htjeli smo da ga primjenjujemo, ali smo ipak rekli: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je među nama, pa zar ćemo činiti azl prije nego ga upitamo”, pa smo ga upitali o tome i on je rekao: „Niste obavezni da ga ne činite! Nema ni jednog bića do Sudnjeg dana, kojem je propisano da se rodi, a da se neće roditi.”


 

حَدَّثَنَا مَحْمُودٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ غَزَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَزْوَةَ نَجْدٍ، فَلَمَّا أَدْرَكَتْهُ الْقَائِلَةُ وَهْوَ فِي وَادٍ كَثِيرِ الْعِضَاهِ، فَنَزَلَ تَحْتَ شَجَرَةٍ وَاسْتَظَلَّ بِهَا وَعَلَّقَ سَيْفَهُ، فَتَفَرَّقَ النَّاسُ فِي الشَّجَرِ يَسْتَظِلُّونَ، وَبَيْنَا نَحْنُ كَذَلِكَ إِذْ دَعَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجِئْنَا، فَإِذَا أَعْرَابِيٌّ قَاعِدٌ بَيْنَ يَدَيْهِ، فَقَالَ ‏ “‏ إِنَّ هَذَا أَتَانِي وَأَنَا نَائِمٌ، فَاخْتَرَطَ سَيْفِي فَاسْتَيْقَظْتُ، وَهْوَ قَائِمٌ عَلَى رَأْسِي، مُخْتَرِطٌ صَلْتًا، قَالَ مَنْ يَمْنَعُكَ مِنِّي قُلْتُ اللَّهُ‏.‏ فَشَامَهُ، ثُمَّ قَعَدَ، فَهْوَ هَذَا ‏”‏‏.‏ قَالَ وَلَمْ يُعَاقِبْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Kazivao nam je Mahmud, njemu je kazivao Abdur-Rezzak, a ovom saopćio Ma’mer prenoseći od Zuhrija, on od Ebu Seleme, a ovaj od Džabira b. Abdullaha da je rekao: „Učestvovali smo sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, u bitki prema Nedždu, pa je stiglo vrijeme popodnevnog odmora. Bili smo u dolini punoj trnovitog drveća i on je odsjeo pod jednim drvetom tražeći hladovinu ispod njega, te objesio svoju sablju. I drugi ljudi su se razišli tražeći hladovinu. I dok smo odmarali, iznenada nas pozva Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, i mi dođosmo, kad ono jedan beduin sjedi pred njim. On (Poslanik) reče: „Dok sam spavao ovaj mi je prišao i izvukao moju sablju. Probudio sam se, a on stoji iznad moje glave i drži isukanu sablju, izvučenu iz korica, pa reče: ‘Ko će te spasiti od mene!’ ‘Allah’, odgovorio sam ja, a on stavi sablju u korice i sjede. I eto to je on.” I Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ga nije kaznio, kaže Džabir.


 

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُرَاقَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ أَنْمَارٍ يُصَلِّي عَلَى رَاحِلَتِهِ، مُتَوَجِّهًا قِبَلَ الْمَشْرِقِ مُتَطَوِّعًا‏.‏

 

Kazivao nam je Adem, njemu je kazivao Ibn Ebu Zi’b, a ovom Usman b. Abdullah b. Suraka prenoseći od Džabira b. Abdullaha el-Ensarije da je rekao: „Vidio sam Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, u pohodu na Enmar, kako klanja na svojoj jahalici dobrovoljni namaz, okrenut u pravcu istoka.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةُ بْنُ وَقَّاصٍ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الإِفْكِ مَا قَالُوا، وَكُلُّهُمْ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنْ حَدِيثِهَا، وَبَعْضُهُمْ كَانَ أَوْعَى لِحَدِيثِهَا مِنْ بَعْضٍ وَأَثْبَتَ لَهُ اقْتِصَاصًا، وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْ كُلِّ رَجُلٍ مِنْهُمُ الْحَدِيثَ الَّذِي حَدَّثَنِي عَنْ عَائِشَةَ، وَبَعْضُ حَدِيثِهِمْ يُصَدِّقُ بَعْضًا، وَإِنْ كَانَ بَعْضُهُمْ أَوْعَى لَهُ مِنْ بَعْضٍ، قَالُوا قَالَتْ عَائِشَةُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ سَفَرًا أَقْرَعَ بَيْنَ أَزْوَاجِهِ، فَأَيُّهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا، خَرَجَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَهُ، قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَقْرَعَ بَيْنَنَا فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا فَخَرَجَ فِيهَا سَهْمِي، فَخَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ مَا أُنْزِلَ الْحِجَابُ، فَكُنْتُ أُحْمَلُ فِي هَوْدَجِي وَأُنْزَلُ فِيهِ، فَسِرْنَا حَتَّى إِذَا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَزْوَتِهِ تِلْكَ وَقَفَلَ، دَنَوْنَا مِنَ الْمَدِينَةِ قَافِلِينَ، آذَنَ لَيْلَةً بِالرَّحِيلِ، فَقُمْتُ حِينَ آذَنُوا بِالرَّحِيلِ فَمَشَيْتُ حَتَّى جَاوَزْتُ الْجَيْشَ، فَلَمَّا قَضَيْتُ شَأْنِي أَقْبَلْتُ إِلَى رَحْلِي، فَلَمَسْتُ صَدْرِي، فَإِذَا عِقْدٌ لِي مِنْ جَزْعِ ظَفَارِ قَدِ انْقَطَعَ، فَرَجَعْتُ فَالْتَمَسْتُ عِقْدِي، فَحَبَسَنِي ابْتِغَاؤُهُ، قَالَتْ وَأَقْبَلَ الرَّهْطُ الَّذِينَ كَانُوا يُرَحِّلُونِي فَاحْتَمَلُوا هَوْدَجِي، فَرَحَلُوهُ عَلَى بَعِيرِي الَّذِي كُنْتُ أَرْكَبُ عَلَيْهِ، وَهُمْ يَحْسِبُونَ أَنِّي فِيهِ، وَكَانَ النِّسَاءُ إِذْ ذَاكَ خِفَافًا لَمْ يَهْبُلْنَ وَلَمْ يَغْشَهُنَّ اللَّحْمُ، إِنَّمَا يَأْكُلْنَ الْعُلْقَةَ مِنَ الطَّعَامِ، فَلَمْ يَسْتَنْكِرِ الْقَوْمُ خِفَّةَ الْهَوْدَجِ حِينَ رَفَعُوهُ وَحَمَلُوهُ، وَكُنْتُ جَارِيَةً حَدِيثَةَ السِّنِّ، فَبَعَثُوا الْجَمَلَ فَسَارُوا، وَوَجَدْتُ عِقْدِي بَعْدَ مَا اسْتَمَرَّ الْجَيْشُ، فَجِئْتُ مَنَازِلَهُمْ وَلَيْسَ بِهَا مِنْهُمْ دَاعٍ وَلاَ مُجِيبٌ، فَتَيَمَّمْتُ مَنْزِلِي الَّذِي كُنْتُ بِهِ، وَظَنَنْتُ أَنَّهُمْ سَيَفْقِدُونِي فَيَرْجِعُونَ إِلَىَّ، فَبَيْنَا أَنَا جَالِسَةٌ فِي مَنْزِلِي غَلَبَتْنِي عَيْنِي فَنِمْتُ، وَكَانَ صَفْوَانُ بْنُ الْمُعَطَّلِ السُّلَمِيُّ ثُمَّ الذَّكْوَانِيُّ مِنْ وَرَاءِ الْجَيْشِ، فَأَصْبَحَ عِنْدَ مَنْزِلِي فَرَأَى سَوَادَ إِنْسَانٍ نَائِمٍ، فَعَرَفَنِي حِينَ رَآنِي، وَكَانَ رَآنِي قَبْلَ الْحِجَابِ، فَاسْتَيْقَظْتُ بِاسْتِرْجَاعِهِ حِينَ عَرَفَنِي، فَخَمَّرْتُ وَجْهِي بِجِلْبَابِي، وَاللَّهِ مَا تَكَلَّمْنَا بِكَلِمَةٍ وَلاَ سَمِعْتُ مِنْهُ كَلِمَةً غَيْرَ اسْتِرْجَاعِهِ، وَهَوَى حَتَّى أَنَاخَ رَاحِلَتَهُ، فَوَطِئَ عَلَى يَدِهَا، فَقُمْتُ إِلَيْهَا فَرَكِبْتُهَا، فَانْطَلَقَ يَقُودُ بِي الرَّاحِلَةَ حَتَّى أَتَيْنَا الْجَيْشَ مُوغِرِينَ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ، وَهُمْ نُزُولٌ ـ قَالَتْ ـ فَهَلَكَ ‏{‏فِيَّ‏}‏ مَنْ هَلَكَ، وَكَانَ الَّذِي تَوَلَّى كِبْرَ الإِفْكِ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ ابْنَ سَلُولَ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ أُخْبِرْتُ أَنَّهُ كَانَ يُشَاعُ وَيُتَحَدَّثُ بِهِ عِنْدَهُ، فَيُقِرُّهُ وَيَسْتَمِعُهُ وَيَسْتَوْشِيهِ‏.‏ وَقَالَ عُرْوَةُ أَيْضًا لَمْ يُسَمَّ مِنْ أَهْلِ الإِفْكِ أَيْضًا إِلاَّ حَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ، وَمِسْطَحُ بْنُ أُثَاثَةَ، وَحَمْنَةُ بِنْتُ جَحْشٍ فِي نَاسٍ آخَرِينَ، لاَ عِلْمَ لِي بِهِمْ، غَيْرَ أَنَّهُمْ عُصْبَةٌ ـ كَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ـ وَإِنَّ كُبْرَ ذَلِكَ يُقَالُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ كَانَتْ عَائِشَةُ تَكْرَهُ أَنْ يُسَبَّ عِنْدَهَا حَسَّانُ، وَتَقُولُ إِنَّهُ الَّذِي قَالَ: فَإِنَّ أَبِي وَوَالِدَهُ وَعِرْضِي لِعِرْضِ مُحَمَّدٍ مِنْكُمْ وِقَاءُ قَالَتْ عَائِشَةُ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَاشْتَكَيْتُ حِينَ قَدِمْتُ شَهْرًا، وَالنَّاسُ يُفِيضُونَ فِي قَوْلِ أَصْحَابِ الإِفْكِ، لاَ أَشْعُرُ بِشَىْءٍ مِنْ ذَلِكَ، وَهْوَ يَرِيبُنِي فِي وَجَعِي أَنِّي لاَ أَعْرِفُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اللُّطْفَ الَّذِي كُنْتُ أَرَى مِنْهُ حِينَ أَشْتَكِي، إِنَّمَا يَدْخُلُ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُولُ ‏”‏ كَيْفَ تِيكُمْ ‏”‏ ثُمَّ يَنْصَرِفُ، فَذَلِكَ يَرِيبُنِي وَلاَ أَشْعُرُ بِالشَّرِّ، حَتَّى خَرَجْتُ حِينَ نَقَهْتُ، فَخَرَجْتُ مَعَ أُمِّ مِسْطَحٍ قِبَلَ الْمَنَاصِعِ، وَكَانَ مُتَبَرَّزَنَا، وَكُنَّا لاَ نَخْرُجُ إِلاَّ لَيْلاً إِلَى لَيْلٍ، وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ نَتَّخِذَ الْكُنُفَ قَرِيبًا مِنْ بُيُوتِنَا‏.‏ قَالَتْ وَأَمْرُنَا أَمْرُ الْعَرَبِ الأُوَلِ فِي الْبَرِّيَّةِ قِبَلَ الْغَائِطِ، وَكُنَّا نَتَأَذَّى بِالْكُنُفِ أَنْ نَتَّخِذَهَا عِنْدَ بُيُوتِنَا، قَالَتْ فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ وَهْىَ ابْنَةُ أَبِي رُهْمِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ مَنَافٍ، وَأُمُّهَا بِنْتُ صَخْرِ بْنِ عَامِرٍ خَالَةُ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، وَابْنُهَا مِسْطَحُ بْنُ أُثَاثَةَ بْنِ عَبَّادِ بْنِ الْمُطَّلِبِ، فَأَقْبَلْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ بَيْتِي، حِينَ فَرَغْنَا مِنْ شَأْنِنَا، فَعَثَرَتْ أُمُّ مِسْطَحٍ فِي مِرْطِهَا فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ‏.‏ فَقُلْتُ لَهَا بِئْسَ مَا قُلْتِ، أَتَسُبِّينَ رَجُلاً شَهِدَ بَدْرًا فَقَالَتْ أَىْ هَنْتَاهْ وَلَمْ تَسْمَعِي مَا قَالَ قَالَتْ وَقُلْتُ مَا قَالَ فَأَخْبَرَتْنِي بِقَوْلِ أَهْلِ الإِفْكِ ـ قَالَتْ ـ فَازْدَدْتُ مَرَضًا عَلَى مَرَضِي، فَلَمَّا رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ كَيْفَ تِيكُمْ ‏”‏‏.‏ فَقُلْتُ لَهُ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ آتِيَ أَبَوَىَّ قَالَتْ وَأُرِيدُ أَنْ أَسْتَيْقِنَ الْخَبَرَ مِنْ قِبَلِهِمَا، قَالَتْ فَأَذِنَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَقُلْتُ لأُمِّي يَا أُمَّتَاهُ مَاذَا يَتَحَدَّثُ النَّاسُ قَالَتْ يَا بُنَيَّةُ هَوِّنِي عَلَيْكِ، فَوَاللَّهِ لَقَلَّمَا كَانَتِ امْرَأَةٌ قَطُّ وَضِيئَةً عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا لَهَا ضَرَائِرُ إِلاَّ كَثَّرْنَ عَلَيْهَا‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ أَوَلَقَدْ تَحَدَّثَ النَّاسُ بِهَذَا قَالَتْ فَبَكَيْتُ تِلْكَ اللَّيْلَةَ، حَتَّى أَصْبَحْتُ لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ، وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ، ثُمَّ أَصْبَحْتُ أَبْكِي ـ قَالَتْ ـ وَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ حِينَ اسْتَلْبَثَ الْوَحْىُ يَسْأَلُهُمَا وَيَسْتَشِيرُهُمَا فِي فِرَاقِ أَهْلِهِ ـ قَالَتْ ـ فَأَمَّا أُسَامَةُ فَأَشَارَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالَّذِي يَعْلَمُ مِنْ بَرَاءَةِ أَهْلِهِ، وَبِالَّذِي يَعْلَمُ لَهُمْ فِي نَفْسِهِ، فَقَالَ أُسَامَةُ أَهْلَكَ وَلاَ نَعْلَمُ إِلاَّ خَيْرًا‏.‏ وَأَمَّا عَلِيٌّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمْ يُضَيِّقِ اللَّهُ عَلَيْكَ، وَالنِّسَاءُ سِوَاهَا كَثِيرٌ، وَسَلِ الْجَارِيَةَ تَصْدُقْكَ‏.‏ قَالَتْ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَرِيرَةَ فَقَالَ ‏”‏ أَىْ بَرِيرَةُ هَلْ رَأَيْتِ مِنْ شَىْءٍ يَرِيبُكِ ‏”‏‏.‏ قَالَتْ لَهُ بَرِيرَةُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا رَأَيْتُ عَلَيْهَا أَمْرًا قَطُّ أَغْمِصُهُ، غَيْرَ أَنَّهَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ تَنَامُ عَنْ عَجِينِ أَهْلِهَا، فَتَأْتِي الدَّاجِنُ فَتَأْكُلُهُ ـ قَالَتْ ـ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ يَوْمِهِ، فَاسْتَعْذَرَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ وَهْوَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ ‏”‏ يَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ مَنْ يَعْذِرُنِي مِنْ رَجُلٍ قَدْ بَلَغَنِي عَنْهُ أَذَاهُ فِي أَهْلِي، وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ خَيْرًا، وَلَقَدْ ذَكَرُوا رَجُلاً مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ إِلاَّ خَيْرًا، وَمَا يَدْخُلُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ مَعِي ‏”‏‏.‏ قَالَتْ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ أَخُو بَنِي عَبْدِ الأَشْهَلِ فَقَالَ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَعْذِرُكَ، فَإِنْ كَانَ مِنَ الأَوْسِ ضَرَبْتُ عُنُقَهُ، وَإِنْ كَانَ مِنْ إِخْوَانِنَا مِنَ الْخَزْرَجِ أَمَرْتَنَا فَفَعَلْنَا أَمْرَكَ‏.‏ قَالَتْ فَقَامَ رَجُلٌ مِنَ الْخَزْرَجِ، وَكَانَتْ أُمُّ حَسَّانَ بِنْتَ عَمِّهِ مِنْ فَخِذِهِ، وَهْوَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ، وَهْوَ سَيِّدُ الْخَزْرَجِ ـ قَالَتْ ـ وَكَانَ قَبْلَ ذَلِكَ رَجُلاً صَالِحًا، وَلَكِنِ احْتَمَلَتْهُ الْحَمِيَّةُ فَقَالَ لِسَعْدٍ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ لاَ تَقْتُلُهُ، وَلاَ تَقْدِرُ عَلَى قَتْلِهِ، وَلَوْ كَانَ مِنْ رَهْطِكَ مَا أَحْبَبْتَ أَنْ يُقْتَلَ‏.‏ فَقَامَ أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ ـ وَهْوَ ابْنُ عَمِّ سَعْدٍ ـ فَقَالَ لِسَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ لَنَقْتُلَنَّهُ، فَإِنَّكَ مُنَافِقٌ تُجَادِلُ عَنِ الْمُنَافِقِينَ‏.‏ قَالَتْ فَثَارَ الْحَيَّانِ الأَوْسُ وَالْخَزْرَجُ حَتَّى هَمُّوا أَنْ يَقْتَتِلُوا، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمٌ عَلَى الْمِنْبَرِ ـ قَالَتْ ـ فَلَمْ يَزَلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُخَفِّضُهُمْ حَتَّى سَكَتُوا وَسَكَتَ ـ قَالَتْ ـ فَبَكَيْتُ يَوْمِي ذَلِكَ كُلَّهُ، لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ، وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ ـ قَالَتْ ـ وَأَصْبَحَ أَبَوَاىَ عِنْدِي، وَقَدْ بَكَيْتُ لَيْلَتَيْنِ وَيَوْمًا، لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ، وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ، حَتَّى إِنِّي لأَظُنُّ أَنَّ الْبُكَاءَ فَالِقٌ كَبِدِي، فَبَيْنَا أَبَوَاىَ جَالِسَانِ عِنْدِي وَأَنَا أَبْكِي فَاسْتَأْذَنَتْ عَلَىَّ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ، فَأَذِنْتُ لَهَا، فَجَلَسَتْ تَبْكِي مَعِي ـ قَالَتْ ـ فَبَيْنَا نَحْنُ عَلَى ذَلِكَ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَيْنَا، فَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ ـ قَالَتْ ـ وَلَمْ يَجْلِسْ عِنْدِي مُنْذُ قِيلَ مَا قِيلَ قَبْلَهَا، وَقَدْ لَبِثَ شَهْرًا لاَ يُوحَى إِلَيْهِ فِي شَأْنِي بِشَىْءٍ ـ قَالَتْ ـ فَتَشَهَّدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ جَلَسَ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ أَمَّا بَعْدُ، يَا عَائِشَةُ إِنَّهُ بَلَغَنِي عَنْكِ كَذَا وَكَذَا، فَإِنْ كُنْتِ بَرِيئَةً، فَسَيُبَرِّئُكِ اللَّهُ، وَإِنْ كُنْتِ أَلْمَمْتِ بِذَنْبٍ، فَاسْتَغْفِرِي اللَّهَ وَتُوبِي إِلَيْهِ، فَإِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اعْتَرَفَ ثُمَّ تَابَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ ‏”‏‏.‏ قَالَتْ فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقَالَتَهُ قَلَصَ دَمْعِي حَتَّى مَا أُحِسُّ مِنْهُ قَطْرَةً، فَقُلْتُ لأَبِي أَجِبْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِّي فِيمَا قَالَ‏.‏ فَقَالَ أَبِي وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقُلْتُ لأُمِّي أَجِيبِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا قَالَ‏.‏ قَالَتْ أُمِّي وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقُلْتُ وَأَنَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ لاَ أَقْرَأُ مِنَ الْقُرْآنِ كَثِيرًا إِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَقَدْ سَمِعْتُمْ هَذَا الْحَدِيثَ حَتَّى اسْتَقَرَّ فِي أَنْفُسِكُمْ وَصَدَّقْتُمْ بِهِ، فَلَئِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي بَرِيئَةٌ لاَ تُصَدِّقُونِي، وَلَئِنِ اعْتَرَفْتُ لَكُمْ بِأَمْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي مِنْهُ بَرِيئَةٌ لَتُصَدِّقُنِّي، فَوَاللَّهِ لاَ أَجِدُ لِي وَلَكُمْ مَثَلاً إِلاَّ أَبَا يُوسُفَ حِينَ قَالَ ‏{‏فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ‏}‏ ثُمَّ تَحَوَّلْتُ وَاضْطَجَعْتُ عَلَى فِرَاشِي، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي حِينَئِذٍ بَرِيئَةٌ، وَأَنَّ اللَّهَ مُبَرِّئِي بِبَرَاءَتِي وَلَكِنْ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ أَظُنُّ أَنَّ اللَّهَ مُنْزِلٌ فِي شَأْنِي وَحْيًا يُتْلَى، لَشَأْنِي فِي نَفْسِي كَانَ أَحْقَرَ مِنْ أَنْ يَتَكَلَّمَ اللَّهُ فِيَّ بِأَمْرٍ، وَلَكِنْ كُنْتُ أَرْجُو أَنْ يَرَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّوْمِ رُؤْيَا يُبَرِّئُنِي اللَّهُ بِهَا، فَوَاللَّهِ مَا رَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَجْلِسَهُ، وَلاَ خَرَجَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ، حَتَّى أُنْزِلَ عَلَيْهِ، فَأَخَذَهُ مَا كَانَ يَأْخُذُهُ مِنَ الْبُرَحَاءِ، حَتَّى إِنَّهُ لَيَتَحَدَّرُ مِنْهُ مِنَ الْعَرَقِ مِثْلُ الْجُمَانِ وَهْوَ فِي يَوْمٍ شَاتٍ، مِنْ ثِقَلِ الْقَوْلِ الَّذِي أُنْزِلَ عَلَيْهِ ـ قَالَتْ ـ فَسُرِّيَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يَضْحَكُ، فَكَانَتْ أَوَّلَ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَ بِهَا أَنْ قَالَ ‏”‏ يَا عَائِشَةُ أَمَّا اللَّهُ فَقَدْ بَرَّأَكِ ‏”‏‏.‏ قَالَتْ فَقَالَتْ لِي أُمِّي قُومِي إِلَيْهِ‏.‏ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لاَ أَقُومُ إِلَيْهِ، فَإِنِّي لاَ أَحْمَدُ إِلاَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ ـ قَالَتْ ـ وَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ‏}‏ الْعَشْرَ الآيَاتِ، ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ هَذَا فِي بَرَاءَتِي‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ ـ وَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحِ بْنِ أُثَاثَةَ لِقَرَابَتِهِ مِنْهُ وَفَقْرِهِ ـ وَاللَّهِ لاَ أُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحٍ شَيْئًا أَبَدًا بَعْدَ الَّذِي قَالَ لِعَائِشَةَ مَا قَالَ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏ وَلاَ يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏غَفُورٌ رَحِيمٌ‏}‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ بَلَى وَاللَّهِ إِنِّي لأُحِبُّ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لِي فَرَجَعَ إِلَى مِسْطَحٍ النَّفَقَةَ الَّتِي كَانَ يُنْفِقُ عَلَيْهِ وَقَالَ وَاللَّهِ لَا أَنْزِعُهَا مِنْهُ أَبَدًا قَالَتْ عَائِشَةُ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَأَلَ زَيْنَبَ بِنْتَ جَحْشٍ عَنْ أَمْرِي فَقَالَ لِزَيْنَبَ مَاذَا عَلِمْتِ أَوْ رَأَيْتِ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَحْمِي سَمْعِي وَبَصَرِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ إِلَّا خَيْرًا قَالَتْ عَائِشَةُ وَهِيَ الَّتِي كَانَتْ تُسَامِينِي مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَصَمَهَا اللَّهُ بِالْوَرَعِ قَالَتْ وَطَفِقَتْ أُخْتُهَا حَمْنَةُ تُحَارِبُ لَهَا فَهَلَكَتْ فِيمَنْ هَلَكَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَهَذَا الَّذِي بَلَغَنِي مِنْ حَدِيثِ هَؤُلَاءِ الرَّهْطِ ثُمَّ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ وَاللَّهِ إِنَّ الرَّجُلَ الَّذِي قِيلَ لَهُ مَا قِيلَ لَيَقُولُ سُبْحَانَ اللَّهِ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا كَشَفْتُ مِنْ كَنَفِ أُنْثَى قَطُّ قَالَتْ ثُمَّ قُتِلَ بَعْدَ ذَلِكَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ

 

Kazivao nam je Abdul-Aziz b. Abdullah, a njemu Ibrahim b. Sa’d prenoseći od Saliha, a on od Ibn Šihaba koji je izjavio da su mu kazivali Urve b. Zubejr, Seid b. Musejjeb, Alkame b. Vekkas i Ubejdullah b. Abdullah b. Utbe b. Mesud prenoseći od Aiše, radijallahu anha, supruge Vjerovjesnikove, sallallahu alejhi ve sellem, o tome kada su joj prenosioci potvore rekli ono što su rekli. Svaki od njih (četverice prenosilaca) mi je (kaže Ibn Šihab) prenio dio njenog hadisa, a neki od njih su bolje zapamtili njen hadis od drugih i preciznije ga prenijeli, dok sam ja dobro zapamtio od svakog od njih ono što mi je prenio od Aiše. Pojedini dijelovi njihova kazivanja međusobno se potvrđuju, iako su neki od njih to bolje zapamtili od drugih. Oni kažu da je Aiša rekla: „Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je običavao, pred polazak na putovanje, bacanjem kocke odlučiti koju će od svojih supruga povesti sa sobom. Tako je, kaže Aiša, bacio kocku pred jednu bitku za koju se spremao, pa je kocka pala na mene. Tako sam krenula s Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, i to nakon što je propis o pokrivanju već bio objavljen. Nosili su me u mojoj nosiljci i spuštali (sa deve) u njoj. Putovali smo tako sve dok Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nije okončao tu bitku i vratio se. I kad smo se, vraćajući se, približili Medini, jedne noći je najavljen pokret. Kada je oglašen pokret, ustala sam i otišla malo dalje od vojske. Pošto sam obavila nuždu, vratila sam se na mjesto gdje sam odmarala. Dotaknula sam svoja prsa i primijetila da se moja ogrlica od bisera iz Zifara prekinula, pa sam se vratila i potražila svoju ogrlicu, i to traženje me duže zadržalo. Grupa koja me je nosila, kaže ona, krenula je, uzevši moju nosiljku i natovarila je na devu na kojoj sam inače putovala, računajući da sam ja u nosiljci. Tada su žene bile lagahne, nisu bile krupne i debele i jele su vrlo malo. Tako ti ljudi nisu uočili lahkoću moje nosiljke, kad su je podigli i natovarili, jer ja sam bila izuzetno mlada, pa su potjerali deve i otišli. Nakon što je vojska otišla, ja sam našla svoju ogrlicu i došla tamo gdje su oni bili odsjeli, ali tu nije bilo nikog. Uputila sam se ka mjestu na kojem sam boravila, misleći da će oni primijetiti da su me izgubili, pa će se vratiti po mene. I dok sam tako sjedila, oči su mi se zaklopile i ja sam zaspala. Safvan b. Mu‘attal es-Sulemi ez-Zekvani išao je iza vojske i stigao do mjesta gdje sam bila, te primijetio da neko spava. Kada me je ugledao, prepoznao me je, jer me je vidio prije nego što je propis o pokrivanju objavljen. Pošto me je prepoznao, rekao je: “Mi smo Allahovi i Njemu se vraćamo”. Čuvši to, ja sam se probudila, te prekrila lice svojim ogrtačem. Tako mi Allaha, nismo progovorili nijednu riječ, niti sam od njega čula išta drugo osim riječi “Mi smo Allahovi i Njemu se vraćamo.” Sjahao je i gurnuo svoju devu i ona je kleknula, te je on stao na njenu prednju nogu, a potom sam ja prišla i uzjahala je. On je krenuo, vodeći devu na kojoj sam bila, dok nismo stigli vojsku koja je odmarala u vrijeme najveće žege.” Ona dalje kaže: “I propao je ko je propao, a onaj koji je najviše radio na potvori bio je Abdullah b. Ubejj b. Selul.” Urve je izjavio: “Rečeno mi je da se pred njim o tome kazivalo i širila priča, a on je to odobravao, slušao i podsticao.” Urve je takođe rekao: “Od nosioca potvore, osim njega, spomenuti su samo Hassan b. Sabit, Mistah b. Usase i Hamna Bint Džahš, u skupini drugih ljudi, koji su mi nepoznati, osim što znam da su skupina, kao što je uzvišeni Allah rekao, a najviše je radio na tome Abdullah b. Ubejj b. Selul.” Urve je izjavio: “Aiša nije voljela da pred njom grde Hasana, i ona je pričala da je on rekao: ‘Zaista moj otac i njegov otac i moja čast štite od vas čast Muhammedovu’.” Aiša dalje kaže: “Došli smo u Medinu i bila sam bolesna mjesec dana nakon dolaska. Već naširoko su se širile riječi nosilaca potvore, a ja to nisam primjećivala. Međutim, bilo mi je sumnjivo što u toku moje bolesti nisam primjećivala ljubaznost Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, koju sam, inače, uočavala kad god bih bila bolesna. Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je sada samo ulazio, nazivao selam i rekao: “Kako je ova”, a zatim bi otišao. To mi je bilo sumnjivo, ali nisam osjećala ni za kakvo zlo sve dok, nakon što sam ozdravila, nisam izašla sa Mistahovom majkom u vanjski nužnik, gdje smo obavljali nuždu, i to nismo izlazili osim od noći do noći. Bilo je to prije nego smo počeli praviti nužnike blizu kuća. Mi smo, kaže ona, u pogledu obavljanja nužde, bili poput prvih Arapa. Bilo nam je neprijatno da pravimo nužnike uz naše kuće. I tako smo krenule, kaže ona, ja i Mistahova majka. Ona je inače kćerka Ebu Ruhma b. Muttaliba b. Abdu Menafa, a njena majka je kćerka Sahra b. Amira, tetka po majci Ebu Bekru es-Siddiku. Sin joj je bio Mistah b. Usase b. Abbad b. Muttalib. Kad smo obavile nuždu, ja i Mistahova majka smo krenule prema kući, ali je ona posrnula u svom ogrtaču i rekla: „Neka propadne Mistah!” Ja joj tada rekoh: „Ružno je to što si rekla! Zar ćeš grditi čovjeka koji je učestvovao na Bedru. „O ženo”, reče ona, “Zar nisi čula šta je rekao?” „Šta je rekao”, upitala sam i ona me tada izvijestila o onom što govore prenosioci potvore. Tek tad se pojačala moja bolest. I kad sam se vratila u svoju kuću, došao je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nazvao selam i rekao: “Kako je ova?” „Da li ćeš mi dozvoliti da odem kod svojih roditelja”, upitala sam ga, želeći se uvjeriti, u pogledu te vijesti, šta oni znaju o tome, i Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, mi je to dozvolio. Kad sam došla, rekla sam majci: „O moja majko, šta svijet priča?” „Kćeri moja, reče ona, olakšaj sebi. Tako mi Allaha, rijetko kad bude čista žena kod čovjeka koji je voli, a ona ima inoće, a da one o njoj ne izmišljaju mnogo.” „Subhanallahi!”, rekla sam ja, “zar svijet o ovom već priča?” Cijelu tu noć sam, kaže ona, preplakala, tako da mi do ujutro suze nisu prestajale teći, niti sam oka sklopila, a i ujutro sam plakala. Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je, kaže ona, pozvao Aliju b. Ebu Taliba i Usamu b. Zejda, s obzirom da objava nije već duže silazila, da ih upita i posavjetuje se s njima dvojicom da li da se rastavi od svoje supruge. Što se tiče Usame, kaže ona, on je Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, ukazao na ono što je znao, da je njegova supruga čedna i na respekt koji je nosio u sebi prema njoj, pa je Usame rekao: “U pogledu tvoje porodice znam samo dobro.” Što se Alije tiče, on je rekao: “Allahov Poslaniče, Allah ti nije ograničio, a osim nje ima puno žena. Upitaj onu robinju i ona će ti reći istinu.” Potom je, kaže ona, Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, pozvao Beriru i rekao: “Berira, jesi li vidjela išta sumnjivo.” „Tako mi Onoga koji te je poslao sa Istinom”, rekla mu je Berira, “na njoj nikada nisam primijetila nešto što bih prezirala, izuzev što je ona veoma mlada, zaspi uz tijesto za ukućana i dođe neka ovca i pojede ga” Taj dan je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, dok je bio na mimberu, zatražio da opravdaju njegov postupak prema Abdullahu b. Ubejju i rekao: „Skupino muslimana, ko će me opravdati u pogledu čovjeka od kojeg je doprlo uznemiravanje moje porodice. Tako mi Allaha, ja u pogledu svoje porodice znam samo dobro. Spomenuli su čovjeka o kojem znam samo dobro i koji je u moju porodicu ulazio samo sa mnom.” Tada je, kaže ona, ustao Sa’d b. Muaz, brat Benu Abdul-Ešhela i rekao: “Allahov Poslaniče, ja ću te opravdati. Ako bude iz Evsa udarit ću ga po vratu, a ako bude od naših Hazredžija, što god ti narediš mi ćemo učiniti.” Međutim, kaže ona, ustao je jedan Hazredžija čija je amidžišna bila Hassanova majka iz njegova roda. Bio je to Sa’d b. Ubade, prvak Hazredža, koji je prije toga bio dobar čovjek, ali ga je ponio (plemenski) zanos, pa je rekao Sa’du: “Nije istina! Tako mi Allaha, nećeš ga ubiti, niti ga možeš ubiti. Da je on iz tvoga naroda ti ne bi volio da on bude ubijen.” Onda je ustao Usejd b. Hudajr, Sa’dov amidžić i rekao Sa’du b. Ubadi: “Nije istina! Tako mi Allaha, sigurno ćemo ga ubiti. Ti si dvoličnjak i braniš dvoličnjake!” Tada su se, kaže ona, razbjesnila dva plemena: Evs i Hazredž i htjeli da zarate, a Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ih je, kaže ona, smirivao s mimbera sve dok nisu zašutjeli i on je zašutio. Cio taj dan, kaže ona, plakala sam tako da mi suze nisu prestale teći, niti sam sklopila oka. Ona dalje kaže: “Tada su moji roditelji bili kod mene, a već sam preplakala dvije noći i dan, suze mi nisu prestale teći, niti sam sklopila oka, tako da sam pomislila da će mi plač pocijepati utrobu. I dok su moji roditelji sjedili kod mene, a ja plakala, jedna ensarijka je zatražila dozvolu da uđe kod mene, Dok smo bili u takvom stanju, kaže ona, došao nam je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nazvao selam i sjeo, a prije toga nije sjeo uz mene otkako je rečeno ono što je rečeno. Bilo je već prošlo mjesec dana, a ništa mu u pogledu mene nije objavljeno. Kad je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, sjeo, izgovorio je šehadet, a zatim rekao: “Poslije svega, Aiša, u vezi s tobom doprlo je do mene to i to. Ako si nedužna, Allah će obznaniti tvoju čistotu, a ako si učinila grijeh, zatraži oprost od Allaha i pokaj Mu se, jer, kad čovjek prizna i pokaje se, Allah prima njegovo pokajanje.” Kad je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, kaže ona, završio svoj govor, prestale su mi suze teći, tako da više nisam osjećala nijednu kap, te sam rekla ocu: „Odgovori za mene Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, u pogledu onog što je rekao.” „Tako mi Allaha”, rekao je moj otac, “ja ne znam šta bih rekao Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem” Tada sam ja rekla mojoj majci: “Odgovori ti Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, na ono što je rekao”, ali je i majka rekla: “Tako mi Allaha, ne znam šta bih rekla Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem,. Onda sam ja, kao veoma mlada osoba koja nije mnogo znala iz Kur’ana, rekla: “Tako mi Allaha, ja znam da ste vi čuli ovu priču i ona se uvukla u vaše duše, te ste povjerovali u nju. Ako vam kažem da sam nedužna, nećete mi povjerovati, a ako vam priznam ono, za šta Allah zna da sam nedužna, vi ćete mi povjerovati. Tako mi Allaha, ja za sebe i vas ne mogu naći drugi primjer osim Jusufovog oca, kada je rekao: “Strpljivost je lijepa, od Allaha ja tražim pomoć protiv onoga što vi iznosite.” Potom sam se okrenula i spustila na postelju. Allah zna da sam ja nedužna i znala sam da će Allah obznaniti moju čistotu, zbog toga što sam nedužna. Međutim, tako mi Allaha, nisam ni pomislila da će Allah u pogledu mog slučaja spustiti objavu koja se uči. Moj slučaj je, po meni, kod mene bio beznačajan da bi Allah nešto govorio o meni, ali sam se nadala da će Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, sanjati san u kojem će vidjeti da Allah obznanjuje moju čistotu. Tako mi Allaha, Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nije se ni pomakao sa svog mjesta, niti je iko od ukućana izašao, a njemu je već počela dolaziti objava. Odmah ga je obuzela muka, kao i uobičajeno u takvim prilikama, tako da mu je znoj tekao poput bisera, zbog težine riječi koje mu se objavljuju, iako je to bilo u toku hladnog dana. Potom se Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, smirio i nasmiješio. Prva riječ koju je izgovorio bila je: “Aiša, Allah je obznanio tvoju čistotu.” Tada mi je majka rekla: “Ustani pred njim.” “Tako mi Allaha, rekla sam, neću njemu ustati. Ja se ne zahvaljujem nikom osim Uzvišenom Allahu.” Kaže Aiša: “Uzvišeni Allah je objavio: Među vama je bilo onih koji su iznosili potvoru… deset ajeta. To je Allah objavio u pogledu moje čistote. Ebu Bekr es-Sidik je izdržavao Mistaha b. Usasu zbog rodbinske veze s njim i njegova siromaštva, ali je tada rekao: “Tako mi Allaha, više nikada neću ništa dati Mistahu, nakon što je o Aiši rekao ono što je rekao.” Tada je Allah objavio: “Neka se čestiti i imućni među vama ne zaklinju… do riječi… prašta i samilostan je.” Na to je Ebu Bekr es-Siddik rekao: “Naprotiv, tako mi Allaha, ja želim da Allah meni oprosti”. Potom je produžio davati Mistahu opskrbu koju mu je prije davao, i rekao: “Tako mi Allaha, nikad mu je više neću ukinuti.” Kaže Aiša: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je o mom slučaju pitao i Zejnebu kćerku Džahšovu, i rekao joj: “Šta znaš, ili šta si vidjela?” “Allahov Poslaniče, rekla je ona, ja čuvam svoj sluh i vid. Tako mi Allaha, ne znam ništa osim dobra.” A ona je, kaže Aiša, jedna od Vjerovjesnikovih, sallallahu alejhi ve sellem, supruga koja se nadmetala sa mnom, ali ju je Allah sačuvao njenom pobožnošću. A njena sestra Hamna se upustila u borbu za nju, pa je propala sa onim koji su propali. Ibn Šihab je rekao: “Ovo je ono što mi je došlo od hadisa ove skupine. Urve je još izjavio da je Aiša rekla: Tako mi Allaha, čovjek o kome je rečeno ono što je rečeno, govorio je: “Subhanellah (slavljen je Allah)! Tako mi Onoga u čijoj je ruci moj život, ja nikada nisam otkrio ženske grudi.” Poslije toga je, kaže ona, poginuo na Allahovom putu.”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَمْلَى عَلَىَّ هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ مِنْ حِفْظِهِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ قَالَ لِي الْوَلِيدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ أَبَلَغَكَ أَنَّ عَلِيًّا، كَانَ فِيمَنْ قَذَفَ عَائِشَةَ قُلْتُ لاَ‏.‏ وَلَكِنْ قَدْ أَخْبَرَنِي رَجُلاَنِ مِنْ قَوْمِكِ أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَهُمَا كَانَ عَلِيٌّ مُسَلِّمًا فِي شَأْنِهَا‏.‏ فَرَاجَعُوهُ فَلَمْ يَرْجِعْ وَقَالَ مُسَلِّمًا بِلَا شَكٍّ فِيهِ وَعَلَيْهِ كَانَ فِي أَصْلِ الْعَتِيقِ كَذَلِكَ

 

Kazivao mi je Abdullah b. Muhammed i rekao da mu je diktirao Hišam b. Jusuf iz svog pamćenja, a njega je obavijestio Ma’mer, prenoseći od Zuhrija koji je izjavio da mu je Velid b. Abdul-Melik rekao: „Je li do tebe doprlo da je Alija bio među onima koji su potvorili Aišu?” „Ne!”, rekao sam, “ali su me obavijestila dvojica ljudi iz tvoga naroda Ebu Seleme b. Abdur-Rahman i Ebu Bekr b. Abdur-Rahman b. Haris da je Aiša, radijallahu anha, njima dvojici rekla: da se Alija nije izjasnio u pogledu njenog slučaja.


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مَسْرُوقُ بْنُ الأَجْدَعِ، قَالَ حَدَّثَتْنِي أُمُّ رُومَانَ ـ وَهْىَ أُمُّ عَائِشَةَ رضى الله عنها ـ قَالَتْ بَيْنَا أَنَا قَاعِدَةٌ أَنَا وَعَائِشَةُ إِذْ وَلَجَتِ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَتْ فَعَلَ اللَّهُ بِفُلاَنٍ وَفَعَلَ‏.‏ فَقَالَتْ أُمُّ رُومَانَ وَمَا ذَاكَ قَالَتْ ابْنِي فِيمَنْ حَدَّثَ الْحَدِيثَ‏.‏ قَالَتْ وَمَا ذَاكَ قَالَتْ كَذَا وَكَذَا‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ سَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ نَعَمْ‏.‏ قَالَتْ وَأَبُو بَكْرٍ قَالَتْ نَعَمْ‏.‏ فَخَرَّتْ مَغْشِيًّا عَلَيْهَا، فَمَا أَفَاقَتْ إِلاَّ وَعَلَيْهَا حُمَّى بِنَافِضٍ، فَطَرَحْتُ عَلَيْهَا ثِيَابَهَا فَغَطَّيْتُهَا‏.‏ فَجَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ مَا شَأْنُ هَذِهِ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخَذَتْهَا الْحُمَّى بِنَافِضٍ‏.‏ قَالَ ‏”‏ فَلَعَلَّ فِي حَدِيثٍ تُحُدِّثَ بِهِ ‏”‏‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ‏.‏ فَقَعَدَتْ عَائِشَةُ فَقَالَتْ وَاللَّهِ لَئِنْ حَلَفْتُ لاَ تُصَدِّقُونِي، وَلَئِنْ قُلْتُ لاَ تَعْذِرُونِي، مَثَلِي وَمَثَلُكُمْ كَيَعْقُوبَ وَبَنِيهِ، وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ، قَالَتْ وَانْصَرَفَ وَلَمْ يَقُلْ شَيْئًا، فَأَنْزَلَ اللَّهُ عُذْرَهَا ـ قَالَتْ ـ بِحَمْدِ اللَّهِ لاَ بِحَمْدِ أَحَدٍ وَلاَ بِحَمْدِكَ‏.‏

 

Kazivao nam je Musa b. Ismail, a njemu Ebu Avane prenoseći od Husajna, a on od Ebu Vaila koji je izjavio da mu je pričao Mesruk b. Edžde‘, rekavši da mu je Ummu Ruman, majka Aišina, radijallahu anha, kazala: Dok smo ja i Aiša sjedile, ušla je jedna ensarijka i rekla: „Neka Allah onom čovjeku učini to i to.” „A šta je to”, upitala je Ummi Ruman, a ona je rekla: „Moj sin je među onima koji prenose priču.” „A šta je to”, opet je ona upitala, a ova je odgovorila: „To i to.” „Da li je to čuo Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem ”, upitala je Aiša. „Da!”, odgovorila je ona, a Aiša je opet upitala: „A Ebu Bekr?” „Da!”, odgovorila je ona, a Aiša je pala u nesvijest, i kad se osvijestila imala je groznicu sa drhtavicom. Bacila sam na nju njenu odjeću i prekrila je. Potom je došao Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, i rekao: “Šta je sa ovom?” „Allahov Poslaniče”, rekla sam, “Uhvatila ju je groznica s drhtavicom.” „Možda je to zbog priče koja se širi”, rekao je on. „Da”, rekla je ona, a Aiša je sjela i rekla: „Tako mi Allaha, ako se zakunem nećete mi vjerovati, a ako reknem, nećete me opravdati. Moj primjer u odnosu na vas je poput primjera Jakuba i njegovih sinova : Od Allaha ja tražim pomoć protiv ovoga što vi iznosite.” On se okrenuo, kaže ona, i nije ništa rekao. Potom je Allah objavio njenu čistotu i ona je rekla: “Zahvaljujući Allahu, a ne zahvaljujući nekome, niti zahvaljujući tebi.”


 

حَدَّثَنِي يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ نَافِعِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ كَانَتْ تَقْرَأُ ‏{‏إِذْ تَلِقُونَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ‏}‏ وَتَقُولُ الْوَلْقُ الْكَذِبُ‏.‏ قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ وَكَانَتْ أَعْلَمَ مِنْ غَيْرِهَا بِذَلِكَ لأَنَّهُ نَزَلَ فِيهَا‏.‏

 

Kazivao mi je Jahja, a njemu Veki‘ prenoseći od Nafi‘a Ibn Umera, a ovaj od Ibn Ebu Mulejke da je Aiša, radijallahu anha, učila: „Iz telikunehu bi elsinetikum” i govorila: “Velek znači laž.” Ibn Ebu Mulejke je rekao: “Ona je to bolje poznavala od drugih jer je u vezi s njom objavljeno.”


 

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ ذَهَبْتُ أَسُبُّ حَسَّانَ عِنْدَ عَائِشَةَ فَقَالَتْ لاَ تَسُبَّهُ، فَإِنَّهُ كَانَ يُنَافِحُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَقَالَتْ عَائِشَةُ اسْتَأْذَنَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي هِجَاءِ الْمُشْرِكِينَ قَالَ ‏ “‏ كَيْفَ بِنَسَبِي ‏”‏‏.‏ قَالَ لأَسُلَّنَّكَ مِنْهُمْ كَمَا تُسَلُّ الشَّعْرَةُ مِنَ الْعَجِينِ‏.‏ وَقَالَ مُحَمَّدٌ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ فَرْقَدٍ، سَمِعْتُ هِشَامًا، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَبَبْتُ حَسَّانَ، وَكَانَ مِمَّنْ كَثَّرَ عَلَيْهَا‏.‏

 

Kazivao mi je Osman b. Ebu Šejbe, a njemu ‘Abde prenoseći od Hišama, a ovaj od svoga oca (‘Urvea) da je rekao: Počeo sam grditi Hassana pred Aišom, pa je ona rekla: „Nemoj ga grditi jer je on branio Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem” Aiša je takođe rekla: “On je zatražio dozvolu od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, za izrugivanje mušrika, pa je Poslanik upitao: „A šta ćeš sa mojim porijeklom?” a on je rekao: „Izvući ću iz njih, kao što se dlaka izvlači iz tijesta.” Kazivao nam je Muhammed b. ‘Ukbe, a njemu ‘Usman b. Ferkad kako je čuo Hišama gdje prenosi od svoga oca da je rekao: „Grdio sam Hassana, a on je bio od onih koji su mnogo pričali o njoj.”


 

حَدَّثَنِي بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ وَعِنْدَهَا حَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ يُنْشِدُهَا شِعْرًا، يُشَبِّبُ بِأَبْيَاتٍ لَهُ وَقَالَ: حَصَانٌ رَزَانٌ مَا تُزَنُّ بِرِيبَةٍ وَتُصْبِحُ غَرْثَى مِنْ لُحُومِ الْغَوَافِلِ فَقَالَتْ لَهُ عَائِشَةُ لَكِنَّكَ لَسْتَ كَذَلِكَ‏.‏ قَالَ مَسْرُوقٌ فَقُلْتُ لَهَا لِمَ تَأْذَنِينَ لَهُ أَنْ يَدْخُلَ عَلَيْكِ‏.‏ وَقَدْ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ‏}‏‏.‏ فَقَالَتْ وَأَىُّ عَذَابٍ أَشَدُّ مِنَ الْعَمَى‏.‏ قَالَتْ لَهُ إِنَّهُ كَانَ يُنَافِحُ ـ أَوْ يُهَاجِي ـ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Kazivao mi je Bišr b. Halid, njemu je saopćio Muhammed b. Dža‘fer prenoseći od Šu‘be, on od Sulejmana, ovaj od Ebud-Duha’a, a on od Mesruka da je rekao: Došli smo kod Aiše, radijallahu anha, a kod nje je bio Hassan b. Sabit i recitovao joj poeziju navodeći svoje stihove u kojima hvali njen moral: „Neporočna i staložena žena o kojoj nema nikakve sumnje, usteže se od jedenja mesa bezazlenih (žena).” Tada mu je Aiša rekla: “Ali ti nisi takav.” Mesruk kaže da joj je rekao: “Zašto mu dozvoljavaš da dolazi kod tebe, kad je Uzvišeni Allah rekao: “Onoga od njih koji je to najviše činio čeka patnja velika.” Ona je odgovorila: “A koja je patnja teža od sljepoće! Potom je dodala: “On je branio, ili smišljao stihove u korist Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem”


 

حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنِي صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ، فَأَصَابَنَا مَطَرٌ ذَاتَ لَيْلَةٍ، فَصَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصُّبْحَ، ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا فَقَالَ ‏”‏ أَتَدْرُونَ مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ ‏”‏‏.‏ قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ قَالَ اللَّهُ أَصْبَحَ مِنْ عِبَادِي مُؤْمِنٌ بِي وَكَافِرٌ بِي، فَأَمَّا مَنْ قَالَ مُطِرْنَا بِرَحْمَةِ اللَّهِ وَبِرِزْقِ اللَّهِ وَبِفَضْلِ اللَّهِ‏.‏ فَهْوَ مُؤْمِنٌ بِي، كَافِرٌ بِالْكَوْكَبِ‏.‏ وَأَمَّا مَنْ قَالَ مُطِرْنَا بِنَجْمِ كَذَا‏.‏ فَهْوَ مُؤْمِنٌ بِالْكَوْكَبِ، كَافِرٌ بِي ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Halid b. Mahled, njemu je kazivao Sulejman b. Bilal, rekavši da mu je pričao Salih b. Kejsan prenoseći od Ubejdullaha b. Abdullaha da je Zejd b. Halid, radijallahu anhu rekao: U godini Hudejbije krenuli smo sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, pa nas je jedne noći zadesila kiša. Nakon što je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, s nama klanjao sabah-namaz, okrenuo se prema nama i rekao: „Znate li šta je rekao vaš Gospodar?” „Allah i Njegov Poslanik to najbolje znaju”, rekli smo mi, a on reče: Allah je rekao: “Od mojih robova jedni su osvanuli kao vjernici, a drugi kao nevjernici. Što se tiče onog koji je rekao: “Kiša nam je došla Allahovom milošću, Allahovom opskrbom i Allahovom dobrotom”, taj vjeruje u mene, a ne vjeruje u zvijezde. A što se tiče onog koji je rekao: “Kiša nam je došla s tom i tom zvijezdom, taj vjeruje u zvijezde, a ne vjeruje u mene.”


 

حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، أَنَّ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ أَخْبَرَهُ قَالَ اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعَ عُمَرٍ كُلُّهُنَّ فِي ذِي الْقَعْدَةِ، إِلاَّ الَّتِي كَانَتْ مَعَ حَجَّتِهِ‏.‏ عُمْرَةً مِنَ الْحُدَيْبِيَةِ فِي ذِي الْقَعْدَةِ، وَعُمْرَةً مِنَ الْعَامِ الْمُقْبِلِ فِي ذِي الْقَعْدَةِ، وَعُمْرَةً مِنَ الْجِعْرَانَةِ حَيْثُ قَسَمَ غَنَائِمَ حُنَيْنٍ فِي ذِي الْقَعْدَةِ، وَعُمْرَةً مَعَ حَجَّتِهِ‏.‏

 

Kazivao nam je Hudbe b. Halid, a njemu Hemmam prenoseći od Katade da mu je Enes, radijallahu anhu, saopćio: Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je obavio četiri umre, i to sve u mjesecu zul-ka’de, osim one koja je bila sa hadždžom, a to su: umra sa Hudejbije u zul-ka’detu, umra slijedeće godine u zul-ka’detu, umra iz Dži’rane gdje je vršio podjelu ratnog plijena sa Hunejna u zul-ka’detu i umra koju je obavio sa hadždžom.”


 

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ قَالَ انْطَلَقْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ فَأَحْرَمَ أَصْحَابُهُ، وَلَمْ أُحْرِمْ‏.‏

 

Kazivao nam je Seid b. Rebi‘, a njemu Alija b. Mubarek prenoseći od Jahja’a, a on od Abdullaha b. Ebi Katade, da mu je kazivao njegov otac: „U godini Hudejbije krenuli smo sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, pa su njegovi ashabi obukli ihrame, a ja nisam.”


 

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ تَعُدُّونَ أَنْتُمُ الْفَتْحَ فَتْحَ مَكَّةَ، وَقَدْ كَانَ فَتْحُ مَكَّةَ فَتْحًا، وَنَحْنُ نَعُدُّ الْفَتْحَ بَيْعَةَ الرُّضْوَانِ يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ‏.‏ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعَ عَشْرَةَ مِائَةً، وَالْحُدَيْبِيَةُ بِئْرٌ فَنَزَحْنَاهَا، فَلَمْ نَتْرُكْ فِيهَا قَطْرَةً، فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَاهَا، فَجَلَسَ عَلَى شَفِيرِهَا، ثُمَّ دَعَا بِإِنَاءٍ مِنْ مَاءٍ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ مَضْمَضَ وَدَعَا، ثُمَّ صَبَّهُ فِيهَا فَتَرَكْنَاهَا غَيْرَ بَعِيدٍ ثُمَّ إِنَّهَا أَصْدَرَتْنَا مَا شِئْنَا نَحْنُ وَرِكَابَنَا‏.‏

 

Kazivao nam je Ubejdullah b. Musa prenoseći od Israila, on od Ebu Ishaka, a ovaj od el-Bera’a, radijallahu anhu, da je rekao: Oslobođenjem vi smatrate oslobođenje Mekke i zaista je oslobođenje Mekke bilo oslobođenje, ali mi oslobođenjem smatramo prisegu na vjernost na dan Hudejbije. Bilo nas je hiljadu i četiri stotine sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem Hudejbija je bunar koji smo bili ispraznili toliko da u njemu nismo ostavili ni jednu jedinu kap. To je doprlo do Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, pa je on došao i sjeo na njegovu ivicu, a zatim pozvao da mu se donese posuda s vodom, te uzeo abdest i izaprao usta, a potom proučio dovu i tu vodu salio u bunar. Onda smo, nakratko, ostavili bunar, pa nam je on uskoro dao vode koliko smo god htjeli, i mi i naše deve.”


 

حَدَّثَنِي فَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَعْيَنَ أَبُو عَلِيٍّ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما أَنَّهُمْ كَانُوا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ أَلْفًا وَأَرْبَعَمِائَةٍ أَوْ أَكْثَرَ، فَنَزَلُوا عَلَى بِئْرٍ فَنَزَحُوهَا، فَأَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَى الْبِئْرَ، وَقَعَدَ عَلَى شَفِيرِهَا ثُمَّ قَالَ ‏”‏ ائْتُونِي بِدَلْوٍ مِنْ مَائِهَا ‏”‏‏.‏ فَأُتِيَ بِهِ فَبَصَقَ فَدَعَا ثُمَّ قَالَ ‏”‏ دَعُوهَا سَاعَةً ‏”‏‏.‏ فَأَرْوَوْا أَنْفُسَهُمْ وَرِكَابَهُمْ حَتَّى ارْتَحَلُوا‏.‏

 

Kazivao mi je Fadl b. Ja‘kub, njemu Hasan b. Muhammed b. A‘jen Ebu Alijj el-Harrani, ovom Zuhejr, a njemu Ebu Ishak, rekavši da mu je saopćio el-Bera b. Azib, radijallahu anhuma, da ih je, na dan Hudejbije, bilo sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, hiljadu i četiri stotine, ili više. Odsjeli su kod jednog bunara i ispraznili ga, pa su otišli Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, i on je došao do bunara, sjeo na njegovu ivicu i rekao: “Donesite mi jednu kofu njegove vode.” Ona mu je donesena i on je stavio u nju svoje pljuvačke, proučio dovu i rekao: “Ostavite ga neko vrijeme.” I oni su pojili i sebe i svoje deve, dok nisu otputovali.


 

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا حُصَيْنٌ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ عَطِشَ النَّاسُ يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ يَدَيْهِ رَكْوَةٌ، فَتَوَضَّأَ مِنْهَا، ثُمَّ أَقْبَلَ النَّاسُ نَحْوَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ مَا لَكُمْ ‏”‏‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ لَيْسَ عِنْدَنَا مَاءٌ نَتَوَضَّأُ بِهِ، وَلاَ نَشْرَبُ إِلاَّ مَا فِي رَكْوَتِكَ‏.‏ قَالَ فَوَضَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ فِي الرَّكْوَةِ، فَجَعَلَ الْمَاءُ يَفُورُ مِنْ بَيْنِ أَصَابِعِهِ كَأَمْثَالِ الْعُيُونِ، قَالَ فَشَرِبْنَا وَتَوَضَّأْنَا‏.‏ فَقُلْتُ لِجَابِرٍ كَمْ كُنْتُمْ يَوْمَئِذٍ قَالَ لَوْ كُنَّا مِائَةَ أَلْفٍ لَكَفَانَا، كُنَّا خَمْسَ عَشْرَةَ مِائَةً‏.‏

 

Kazivao nam je Jusuf b. Isa, njemu je kazivao Ibn Fudajl, a ovom Husajn prenoseći od Salima, a on od Džabira, radijallahu anhu, da je rekao: Na dan Hudejbije ljudi su ožednjeli, a pred Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, je bila mješina iz koje je on uzeo abdest, a zatim su se ljudi uputili prema njemu, pa je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Šta vam je?” „Allahov Poslaniče”, rekli su oni, „Nemamo vode kojom bismo uzeli abdest i napili se, osim to što je u tvojoj mješini.” Tada je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, stavio svoju ruku u mješinu, pa je voda počela da šiklja između njegovih prsta poput izvora. Napili smo se i uzeli abdest”, kaže Džabir. „Koliko vas je tada bilo”, upitao sam Džabira, a on je rekao “Da nas je bilo stotinu hiljada bilo bi nam dosta. Bilo nas je hiljadu i pet stotina.”


 

حَدَّثَنَا الصَّلْتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، قُلْتُ لِسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ بَلَغَنِي أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، كَانَ يَقُولُ كَانُوا أَرْبَعَ عَشْرَةَ مِائَةً‏.‏ فَقَالَ لِي سَعِيدٌ حَدَّثَنِي جَابِرٌ كَانُوا خَمْسَ عَشْرَةَ مِائَةً الَّذِينَ بَايَعُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ‏.‏ تَابَعَهُ أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا قُرَّةُ عَنْ قَتَادَةَ

 

Kazivao nam je Salt b. Muhammed, a njemu Jezid b. Zurej‘ prenoseći od Seida, a on od Katade da je rekao Seidu b. Musejjebu: Doprlo je do mene da je Džabir b. Abdullah govorio: „Bilo ih je hiljadu i četiri stotine.” Tada mi je Seid rekao: “Kazivao mi je Džabir da je bilo hiljadu i pet stotina onih koji su dali prisegu Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, na dan Hudejbije. Ebu Davud (et-Tajalisi) kaže: “Prenio nam je Kurre od Katade…” Muhammed b. Beššar slijedi Salta, prenoseći od Ebu Davuda, a on od Šu‘be.


 

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ ‏ “‏ أَنْتُمْ خَيْرُ أَهْلِ الأَرْضِ ‏”‏‏.‏ وَكُنَّا أَلْفًا وَأَرْبَعَمِائَةٍ، وَلَوْ كُنْتُ أُبْصِرُ الْيَوْمَ لأَرَيْتُكُمْ مَكَانَ الشَّجَرَةِ‏.‏ تَابَعَهُ الأَعْمَشُ سَمِعَ سَالِمًا سَمِعَ جَابِرًا أَلْفًا وَأَرْبَعَمِائَةٍ‏.‏

 

Kazivao nam je Alija, a njemu Sufjan da je Amr izjavio kako je čuo Džabira b. Abdullaha, radijallahu anhuma, kako kaže: Na dan Hudejbije Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nam je rekao: „Vi ste najbolji stanovnici Zemlje”, a bilo nas je hiljadu i četiri stotine, i da imam vid danas, ja bih vam pokazao mjesto tog drveta.” Sufjana u predanju slijedi A‘meš i kaže da je čuo Salima, a ovaj Džabira da je rekao: “Hiljadu i četiri stotine.”


 

وَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي أَوْفَى ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ أَصْحَابُ الشَّجَرَةِ أَلْفًا وَثَلاَثَمِائَةٍ، وَكَانَتْ أَسْلَمُ ثُمْنَ الْمُهَاجِرِينَ‏.‏ تَابَعَهُ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ‏.‏

 

Ubejdulah b. Mu‘az kaže da mu je pričao njegov otac, a njemu Šu‘be prenoseći od Amra b. Murreta da je Abdullah b. Ebu Evfa, radijallahu anhu, kazivao da je učesnika zakletve pod drvetom bilo hiljadu i tri stotine, a pleme Eslem je činilo osminu muhadžira.


 

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عِيسَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، أَنَّهُ سَمِعَ مِرْدَاسًا الأَسْلَمِيَّ، يَقُولُ ـ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ الشَّجَرَةِ ـ يُقْبَضُ الصَّالِحُونَ الأَوَّلُ فَالأَوَّلُ، وَتَبْقَى حُفَالَةٌ كَحُفَالَةِ التَّمْرِ وَالشَّعِيرِ، لاَ يَعْبَأُ اللَّهُ بِهِمْ شَيْئًا‏.‏

 

Kazivao nam je Ibrahim b. Musa, njemu je saopćio Isa prenoseći od Ismaila, a on od Kajsa da je čuo Mirdasa el-Eslemija, jednog od učesnika prisege pod drvetom, kako kaže: „Umirat će dobri judi, sve bolji i bolji. Ostaće otpatci poput otpadaka datula i ječma. Takvima Allah ne pridaje nikakvu važnost.”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ مَرْوَانَ، وَالْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، قَالاَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ فِي بِضْعَ عَشْرَةَ مِائَةً مِنْ أَصْحَابِهِ، فَلَمَّا كَانَ بِذِي الْحُلَيْفَةِ قَلَّدَ الْهَدْىَ وَأَشْعَرَ وَأَحْرَمَ مِنْهَا‏.‏ لاَ أُحْصِي كَمْ سَمِعْتُهُ مِنْ سُفْيَانَ حَتَّى سَمِعْتُهُ يَقُولُ لاَ أَحْفَظُ مِنَ الزُّهْرِيِّ الإِشْعَارَ وَالتَّقْلِيدَ، فَلاَ أَدْرِي ـ يَعْنِي ـ مَوْضِعَ الإِشْعَارِ وَالتَّقْلِيدِ، أَوِ الْحَدِيثَ كُلَّهُ‏.‏

 

Kazivao nam je Alija b. Abdullah, a njemu Sufjan prenoseći od Zuhrija, on od ‘Urve, a ovaj od Mervana i Misvera b. Mahreme da su rekli: „U godini Hudejbije Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je izašao sa hiljadu i nekoliko stotina ashaba i kad je bio u Zulhulejfi kurbanima je svezao nešto oko vrata, obilježio ih njihovom krvlju i obukao ihrame u njoj (Zulhulejfi).” Ne mogu izbrojiti koliko puta sam to čuo od Sufjana, tako da sam ga čuo kako kaže: “Nisam zapamtio od Zuhrija o obilježavanju i vezivanju nečega oko vrata kurbana”, ali ne znam da li je mislio na mjesto obilježavanja i vezivanje nečega oko vrata ili kompletan hadis.”


 

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ خَلَفٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، وَرْقَاءَ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَآهُ وَقَمْلُهُ يَسْقُطُ عَلَى وَجْهِهِ فَقَالَ ‏ “‏ أَيُؤْذِيكَ هَوَامُّكَ ‏”‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَحْلِقَ وَهْوَ بِالْحُدَيْبِيَةِ، لَمْ يُبَيِّنْ لَهُمْ أَنَّهُمْ يَحِلُّونَ بِهَا، وَهُمْ عَلَى طَمَعٍ أَنْ يَدْخُلُوا مَكَّةَ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ الْفِدْيَةَ، فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُطْعِمَ فَرَقًا بَيْنَ سِتَّةِ مَسَاكِينَ، أَوْ يُهْدِيَ شَاةً، أَوْ يَصُومَ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ‏.‏

 

Kazivao nam je Hasan b. Halef, rekavši da mu je kazivao Ishak b. Jusuf od Ebu Bišra Verka’a, on od Ibn Ebu Nedžiha, a ovaj od Mudžahida koji je izjavio da mu je prenio Abdur-Rahman b. Ebi Lejla prenoseći od Ka’ba b. Udžre da ga je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, vidio dok su mu vaši padale na lice, pa je rekao: „Da li te uznemiravaju tvoje vaši?” „Da!”, odgovorio je on, pa mu je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, naredio da obrije (glavu), a bio je na Hudejbiji, i nije im bilo jasno da li će tu skidati ihrame, a imali su želju da uđu u Mekku. Tada je Allah objavio propise o iskupu (fidji), pa mu je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, naredio da jednom mjericom (od šesnaest ratlova) nahrani šest siromaha, ili zakolje kurban, ili isposti tri dana.


 

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ خَرَجْتُ مَعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ إِلَى السُّوقِ، فَلَحِقَتْ عُمَرَ امْرَأَةٌ شَابَّةٌ فَقَالَتْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَلَكَ زَوْجِي وَتَرَكَ صِبْيَةً صِغَارًا، وَاللَّهِ مَا يُنْضِجُونَ كُرَاعًا، وَلاَ لَهُمْ زَرْعٌ وَلاَ ضَرْعٌ، وَخَشِيتُ أَنْ تَأْكُلَهُمُ الضَّبُعُ، وَأَنَا بِنْتُ خُفَافِ بْنِ إِيمَاءَ الْغِفَارِيِّ، وَقَدْ شَهِدَ أَبِي الْحُدَيْبِيَةَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَوَقَفَ مَعَهَا عُمَرُ، وَلَمْ يَمْضِ، ثُمَّ قَالَ مَرْحَبًا بِنَسَبٍ قَرِيبٍ‏.‏ ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى بَعِيرٍ ظَهِيرٍ كَانَ مَرْبُوطًا فِي الدَّارِ، فَحَمَلَ عَلَيْهِ غِرَارَتَيْنِ مَلأَهُمَا طَعَامًا، وَحَمَلَ بَيْنَهُمَا نَفَقَةً وَثِيَابًا، ثُمَّ نَاوَلَهَا بِخِطَامِهِ ثُمَّ قَالَ اقْتَادِيهِ فَلَنْ يَفْنَى حَتَّى يَأْتِيَكُمُ اللَّهُ بِخَيْرٍ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَكْثَرْتَ لَهَا‏.‏ قَالَ عُمَرُ ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ، وَاللَّهِ إِنِّي لأَرَى أَبَا هَذِهِ وَأَخَاهَا قَدْ حَاصَرَا حِصْنًا زَمَانًا، فَافْتَتَحَاهُ، ثُمَّ أَصْبَحْنَا نَسْتَفِيءُ سُهْمَانَهُمَا فِيهِ‏.‏

 

Kazivao nam je Ismail b. Abdullah, rekavši da mu je kazivao Malik prenoseći od Zejda b. Eslema, a on od svoga oca da je rekao: Izašao sam sa Omerom b. Hattabom, radijallahu anhu na pijacu, pa je Omera sustigla jedna mlada žena i rekla: “Vladaru pravovjernih, moj muž je poginuo i ostavio sitnu dječicu. Tako mi Allaha, oni ne mogu skuhati ni jelo od bravljih nogu, niti imaju usjeva niti stoke, i bojim se da ih ne pojede nerodna godina. Ja sam kćerka Hufafa b. Ima’a el-Gifarija i moj otac je učestvovao na Hudejbiji sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem” Tada je Omer zastao s njom i rekao: “Dobro nek mi je došao moj bliski rod!.” Potom se okrenuo prema devi, jakih leđa, koja je bila svezana u kući i na nju natovario dvije velike vreće, koje je napunio hranom, a između kojih je stavio namirnica i odjeće, te joj predao njen povodac i rekao: “Vodi je! To neće nestati dok vam Allah ne dadne neko dobro.” Jedan čovjek reče: „Vladaru pravovjernih, puno si joj dao.” „Izgubila te majka!” rekao je Omer, “tako mi Allaha, gledao sam njenog oca i brata kako dugo vremena opsjedaju jednu tvrđavu, a onda je osvojiše, a sad je došlo vrijeme da vraćamo udio njih dvojice u tom ratnom plijenu.”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ أَبُو عَمْرٍو الْفَزَارِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَقَدْ رَأَيْتُ الشَّجَرَةَ، ثُمَّ أَتَيْتُهَا بَعْدُ فَلَمْ أَعْرِفْهَا‏.‏ قَالَ مَحْمُودٌ ثُمَّ أُنْسِيتُهَا بَعْدُ‏.‏

 

Kazivao mi je Muhammed b. Rafi‘, njemu je kazivao Šebabe b. Sevvar Ebu Amr el-Fezari, a ovom Šu’be prenoseći od Katade, on od Seida b. Musejjeba, a ovaj od svoga oca da je rekao: „Ja sam vidio drvo (pod kojim je davana prisega), ali sam ga kasnije zaboravio i nisam ga prepoznao.”


 

حَدَّثَنَا مَحْمُودٌ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ طَارِقِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ انْطَلَقْتُ حَاجًّا فَمَرَرْتُ بِقَوْمٍ يُصَلُّونَ قُلْتُ مَا هَذَا الْمَسْجِدُ قَالُوا هَذِهِ الشَّجَرَةُ، حَيْثُ بَايَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْعَةَ الرُّضْوَانِ‏.‏ فَأَتَيْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ سَعِيدٌ حَدَّثَنِي أَبِي أَنَّهُ كَانَ فِيمَنْ بَايَعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَحْتَ الشَّجَرَةِ، قَالَ فَلَمَّا خَرَجْنَا مِنَ الْعَامِ الْمُقْبِلِ نَسِينَاهَا، فَلَمْ نَقْدِرْ عَلَيْهَا‏.‏ فَقَالَ سَعِيدٌ إِنَّ أَصْحَابَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَعْلَمُوهَا وَعَلِمْتُمُوهَا أَنْتُمْ، فَأَنْتُمْ أَعْلَمُ‏.‏

 

Kazivao nam je Mahmud, a njemu Ubejdullah prenoseći od Israila, a on od Tarika b. Abdur-Rahmana da je rekao: Zaputio sam se na hadž i prošao pored nekih ljudi koji su klanjali, pa rekao: “Kakav je ovo mesdžid?” „Ovo je drvo”, odgovorili su oni, “gdje su Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, i ashabi položili prisegu vjernosti.” Kasnije sam otišao Seidu b. Musejjebu i saopćio mu to, pa je Seid rekao: “Otac mi je kazivao da je on bio među onima koji su položili prisegu Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, pod drvetom, rekavši: ‘Kad smo došli slijedeće godine zaboravili smo ga i nismo ga mogli naći.‘” Potom je Seid rekao: “Ashabi Muhammeda, sallallahu alejhi ve sellem, nisu ga prepoznali, a da ga vi znate. Vi, dakle, znate bolje od njih!”


 

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، حَدَّثَنَا طَارِقٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ كَانَ مِمَّنْ بَايَعَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ، فَرَجَعْنَا إِلَيْهَا الْعَامَ الْمُقْبِلَ فَعَمِيَتْ عَلَيْنَا‏.‏

 

Kazivao nam je Musa, njemu je kazivao Ebu Avane, a ovom Tarik prenoseći od Seida b. Musejjeba, a on od svoga oca da je on bio među onima koji su položili prisegu pod drvetom (i da je rekao): „Pa smo se vratili slijedeće godine, ali ga nismo vidjeli”.


 

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ طَارِقٍ، قَالَ ذُكِرَتْ عِنْدَ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ الشَّجَرَةُ فَضَحِكَ فَقَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي وَكَانَ، شَهِدَهَا‏.‏

 

Kazivao nam je Ka‘bisa, a njemu Sufjan prenoseći od Tarika da je rekao: “Pred Seidom b. Musejjebom je spomenuto ono drvo, pa se on nasmijao i rekao: „O njemu mi je saopćio moj otac, a on je prisustvovao.”


 

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى ـ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ الشَّجَرَةِ ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَتَاهُ قَوْمٌ بِصَدَقَةٍ قَالَ ‏”‏ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَيْهِمْ ‏”‏‏.‏ فَأَتَاهُ أَبِي بِصَدَقَتِهِ فَقَالَ ‏”‏ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى آلِ أَبِي أَوْفَى ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Adem b. Ebu Ijas, a njemu je kazivao Šu’be prenoseći od Amra b. Murrea koji je rekao: Čuo sam Abdullaha b. Ebi Evfaa, a on je bio jedan od onih koji su položili prisegu pod drvetom, kako kaže: Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je običavao, kada mu ljudi donesu zekat, da rekne: “Moj Gospodaru, blagoslovi ih.” Tako mu je i moj otac došao sa zekatom, pa je on rekao: “Moj Gospodaru, blagoslovi porodicu Ebu Evfaa.”


 

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَخِيهِ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ الْحَرَّةِ وَالنَّاسُ يُبَايِعُونَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ فَقَالَ ابْنُ زَيْدٍ عَلَى مَا يُبَايِعُ ابْنُ حَنْظَلَةَ النَّاسَ قِيلَ لَهُ عَلَى الْمَوْتِ‏.‏ قَالَ لاَ أُبَايِعُ عَلَى ذَلِكَ أَحَدًا بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَكَانَ شَهِدَ مَعَهُ الْحُدَيْبِيَةَ‏.‏

 

Kazivao nam je Ismail, prenoseći od svoga brata, on od Sulejmana, ovaj od Amra b. Jahja’a, a on od Abbada b. Temima da je rekao: Kad je bio dan (sukoba u predjelu) Harre, ljudi su polagali prisegu Abdullahu b. Hanzali, pa je Ibn Zejd rekao: „Na šta Ibn Hanzale uzima prisegu od ljudi?” „Na smrt!”, odgovoreno mu je, pa je on rekao: „Ja na to ne dajem prisegu nikome nakon Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem,”, a bio je s njim na Hudejbiji.


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَعْلَى الْمُحَارِبِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا إِيَاسُ بْنُ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ، قَالَ حَدَّثَنِي ـ أَبِي وَكَانَ، مِنْ أَصْحَابِ الشَّجَرَةِ ـ قَالَ كُنَّا نُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْجُمُعَةَ ثُمَّ نَنْصَرِفُ، وَلَيْسَ لِلْحِيطَانِ ظِلٌّ نَسْتَظِلُّ فِيهِ‏.‏

 

Kazivao nam je Jahja b. Ja’la el-Muharibi, rekavši da mu je kazivao njegov otac, ovom je kazivao Ijas b. Seleme b. Ekva‘ i rekao da mu je prenio njegov otac, a bio je jedan od učesnika prisege pod drvetom, rekavši: „Klanjavali smo sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, džuma-namaz, zatim se vraćali, a zidovi još nisu imali sjene da se u njenu hladovinu sklonimo.”


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، قَالَ قُلْتُ لِسَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ عَلَى أَىِّ شَىْءٍ بَايَعْتُمْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ‏.‏ قَالَ عَلَى الْمَوْتِ‏.‏

 

Kazivao nam je Kutejbe b. Seid, njemu Hatim prenoseći od Jezida b. Ebu Ubejda, koji je izjavio da je rekao Selemi b. el-Ekve‘u: „Na šta ste položili zakletvu Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, na dan Hudejbije?” „Na smrt!”, odgovorio je on.


 

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ إِشْكَابٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَقِيتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ فَقُلْتُ طُوبَى لَكَ صَحِبْتَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَبَايَعْتَهُ تَحْتَ الشَّجَرَةِ‏.‏ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي إِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثْنَا بَعْدَهُ‏.‏

 

Kazivao mi je Ahmed b. IšKa‘b, njemu Muhammed b. Fudajl prenoseći od Ala’a b. Musejjeba, a on od svoga oca da je rekao: Sreo sam El-Berra’a b. Aziba, radijallahu anhuma, i rekao: “Blago tebi! Družio si se sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, i položio mu zakletvu pod drvetom”, a on reče: „Bratiću, ti ne znaš šta smo sve radili poslije njega.”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ صَالِحٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ ـ هُوَ ابْنُ سَلاَّمٍ ـ عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، أَنَّ ثَابِتَ بْنَ الضَّحَّاكِ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، بَايَعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَحْتَ الشَّجَرَةِ‏.‏

 

Kazivao nam je Ishak (b. Mensur), njemu je kazivao Jahja b. Salih rekavši da mu je kazivao Muavija b. Selam prenoseći od Jahja’a, a on od Ebu Kilabe da ga je obavijestio Sabit b. Dahhak da je on položio prisegu Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, pod drvetom.


 

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ‏{‏إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا‏}‏ قَالَ الْحُدَيْبِيَةُ‏.‏ قَالَ أَصْحَابُهُ هَنِيئًا مَرِيئًا فَمَا لَنَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏لِيُدْخِلَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ‏}‏ قَالَ شُعْبَةُ فَقَدِمْتُ الْكُوفَةَ فَحَدَّثْتُ بِهَذَا كُلِّهِ عَنْ قَتَادَةَ ثُمَّ رَجَعْتُ فَذَكَرْتُ لَهُ فَقَالَ أَمَّا ‏{‏إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ‏}‏ فَعَنْ أَنَسٍ، وَأَمَّا هَنِيئًا مَرِيئًا فَعَنْ عِكْرِمَةَ‏.‏

 

Kazivao mi je Ahmed b. Ishak, njemu je kazivao Usman b. Umer, a ovom saopćio Šu‘be prenoseći od Katade da je Enes b. Malik, radijallahu anhu, u vezi s ajetom: „Mi ćemo ti dati sigurnu pobjedu”, rekao: “To je Hudejbija.” Ashabi su rekli: “Prijatno i bez muke! a šta je nama?” Tada je Uzvišeni Allah objavio: “Da bi vjernike i vjernice uveo u dženetske bašče kroz koje rijeke teku.” Šu‘be kaže: “Došao sam u Kufu i ovo sve prenosio od Katade, a kasnije sam se vratio i spomenuo mu, pa je on rekao: Što se tiče ajeta “mi ćemo ti dati pobjedu” komentar je Enesov, a što se tiče riječi “prijatno i bez muke”, to je od Ikrimino.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ مَجْزَأَةَ بْنِ زَاهِرٍ الأَسْلَمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ ـ وَكَانَ مِمَّنْ شَهِدَ الشَّجَرَةَ ـ قَالَ إِنِّي لأُوقِدُ تَحْتَ الْقِدْرِ بِلُحُومِ الْحُمُرِ إِذْ نَادَى مُنَادِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَاكُمْ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ‏.‏

 

Kazivao nam je Abdullah b. Muhammed, njemu je kazivao Ebu Amir, a ovom Israil prenoseći od Medžzea b. Zahira el-Eslemija, a ovaj od svoga oca, koji je bio učesnik u prisezi pod drvetom, da je rekao: Dok sam ja ložio vatru pod loncem u kom je bilo magareće meso (na dan Hajbera), glasnik Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, je obznanio: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, vam zabranjuje magareće meso!”


 

وَعَنْ مَجْزَأَةَ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْهُمْ مِنْ أَصْحَابِ الشَّجَرَةِ اسْمُهُ أُهْبَانُ بْنُ أَوْسٍ وَكَانَ اشْتَكَى رُكْبَتَهُ، وَكَانَ إِذَا سَجَدَ جَعَلَ تَحْتَ رُكْبَتِهِ وِسَادَةً‏.‏

 

Ovo prenosi i Medžzea od jednog od njih (Benu Eslema) koji su učestvovali u prisezi pod drvetom, a ime mu je Uhban b. Evs i koji se žalio na svoje koljeno, pa je, kad bi činio sedždu, stavljao jastuk pod koljeno.


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ النُّعْمَانِ ـ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ الشَّجَرَةِ ـ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ أُتُوا بِسَوِيقٍ فَلاَكُوهُ‏.‏ تَابَعَهُ مُعَاذٌ عَنْ شُعْبَةَ‏.‏

 

Kazivao mi je Muhammed b. Beššar, njemu Ibn Ebi ‘Adijj prenoseći od Šu‘be, on od Jahja’a b. Seida, ovaj od Bušejra b. Jesara, a on od Suvejda b. Nu’mana, koji je bio učesnik u prisezi pod drvetom, da je rekao: “Ashabi Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, su bili dobili prekrupu (jelo od isitnjene pšenice i ječma, ar. sevik), pa su je žvakali.” Muaz ovim senedom slijedi Ibn Ebu ‘Adijja, prenoseći ovo od Šu‘be.


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا شَاذَانُ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِذَ بْنَ عَمْرٍو ـ رضى الله عنه ـ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَصْحَابِ الشَّجَرَةِ هَلْ يُنْقَضُ الْوِتْرُ قَالَ إِذَا أَوْتَرْتَ مِنْ أَوَّلِهِ، فَلاَ تُوتِرْ مِنْ آخِرِهِ‏.‏

 

Kazivao nam je Muhammed b. Hatim b. Bezi‘, njemu Šazan prenoseći od Šu’be, a on od Ebu Džemre da je rekao: Pitao sam ‘Aiza b. Amra, radijallahu anhu, Vjerovjesnikovog, sallallahu alejhi ve sellem, ashaba i jednog od onih što su dali prisegu pod drvetom, “Da li se vitr-namaz kvari (ako se klanja nešto nakon njega)”, pa je on rekao: “Ako klanjaš vitr na početku, onda ga nemoj klanjati kasnije.”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَسِيرُ فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ، وَعُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ يَسِيرُ مَعَهُ لَيْلاً، فَسَأَلَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ عَنْ شَىْءٍ فَلَمْ يُجِبْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ سَأَلَهُ فَلَمْ يُجِبْهُ، ثُمَّ سَأَلَهُ فَلَمْ يُجِبْهُ وَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ يَا عُمَرُ، نَزَرْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، كُلُّ ذَلِكَ لاَ يُجِيبُكَ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَحَرَّكْتُ بَعِيرِي ثُمَّ تَقَدَّمْتُ أَمَامَ الْمُسْلِمِينَ، وَخَشِيتُ أَنْ يَنْزِلَ فِيَّ قُرْآنٌ، فَمَا نَشِبْتُ أَنْ سَمِعْتُ صَارِخًا يَصْرُخُ بِي ـ قَالَ ـ فَقُلْتُ لَقَدْ خَشِيتُ أَنْ يَكُونَ نَزَلَ فِيَّ قُرْآنٌ‏.‏ وَجِئْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ ‏”‏ لَقَدْ أُنْزِلَتْ عَلَىَّ اللَّيْلَةَ سُورَةٌ لَهِيَ أَحَبُّ إِلَىَّ مِمَّا طَلَعَتْ عَلَيْهِ الشَّمْسُ، ثُمَّ قَرَأَ ‏{‏إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا‏}‏‏.‏‏”‏

 

Kazivao mi je Abdullah b. Jusuf, njemu je saopćio Malik prenoseći od Zejda b. Eslema, a ovaj od svoga oca da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, bio na jednom od svojih putovanja, a s njim je putovao i Omer b. Hattab. Bilo je to noću, i Omer ga je nešto upitao, ali mu Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nije odgovorio. Potom ga je opet upitao i on mu nije odgovorio, a onda ga je još jednom upitao i on mu nije odgovorio. Tada je Omer b. Hattab rekao: „Izgubila te majka, o Omere! zapitkuješ Allahova Poslanika tri puta i on ti nikad ne odgovara.” Kaže Omer: “Potom sam požurio svoju devu i prešao ispred muslimana, bojeći se da o meni bude objavljeno nešto iz Kur’ana. Uskoro sam čuo nekoga kako me viče, pa sam rekao: “Bojim se da je o meni objavljeno nešto iz Kur’ana.” Onda sam došao Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, i nazvao mu selam, pa je on rekao: “Noćas mi je objavljena sura koja mi je draža od svega što sunce obasjava.” Zatim je proučio: “Mi ćemo ti dati sigurnu pobjedu.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ، حِينَ حَدَّثَ هَذَا الْحَدِيثَ،، حَفِظْتُ بَعْضَهُ، وَثَبَّتَنِي مَعْمَرٌ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، وَمَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ، يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى صَاحِبِهِ قَالاَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ فِي بِضْعَ عَشْرَةَ مِائَةً مِنْ أَصْحَابِهِ، فَلَمَّا أَتَى ذَا الْحُلَيْفَةِ قَلَّدَ الْهَدْىَ، وَأَشْعَرَهُ، وَأَحْرَمَ مِنْهَا بِعُمْرَةٍ، وَبَعَثَ عَيْنًا لَهُ مِنْ خُزَاعَةَ، وَسَارَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى كَانَ بِغَدِيرِ الأَشْطَاطِ، أَتَاهُ عَيْنُهُ قَالَ إِنَّ قُرَيْشًا جَمَعُوا لَكَ جُمُوعًا، وَقَدْ جَمَعُوا لَكَ الأَحَابِيشَ، وَهُمْ مُقَاتِلُوكَ وَصَادُّوكَ عَنِ الْبَيْتِ وَمَانِعُوكَ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ أَشِيرُوا أَيُّهَا النَّاسُ عَلَىَّ، أَتَرَوْنَ أَنْ أَمِيلَ إِلَى عِيَالِهِمْ وَذَرَارِيِّ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ يُرِيدُونَ أَنْ يَصُدُّونَا عَنِ الْبَيْتِ، فَإِنْ يَأْتُونَا كَانَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ قَطَعَ عَيْنًا مِنَ الْمُشْرِكِينَ، وَإِلاَّ تَرَكْنَاهُمْ مَحْرُوبِينَ ‏”‏‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ، خَرَجْتَ عَامِدًا لِهَذَا الْبَيْتِ، لاَ تُرِيدُ قَتْلَ أَحَدٍ وَلاَ حَرْبَ أَحَدٍ، فَتَوَجَّهْ لَهُ، فَمَنْ صَدَّنَا عَنْهُ قَاتَلْنَاهُ‏.‏ قَالَ ‏”‏ امْضُوا عَلَى اسْمِ اللَّهِ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Abdullah b. Muhammed, njemu je kazivao Sufjan, rekavši da je čuo Zuhrija kad je prenosio ovaj hadis. Zapamtio sam (kaže Sufjan) dio hadisa od njega, a Ma‘mer je učinio da ga dobro zapamtim prenoseći od ‘Urve b. Zubejra, a on od Misvera b. Mahreme i Mervana b. Hakema, tako da jedan u odnosu na drugoga prenosi neke dodatke, da su rekli: “U godini Hudejbije Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je krenuo sa hiljadu i nekoliko stotina ashaba, i kad je došao u Zul-Hulejfu stavio je ogrlice kurbanima, označio ih i tu zanijetio umru. Jednog čovjeka iz plemena Huza‘a poslao je kao svog izvidnika, a Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je putovao i kad je bio u mjestu Gadirul-Eštat došao je njegov izviđač i rekao: „Kurejšije su protiv tebe sakupile velike skupine. Sakupili su protiv tebe skupine iz raznih plemena. Oni će se boriti protiv tebe, spriječiti te od dolaska Bejtullahu i to ti zabraniti.” Tada je on rekao: “Ljudi, šta vi mislite, recite mi da li da krenem prema njihovim porodicama i potomstvu ovih koji žele da nas spriječe od Bejtullaha, pa ako nam dođu (da brane ukućane). Uzvišeni Allah je već izbavio izvidnika od mušrika, a ako ne, bit će opljačkani?” „Allahov Poslaniče”, reče Ebu Bekr, “krenuo si u namjeri da posjetiš Bejtullah, ne želeći ubiti nikoga, niti ratovati protiv bilo koga, pa se uputi prema njemu, a ko nas spriječi u tome mi ćemo se protiv njega boriti.” „Krenite sa Allahovim imenom”, reče Poslanik.


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَمِّهِ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، يُخْبِرَانِ خَبَرًا مِنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي عُمْرَةِ الْحُدَيْبِيَةِ فَكَانَ فِيمَا أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ عَنْهُمَا أَنَّهُ لَمَّا كَاتَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُهَيْلَ بْنَ عَمْرٍو، يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ عَلَى قَضِيَّةِ الْمُدَّةِ، وَكَانَ فِيمَا اشْتَرَطَ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو أَنَّهُ قَالَ لاَ يَأْتِيكَ مِنَّا أَحَدٌ وَإِنْ كَانَ عَلَى دِينِكَ إِلاَّ رَدَدْتَهُ إِلَيْنَا، وَخَلَّيْتَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ‏.‏ وَأَبَى سُهَيْلٌ أَنْ يُقَاضِيَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ عَلَى ذَلِكَ، فَكَرِهَ الْمُؤْمِنُونَ ذَلِكَ وَامَّعَضُوا، فَتَكَلَّمُوا فِيهِ، فَلَمَّا أَبَى سُهَيْلٌ أَنْ يُقَاضِيَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ عَلَى ذَلِكَ، كَاتَبَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَرَدَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَا جَنْدَلِ بْنَ سُهَيْلٍ يَوْمَئِذٍ إِلَى أَبِيهِ سُهَيْلِ بْنِ عَمْرٍو، وَلَمْ يَأْتِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَدٌ مِنَ الرِّجَالِ إِلاَّ رَدَّهُ فِي تِلْكَ الْمُدَّةِ، وَإِنْ كَانَ مُسْلِمًا، وَجَاءَتِ الْمُؤْمِنَاتُ مُهَاجِرَاتٍ، فَكَانَتْ أُمُّ كُلْثُومٍ بِنْتُ عُقْبَةَ بْنِ مُعَيْطٍ مِمَّنْ خَرَجَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْىَ عَاتِقٌ، فَجَاءَ أَهْلُهَا يَسْأَلُونَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَرْجِعَهَا إِلَيْهِمْ، حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى فِي الْمُؤْمِنَاتِ مَا أَنْزَلَ‏.‏

 

Kazivao mi je Ishak (b. Rahuvejh), njemu je saopćio Ja‘kub (b. Ibrahim), a ovom je pričao Ibn Šihabov bratić (Muhammed b. Abdullah) prenoseći od svoga amidže (Ibn Šihaba) kojem je saopćio ‘Urve b. Zubejr da je čuo Mervana b. Hakema i Misvera b. Mahremu kako prenose jednu od vijesti Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, u pogledu umre na dan Hudejbije. Između ostalog, Urve je od njih dvojice prenio: Kada je, na dan Hudejbije, Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, sklapao ugovor sa Suhejlom b. Amrom o pitanju perioda na koji se sklapa ugovor, ono što je Suhejl b. Amr uvjetovao bilo je: „Niko ti od nas neće doći, makar bio i tvoje vjere, a da ga nećeš vratiti natrag i prepustiti ga nama.” Suhejl je odbio da sklopi ugovor sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, osim pod ovim uvjetom. Vjernici su negodovali na to, uzrujali se i prigovarali tome. Pošto je Suhejl odbio da sklopi sporazum sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, osim pod tim uvjetom, Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je potpisao s njim sporazum, i taj dan je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, vratio Ebu Džendela b. Suhejla njegovom ocu Suhejlu b. Amru i nije Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, u tom periodu, došao nijedan muškarac, a da ga nije vratio, iako je bio musliman. Došle su i vjernice, čineći hidžru, i među onima koje su došle Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, bila je Ummi Kulsum, kćerka ‘Ukbe b. Ebi Mu‘ajta. Bila je tek postala punoljetna i njeni ukućani su došli da traže od Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, da im je vrati. Tada je Uzvišeni Allah objavio, u pogledu vjernica, ono što je objavio.”


 

قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَمْتَحِنُ مَنْ هَاجَرَ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ بِهَذِهِ الآيَةِ ‏{‏يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ‏}‏‏.‏ وَعَنْ عَمِّهِ قَالَ بَلَغَنَا حِينَ أَمَرَ اللَّهُ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَرُدَّ إِلَى الْمُشْرِكِينَ مَا أَنْفَقُوا عَلَى مَنْ هَاجَرَ مِنْ أَزْوَاجِهِمْ، وَبَلَغَنَا أَنَّ أَبَا بَصِيرٍ‏.‏ فَذَكَرَهُ بِطُولِهِ‏.‏

 

Ibn Šihab kaže da mu je saopćio ‘Urve b. Zubejr da je Aiša, radijallahu anha, supruga Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, rekla: Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je ispitivao vjernice koje su učinile hidžru ovim ajetom “O vjerovjesniče, kada ti dođu vjernice…” A njegov amidža kaže: “Doprlo je do nas kada je Allah naredio Svome Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, da mušricima vrati ono što su dali njihovim suprugama koje su učinile hidžru…, doprlo je do nas da je Ebu Besir”… i on je spomenuo hadis u cijelosti.


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ خَرَجَ مُعْتَمِرًا فِي الْفِتْنَةِ فَقَالَ إِنْ صُدِدْتُ عَنِ الْبَيْتِ، صَنَعْنَا كَمَا صَنَعْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَأَهَلَّ بِعُمْرَةٍ مِنْ أَجْلِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ‏.‏

 

Kazivao nam je Kutejbe, prenoseći od Malika, a on od Nafi‘a da je Abdullah b. Omer, radijallahu anhuma, u dobu smutnje, krenuo na umru i rekao: „Ako budem spriječen da dođem do Bejtullaha postupit ćemo onako kako smo postupali zajedno sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem,.” I on je zanijetio umru, zbog toga što je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, u godini Hudejbije bio zanijetio umru.


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ أَهَلَّ وَقَالَ إِنْ حِيلَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ لَفَعَلْتُ كَمَا فَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حِينَ حَالَتْ كُفَّارُ قُرَيْشٍ بَيْنَهُ‏.‏ وَتَلاَ ‏{‏لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ‏}‏

 

Kazivao nam je Musedded, a njemu Jahja prenoseći od Ubejdullaha, on od Nafi‘a a ovaj od Ibn Omera da je on zanijetio (umru) i rekao: Ako budem spriječen da dođem do Bejtullaha, postupit ću kao što je postupio Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, kad su ga spriječili nevjernici Kurejša, a onda proučio “Vi u Allahovom Poslaniku imate divan uzor”.


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، وَسَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَاهُ أَنَّهُمَا، كَلَّمَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ‏.‏ وَحَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ بَعْضَ بَنِي عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ لَهُ لَوْ أَقَمْتَ الْعَامَ، فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ لاَ تَصِلَ إِلَى الْبَيْتِ‏.‏ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَحَالَ كُفَّارُ قُرَيْشٍ دُونَ الْبَيْتِ، فَنَحَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم هَدَايَاهُ، وَحَلَقَ وَقَصَّرَ أَصْحَابُهُ، وَقَالَ ‏ “‏ أُشْهِدُكُمْ أَنِّي أَوْجَبْتُ عُمْرَةً ‏”‏‏.‏ فَإِنْ خُلِّيَ بَيْنِي وَبَيْنَ الْبَيْتِ طُفْتُ، وَإِنْ حِيلَ بَيْنِي وَبَيْنَ الْبَيْتِ صَنَعْتُ كَمَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَارَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ مَا أُرَى شَأْنَهُمَا إِلاَّ وَاحِدًا، أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ حَجَّةً مَعَ عُمْرَتِي‏.‏ فَطَافَ طَوَافًا وَاحِدًا وَسَعْيًا وَاحِدًا، حَتَّى حَلَّ مِنْهُمَا جَمِيعًا‏.‏

 

Kazivao nam je Abdullah b. Muhammed b. Esma, njemu Džuvejrije prenoseći od Nafi‘a da su ga izvijestili Ubejdullah b. Abdullah i Salim b. Abdullah da su razgovarali sa Abdullahom b. Omerom… I Kazivao nam je Musa b. Ismail, a njemu Džuvejrije prenoseći od Nafi‘a da mu je jedan od Abdullahovih sinova rekao: „Kad bi ti ostao ove godine, jer se bojim da nećeš stići do Bejtullaha”, pa je (Abdullah) rekao: „Mi smo krenuli sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, ali su nas nevjernici Kurejša spriječili od dolaska Bejtullahu, pa je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, poklao svoje kurbane i obrijao glavu, a njegovi ashabi su skratili kosu. Ja vas uzimam za svjedoke”, dodao je, ”da sam se obavezao umrom, pa ako se ništa ne ispriječi između mene i Bejtullaha učinit ću tavaf, a ako se neko ispriječi između mene i Bejtullaha, postupit ću onako kako je postupio Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem,.” Nakon što je putovao izvjesno vrijeme, rekao je: „Mislim da je isti slučaj umre i hadždža. Uzimam vas za svjedoke da sam, uz umru, zanijetio i hadž.” Obavio je jedan tavaf i jedan sa‘j i istovremeno se oslobodio ihrama od hadždža i umre.


 

حَدَّثَنِي شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ، سَمِعَ النَّضْرَ بْنَ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا صَخْرٌ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ إِنَّ النَّاسَ يَتَحَدَّثُونَ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، أَسْلَمَ قَبْلَ عُمَرَ، وَلَيْسَ كَذَلِكَ، وَلَكِنْ عُمَرُ يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ أَرْسَلَ عَبْدَ اللَّهِ إِلَى فَرَسٍ لَهُ عِنْدَ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ يَأْتِي بِهِ لِيُقَاتِلَ عَلَيْهِ، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُبَايِعُ عِنْدَ الشَّجَرَةِ، وَعُمَرُ لاَ يَدْرِي بِذَلِكَ، فَبَايَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ، ثُمَّ ذَهَبَ إِلَى الْفَرَسِ، فَجَاءَ بِهِ إِلَى عُمَرَ، وَعُمَرُ يَسْتَلْئِمُ لِلْقِتَالِ، فَأَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُبَايِعُ تَحْتَ الشَّجَرَةِ ـ قَالَ ـ فَانْطَلَقَ فَذَهَبَ مَعَهُ حَتَّى بَايَعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَهِيَ الَّتِي يَتَحَدَّثُ النَّاسُ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ أَسْلَمَ قَبْلَ عُمَرَ‏.‏

 

Kazivao mi je Šudža‘ b. Velid da je čuo Nadra b. Muhammeda, kojem je pričao Sahr prenoseći od Nafi‘a da je rekao: „Svijet priča da je Ibn Omer primio islam prije Omera, a nije tako, nego je Omer na dan Hudejbije, poslao Abdullaha da mu dovede njegovog konja koji je bio kod jednog ensarije, da bi na njemu ratovao. Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je tada primao prisegu pod drvetom, a Omer to nije znao. Abdullah je položio prisegu, a zatim otišao po konja i doveo ga Omeru. Omer je oblačio oklop za borbu, i on ga je obavijestio da Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, prima prisegu pod drvetom, pa je krenuo, a on (Abdullah) je krenuo s njim, i tako je i Omer dao prisegu Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, i to je ono što svijet priča da je Ibn Omer primio islam prije Omera.”


 

وَقَالَ هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعُمَرِيُّ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّاسَ، كَانُوا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ، تَفَرَّقُوا فِي ظِلاَلِ الشَّجَرِ، فَإِذَا النَّاسُ مُحْدِقُونَ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ، انْظُرْ مَا شَأْنُ النَّاسِ قَدْ أَحْدَقُوا بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَوَجَدَهُمْ يُبَايِعُونَ، فَبَايَعَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى عُمَرَ فَخَرَجَ فَبَايَعَ‏.‏

 

Hišam b. Ammar kaže da mu je kazivao Velid b. Muslim njemu je prenio Omer b. Muhammed el-Umeri, a ovom saopćio Nafi’ prenoseći od Ibn Omera, radijallahu anhuma, da su na dan Hudejbije ljudi bili sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, raštrkani u hladovini drveća, kad odjednom opkoliše Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, pa (Omer) reče: “Abdullahu, pogledaj šta je to s ljudima pa su opkolili Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem” On je ustanovio da oni daju prisegu, pa je i on položio prisegu, a zatim se vratio Omeru, pa je i Omer otišao i položio prisegu.


 

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا يَعْلَى، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ اعْتَمَرَ فَطَافَ فَطُفْنَا مَعَهُ، وَصَلَّى وَصَلَّيْنَا مَعَهُ، وَسَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، فَكُنَّا نَسْتُرُهُ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ، لاَ يُصِيبُهُ أَحَدٌ بِشَىْءٍ‏.‏

 

Kazivao nam je (Muhammed) b. Numejr, njemu Ja‘la, a ovom Ismail, rekavši da je čuo Abdullaha b. Ebi Evfa’a, radijallahu anhuma, kako kaže: „Bili smo sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, kad je obavljao umru, pa je on obavio tavaf i mi smo s njim obavili tavaf, klanjao je namaz i mi smo s njim klanjali, i obavio je sa‘j između Safe i Merve, a mi smo ga štitili od Mekelija kako ga ne bi neko nečim pogodio.”


 

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَابِقٍ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حَصِينٍ، قَالَ قَالَ أَبُو وَائِلٍ لَمَّا قَدِمَ سَهْلُ بْنُ حُنَيْفٍ مِنْ صِفِّينَ أَتَيْنَاهُ نَسْتَخْبِرُهُ فَقَالَ اتَّهِمُوا الرَّأْىَ، فَلَقَدْ رَأَيْتُنِي يَوْمَ أَبِي جَنْدَلٍ وَلَوْ أَسْتَطِيعُ أَنْ أَرُدَّ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْرَهُ لَرَدَدْتُ، وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ، وَمَا وَضَعْنَا أَسْيَافَنَا عَلَى عَوَاتِقِنَا لأَمْرٍ يُفْظِعُنَا إِلاَّ أَسْهَلْنَ بِنَا إِلَى أَمْرٍ نَعْرِفُهُ قَبْلَ هَذَا الأَمْرِ، مَا نَسُدُّ مِنْهَا خُصْمًا إِلاَّ انْفَجَرَ عَلَيْنَا خُصْمٌ مَا نَدْرِي كَيْفَ نَأْتِي لَهُ‏.‏

 

Kazivao nam je Hasan b. Ishak, njemu je kazivao Muhammed b. Sabik, a ovom kazivao Malik b. Migvel, rekavši da je čuo Ebu Hasina kako kaže da je Ebu Vail rekao: Kada je Sehl b. Hunejf došao sa Siffina otišli smo mu da se raspitamo o situaciji, pa je on rekao: “Nemojte se pouzdavati u mišljenje. Ja sam se na dan Ebu Džendela (Hudejbije) našao u takvoj situaciji da bih odbio naređenje Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, da sam to ikako mogao učiniti. Allah i Njegov Poslanik najbolje znaju. Mi nikada nismo stavili naše sablje na ramena zbog nekog događaja koji nam je bio težak a da nas one nisu vodile u poznatu situaciju, sve do tog slučaja. Kad zatvorimo jednu stranu smutnje sruči se na nas druga strana (poput vode kada prokulja) za koju ne znamo kako bismo joj prišli.”


 

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَتَى عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ، وَالْقَمْلُ يَتَنَاثَرُ عَلَى وَجْهِي فَقَالَ ‏{‏أَيُؤْذِيكَ هَوَامُّ رَأْسِكَ‏}‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏ “‏ فَاحْلِقْ، وَصُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ، أَوْ أَطْعِمْ سِتَّةَ مَسَاكِينَ، أَوِ انْسُكْ نَسِيكَةً ‏”‏‏.‏ قَالَ أَيُّوبُ لاَ أَدْرِي بِأَىِّ هَذَا بَدَأَ‏.‏

 

Kazivao nam je Sulejman b. Harb, a njemu Hammad b. Zejd prenoseći od Ejjuba, on od Mudžahida, ovaj od Ibn Ebi Lejle, a on od Ka’ba b. Udžrea, radijallahu anhu, da je rekao: Za vrijeme Hudejbije Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je došao kod mene, a vaši su mi padale po licu, pa je rekao: “Zar te ne uznemiravaju vaške.” „Da!”, odgovorio sam ja, a on je rekao: “Obrij glavu i posti tri dana, ili nahrani šest siromaha, ili zakolji kurban.” Ejjub je rekao: “Ne znam čime je od toga počeo.”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ هِشَامٍ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْحُدَيْبِيَةِ وَنَحْنُ مُحْرِمُونَ، وَقَدْ حَصَرَنَا الْمُشْرِكُونَ ـ قَالَ ـ وَكَانَتْ لِي وَفْرَةٌ فَجَعَلَتِ الْهَوَامُّ تَسَّاقَطُ عَلَى وَجْهِي، فَمَرَّ بِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ أَيُؤْذِيكَ هَوَامُّ رَأْسِكَ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ وَأُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ‏}‏

 

Kazivao mi je Muhammed b. Hišam Ebu Abdullah, a njemu Hušejm prenoseći od Ebu Bišra, on od Mudžahida, ovaj od Abdur-Rahmana b. Ebi Lejle, a on od Ka’ba b. Udžrea da je rekao: Bili smo sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, na Hudejbiji i bili smo u ihramima, a mušrici su nas zadržali. Ja sam imao bujnu kosu i vaši su mi počele padati po licu, pa je pored mene naišao Vjerovjesnik sallallahu alejhi ve sellem, i rekao: „Zar te ne uznemiravaju vaške?” „Da!”, odgovorio sam ja, i objavljen je, kaže on, ovaj ajet “A onaj među vama koji se razboli ili nekakav ezijet na glavi ima, neka se postom, ili sadakom ili kurbanom iskupi.”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، أَنَّ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ حَدَّثَهُمْ أَنَّ نَاسًا مِنْ عُكْلٍ وَعُرَيْنَةَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَتَكَلَّمُوا بِالإِسْلاَمِ فَقَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا أَهْلَ ضَرْعٍ، وَلَمْ نَكُنْ أَهْلَ رِيفٍ‏.‏ وَاسْتَوْخَمُوا الْمَدِينَةَ، فَأَمَرَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذَوْدٍ وَرَاعٍ، وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَخْرُجُوا فِيهِ، فَيَشْرَبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا، فَانْطَلَقُوا حَتَّى إِذَا كَانُوا نَاحِيَةَ الْحَرَّةِ كَفَرُوا بَعْدَ إِسْلاَمِهِمْ، وَقَتَلُوا رَاعِيَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، وَاسْتَاقُوا الذَّوْدَ، فَبَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَبَعَثَ الطَّلَبَ فِي آثَارِهِمْ فَأَمَرَ بِهِمْ فَسَمَرُوا أَعْيُنَهُمْ، وَقَطَعُوا أَيْدِيَهُمْ، وَتُرِكُوا فِي نَاحِيَةِ الْحَرَّةِ حَتَّى مَاتُوا عَلَى حَالِهِمْ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ بَلَغَنَا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ ذَلِكَ كَانَ يَحُثُّ عَلَى الصَّدَقَةِ، وَيَنْهَى عَنِ الْمُثْلَةِ‏.‏ وَقَالَ شُعْبَةُ وَأَبَانُ وَحَمَّادٌ عَنْ قَتَادَةَ مِنْ عُرَيْنَةَ‏.‏ وَقَالَ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ وَأَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ عَنْ أَنَسٍ قَدِمَ نَفَرٌ مِنْ عُكْلٍ‏.‏

 

Kazivao mi je Abdul-A‘la b. Hammad, njemu je kazivao Jezid b. Zurej‘, a ovom prenio Seid prenoseći od Katade da im je Enes, radijallahu anhu, kazivao da su neki ljudi iz Ukla i Urejne došli u Medinu Vjerovjesniku sallallahu alejhi ve sellem, i izjavili da prihvataju islam, a potom rekli: „Allahov Vjerovjesniče, mi smo bili stočari, a nismo bili zemljoradnici.” Oni su smatrali da Medina ne odgovara njihovom zdravlju, pa im je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, odredio nekoliko deva i čobana i naredio im da izađu s njim i piju njihovo mlijeko i njihovu mokraću. Oni su otišli i kada su stigli kod medinskog kamenjara odmetnuli su se od islama, ubili Vjerovjesnikovog, sallallahu alejhi ve sellem, čobana i odveli deve. To je doprlo do Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, pa je on poslao potjernicu za njima. (Kad su uhvaćeni) naredio je pa su im izboli oči i poodsijecali ruke, a onda su ostavljeni pored kamenjara sve dok nisu umrli u takvom stanju. Katade je izjavio: “Do nas je doprlo da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, nakon toga, podsticao na sadaku i zabranjivao masakriranje.” Šu‘be, Eban i Hammad prenose od Katade da je rekao: “…Iz Urejne”, a Jahja b. Ebi Kesir i Ejjub prenose od Ebu Kilabe da je Enes rekao: “Došla je skupina iz Ukla.”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ أَبُو عُمَرَ الْحَوْضِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، وَالْحَجَّاجُ الصَّوَّافُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو رَجَاءٍ، مَوْلَى أَبِي قِلاَبَةَ وَكَانَ مَعَهُ بِالشَّأْمِ أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، اسْتَشَارَ النَّاسَ يَوْمًا قَالَ مَا تَقُولُونَ فِي هَذِهِ الْقَسَامَةِ فَقَالُوا حَقٌّ، قَضَى بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَضَتْ بِهَا الْخُلَفَاءُ، قَبْلَكَ‏.‏ قَالَ وَأَبُو قِلاَبَةَ خَلْفَ سَرِيرِهِ فَقَالَ عَنْبَسَةُ بْنُ سَعِيدٍ فَأَيْنَ حَدِيثُ أَنَسٍ فِي الْعُرَنِيِّينَ قَالَ أَبُو قِلاَبَةَ إِيَّاىَ حَدَّثَهُ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ مِنْ عُرَيْنَةَ‏.‏ وَقَالَ أَبُو قِلاَبَةَ عَنْ أَنَسٍ مِنْ عُكْلٍ‏.‏ ذَكَرَ الْقِصَّةَ‏.‏

 

Kazivao mi je Muhammed b. Abdur-Rahim, njemu je kazivao Hafs b. Omer Ebu Omer el-Havdi, ovom Hammad b. Zejd, a njemu Ejjub i Hadždžadž es-Savvaf koji je rekao da mu je kazivao Ebu Redža’, oslobođeni rob Ebu Kilabe, koji je bio s njim u Šamu, da se jedan dan Omer b. Abdul-Aziz savjetovao se s ljudima i rekao: Šta mislite u pogledu ove zakletve. “To je istina”, rekoše oni, “po njoj je postupao Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, a po njoj su sudile i halife prije tebe.” Ebu Kilabe je bio iza njegova divana, i kad je Anbese b. Seid upitao: “A gdje je Enesov hadis o ljudima iz plemena Urejne”, Ebu Kilabe je rekao: “Meni ga je kazivao Enes b. Malik.” Abdul-Aziz b. Suhejb je, prenoseći od Enesa, rekao: “Iz Urejne a Ebu Kilabe je, prenoseći od Enesa, rekao: “Iz Ukla” i spomenuo cijeli slučaj.


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَلَمَةَ بْنَ الأَكْوَعِ، يَقُولُ خَرَجْتُ قَبْلَ أَنْ يُؤَذَّنَ، بِالأُولَى، وَكَانَتْ لِقَاحُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَرْعَى بِذِي قَرَدٍ ـ قَالَ ـ فَلَقِيَنِي غُلاَمٌ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ فَقَالَ أُخِذَتْ لِقَاحُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ مَنْ أَخَذَهَا قَالَ غَطَفَانُ‏.‏ قَالَ فَصَرَخْتُ ثَلاَثَ صَرَخَاتٍ ـ يَا صَبَاحَاهْ ـ قَالَ فَأَسْمَعْتُ مَا بَيْنَ لاَبَتَىِ الْمَدِينَةِ، ثُمَّ انْدَفَعْتُ عَلَى وَجْهِي حَتَّى أَدْرَكْتُهُمْ وَقَدْ أَخَذُوا يَسْتَقُونَ مِنَ الْمَاءِ، فَجَعَلْتُ أَرْمِيهِمْ بِنَبْلِي، وَكُنْتُ رَامِيًا، وَأَقُولُ أَنَا ابْنُ الأَكْوَعْ، الْيَوْمُ يَوْمُ الرُّضَّعْ‏.‏ وَأَرْتَجِزُ حَتَّى اسْتَنْقَذْتُ اللِّقَاحَ مِنْهُمْ، وَاسْتَلَبْتُ مِنْهُمْ ثَلاَثِينَ بُرْدَةً، قَالَ وَجَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَدْ حَمَيْتُ الْقَوْمَ الْمَاءَ وَهُمْ عِطَاشٌ، فَابْعَثْ إِلَيْهِمُ السَّاعَةَ‏.‏ فَقَالَ ‏ “‏ يَا ابْنَ الأَكْوَعِ، مَلَكْتَ فَأَسْجِحْ ‏”‏‏.‏ قَالَ ثُمَّ رَجَعْنَا وَيُرْدِفُنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى نَاقَتِهِ حَتَّى دَخَلْنَا الْمَدِينَةَ‏.‏

 

Kazivao nam je Kutejbe b. Seid, a njemu Hatim prenoseći od Jezida b. Ebu Ubejda koji je izjavio da je čuo Seleme b. Ekve‘a kako kaže: Izašao sam prije nego je proučen ezan za sabah-namaz, a deve Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, bile su na ispaši u Zi Karedu. Susreo me sluga Abdur-Rahmana b. Avfa i rekao: “Uzete su deve Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem!” „Ko ih je uzeo”, upitao sam ja. „Gatafan”, odgovorio je on, a ja sam tri puta povikao: “Upomoć!” Toliko sam glasno povikao da se čulo svuda između dva medinska kamenjara. Zatim sam potrčao naprijed i stigao ih, dok su oni pili vodu, i počeo ih gađati strijelama, a bio sam dobar strijelac, i govoriti: “Ja sam Ibnul-Ekve‘! A danas je dan propasti zlih ljudi.” Recitirao sam stihove sve dok nisam spasio deve i zaplijenio sam trideset ogrtača. Potom je došao Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, s ljudima, te sam ja rekao: “Allahov Vjerovjesniče! Uskratio sam ljudima vodu, a bili su žedni. Pošalji sada za njima potjeru.” „Ibnul-Ekve‘”, reče on, “nadvladao si (ih), pa budi blag”. Zatim smo se vratili i Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, me stavio na devu iza svojih leđa, sve dok nismo ušli u Medinu.


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ سُوَيْدَ بْنَ النُّعْمَانِ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، خَرَجَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَامَ خَيْبَرَ، حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالصَّهْبَاءِ ـ وَهْىَ مِنْ أَدْنَى خَيْبَرَ ـ صَلَّى الْعَصْرَ، ثُمَّ دَعَا بِالأَزْوَادِ فَلَمْ يُؤْتَ إِلاَّ بِالسَّوِيقِ، فَأَمَرَ بِهِ فَثُرِّيَ، فَأَكَلَ وَأَكَلْنَا، ثُمَّ قَامَ إِلَى الْمَغْرِبِ، فَمَضْمَضَ وَمَضْمَضْنَا، ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏

 

Kazivao nam je Abdullah b. Mesleme, prenoseći od Malika, on od Jahja’a b. Se‘ida, a ovaj od Bušejra b. Jesara da ga je izvijestio Suvejd b. Nu‘man da je on u godini Hajbera krenuo sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, ‘‘i kad smo (kaže on) bili u Sahbau, u podnožju Hajbera, klanjao je ikindiju, a zatim pozvao da mu donesu hranu, pa mu je donijeta prekrupa (sevik usitnjena pšenica i ječam), i on je naredio da se ona pokvasi, a onda je jeo a i mi smo jeli. Potom je ustao da klanja akšam, te je izaprao usta, a i mi smo to isto učinili, a zatim je klanjao ne uzimajući abdest (ponovo). ‘‘


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى خَيْبَرَ فَسِرْنَا لَيْلاً، فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ لِعَامِرٍ يَا عَامِرُ أَلاَ تُسْمِعُنَا مِنْ هُنَيْهَاتِكَ‏.‏ وَكَانَ عَامِرٌ رَجُلاً شَاعِرًا فَنَزَلَ يَحْدُو بِالْقَوْمِ يَقُولُ: اللَّهُمَّ لَوْلاَ أَنْتَ مَا اهْتَدَيْنَا وَلاَ تَصَدَّقْنَا وَلاَ صَلَّيْنَا فَاغْفِرْ فِدَاءً لَكَ مَا أَبْقَيْنَا وَثَبِّتِ الأَقْدَامَ إِنْ لاَقَيْنَا وَأَلْقِيَنْ سَكِينَةً عَلَيْنَا إِنَّا إِذَا صِيحَ بِنَا أَبَيْنَا وَبِالصِّيَاحِ عَوَّلُوا عَلَيْنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ مَنْ هَذَا السَّائِقُ ‏”‏‏.‏ قَالُوا عَامِرُ بْنُ الأَكْوَعِ‏.‏ قَالَ ‏”‏ يَرْحَمُهُ اللَّهُ ‏”‏‏.‏ قَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ وَجَبَتْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ، لَوْلاَ أَمْتَعْتَنَا بِهِ‏.‏ فَأَتَيْنَا خَيْبَرَ، فَحَاصَرْنَاهُمْ حَتَّى أَصَابَتْنَا مَخْمَصَةٌ شَدِيدَةٌ، ثُمَّ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى فَتَحَهَا عَلَيْهِمْ، فَلَمَّا أَمْسَى النَّاسُ مَسَاءَ الْيَوْمِ الَّذِي فُتِحَتْ عَلَيْهِمْ أَوْقَدُوا نِيرَانًا كَثِيرَةً، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ مَا هَذِهِ النِّيرَانُ عَلَى أَىِّ شَىْءٍ تُوقِدُونَ ‏”‏‏.‏ قَالُوا عَلَى لَحْمٍ‏.‏ قَالَ ‏”‏ عَلَى أَىِّ لَحْمٍ ‏”‏‏.‏ قَالُوا لَحْمِ حُمُرِ الإِنْسِيَّةِ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَهْرِيقُوهَا وَاكْسِرُوهَا ‏”‏‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَوْ نُهَرِيقُهَا وَنَغْسِلُهَا قَالَ ‏”‏ أَوْ ذَاكَ ‏”‏‏.‏ فَلَمَّا تَصَافَّ الْقَوْمُ كَانَ سَيْفُ عَامِرٍ قَصِيرًا فَتَنَاوَلَ بِهِ سَاقَ يَهُودِيٍّ لِيَضْرِبَهُ، وَيَرْجِعُ ذُبَابُ سَيْفِهِ، فَأَصَابَ عَيْنَ رُكْبَةِ عَامِرٍ، فَمَاتَ مِنْهُ قَالَ فَلَمَّا قَفَلُوا، قَالَ سَلَمَةُ رَآنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ آخِذٌ بِيَدِي، قَالَ ‏”‏ مَا لَكَ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ لَهُ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي، زَعَمُوا أَنَّ عَامِرًا حَبِطَ عَمَلُهُ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ كَذَبَ مَنْ قَالَهُ، إِنَّ لَهُ لأَجْرَيْنِ ـ وَجَمَعَ بَيْنَ إِصْبَعَيْهِ ـ إِنَّهُ لَجَاهِدٌ مُجَاهِدٌ قَلَّ عَرَبِيٌّ مَشَى بِهَا مِثْلَهُ ‏”‏‏.‏ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَاتِمٌ قَالَ ‏”‏ نَشَأَ بِهَا ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Abdullah b. Mesleme, a njemu Hatim b. Isma‘il prenoseći od Jezida b. Ebi Ubejda, a on od Seleme b. Ekve‘a, radijallahu anhu, da je rekao: “Krenuli smo sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, na Hajber i putovali noću, pa je jedan čovjek rekao Amiru: “Amire, zar nam nećeš omogućiti da čujemo nešto od tvojih stihova (u redžezu)?” Amir je bio pjesnik, pa je sišao (s deve) i hodajući počeo recitovati: “Moj Gospodaru, da nije Tebe mi ne bismo bili upućeni, niti bismo davali zekat, niti namaz obavljali, pa oprosti grijehe koje smo počinili, žrtvovat ćemo se u tvoje ime, učvrsti nam noge kada se sukobimo spusti smirenost na nas kad u neistinu budemo pozvani mi to odbijamo, vriskom sebi pomoć protiv nas prizivaju.”Potom je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, upitao: “Ko je ovaj vodič”? “To je Amir b. Ekve‘”, odgovorili su oni. “Allah mu se smilovao”, reče on, a jedan čovjek reče: “Allahov Vjerovjesniče, neminovno će poginuti kao šehid a dobro bi bilo da si ga ostavio da uživamo (u njegovoj hrabrosti)”. Došli smo do Hajbera i opsjedali ga sve dok nas nije zadesila žestoka glad, a onda nam je je Uzvišeni Allah dao pobjedu. I kad su ljudi omrkli, prvo veče nakon osvojenja, zapalili su brojne vatre, pa je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, upitao: “Kakve su ovo vatre, zašto ih ložite”? “Zbog mesa”, odgovorili su oni. “Zbog kakvog mesa”, upitao je on. “Mesa domaćih magaraca”, rekli su oni. “Prospite to i polupajte (lonce)”, rekao je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem “Allahov Poslaniče, da ih prospemo i operemo lonce”, upitao je jedan čovjek. “Ili tako uradite”, odgovorio je on. Kad su se ljudi poredali u bojne redove, Amir je svojom sabljom dohvatio potkoljenicu jednog Jevreja, želeći ga udariti, ali mu je sablja bila kratka, pa se njen vrh odbio i udario u vrh Amirovog koljena, od čega je umro. Kad su se vraćali, kaže Seleme, ugledao me Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, uzeo me za ruku i upitao: “Šta ti je?” “Za tebe bih žrtvovao i oca i majku”, rekao sam mu, “neki misle da su Amirova djela upropaštena”. “Slagao je onaj ko je to rekao”, reče Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem “Naprotiv on ima dvije nagrade”, i on sastavi svoja dva prsta, “on se trudio i borio. Malo ko od Arapa je išao (zemljom, ili Medinom, ili u rat, ili sa ovakvim svojstvima) poput njega”. (Kazivao nam je Kutejbe, a njemu Hatim, rekavši: “…odrastao ( u njoj, ili na tome, umjesto išao).”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَى خَيْبَرَ لَيْلاً، وَكَانَ إِذَا أَتَى قَوْمًا بِلَيْلٍ لَمْ يُغِرْ بِهِمْ حَتَّى يُصْبِحَ، فَلَمَّا أَصْبَحَ خَرَجَتِ الْيَهُودُ بِمَسَاحِيهِمْ وَمَكَاتِلِهِمْ، فَلَمَّا رَأَوْهُ قَالُوا مُحَمَّدٌ وَاللَّهِ، مُحَمَّدٌ وَالْخَمِيسُ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ خَرِبَتْ خَيْبَرُ، إِنَّا إِذَا نَزَلْنَا بِسَاحَةِ قَوْمٍ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Abdullah b. Jusuf, njemu je saopćio Malik prenoseći od Humejda et-Tavila, a on od Enesa, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, prišao Hajberu noću, a običavao je, kad u toku noći dođe do nekog naroda, da ne napada dok ne svane. Kad je osvanulo Jevreji su izašli (na njive) sa svojim motikama i košarama, i pošto su ga vidjeli, rekli su: “Muhammed! tako mi Allaha, Muhammed i vojska”! Tada je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Razoren je Hajber! Kad mi dođemo u dvorište nekog naroda, zlo će jutro osvanuti onima koji su bili opomenuti.”


 

أَخْبَرَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْفَضْلِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ صَبَّحْنَا خَيْبَرَ بُكْرَةً، فَخَرَجَ أَهْلُهَا بِالْمَسَاحِي، فَلَمَّا بَصُرُوا بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالُوا مُحَمَّدٌ وَاللَّهِ، مُحَمَّدٌ وَالْخَمِيسُ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ اللَّهُ أَكْبَرُ خَرِبَتْ خَيْبَرُ، إِنَّا إِذَا نَزَلْنَا بِسَاحَةِ قَوْمٍ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ ‏”‏‏.‏ فَأَصَبْنَا مِنْ لُحُومِ الْحُمُرِ فَنَادَى مُنَادِي النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يَنْهَيَانِكُمْ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ، فَإِنَّهَا رِجْسٌ‏.‏

 

Saopoćio nam je Sadeka b. Fadl, njemu je saopćio Ibn Ujejne, a ovom Ejjub prenoseći od Muhammeda b. Sirina, a on od Enesa b. Malika, radijallahu anhu, da je rekao: “Rano u jutro smo došli u Hajber, pa su njegovi stanovnici izašli s motikama, i kad su vidjeli Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, povikali su: “Muhammed! Tako mi Allaha, Muhammed i vojska”! Tada je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Allah je najveći! Razoren je Hajber! Kad mi dođemo u dvorište nekog naroda, zlo će jutro osvanuti onima koji su bili opomenuti”. Kasnije smo našli magarećeg mesa, ali je glasnik Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, povikao: “Allah i Njegov Poslanik vam zabranjuju magareće meso, jer je ono nečisto”.


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَهُ جَاءٍ فَقَالَ أُكِلَتِ الْحُمُرُ‏.‏ فَسَكَتَ، ثُمَّ أَتَاهُ الثَّانِيَةَ فَقَالَ أُكِلَتِ الْحُمُرُ‏.‏ فَسَكَتَ، ثُمَّ الثَّالِثَةَ فَقَالَ أُفْنِيَتِ الْحُمُرُ‏.‏ فَأَمَرَ مُنَادِيًا فَنَادَى فِي النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يَنْهَيَانِكُمْ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ‏.‏ فَأُكْفِئَتِ الْقُدُورُ، وَإِنَّهَا لَتَفُورُ بِاللَّحْمِ‏.‏

 

Kazivao nam je Abdullah b. Abdul-Vehab, njemu je kazivao Abdul-Vehhab, a ovom Ejjub prenoseći od Muhammeda, a on od Enesa b. Malika, radijallahu anhu, da je Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, neko došao i rekao: “Jelo se magareće meso”, a on je šutio. Potom mu je došao po drugi put i rekao: “Jelo se magareće meso”. Poslanik je i dalje šutio, a ovaj mu je došao po treći put i rekao: “Nestalo je magaraca”. Tada je on naredio glasniku i on je povikao: “Allah i Njegov Poslanik vam zabranjuju meso domaćih magaraca”, pa su lonci prevrnuti, iako se meso u njima kuhalo.


 

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الصُّبْحَ قَرِيبًا مِنْ خَيْبَرَ بِغَلَسٍ ثُمَّ قَالَ ‏ “‏ اللَّهُ أَكْبَرُ خَرِبَتْ خَيْبَرُ، إِنَّا إِذَا نَزَلْنَا بِسَاحَةِ قَوْمٍ، فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ ‏”‏‏.‏ فَخَرَجُوا يَسْعَوْنَ فِي السِّكَكِ، فَقَتَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمُقَاتِلَةَ، وَسَبَى الذُّرِّيَّةَ، وَكَانَ فِي السَّبْىِ صَفِيَّةُ، فَصَارَتْ إِلَى دِحْيَةَ الْكَلْبِيِّ، ثُمَّ صَارَتْ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَجَعَلَ عِتْقَهَا صَدَاقَهَا‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ لِثَابِتٍ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ آنْتَ قُلْتَ لأَنَسٍ مَا أَصْدَقَهَا فَحَرَّكَ ثَابِتٌ رَأْسَهُ تَصْدِيقًا لَهُ‏.‏

 

Kazivao nam je Sulejman b. Harb, a njemu Hammad b. Zejd prenoseći od Sabita, a on od Enesa, radijallahu anhu, da je rekao: “Vjerovjesnik sallallahu alejhi ve sellem, je klanjao sabah-namaz blizu Hajbera, dok je još bilo mraka, a onda je rekao: “Allah je najveći! Razoren je Hajber! Kad mi dođemo u dvorište nekog naroda, zlo će jutro osvanuti onima koji su bili opomenuti”. Oni su (nakon što su poraženi) izašli trčeći po sokacima. Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je naredio da budu pogubljeni borci, a žene i djecu da porobe. U roblju je bila Safija koja je dodijeljena Dahji el-Kelbiju, a zatim Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i on joj je, na ime vjenčanog dara poklonio slobodu”. Abdul-Aziz b. Suhejb je rekao Sabitu: “Ebu Muhammede, da li si ti rekao Enesu: “Šta joj je dao na ime vjenčanog dara”, pa je Sabit klimnuo glavom potvrđujući to.


 

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ سَبَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم صَفِيَّةَ، فَأَعْتَقَهَا وَتَزَوَّجَهَا‏.‏ فَقَالَ ثَابِتٌ لأَنَسٍ مَا أَصْدَقَهَا قَالَ أَصْدَقَهَا نَفْسَهَا فَأَعْتَقَهَا‏.‏

 

Kazivao nam je Adem, a njemu Šu‘be prenoseći od Abdul-Aziza b. Suhejba koji je izjavio da je čuo Enesa b. Malika, radijallahu anhu, kako kaže: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je zarobio Safiju, a potom je oslobodio i njome se oženio”. Sabit je upitao Enesa: “Šta joj je dao na ime vjenčanog dara”? “Na ime vjenčanog dara poklonio joj je nju samu, oslobodio ju je”, rekao je Enes.


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْتَقَى هُوَ وَالْمُشْرِكُونَ فَاقْتَتَلُوا، فَلَمَّا مَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى عَسْكَرِهِ، وَمَالَ الآخَرُونَ إِلَى عَسْكَرِهِمْ، وَفِي أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ لاَ يَدَعُ لَهُمْ شَاذَّةً وَلاَ فَاذَّةً إِلاَّ اتَّبَعَهَا، يَضْرِبُهَا بِسَيْفِهِ، فَقِيلَ مَا أَجْزَأَ مِنَّا الْيَوْمَ أَحَدٌ كَمَا أَجْزَأَ فُلاَنٌ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَمَا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ أَنَا صَاحِبُهُ‏.‏ قَالَ فَخَرَجَ مَعَهُ كُلَّمَا وَقَفَ وَقَفَ مَعَهُ، وَإِذَا أَسْرَعَ أَسْرَعَ مَعَهُ ـ قَالَ ـ فَجُرِحَ الرَّجُلُ جُرْحًا شَدِيدًا، فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ، فَوَضَعَ سَيْفَهُ بِالأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ، ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَى سَيْفِهِ، فَقَتَلَ نَفْسَهُ، فَخَرَجَ الرَّجُلُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ قَالَ ‏”‏ وَمَا ذَاكَ ‏”‏‏.‏ قَالَ الرَّجُلُ الَّذِي ذَكَرْتَ آنِفًا أَنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، فَأَعْظَمَ النَّاسُ ذَلِكَ، فَقُلْتُ أَنَا لَكُمْ بِهِ‏.‏ فَخَرَجْتُ فِي طَلَبِهِ، ثُمَّ جُرِحَ جُرْحًا شَدِيدًا، فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ، فَوَضَعَ نَصْلَ سَيْفِهِ فِي الأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ، ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَيْهِ، فَقَتَلَ نَفْسَهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ ‏”‏ إِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ الْجَنَّةِ، فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ، وَهْوَ مِنَ أَهْلِ النَّارِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ النَّارِ، فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ، وَهْوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Kutejbe, a njemu Ja‘kub prenoseći od Ebu Hazima, a on od Sehla bi Sada Es-Sa‘idija, radijallahu anhu, da se Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, susreo sa mušricima, pa je došlo do borbe i kad se Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, uputio prema svom logoru i neprijatelji se uputili prema svom logoru. Među ashabima Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, bio je jedan čovjek koji nije ostavljao nikoga od njih ko je bio izdvojen, a da ga nije slijedio kako bi ga udario sabljom, pa je rečeno: “Danas niko od nas nije bio od koristi kao što je bio taj (čovjek)”. Tada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Zaista je on jedan od Džehennemlija.” Onda je jedan čovjek rekao: “Ja ću ga pratiti”, pa je krenuo s njim, i kad god je ovaj stao i on je stao s njim, a kad je požurio i on je požurio s njim. Potom je ovaj čovjek teško ranjen, pa je ubrzao sebi smrt, te je sablju stavio na zemlju, a njen vršak između svojih grudi a onda se navalio na sablju i izvršio samoubistvo. Tada je onaj čovjek (koji ga je pratio) došao Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, i rekao: “Svjedočim da si ti zaista Allahov Poslanik.” „Za šta je to”, upitao je Poslanik, a ovaj je rekao: “Onaj čovjek za kojeg si prije rekao da je Džehennemlija, pa to ljudima bilo čudno, i ja rekao da ću ga pratiti, pa otišao za njim, on je teško ranjen, i htio je što bržu smrt, te je držak sablje stavio na zemlju, a vršak između svojih grudi, a onda se navalio na nju i izvršio samoubistvo”. Tom prilikom je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Nekada čovjek radi djela Džennetije, prema onom što vide ljudi, a on je Džehenemlija, a nekada čovjek radi djela Džehennemlije prema onom što ljudi vide, a on je Džennetlija”.


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ شَهِدْنَا خَيْبَرَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِرَجُلٍ مِمَّنْ مَعَهُ يَدَّعِي الإِسْلاَمَ ‏”‏ هَذَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ ‏”‏‏.‏ فَلَمَّا حَضَرَ الْقِتَالُ قَاتَلَ الرَّجُلُ أَشَدَّ الْقِتَالِ، حَتَّى كَثُرَتْ بِهِ الْجِرَاحَةُ، فَكَادَ بَعْضُ النَّاسِ يَرْتَابُ، فَوَجَدَ الرَّجُلُ أَلَمَ الْجِرَاحَةِ، فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى كِنَانَتِهِ، فَاسْتَخْرَجَ مِنْهَا أَسْهُمًا، فَنَحَرَ بِهَا نَفْسَهُ، فَاشْتَدَّ رِجَالٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ، فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، صَدَّقَ اللَّهُ حَدِيثَكَ، انْتَحَرَ فُلاَنٌ فَقَتَلَ نَفْسَهُ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ قُمْ يَا فُلاَنُ فَأَذِّنْ أَنَّهُ لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلاَّ مُؤْمِنٌ، إِنَّ اللَّهَ يُؤَيِّدُ الدِّينَ بِالرَّجُلِ الْفَاجِرِ ‏”‏‏.‏ تَابَعَهُ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏

 

Kazivao nam je Ebul-Jeman, njemu je saopćio Šu‘ajb prenoseći od Zuhrija koji je izjavio da mu je saopćio Se‘id b. Musejjeb da je Ebu Hurejre, radijallahu anhu, rekao: “Bili smo na Hajberu kad je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, za jednog čovjeka koji je bio s njim i smatrao se muslimanom, rekao: ‘Ovaj je stanovnik Džehennema’”. Kad je počela borba taj čovjek se žestoko borio tako da je dopao mnogih rana i neki ljudi umalo nisu posumnjali (u Poslanikove riječi da je on Džehennemlija). Međutim, taj čovjek je toliko teško osjećao bol pošto je bio ranjen da je posegao rukom prema svom tobolcu i iz njega izvadio nekoliko strijela kojima je izvršio samoubistvo. Tada su pritrčali neki muslimani i rekli: “Allahov Poslaniče, Allah je dao potvrdu tvojoj izjavi! Onaj čovjek je izvršio samoubistvo” Tom prilikom on je rekao: “Ustani Bilale i oglasi da će u Džennet ući samo vjernik, a Allah nekad ojača ovu vjeru i grješnim čovjekom”.


 

وَقَالَ شَبِيبٌ عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ الْمُسَيَّبِ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ شَهِدْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حُنَيْنًا‏.‏ وَقَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ يُونُسَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ تَابَعَهُ صَالِحٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏ وَقَالَ الزُّبَيْدِيُّ أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ كَعْبٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْ شَهِدَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَسَعِيدٌ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Šebib je prenio od Junusa, a on od Ibn Šihaba kojem su saopćili Ibnul-Musejjeb i Abdur-Rahman b. Abdullah b. Ka‘b da je Ebu Hurejre rekao: “Učestvovali smo sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, na Hajberu”. Ibnul-Mubarek prenosi od Junusa, on od Zuhrija, ovaj od Se‘ida, a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem Njega ovim senedom slijedi Salih prenoseći od Zuhrija. Zubejdi je izjavio da mu je saopćio Zuhri, a njega je izvijestio Abdur-Rahman b. Ka’b da je Ubejdullah b. Ka’b rekao: “Saopćio mi je onaj ko je sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, učestvovao na Hajberu”. Zuhri je rekao: “Saopćili su mi Ubejdullah b. Abdullah i Seid od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ ـ أَوْ قَالَ لَمَّا تَوَجَّهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ أَشْرَفَ النَّاسُ عَلَى وَادٍ، فَرَفَعُوا أَصْوَاتَهُمْ بِالتَّكْبِيرِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ ارْبَعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ، إِنَّكُمْ لاَ تَدْعُونَ أَصَمَّ وَلاَ غَائِبًا، إِنَّكُمْ تَدْعُونَ سَمِيعًا قَرِيبًا وَهْوَ مَعَكُمْ ‏”‏‏.‏ وَأَنَا خَلْفَ دَابَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَمِعَنِي وَأَنَا أَقُولُ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ، فَقَالَ لِي ‏”‏ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏”‏ أَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى كَلِمَةٍ مِنْ كَنْزٍ مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي‏.‏ قَالَ ‏”‏ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Musa b. Ismail, a njemu Abdul-Vahid prenoseći od Asima, on od Ebu Osmana, a ovaj od Ebu Musa’a El-Eša‘rija, radijallahu anhu, da je rekao: “Kad je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, krenuo u Pohod na Hajber”, ili je rekao: “Kada se Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, uputio, ljudi su bili iznad jedne doline, pa su podigli glasove izgovarajući tekbir: Allahu ekber, Allahu ekber, la ilahe illellah, pa je Allahov Poslanik sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Sustegnite se! Vi ne dozivate gluhog niti odsutnog, nego dozivate onoga koji sve čuje, koji je blizu i koji je s vama”. Ja sam bio iza jahalice Allahovog poslanika sallallahu alejhi ve sellem,, pa me on čuo kako govorim: “La havle ve la kuvvete illa billahi”, te mi je rekao: “O Abdullah b. Kajs!” “Odazivam ti se, Allahov Poslaniče”, rekoh a on upita: “Želiš li da te uputim na jedno od džennetskih blaga?” “Svakako, Allahov Poslaniče! Za tebe bih žrtvovao i oca i majku”, odgovorih ja, a on reče: “La havle ve la kuvvete illa billahi”.


 

حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدٍ، قَالَ رَأَيْتُ أَثَرَ ضَرْبَةٍ فِي سَاقِ سَلَمَةَ، فَقُلْتُ يَا أَبَا مُسْلِمٍ، مَا هَذِهِ الضَّرْبَةُ قَالَ هَذِهِ ضَرْبَةٌ أَصَابَتْنِي يَوْمَ خَيْبَرَ، فَقَالَ النَّاسُ أُصِيبَ سَلَمَةُ‏.‏ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَنَفَثَ فِيهِ ثَلاَثَ نَفَثَاتٍ، فَمَا اشْتَكَيْتُهَا حَتَّى السَّاعَةِ‏.‏

 

Kazivao nam je El-Mekki b. Ibrahim, a njemu Jezid b. Ebi Ubejd, rekavši: “Vidio sam trag udarca na potkoljenici Seleme, i rekao: „Ebu Muslime, kakav je ovo udarac”. “Ovo je udarac”, rekao je on “koji sam zadobio na dan Hajbera. Tada su ljudi rekli: “Pogođen je Seleme”. Ja sam došao Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i on je tri puta pljucnuo na ranu i sve do sada me nije nikada zaboljelo”.


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَهْلٍ، قَالَ الْتَقَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَالْمُشْرِكُونَ فِي بَعْضِ مَغَازِيهِ فَاقْتَتَلُوا، فَمَالَ كُلُّ قَوْمٍ إِلَى عَسْكَرِهِمْ، وَفِي الْمُسْلِمِينَ رَجُلٌ لاَ يَدَعُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ شَاذَّةً وَلاَ فَاذَّةً إِلاَّ اتَّبَعَهَا فَضَرَبَهَا بِسَيْفِهِ، فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَجْزَأَ أَحَدُهُمْ مَا أَجْزَأَ فُلاَنٌ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ ‏”‏‏.‏ فَقَالُوا أَيُّنَا مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ إِنْ كَانَ هَذَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ لأَتَّبِعَنَّهُ، فَإِذَا أَسْرَعَ وَأَبْطَأَ كُنْتُ مَعَهُ‏.‏ حَتَّى جُرِحَ فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ، فَوَضَعَ نِصَابَ سَيْفِهِ بِالأَرْضِ، وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ، ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَيْهِ، فَقَتَلَ نَفْسَهُ، فَجَاءَ الرَّجُلُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ ‏”‏ وَمَا ذَاكَ ‏”‏‏.‏ فَأَخْبَرَهُ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ إِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ، فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ، وَإِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، وَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ، فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ وَهْوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Abdullah b. Mesleme, a njemu Ibn Ebi Hazim prenoseći od svoga oca, a ovaj od Sehla da je rekao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, se susreo sa mušricima u nekoj od svojih bitaka, pa je došlo do borbe, a potom se svaka skupina uputila prema svom logoru. Među muslimanima je bo jedan čovjek koji nije ostavljao nikog od izdvojenih mušrika, a da ga nije slijedio, kako bi ga udario sabljom, pa je rečeno: “Allahov Poslaniče, niko nije bio od koristi kao ovaj čovjek”. “Zaista je on jedan od Džehennemlija”, reče Poslanik, a oni upitaše: “Pa ko je onda od nas Džennetlija, ako je ovaj Džehennemlija”? Onda je jedan čovjek rekao: “Ja ću ga pratiti, i kad požuri i kad uspori bit ću s njim”. Potom je ovaj ranjen, pa je ubrzao sebi smrt tako što je stavio držak svoje sablje na zemlju, a vršak između svojih grudi, a onda se navalio na nju i izvršio samoubistvo. Onda je onaj čovjek (koji ga je pratio) došao Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i rekao: “Svjedočim da si ti zaista Allahov Poslanik…”. „Zašto to?”, upitao je (Poslanik) i ovaj mu je saopćio te (Poslanik) reče: „Nekada čovjek radi djela Džennetlije, prema onom što ljudi vide, a on je Džehennemlija, a nekada radi djela Džehennemlije, prema onim što ljudi vide, a on je Džennetlija. ”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدٍ الْخُزَاعِيُّ، حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ الرَّبِيعِ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ، قَالَ نَظَرَ أَنَسٌ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ، فَرَأَى طَيَالِسَةً فَقَالَ كَأَنَّهُمُ السَّاعَةَ يَهُودُ خَيْبَرَ‏.‏

 

Kazivao nam je Muhammed b. Seid El-Huza‘i, njemu Zijad b. Rebi‘prenoseći od Ebi ‘Imrana da je rekao: “Jednog petka Enes je pogledao prema ljudima, pa je vidio perzijske plašteve i rekao: “Oni su sada poput hajberskih Jevreja”.


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، عَنْ سَلَمَةَ، رضى الله عنه قَالَ كَانَ عَلِيٌّ ـ رضى الله عنه ـ تَخَلَّفَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي خَيْبَرَ، وَكَانَ رَمِدًا فَقَالَ أَنَا أَتَخَلَّفُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَحِقَ، فَلَمَّا بِتْنَا اللَّيْلَةَ الَّتِي فُتِحَتْ قَالَ ‏ “‏ لأُعْطِيَنَّ الرَّايَةَ غَدًا ـ أَوْ لَيَأْخُذَنَّ الرَّايَةَ غَدًا ـ رَجُلٌ يُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ، يُفْتَحُ عَلَيْهِ ‏”‏‏.‏ فَنَحْنُ نَرْجُوهَا فَقِيلَ هَذَا عَلِيٌّ، فَأَعْطَاهُ فَفُتِحَ عَلَيْهِ‏.‏

 

Kazivao nam je Abdullah b. Mesleme, njemu Hatim prenoseći od Jezida b. Ebi ‘Ubejda, a on od Seleme, radijallahu anhu, da je rekao: “Alija b. Ebu Talib, radijallahu anhu, je na Hajberu bio izostao iza Vjerovjesnika sallallahu alejhi ve sellem, jer je imao upalu očiju, ali je kasnije rekao: “Zar da ja izostanem iza Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem,” i sustigao ga. U toku noći iza koje je osvojen (Hajber) Poslanik je rekao: “Sutra ću dati zastavu“, ili “sutra će uzeti zastavu čovjek kojeg voli Allah i Njegov Poslanik i kome će biti data pobjeda”. Mi smo je svi priželjkivali i odjednom je rečeno: “Evo Alije”. On mu dade zastavu i preko njega dođe pobjeda”.


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمَ خَيْبَرَ ‏”‏ لأُعْطِيَنَّ هَذِهِ الرَّايَةَ غَدًا رَجُلاً، يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَى يَدَيْهِ، يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ، وَيُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ ‏”‏‏.‏ قَالَ فَبَاتَ النَّاسُ يَدُوكُونَ لَيْلَتَهُمْ أَيُّهُمْ يُعْطَاهَا فَلَمَّا أَصْبَحَ النَّاسُ غَدَوْا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، كُلُّهُمْ يَرْجُو أَنْ يُعْطَاهَا فَقَالَ ‏”‏ أَيْنَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ‏”‏‏.‏ فَقِيلَ هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَشْتَكِي عَيْنَيْهِ‏.‏ قَالَ ‏”‏ فَأَرْسِلُوا إِلَيْهِ ‏”‏‏.‏ فَأُتِيَ بِهِ فَبَصَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي عَيْنَيْهِ، وَدَعَا لَهُ، فَبَرَأَ حَتَّى كَأَنْ لَمْ يَكُنْ بِهِ وَجَعٌ، فَأَعْطَاهُ الرَّايَةَ، فَقَالَ عَلِيٌّ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُقَاتِلُهُمْ حَتَّى يَكُونُوا مِثْلَنَا، فَقَالَ ‏”‏ انْفُذْ عَلَى رِسْلِكَ حَتَّى تَنْزِلَ بِسَاحَتِهِمْ، ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى الإِسْلاَمِ، وَأَخْبِرْهُمْ بِمَا يَجِبُ عَلَيْهِمْ مِنْ حَقِّ اللَّهِ فِيهِ، فَوَاللَّهِ لأَنْ يَهْدِيَ اللَّهُ بِكَ رَجُلاً وَاحِدًا خَيْرٌ لَكَ مِنْ أَنْ يَكُونَ لَكَ حُمْرُ النَّعَمِ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Kutejbe b. Seid, njemu Ja‘kub b. Abdurrahman prenoseći od Ebu Hazima koji je izjavio da mu je saopćio Sehl b. Sa‘d, radijallahu anhu da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, na dan Hajbera rekao: “Sutra ću dati ovu zastavu čovjeku preko kojeg će Allah dati pobjedu, koji voli Allaha i Njegova Poslanika i kojeg voli Allah i Njegov Poslanik”. Ljudi su proveli tu noć pitajući se ko će je dobiti, kad je svanulo, ljudi su podranili otići Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, a svaki se nadao da će je on dobiti. Međutim, on je rekao: “Gdje je Alija b. Ebi Talib?” “Allahov Poslaniče, njega bole oči”, rečeno je. “Pošaljite po njega”, rekao je on i Alija je doveden, pa je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, stavio pljuvačke u njegove oči i proučio dovu za njega, te je on ozdravio, kao da nikada nije ni bio bolestan, i poslanik mu dade zastavu, a Alija reče: “Allahov Poslaniče, borit ću se porotiv njih sve dok ne budu poput nas”. “Idi polahko”, reče on, “dok ne dođeš u njihovo područje, potom ih pozovi u islam i obavijesti ih šta su obavezni prema Allahu. Tako mi Allaha, da preko tebe Allah uputi jednog čovjeka bolje ti je nego da imaš crvene deve”.


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْغَفَّارِ بْنُ دَاوُدَ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، ح وَحَدَّثَنِي أَحْمَدُ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الزُّهْرِيُّ، عَنْ عَمْرٍو، مَوْلَى الْمُطَّلِبِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَدِمْنَا خَيْبَرَ، فَلَمَّا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْحِصْنَ ذُكِرَ لَهُ جَمَالُ صَفِيَّةَ بِنْتِ حُيَىِّ بْنِ أَخْطَبَ، وَقَدْ قُتِلَ زَوْجُهَا وَكَانَتْ عَرُوسًا، فَاصْطَفَاهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِنَفْسِهِ، فَخَرَجَ بِهَا، حَتَّى بَلَغْنَا سَدَّ الصَّهْبَاءِ حَلَّتْ، فَبَنَى بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ صَنَعَ حَيْسًا فِي نِطَعٍ صَغِيرٍ، ثُمَّ قَالَ لِي ‏ “‏ آذِنْ مَنْ حَوْلَكَ ‏”‏‏.‏ فَكَانَتْ تِلْكَ وَلِيمَتَهُ عَلَى صَفِيَّةَ، ثُمَّ خَرَجْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ، فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُحَوِّي لَهَا وَرَاءَهُ بِعَبَاءَةٍ، ثُمَّ يَجْلِسُ عِنْدَ بَعِيرِهِ، فَيَضَعُ رُكْبَتَهُ، وَتَضَعُ صَفِيَّةُ رِجْلَهَا عَلَى رُكْبَتِهِ حَتَّى تَرْكَبَ‏.‏

 

Kazivao nam je Abdul-Gaffar b. Davud, njemu je prenio Ja’kub b. Abdur-Rahman… I Kazivao mi je Ahmed, njemu Ibn Vehb rekavši da mu je saopćio Ja‘kub b. Abdur-Rahman ez-Zuhri prenoseći od Amra, Muttalibovog oslobođenog roba, a on od Enesa b. Malika, radijallahu anhu, da je rekao: “Došli smo u Hajber i kad je Allah dao da tvrđava bude osvojena, Poslaniku je spomenuta ljepota Safije, kćerke Hujejja b. Ahtaba, čiji je muž ubijen, a ona ostala kao nevjesta, pa ju je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, odabrao za sebe. Krenuo je s njom i kad smo stigli u (mjesto) Seddu-sahba, ona se očistila nakon menstrualnog ciklusa, pa je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, s njom stupio u brak. Zatim je pripremio jelo od datula s maslom na maloj kožnoj bošči, a zatim mi rekao: “Obavijesti one oko sebe”. To je bila Safijina svadbena gozba, a onda smo krenuli u Medinu. Vidio sam Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kako je zaklanja iza sebe ogrtačem, a zatim klekne kod svoje deve i postavi svoje koljeno, a Safija stavi nogu na njegovo koljeno da bi lakše uzjahala (devu).


 

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَقَامَ عَلَى صَفِيَّةَ بِنْتِ حُيَىٍّ، بِطَرِيقِ خَيْبَرَ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ، حَتَّى أَعْرَسَ بِهَا، وَكَانَتْ فِيمَنْ ضُرِبَ عَلَيْهَا الْحِجَابُ‏.‏

 

Kazivao nam je Ismail i rekao da mu je prenio njegov brat od Sulejmana, on od Jahja’a, a ovaj od Humejda Et-Tavila da je čuo Enesa b. Malika, radijallahu anhu kako kaže da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, proboravio tri dana na hajberskom putu sa Safijom, kćerkom Hujejjovom, dok nije s njom imao intimni odnos, i ona je bila od onih kojima je naređen hidžab (šeriatom propisana odjeća i zastiranje pred muškarcima).


 

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي حُمَيْدٌ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ أَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ خَيْبَرَ وَالْمَدِينَةِ ثَلاَثَ لَيَالٍ يُبْنَى عَلَيْهِ بِصَفِيَّةَ، فَدَعَوْتُ الْمُسْلِمِينَ إِلَى وَلِيمَتِهِ، وَمَا كَانَ فِيهَا مِنْ خُبْزٍ وَلاَ لَحْمٍ، وَمَا كَانَ فِيهَا إِلاَّ أَنْ أَمَرَ بِلاَلاً بِالأَنْطَاعِ فَبُسِطَتْ، فَأَلْقَى عَلَيْهَا التَّمْرَ وَالأَقِطَ وَالسَّمْنَ، فَقَالَ الْمُسْلِمُونَ إِحْدَى أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ، أَوْ مَا مَلَكَتْ يَمِينُهُ قَالُوا إِنْ حَجَبَهَا فَهْىَ إِحْدَى أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ، وَإِنْ لَمْ يَحْجُبْهَا فَهْىَ مِمَّا مَلَكَتْ يَمِينُهُ‏.‏ فَلَمَّا ارْتَحَلَ وَطَّأَ لَهَا خَلْفَهُ، وَمَدَّ الْحِجَابَ‏.‏

 

Kazivao nam je Se‘id b. Ebi Merjem, njemu je saopćio Muhammed b. Džafer b. Ebi Kesir, rekavši da ga je izvijestio Humejd kako je čuo Enesa, radijallahu anhu, gdje kaže: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je između Hajbera i Medine boravio tri noći u kojima je imao intimni odnos sa Safijom, i ja sam zvao muslimane na njegovu svadbenu gozbu, a na njoj nije bilo ni hljeba ni mesa, i ništa na njoj nije bilo osim što je on naredio Bilalu da se donesu kožne bošče i one su prostrte, te su na njih bačene datule, sir i maslo. Muslimani su se pitali “Da li je ona jedna od majki pravovjernih, ili je njegova robinja”, pa su rekli: “Ako je šerijatski obuče i zastre od muškaraca, onda je ona jedna od majki pravovjernih, a ako je ne obuče šerijatski i ne zastre, onda je ona njegova robinja”. I, kad je krenuo, pripremio joj je mjesto iza sebe i spustio zastor (hidžab)”.


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ‏.‏ وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَهْبٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا مُحَاصِرِي خَيْبَرَ فَرَمَى إِنْسَانٌ بِجِرَابٍ فِيهِ شَحْمٌ، فَنَزَوْتُ لآخُذَهُ، فَالْتَفَتُّ فَإِذَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، فَاسْتَحْيَيْتُ‏.‏

 

Kazivao nam je Ebul-Velid, njemu je kazivao Šu‘be… I Kazivao mi je Abdullah b. Muhammed, njemu je kazivao Vehb, a ovom prenio Šu‘be prenoseći od Humejda b. Hilala, a on od Abdullaha b. Mugaffela, radijallahu anhu, da je rekao: “Dok smo opsjedali Hajber, neki čovjek je bacio kožni ranac u kom je bio loj, i ja sam poskočio da ga uzmem, ali sam se okrenuo i primijetio Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, pa sam se zastidio”.


 

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ أَبِي أُسَامَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، وَسَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ أَكْلِ الثَّوْمِ، وَعَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ‏.‏ نَهَى عَنْ أَكْلِ الثَّوْمِ هُوَ عَنْ نَافِعٍ وَحْدَهُ‏.‏ وَلُحُومُ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ عَنْ سَالِمٍ‏.‏

 

Kazivao mi je Ubejd b. Isma‘il, prenoseći od Ebu Usame, on od Ubejdullaha, ovaj od Nafi‘a i Salima, a njih dvojica od Ibn Omera, radijallahu anhuma, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, na dan Hajbera, zabranio da se jede bijeli luk i meso domaćih magaraca. Zabrana jedenja bijelog luka je prenesena samo od Nafi‘a, a meso domaćih magaraca od Salima.


 

حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَالْحَسَنِ، ابْنَىْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِمَا، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ مُتْعَةِ النِّسَاءِ يَوْمَ خَيْبَرَ، وَعَنْ أَكْلِ الْحُمُرِ الإِنْسِيَّةِ‏.‏

 

Kazivao mi je Jahja b. Kaze‘a, njemu Malik prenoseći od Ibn Šihaba, a on od Abdullaha i Hasana, dvojice sinova Muhammeda b. Alije, njih dvojica od svoga oca, a on od Alije Ebi Taliba, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, na dan Hajbera, zabranio privremeni brak (mut‘u) i jedenje mesa domaćih magaraca.


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ‏.‏

 

Kazivao nam je Muhammed b. Mukatil, njemu je saopoćio Abdullah (b. Mubarek), a ovom Ubejdullah b. Omer prenoseći od Nafi‘a, a on od Ibn Omera da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, na dan Hajbera, zabranio meso domaćih magaraca.


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، وَسَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَكْلِ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ‏.‏

 

Kazivao mi je Ishak b. Nasr, njemu je kazivao Muhammed b. Ubejd, a ovom Ubejdullah prenoseći od Nafi‘a i Salima, a njih dvojica od Ibn Omera, radijallahu anhuma, da je rekao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je zabranio jedenje mesa domaćih magaraca”.


 

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ، وَرَخَّصَ فِي الْخَيْلِ‏.‏

 

Kazivao nam je Sulejman b. Harb, njemu Hammad b. Zejd prenoseći od Amra, on od Muhammeda b. Alije, a ovaj od Džabira b. Abdullaha, radijallahu anhuma, da je rekao: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je, na dan Hajbera, zabranio meso domaćih magaraca, a dozvolio konjsko”.


 

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا عَبَّادٌ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي أَوْفَى ـ رضى الله عنهما ـ أَصَابَتْنَا مَجَاعَةٌ يَوْمَ خَيْبَرَ، فَإِنَّ الْقُدُورَ لَتَغْلِي ـ قَالَ وَبَعْضُهَا نَضِجَتْ ـ فَجَاءَ مُنَادِي النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لاَ تَأْكُلُوا مِنْ لُحُومِ الْحُمُرِ شَيْئًا وَأَهْرِيقُوهَا‏.‏ قَالَ ابْنُ أَبِي أَوْفَى فَتَحَدَّثْنَا أَنَّهُ إِنَّمَا نَهَى عَنْهَا لأَنَّهَا لَمْ تُخَمَّسْ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ نَهَى عَنْهَا الْبَتَّةَ، لأَنَّهَا كَانَتْ تَأْكُلُ الْعَذِرَةَ‏.‏

 

Kazivao nam je Seid b. Sulejman, njemu Abbad prenoseći od Šejbanija koji je izjavio da je čuo Ibn Ebu Evfaa, radijallahu anhuma, “Na dan Hajbera zadesila nas je žestoka glad, i dok su lonci ključali, a u nekima je jelo,‘‘ kaže on, ‘‘već bilo skuhano, došao je glasnik Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, i oglasio: “Nemojte jesti ništa od magarećeg mesa i prospite ih (lonce)!” Ibn Ebi Evfa kaže: “Mi smo govorili da je on to zabranio zbog toga što iz njih nije izdvojena petina”, dok su neki govorili da je to neprikosnovena zabrana, jer magarci jedu izmet.


 

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، عَنِ الْبَرَاءِ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى، رضى الله عنهم أَنَّهُمْ كَانُوا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَصَابُوا حُمُرًا فَطَبَخُوهَا، فَنَادَى مُنَادِي النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَكْفِئُوا الْقُدُورَ‏.‏

 

Kazivao nam je Hadždžadž b. Minhal, prenio Šu’be, rekavši da mu je saopoćio Adijj b. Sabit prenoseći od El-Bera’a i Abdullaha b. Ebi Evfa’a, radijallahu anhum, da su oni bili sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, te našli magaraca i počeli ih kuhati, ali je glasnik Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, oglasio: “Izvrnite lonce”!


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، وَابْنَ أَبِي أَوْفَى، يُحَدِّثَانِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ يَوْمَ خَيْبَرَ وَقَدْ نَصَبُوا الْقُدُورَ أَكْفِئُوا الْقُدُورَ‏.‏

 

Kazivao mi je Ishak, njemu je kazivao Abdu-Samed, a ovom Šu‘be, a ovom Adijj b. Sabit koji je izjavio da je čuo El-Bera’a i Ibn Ebi Evfaa, radijallahu anhum, kako prenose od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da je on, na dan Hajbera, dok su lonci (s mesom) bili postavljeni, rekao: “Izvrnite lonce”!


 

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ غَزَوْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ‏.‏

 

Kazivao nam je Muslim, njemu Šu‘be prenoseći od Adijja b. Sabita, a on od El-Berra’a da je rekao: “Išli smo u borbu s Vjerovjesnikom, s.a.v.s….,” slično prethodnom hadisu.


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، أَخْبَرَنَا عَاصِمٌ، عَنْ عَامِرٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَمَرَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ خَيْبَرَ أَنْ نُلْقِيَ الْحُمُرَ الأَهْلِيَّةَ نِيئَةً وَنَضِيجَةً، ثُمَّ لَمْ يَأْمُرْنَا بِأَكْلِهِ بَعْدُ‏.‏

 

Kazivao mi je Ibrahim b. Musa, njemu je saopćio Ibn Ebi Zaide, a ovom Asim prenoseći od Amira, a on od El-Bera’a b. ‘Aziba, radijallahu anhuma, da je rekao: “U Bitki na Hajberu Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, nam je naredio da bacimo meso domaćih magaraca, bilo sirovo ili skuhano, i poslije toga nam nije više naređivao da ga jedemo”.


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي الْحُسَيْنِ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لاَ أَدْرِي أَنَهَى عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَجْلِ أَنَّهُ كَانَ حَمُولَةَ النَّاسِ، فَكَرِهَ أَنْ تَذْهَبَ حَمُولَتُهُمْ، أَوْ حَرَّمَهُ فِي يَوْمِ خَيْبَرَ، لَحْمَ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ‏.‏

 

Kazivao mi je Muhammed b. Ebi Husejn, njemu je kazivao ‘Umer b. Hafs, a ovom njegov otac prenoseći od Asima, on od Amira a ovaj od Ibn Abbasa, radijallahu anhuma, da je rekao: “Ne znam da li je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, zabranio meso magaraca jer su oni bili noseća snaga za ljude, pa nije volio da nestane te noseće snage, ili ga je – meso domaćih magaraca – zabranio na dan Hajbera.”


 

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَابِقٍ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ خَيْبَرَ لِلْفَرَسِ سَهْمَيْنِ، وَلِلرَّاجِلِ سَهْمًا‏.‏ قَالَ فَسَّرَهُ نَافِعٌ فَقَالَ إِذَا كَانَ مَعَ الرَّجُلِ فَرَسٌ فَلَهُ ثَلاَثَةُ أَسْهُمٍ، فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ فَرَسٌ فَلَهُ سَهْمٌ‏.‏

 

Kazivao nam je Hasan b. Ishak, njemu je kazivao Muhammed b. Sabik, a ovom Zaide prenoseći od ‘Ubejdullaha b. ‘Umera, on od Nafi‘a a ovaj od Ibn ‘Umera, radijallahu anhuma, da je rekao: “Na dan Hajbera Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je dodijelio (od ratnog plijena) za konja dva dijela, a za pješaka jedan dio”. To je objasnio Nafi‘, rekavši: “Koji je čovjek imao konja sa sobom, dobivao je tri dijela, a ko nije imao konja, onda samo jedan dio”.


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ جُبَيْرَ بْنَ مُطْعِمٍ، أَخْبَرَهُ قَالَ مَشَيْتُ أَنَا وَعُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ، إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْنَا أَعْطَيْتَ بَنِي الْمُطَّلِبِ مِنْ خُمْسِ خَيْبَرَ، وَتَرَكْتَنَا، وَنَحْنُ بِمَنْزِلَةٍ وَاحِدَةٍ مِنْكَ‏.‏ فَقَالَ ‏ “‏ إِنَّمَا بَنُو هَاشِمٍ وَبَنُو الْمُطَّلِبِ شَىْءٌ وَاحِدٌ ‏”‏‏.‏ قَالَ جُبَيْرٌ وَلَمْ يَقْسِمِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِبَنِي عَبْدِ شَمْسٍ وَبَنِي نَوْفَلٍ شَيْئًا‏.‏

 

Kazivao nam je Jahja b. Bukejr, njemu Lejs prenoseći od Junusa, on od Ibn Šihaba, a ovaj od Seida b. Musejjeba da mu je saopćio Džubejr b. Mut‘im, rekavši: “Ja i Osman b. Affan smo otišli Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i rekli: “Dao si potomcima Muttalibovim iz petine Hajbera, a nas si izostavio, iako smo mi, u odnosu na tebe, na istom stepenu kao i oni”. Tada je on rekao: “Samo su potomci Hašima i potomci Muttaliba isti.” Džubejr je izjavio: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, nije ništa dodijelio potomcima Abduš-šemsa i Nevfela”.


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَلَغَنَا مَخْرَجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ بِالْيَمَنِ، فَخَرَجْنَا مُهَاجِرِينَ إِلَيْهِ أَنَا، وَأَخَوَانِ لِي أَنَا أَصْغَرُهُمْ، أَحَدُهُمَا أَبُو بُرْدَةَ، وَالآخَرُ أَبُو رُهْمٍ ـ إِمَّا قَالَ بِضْعٌ وَإِمَّا قَالَ ـ فِي ثَلاَثَةٍ وَخَمْسِينَ أَوِ اثْنَيْنِ وَخَمْسِينَ رَجُلاً مِنْ قَوْمِي، فَرَكِبْنَا سَفِينَةً، فَأَلْقَتْنَا سَفِينَتُنَا إِلَى النَّجَاشِيِّ بِالْحَبَشَةِ، فَوَافَقْنَا جَعْفَرَ بْنَ أَبِي طَالِبٍ فَأَقَمْنَا مَعَهُ حَتَّى قَدِمْنَا جَمِيعًا، فَوَافَقْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حِينَ افْتَتَحَ خَيْبَرَ، وَكَانَ أُنَاسٌ مِنَ النَّاسِ يَقُولُونَ لَنَا ـ يَعْنِي لأَهْلِ السَّفِينَةِ ـ سَبَقْنَاكُمْ بِالْهِجْرَةِ، وَدَخَلَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ، وَهْىَ مِمَّنْ قَدِمَ مَعَنَا، عَلَى حَفْصَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم زَائِرَةً، وَقَدْ كَانَتْ هَاجَرَتْ إِلَى النَّجَاشِيِّ فِيمَنْ هَاجَرَ، فَدَخَلَ عُمَرُ عَلَى حَفْصَةَ وَأَسْمَاءُ عِنْدَهَا، فَقَالَ عُمَرُ حِينَ رَأَى أَسْمَاءَ مَنْ هَذِهِ قَالَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ‏.‏ قَالَ عُمَرُ الْحَبَشِيَّةُ هَذِهِ الْبَحْرِيَّةُ هَذِهِ قَالَتْ أَسْمَاءُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ سَبَقْنَاكُمْ بِالْهِجْرَةِ، فَنَحْنُ أَحَقُّ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْكُمْ‏.‏ فَغَضِبَتْ وَقَالَتْ كَلاَّ وَاللَّهِ، كُنْتُمْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُطْعِمُ جَائِعَكُمْ، وَيَعِظُ جَاهِلَكُمْ، وَكُنَّا فِي دَارِ أَوْ فِي أَرْضِ الْبُعَدَاءِ الْبُغَضَاءِ بِالْحَبَشَةِ، وَذَلِكَ فِي اللَّهِ وَفِي رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَايْمُ اللَّهِ، لاَ أَطْعَمُ طَعَامًا، وَلاَ أَشْرَبُ شَرَابًا حَتَّى أَذْكُرَ مَا قُلْتَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ كُنَّا نُؤْذَى وَنُخَافُ، وَسَأَذْكُرُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَسْأَلُهُ، وَاللَّهِ لاَ أَكْذِبُ وَلاَ أَزِيغُ وَلاَ أَزِيدُ عَلَيْهِ‏.‏

 

Kazivao mi je Muhammed Ibnul-‘Ala, njemu je kazivao Ebu Usame, a njemu Burejd b. Abdullah prenoseći od Ebu Burde, a on od Ebu Musa’a radijallahu anhu da je rekao: “Čuli smo za izlazak Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, a nalazili smo se u Jemenu, pa smo krenuli, čineći hidžru prema njemu, ja i moja dva brata, od kojih sam ja bio najmlađi, a jedan od njih dvojice bio je Ebu Burde, dok je drugi bio Ebu Ruhm, u grupi od nekoliko”, ili je rekao: “sa pedeset i tri, ili pedeset i dva čovjeka iz mog naroda. Ukrcali smo se na lađu koja nas je odvezla u Abisiniju kod Nedžašija, gdje smo se sastali sa Dža‘ferom b. Ebu Talibom i ostali s njim, dok nismo zajedno došli i sastali se s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, prilikom osvojenja Hajbera. Neki ljudi su nam govorili, (onima što su došli na lađi): “Pretekli smo vas sa hidžrom”. Esma kćerka Umejsova, jedna od onih koji su došli s nama, ušla je kod Hafse, supruge Vjerovjesnikove, sallallahu alejhi ve sellem, da je posjeti, a činila je hidžru kod Nedžašija sa onima koji su učinili hidžru, i dok je Esma bila kod Hafse, Omer je ušao kod nje, i kad je vidio Esmu rekao je: “Ko je ova”? “Esma kćerka Umejsova”, odgovorila je ona, a Omer upita: “Je li to Abisinjanka? Je li ona došla lađom”? “Da”, rekla je Esma. “Pretekli smo vas sa hidžrom, reče on, pa smo preči Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, nego vi”. Ona se naljutila i rekla: „Nikako! Tako mi Allaha! Vi ste bili sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, on je hranio vaše gladne i savjetovao vaše neznalice, a mi smo bili u kući (ili zemlji) dalekoj i mrskoj, u Abesiniji, i to radi Allaha i Njegova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem Tako mi Allaha, neću ništa jesti niti ću išta piti, dok to što si rekao ne spomenem Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem Mi smo bili zlostavljani i zastrašivani. Spomenut ću to Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i pitati ga. Tako mi Allaha, neću lagati, niti ću išta izvrtati, niti ću išta dodavati”.


 

فَلَمَّا جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّ عُمَرَ قَالَ كَذَا وَكَذَا‏.‏ قَالَ ‏”‏ فَمَا قُلْتِ لَهُ ‏”‏‏.‏ قَالَتْ قُلْتُ لَهُ كَذَا وَكَذَا‏.‏ قَالَ ‏”‏ لَيْسَ بِأَحَقَّ بِي مِنْكُمْ، وَلَهُ وَلأَصْحَابِهِ هِجْرَةٌ وَاحِدَةٌ، وَلَكُمْ أَنْتُمْ أَهْلَ السَّفِينَةِ هِجْرَتَانِ ‏”‏‏.‏ قَالَتْ فَلَقَدْ رَأَيْتُ أَبَا مُوسَى وَأَصْحَابَ السَّفِينَةِ يَأْتُونِي أَرْسَالاً، يَسْأَلُونِي عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ، مَا مِنَ الدُّنْيَا شَىْءٌ هُمْ بِهِ أَفْرَحُ وَلاَ أَعْظَمُ فِي أَنْفُسِهِمْ مِمَّا قَالَ لَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم. قَالَ أَبُو بُرْدَةَ قَالَتْ أَسْمَاءُ فَلَقَدْ رَأَيْتُ أَبَا مُوسَى وَإِنَّهُ لَيَسْتَعِيدُ هَذَا الْحَدِيثَ مِنِّي‏.‏

 

Kad je došao Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, ona je rekla: “Allahov Vjerovjesniče, Omer je rekao to i to”. “Šta si ti rekla njemu?”, upitao je on “Rekla sam mu to i to”, odgovorila je ona a on je rekao: “On nije meni preči od vas. On i njegovi drugovi imaju jednu hidžru, a vi koji ste doplovili lađom imate dvije hidžre”. Kaže Esma: “Vidjela sam Ebu Musa‘a i one s lađe, kako mi dolaze u skupinama, da me pitaju za ovaj hadis. Ničem na ovom svijetu oni se nisu više radovali, niti im je išta bilo veće u njihovim srcima od onog što im je rekao Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem” Ebu Burde kaže da je Esma rekla: “Vidjela sam Ebu Musa‘a kako traži od mene da mu ponovim ovaj hadis”.


 

قَالَ أَبُو بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ إِنِّي لأَعْرِفُ أَصْوَاتَ رُفْقَةِ الأَشْعَرِيِّينَ بِالْقُرْآنِ، حِينَ يَدْخُلُونَ بِاللَّيْلِ، وَأَعْرِفُ مَنَازِلَهُمْ مِنْ أَصْوَاتِهِمْ بِالْقُرْآنِ بِاللَّيْلِ، وَإِنْ كُنْتُ لَمْ أَرَ مَنَازِلَهُمْ حِينَ نَزَلُوا بِالنَّهَارِ، وَمِنْهُمْ حَكِيمٌ، إِذَا لَقِيَ الْخَيْلَ ـ أَوْ قَالَ الْعَدُوَّ ـ قَالَ لَهُمْ إِنَّ أَصْحَابِي يَأْمُرُونَكُمْ أَنْ تَنْظُرُوهُمْ ‏”‏‏.‏

 

Ebu Burde prenosi od Ebu Musa’a da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Ja poznajem glasove društva Eš‘arija kad uče Kur‘an prilikom ulaska (u kuće) u toku noći, i poznajem njihove stanove prema njihovim glasovima kad noću uče Kur‘an, iako nisam vidio njihove stanove u koje ulaze danju. Među njima ima i jedan mudrac, kad sretne konje‘‘, (ili je rekao ‘‘neprijatelja‘‘), rekne im: “Moji ljudi vas pozivaju da ih sačekate”.


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، سَمِعَ حَفْصَ بْنَ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَدِمْنَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ أَنِ افْتَتَحَ خَيْبَرَ، فَقَسَمَ لَنَا، وَلَمْ يَقْسِمْ لأَحَدٍ لَمْ يَشْهَدِ الْفَتْحَ غَيْرَنَا‏.‏

 

Kazivao mi je Ishak b. Ibrahim da je čuo Hafsa b. Gijasa kako kaže da mu je kazivao Burejd b. Abdullah prenoseći od Ebi Burde, a on od Ebu Musa’a da je rekao: “Došli smo Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, nakon što je osvojio Hajber, pa nas je uključio u podjelu plijena, a nije uključio nikoga ko nije prisustvovao osvojenju, izuzev nas”.


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ثَوْرٌ، قَالَ حَدَّثَنِي سَالِمٌ، مَوْلَى ابْنِ مُطِيعٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ افْتَتَحْنَا خَيْبَرَ، وَلَمْ نَغْنَمْ ذَهَبًا وَلاَ فِضَّةً، إِنَّمَا غَنِمْنَا الْبَقَرَ وَالإِبِلَ وَالْمَتَاعَ وَالْحَوَائِطَ، ثُمَّ انْصَرَفْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى وَادِي الْقُرَى، وَمَعَهُ عَبْدٌ لَهُ يُقَالُ لَهُ مِدْعَمٌ، أَهْدَاهُ لَهُ أَحَدُ بَنِي الضِّبَابِ، فَبَيْنَمَا هُوَ يَحُطُّ رَحْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ جَاءَهُ سَهْمٌ عَائِرٌ حَتَّى أَصَابَ ذَلِكَ الْعَبْدَ، فَقَالَ النَّاسُ هَنِيئًا لَهُ الشَّهَادَةُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ بَلَى وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، إِنَّ الشَّمْلَةَ الَّتِي أَصَابَهَا يَوْمَ خَيْبَرَ مِنَ الْمَغَانِمِ لَمْ تُصِبْهَا الْمَقَاسِمُ لَتَشْتَعِلُ عَلَيْهِ نَارًا ‏”‏‏.‏ فَجَاءَ رَجُلٌ حِينَ سَمِعَ ذَلِكَ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِشِرَاكٍ أَوْ بِشِرَاكَيْنِ، فَقَالَ هَذَا شَىْءٌ كُنْتُ أَصَبْتُهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ شِرَاكٌ أَوْ شِرَاكَانِ مِنْ نَارٍ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Abdullah b. Muhammed, njemu je kazivao Muavija b. Amr, a ovom Ebu Ishak prenoseći od Malika b. Enesa koji je izjavio da mu je kazivao Sevr i rekao da mu je kazivao Salim, oslobođeni rob Ibn Muti‘a, da je čuo Ebu Hurejru, radijallahu anhu, kako kaže: “Osvojili smo Hajber, ali nismo dobili kao ratni plijen ni zlata ni srebra, nego smo dobili krave, deve, robu i vrtove. Potom smo sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, otišli u Vadil-Kura. S njim je bio jedan rob po imenu Mid‘am, kojeg mu je poklonio jedan od Dibbabovih potomaka, i dok je on stavljao sedlo Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, iznenada je doletjela jedna zalutala strijela i pogodila tog roba. Ljudi su tada rekli: “Blago njemu, on je šehid”! Međutim, Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je rekao: “Naprotiv! Tako mi Onog u čijoj je ruci moj život, ogrtač koji je na dan Hajbera uzeo iz ratnog plijena, a koji nije obuhvaćen podjelom, plamti na njemu kao vatra. Jedan čovjek je, kad je to čuo od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, donio jedan ili dva remena za obuću i rekao: “Ovo je ono što sam uzeo”. Tada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Remen ili dva od vatre”.


 

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي زَيْدٌ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ أَمَا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، لَوْلاَ أَنْ أَتْرُكَ آخِرَ النَّاسِ بَبَّانًا لَيْسَ لَهُمْ شَىْءٌ، مَا فُتِحَتْ عَلَىَّ قَرْيَةٌ إِلاَّ قَسَمْتُهَا كَمَا قَسَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ، وَلَكِنِّي أَتْرُكُهَا خِزَانَةً لَهُمْ يَقْتَسِمُونَهَا‏.‏

 

Kazivao nam je Seid b. Ebu Merjem, njemu je saopćio Muhammed b. Dža‘fer, rekavši da mu je saopćio Zejd (b. Eslem) prenoseći od svoga oca koji je čuo Omera b. Hattaba, radijallahu anhu, kako kaže: “Tako mi Onog u čijoj je ruci moj život, kad ne bih ostavio druge ljude siromašne, bez igdje ičega, kad god se osvoji koje selo, podijelio bih ga, kao što je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, podijelio (plijen) Hajbera, ali ću to ostaviti kao rezervu za njih, koju će oni međusobno podijeliti”.


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَوْلاَ آخِرُ الْمُسْلِمِينَ مَا فُتِحَتْ عَلَيْهِمْ قَرْيَةٌ إِلاَّ قَسَمْتُهَا، كَمَا قَسَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ‏.‏

 

Kazivao mi je Muhammed Ibnul-Musenna, njemu Ibn Mehdi prenoseći od Malika b. Enesa, on od Zejda b. Eslema, ovaj od svoga oca, a on od Omera, radijallahu anhu, da je rekao: “Da nije drugih muslimana, kad god bi koje selo bilo osvojeno podijelio bih ga kao što je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, podijelio Hajber”.


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ، وَسَأَلَهُ، إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ قَالَ أَخْبَرَنِي عَنْبَسَةُ بْنُ سَعِيدٍ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ، قَالَ لَهُ بَعْضُ بَنِي سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ لاَ تُعْطِهِ‏.‏ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ هَذَا قَاتِلُ ابْنِ قَوْقَلٍ‏.‏ فَقَالَ وَاعَجَبَاهْ لِوَبْرٍ تَدَلَّى مِنْ قَدُومِ الضَّأْنِ‏.‏

 

Kazivao nam je Alija b. Abdullah, njemu je kazivao Sufjan i rekao da je čuo Zuhrija, kad ga je pitao Ismail b. Umejje, pa on rekao da mu je saopćio ‘Anbese b. Se‘id da je Ebu Hurejre radijallahu anhu došao Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i zamolio ga (da ga uključi u plijen sa Hajbera), ali mu je neki od sinova Seida b. ‘Asa rekao: “Nemoj mu davati”. Tada je Ebu Hurejre rekao: “Ovo je ubica Ibn Kavkala”. “Čudno mi je za vebra koji se spustio s Kadumi Da’na”, (reče Ibn Seid).


 

وَيُذْكَرُ عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَنْبَسَةُ بْنُ سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يُخْبِرُ سَعِيدَ بْنَ الْعَاصِي قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَانَ عَلَى سَرِيَّةٍ مِنَ الْمَدِينَةِ قِبَلَ نَجْدٍ، قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَقَدِمَ أَبَانُ وَأَصْحَابُهُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِخَيْبَرَ، بَعْدَ مَا افْتَتَحَهَا، وَإِنَّ حُزْمَ خَيْلِهِمْ لَلِيفٌ، قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، لاَ تَقْسِمْ لَهُمْ‏.‏ قَالَ أَبَانُ وَأَنْتَ بِهَذَا يَا وَبْرُ تَحَدَّرَ مِنْ رَأْسِ ضَأْنٍ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ يَا أَبَانُ اجْلِسْ ‏”‏ فَلَمْ يَقْسِمْ لَهُمْ‏.‏

 

Prenosi se od Zubejdija da je Zuhri izjavio da mu je saopćio ‘Anbese b. Seid da je čuo Ebu Hurejru kako izvješćuje Seida b. Asa i kaže: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je poslao jednu izvidnicu na čelu sa Ebanom (b. Seid b.‘As) iz Medine u pravcu Nedžda. Eban i njegovi saputnici, kaže Ebu Hurejre, došli su Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, u Hajber, nakon što ga je osvojio, a kolani njihovih konja bili su od palminog lika. Ebu Hurejre kaže da je rekao: “Allahov Poslaniče, ne dodjeljuj im”. Eban tada reče: “Zar ti (kažeš) to, o vebru koji se spustio sa vrha Da’na”. “Sjedi Ebane” reče Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, i ne dodijeli im ništa.


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَدِّي، أَنَّ أَبَانَ بْنَ سَعِيدٍ، أَقْبَلَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ عَلَيْهِ، فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا قَاتِلُ ابْنِ قَوْقَلٍ‏.‏ وَقَالَ أَبَانُ لأَبِي هُرَيْرَةَ وَاعَجَبًا لَكَ وَبْرٌ تَدَأْدَأَ مِنْ قَدُومِ ضَأْنٍ‏.‏ يَنْعَى عَلَىَّ امْرَأً أَكْرَمَهُ اللَّهُ بِيَدِي، وَمَنَعَهُ أَنْ يُهِينَنِي بِيَدِهِ‏.‏

 

Kazivao nam je Musa b. Isma‘il, njemu je kazivao ‘Amr b. Jahja b. Seid, rekavši da mu je saopćio njegov djed da je Eban b. Seid prišao Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i nazvao mu selam, pa je Ebu Hurejre rekao: “Allahov Poslaniče, to je ubica Ibn Kavkala”. Tada je Eban rekao Ebi Hurejri. “Čudim ti se, vebru, koji se spustio s Kadumi Da’na. Optužuje me za pogibiju čovjeka kojeg je Allah počastio mojim posredstvom (učinio ga šehidom) i onemogućio ga da me ponizi svojom rukom.”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ بِنْتَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَتْ إِلَى أَبِي بَكْرٍ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِالْمَدِينَةِ وَفَدَكَ، وَمَا بَقِيَ مِنْ خُمُسِ خَيْبَرَ، فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ، إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ ‏”‏‏.‏ وَإِنِّي وَاللَّهِ لاَ أُغَيِّرُ شَيْئًا مِنْ صَدَقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ حَالِهَا الَّتِي كَانَ عَلَيْهَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلأَعْمَلَنَّ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ أَنْ يَدْفَعَ إِلَى فَاطِمَةَ مِنْهَا شَيْئًا فَوَجَدَتْ فَاطِمَةُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ فِي ذَلِكَ فَهَجَرَتْهُ، فَلَمْ تُكَلِّمْهُ حَتَّى تُوُفِّيَتْ، وَعَاشَتْ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سِتَّةَ أَشْهُرٍ، فَلَمَّا تُوُفِّيَتْ، دَفَنَهَا زَوْجُهَا عَلِيٌّ لَيْلاً، وَلَمْ يُؤْذِنْ بِهَا أَبَا بَكْرٍ وَصَلَّى عَلَيْهَا، وَكَانَ لِعَلِيٍّ مِنَ النَّاسِ وَجْهٌ حَيَاةَ فَاطِمَةَ، فَلَمَّا تُوُفِّيَتِ اسْتَنْكَرَ عَلِيٌّ وُجُوهَ النَّاسِ، فَالْتَمَسَ مُصَالَحَةَ أَبِي بَكْرٍ وَمُبَايَعَتَهُ، وَلَمْ يَكُنْ يُبَايِعُ تِلْكَ الأَشْهُرَ، فَأَرْسَلَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنِ ائْتِنَا، وَلاَ يَأْتِنَا أَحَدٌ مَعَكَ، كَرَاهِيَةً لِمَحْضَرِ عُمَرَ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ لاَ وَاللَّهِ لاَ تَدْخُلُ عَلَيْهِمْ وَحْدَكَ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَمَا عَسَيْتَهُمْ أَنْ يَفْعَلُوا بِي، وَاللَّهِ لآتِيَنَّهُمْ‏.‏ فَدَخَلَ عَلَيْهِمْ أَبُو بَكْرٍ، فَتَشَهَّدَ عَلِيٌّ فَقَالَ إِنَّا قَدْ عَرَفْنَا فَضْلَكَ، وَمَا أَعْطَاكَ، اللَّهُ وَلَمْ نَنْفَسْ عَلَيْكَ خَيْرًا سَاقَهُ اللَّهُ إِلَيْكَ، وَلَكِنَّكَ اسْتَبْدَدْتَ عَلَيْنَا بِالأَمْرِ، وَكُنَّا نَرَى لِقَرَابَتِنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَصِيبًا‏.‏ حَتَّى فَاضَتْ عَيْنَا أَبِي بَكْرٍ، فَلَمَّا تَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَرَابَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ أَصِلَ مِنْ قَرَابَتِي، وَأَمَّا الَّذِي شَجَرَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ مِنْ هَذِهِ الأَمْوَالِ، فَلَمْ آلُ فِيهَا عَنِ الْخَيْرِ، وَلَمْ أَتْرُكْ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُهُ فِيهَا إِلاَّ صَنَعْتُهُ‏.‏ فَقَالَ عَلِيٌّ لأَبِي بَكْرٍ مَوْعِدُكَ الْعَشِيَّةُ لِلْبَيْعَةِ‏.‏ فَلَمَّا صَلَّى أَبُو بَكْرٍ الظُّهْرَ رَقِيَ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَتَشَهَّدَ وَذَكَرَ شَأْنَ عَلِيٍّ، وَتَخَلُّفَهُ عَنِ الْبَيْعَةِ، وَعُذْرَهُ بِالَّذِي اعْتَذَرَ إِلَيْهِ، ثُمَّ اسْتَغْفَرَ، وَتَشَهَّدَ عَلِيٌّ فَعَظَّمَ حَقَّ أَبِي بَكْرٍ، وَحَدَّثَ أَنَّهُ لَمْ يَحْمِلْهُ عَلَى الَّذِي صَنَعَ نَفَاسَةً عَلَى أَبِي بَكْرٍ، وَلاَ إِنْكَارًا لِلَّذِي فَضَّلَهُ اللَّهُ بِهِ، وَلَكِنَّا نَرَى لَنَا فِي هَذَا الأَمْرِ نَصِيبًا، فَاسْتَبَدَّ عَلَيْنَا، فَوَجَدْنَا فِي أَنْفُسِنَا، فَسُرَّ بِذَلِكَ الْمُسْلِمُونَ وَقَالُوا أَصَبْتَ‏.‏ وَكَانَ الْمُسْلِمُونَ إِلَى عَلِيٍّ قَرِيبًا، حِينَ رَاجَعَ الأَمْرَ الْمَعْرُوفَ‏.‏

 

Kazivao nam je Jahja b. Bukejr, njemu Lejs prenoseći od ‘Ukajla, on od Ibn Šihaba, ovaj od Urve, a on od Aiše da je Fatima (alejhes-selam, mir s njom) kćerka Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, poručila Ebu Bekru da traži svoje nasljedstvo od Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, od onog što mu je Allah, kao plijen, darovao u Medini i Fedeku i onog što je ostalo od petine Hajbera, pa je Ebu Bekr rekao: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je rekao: “Mi (poslanici) se ne nasljeđujemo. Ono što ostavimo je milostinja (sadaka)”. Porodica Muhammeda, sallallahu alejhi ve sellem, se samo hrani ovim imetkom. Tako mi Allaha, ja neću izmijeniti ništa od sadake Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, u odnosu na stanje u kom je bila u doba Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, i postupat ću s njom onako kako je s njom postupao Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem ” Ebu Bekr je tada odbio da išta od toga preda Fatimi, pa se Fatima naljutila na Ebu Bekra zbog toga i izbjegavala ga, te nije s njim govorila do kraja života, a živjela je nakon (smrti) Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, šest mjeseci. Kada je umrla, njen suprug Alija sahranio ju je noću, ne obavijestivši Ebu Bekra o tome, i on joj je klanjao dženazu. Dok je Fatima bila u životu Alija je bio posebno poštovan, ali nakon što je Fatima umrla, Alija je primijetio da je izgubio to poštovanje ljudi, pa je tražio izmirenje sa Ebu Bekrom i davanje prisege, jer mu u toku tih nekoliko mjeseci nije bio položio prisegu, te je poručio Ebu Bekru: “Dođi nam, ali ne vodi nikog sa sobom”, ne želeći prisustvo Omerovo. Međutim, Omer je rekao: “Ne, tako mi Allaha, nećeš im sam ići”, ali je Ebu Bekr rekao: “A šta mislite da će oni meni uraditi! Tako mi Allaha, ja ću sigurno otići”. Ebu Bekr je došao, pa je Alija izgovorio šehadet, a zatim rekao: “Mi znamo tvoju vrijednost i ono što ti je Allah dao i ne zavidimo ti na dobru koje ti je darovao Allah, ali si nas zanemario u ovome (hilafetu), a mi smo, zbog naše rodbinske veze sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, smatrali da treba da imamo udjela (u rukovođenju)”. Tada Ebu Bekru oči zasuziše i on progovori, te reče:“Tako mi onog u čijoj je ruci moj život, draže mi je da održavam veze sa rodbinom Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, nego sa mojom rodbinom. A što se tiče nesporazuma koji se desio između mene i vas u pogledu ovih imetaka, ja njima nisam uskratio nikakva dobra i sve što je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, u pogledu njih činio, činio sam i ja”. Potom Alija reče Ebu Bekru: “Popodne je rok za zakletvu”. I nakon što je Ebu Bekr klanjao podne, popeo se na mimber, izgovorio šehadet i spomenuo Alijin slučaj i njegovo nedavanje prisege, kao i razlog kojim mu se opravdao. Zatim je Alija učinio istigfar i izgovorio šehadet a potom istakao pravo Ebu Bekra i rekao da ga, na ono što je učinio nije navela zavidnost Ebu Bekru, niti nijekanje onog čime ga je Allah odlikovao “nego mi smatramo da imamo udjela u ovom pitanju (hilafetu), ali nas je on izostavio (iz šure), pa smo se zato naljutili”. Muslimani su se tome obradovali i rekli: “Dobro si postupio”, i kad je Alija postupio poput svih ljudi (dao prisegu Ebu Bekru), muslimanima je (ponovo) postao blizak”.


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا حَرَمِيٌّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَارَةُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ وَلَمَّا فُتِحَتْ خَيْبَرُ قُلْنَا الآنَ نَشْبَعُ مِنَ التَّمْرِ‏.‏

 

Kazivao mi je Muhammed b. Beššar, njemu je kazivao Haremijj, a ovom Šu‘be, rekavši da mu je saopćio ‘Umare prenoseći od ‘Ikrime, a on od Aiše, radijallahu anha, da je rekla: “Kad je osvojen Hajber rekli smo: Sada ćemo se najesti datula”.


 

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ، حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ حَبِيبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ مَا شَبِعْنَا حَتَّى فَتَحْنَا خَيْبَرَ‏.‏

 

Kazivao nam je Hasan, njemu je kazivao Kurre b. Habib, a ovom Abdur-Rahman b. Abdullah b. Dinar prenoseći od svoga oca, a on od Ibn Omera, radijallahu anhuma, da je rekao: “Nismo se najeli dok nismo osvojili Hajber”.


 

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ الْمَجِيدِ بْنِ سُهَيْلٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، وَأَبِي، هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَعْمَلَ رَجُلاً عَلَى خَيْبَرَ، فَجَاءَهُ بِتَمْرٍ جَنِيبٍ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ كُلُّ تَمْرِ خَيْبَرَ هَكَذَا ‏”‏‏.‏ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّا لَنَأْخُذُ الصَّاعَ مِنْ هَذَا بِالصَّاعَيْنِ ‏{‏وَالصَّاعَيْنِ‏}‏ بِالثَّلاَثَةِ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ لاَ تَفْعَلْ، بِعِ الْجَمْعَ بِالدَّرَاهِمِ، ثُمَّ ابْتَعْ بِالدَّرَاهِمِ جَنِيبًا ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Ismail i rekao da mu je kazivao Malik prenoseći od Abdul-Medžida b. Suhejla, on od Seida b. Musejjeba, a ovaj od Ebu Seida el-Hudrija i Ebu Hurejre, radijallahu anhuma, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, postavio jednog čovjeka za namjesnika Hajbera, i ovaj mu je donio (dobre) datule zvane džedib, te je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Jesu li sve datule u Hajberu ovakve”? “Ne, tako mi Allaha! Allahov Poslaniče, mi uzimamo jedan sa‘ ovih za dva ili tri sa‘a (drugih)” odgovori on a Poslanik reče: “Prodaj pomiješane (datule) za dirheme, a onda za te dirheme kupi (dobre) datule zvane džedib”.


 

وَقَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الْمَجِيدِ، عَنْ سَعِيدٍ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ، وَأَبَا، هُرَيْرَةَ حَدَّثَاهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ أَخَا بَنِي عَدِيٍّ مِنَ الأَنْصَارِ إِلَى خَيْبَرَ فَأَمَّرَهُ عَلَيْهَا‏.‏ وَعَنْ عَبْدِ الْمَجِيدِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ السَّمَّانِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ مِثْلَهُ.

 

Abdul-Aziz b. Muhammed prenosi od Abdul-Medžida, a on od Seida (b. Musejjeba) da su mu Ebu Seid i Ebu Hurejre kazivali da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, poslao jednog od sinova ‘Adijja iz reda ensarija u Hajber i odredio ga za namjesnika Hajbera. Abdul-Medžid isto prenosi od Ebu Saliha es-Semmana, a on od Ebu Hurejre i Ebu Seida.


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَعْطَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ الْيَهُودَ أَنْ يَعْمَلُوهَا وَيَزْرَعُوهَا، وَلَهُمْ شَطْرُ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا‏.‏

 

Kazivao nam je Musa b. Ismail, njemu Džuvejrije prenoseći od Nafi‘a, a on od Abdullaha, radijallahu anhu, da je rekao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je dao Hajber Jevrejima da rade i da ga obrađuju, s tim da zadrže dobiti polovinu prihoda”.


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي سَعِيدٌ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا فُتِحَتْ خَيْبَرُ أُهْدِيَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَاةٌ فِيهَا سُمٌّ‏.‏

 

Kazivao nam je Abdullah b. Jusuf, njemu je kazivao Lejs, a ovom Seid prenoseći od Ebu Hurejre, radijallahu anhu, da je rekao: “Kada je osvojen Hajber Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, je poklonjena ovca u kojoj je bio otrov”.


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَمَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُسَامَةَ عَلَى قَوْمٍ، فَطَعَنُوا فِي إِمَارَتِهِ، فَقَالَ ‏ “‏ إِنْ تَطْعَنُوا فِي إِمَارَتِهِ، فَقَدْ طَعَنْتُمْ فِي إِمَارَةِ أَبِيهِ مِنْ قَبْلِهِ، وَايْمُ اللَّهِ لَقَدْ كَانَ خَلِيقًا لِلإِمَارَةِ، وَإِنْ كَانَ مِنْ أَحَبِّ النَّاسِ إِلَىَّ، وَإِنَّ هَذَا لَمِنْ أَحَبِّ النَّاسِ إِلَىَّ بَعْدَهُ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Musedded, njemu je kazivao Jahja b. Seid, ovom Sufjan b. Seid, a njemu Abdullah b. Dinar da je Ibn Omer, radijallahu anhuma, rekao: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je odredio Usamu za zapovjednika jednoj skupini, pa su oni kritikovali njegovo rukovođenje, te je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: „Ako vi kritikujete njegovo rukovođenje, već ste ranije kritikovali i rukovođenje njegova oca, tako mi Allaha, on je bio dostojan rukovođenja, bio mi je jedan od najdražih ljudi, a ovo mi je jedan od najdražih ljudi, nakon njega”.


 

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا اعْتَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي ذِي الْقَعْدَةِ، فَأَبَى أَهْلُ مَكَّةَ أَنْ يَدَعُوهُ يَدْخُلُ مَكَّةَ، حَتَّى قَاضَاهُمْ عَلَى أَنْ يُقِيمَ بِهَا ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ، فَلَمَّا كَتَبُوا الْكِتَابَ كَتَبُوا، هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ‏.‏ قَالُوا لاَ نُقِرُّ بِهَذَا، لَوْ نَعْلَمُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ مَا مَنَعْنَاكَ شَيْئًا، وَلَكِنْ أَنْتَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ أَنَا رَسُولُ اللَّهِ، وَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ‏”‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ ‏”‏ امْحُ رَسُولَ اللَّهِ ‏”‏‏.‏ قَالَ عَلِيٌّ لاَ وَاللَّهِ لاَ أَمْحُوكَ أَبَدًا‏.‏ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْكِتَابَ، وَلَيْسَ يُحْسِنُ يَكْتُبُ، فَكَتَبَ هَذَا مَا قَاضَى مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ لاَ يُدْخِلُ مَكَّةَ السِّلاَحَ، إِلاَّ السَّيْفَ فِي الْقِرَابِ، وَأَنْ لاَ يَخْرُجَ مِنْ أَهْلِهَا بِأَحَدٍ، إِنْ أَرَادَ أَنْ يَتْبَعَهُ، وَأَنْ لاَ يَمْنَعَ مِنْ أَصْحَابِهِ أَحَدًا، إِنْ أَرَادَ أَنْ يُقِيمَ بِهَا‏.‏ فَلَمَّا دَخَلَهَا وَمَضَى الأَجَلُ أَتَوْا عَلِيًّا فَقَالُوا قُلْ لِصَاحِبِكَ اخْرُجْ عَنَّا، فَقَدْ مَضَى الأَجَلُ‏.‏ فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَتَبِعَتْهُ ابْنَةُ حَمْزَةَ تُنَادِي يَا عَمِّ يَا عَمِّ‏.‏ فَتَنَاوَلَهَا عَلِيٌّ، فَأَخَذَ بِيَدِهَا وَقَالَ لِفَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ دُونَكِ ابْنَةَ عَمِّكِ‏.‏ حَمَلَتْهَا فَاخْتَصَمَ فِيهَا عَلِيٌّ وَزَيْدٌ وَجَعْفَرٌ‏.‏ قَالَ عَلِيٌّ أَنَا أَخَذْتُهَا وَهْىَ بِنْتُ عَمِّي‏.‏ وَقَالَ جَعْفَرٌ ابْنَةُ عَمِّي وَخَالَتُهَا تَحْتِي‏.‏ وَقَالَ زَيْدٌ ابْنَةُ أَخِي‏.‏ فَقَضَى بِهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِخَالَتِهَا وَقَالَ ‏”‏ الْخَالَةُ بِمَنْزِلَةِ الأُمِّ ‏”‏‏.‏ وَقَالَ لِعَلِيٍّ ‏”‏ أَنْتَ مِنِّي وَأَنَا مِنْكَ ‏”‏‏.‏ وَقَالَ لِجَعْفَرٍ ‏”‏ أَشْبَهْتَ خَلْقِي وَخُلُقِي ‏”‏‏.‏ وَقَالَ لِزَيْدٍ ‏”‏ أَنْتَ أَخُونَا وَمَوْلاَنَا ‏”‏‏.‏ وَقَالَ عَلِيٌّ أَلاَ تَتَزَوَّجُ بِنْتَ حَمْزَةَ‏.‏ قَالَ ‏”‏ إِنَّهَا ابْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao mi je Ubejdullah b. Musa, prenoseći od Isra‘ila, on od Ebu Ishaka, a ovaj od El-Bera’a, radijallahu anhu, da je rekao: “Kada je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, pošao, u zul-ka’detu, da obavi umru, Mekkelije su odbile da mu dopuste ulazak u Mekku, sve dok nije sklopio s njima ugovor da će u njoj ostati tri dana. Kada su pisali ugovor, bilo je napisano: “Ovo je ono na šta se obavezuje Muhammed, Allahov poslanik” ali su oni rekli: “Mi ne pristajemo na to. Da znamo da si ti Allahov poslanik ništa ti ne bismo sprečavali. Nego si ti Muhammed, sin Abdullahov”, on na to reče: “Ja sam Allahov Poslanik i ja sam Muhammed, sin Abdullahov”. Potom je rekao Aliji b. Ebi Talibu, radijallahu anhu: “Obriši (izraz) Allahov Poslanik”. “Ne! Tako mi Allaha, neću to nikada obrisati”, reče Alija. Tada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, uzeo ugovor, pa iako nije dobro pisao, napisa: “Ovo je ono na šta se obavezuje Muhammed sin Abdullahov: da u Mekku neće unijeti oružje osim sablje u koricama, da od njenih stanovnika neće povesti nikoga, ako bi neko htio da ga slijedi, i da neće zabranjivati nikom od svojih ashaba, ako htjedne, ostati u njoj”. I pošto je on ušao u Mekku, i rok boravka prošao, oni su došli Aliji i rekli: “Reci svome prijatelju neka iziđe, jer rok je već istekao”. Potom je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, izišao, a za njim je pošla kćerka Hamzina, dozivajući ga “Amidža, amidža”! Prigrabio ju je Alija, uzeo je za ruku i rekao Fatimi, alejhes-selam: “Uzmi kćerku tvoga amidže i ponesi je !” U pogledu nje su se prepirali Alija, Zejd i Dža‘fer. Alija je rekao: “Ja sam je uzeo i ona je kćerka mog amidže”. “Ona je kćerka moga amidže, a za mnom je sestra njene majke”, rekao je Dža‘fer, a onda je Zejd rekao: “Ona je kćerka moga brata”. Na koncu ju je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, dodijelio sestri njene majke, rekavši: “Majčina sestra je na stepenu majke”. Potom je rekao Aliji: “Ti si moj, a ja sam tvoj”, Dža‘feru je rekao: “Sličan si mi po izgledu i ponašanju”, a Zejdu je rekao: “Ti si naš brat i naš štićenik”. Kasnije je Alija rekao Poslaniku: “Što ne bi oženio kćerku Hamzinu”, a on je odgovorio: “Ona je kćerka moga brata po mlijeku”.


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا سُرَيْجٌ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ مُعْتَمِرًا، فَحَالَ كُفَّارُ قُرَيْشٍ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ، فَنَحَرَ هَدْيَهُ، وَحَلَقَ رَأْسَهُ بِالْحُدَيْبِيَةِ، وَقَاضَاهُمْ عَلَى أَنْ يَعْتَمِرَ الْعَامَ الْمُقْبِلَ، وَلاَ يَحْمِلَ سِلاَحًا عَلَيْهِمْ إِلاَّ سُيُوفًا، وَلاَ يُقِيمَ بِهَا إِلاَّ مَا أَحَبُّوا، فَاعْتَمَرَ مِنَ الْعَامِ الْمُقْبِلِ، فَدَخَلَهَا كَمَا كَانَ صَالَحَهُمْ، فَلَمَّا أَنْ أَقَامَ بِهَا ثَلاَثًا أَمَرُوهُ أَنْ يَخْرُجَ، فَخَرَجَ‏.‏

 

Kazivao mi je Muhammed b. Rafi‘, njemu je kazivao Surejdž, a ovom Fulejh… I Kazivao mi je Muhammed b. Husejn b. Ibrahim, rekavši da mu je kazivao njegov otac, a njemu Fulejh b. Sulejman prenoseći od Nafi‘a a on od Ibn Omera, radijallahu anhuma, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, krenuo da obavi umru, pa su se nevjernici Kurejša ispriječili između njega i Ka’be, te je on zaklao svoj kurban i obrijao glavu, na Hudejbiji, ali je s njima sklopio ugovor da će slijedeće godine obaviti umru, s tim što neće unositi oružje, osim sablji, i neće ostati u Mekki, osim onoliko koliko oni htjednu. I obavio je umru slijedeće godine, ušavši u Mekku, onako kao što se s njima bio sporazumio. Nakon što je u njoj boravio tri dana, oni su mu naredili da iziđe, i on je izišao.


 

حَدَّثَنِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَعُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ الْمَسْجِدَ، فَإِذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ جَالِسٌ إِلَى حُجْرَةِ عَائِشَةَ ثُمَّ قَالَ كَمِ اعْتَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَرْبَعًا ‏{‏إِحْدَاهُنَّ فِي رَجَبٍ‏}‏ ثُمَّ سَمِعْنَا اسْتِنَانَ، عَائِشَةَ قَالَ عُرْوَةُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَلاَ تَسْمَعِينَ مَا يَقُولُ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اعْتَمَرَ أَرْبَعَ عُمَرٍ‏.‏ فَقَالَتْ مَا اعْتَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عُمْرَةً إِلاَّ وَهْوَ شَاهِدُهُ، وَمَا اعْتَمَرَ فِي رَجَبٍ قَطُّ‏.‏

 

Kazivao mi je Usman b. Ebi Šejbe, njemu Džerir prenoseći od Mensura, a on od Mudžahida da je rekao: “Ja i Urve b. Zubejr smo ušli u džamiju i zatekli Abdullaha b. Omera, radijallahu anhuma, kako sjedi pored Aišine sobe, pa je on upitao: „Koliko je puta Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, obavio umru”? „Četiri puta”, odgovorio je (Ibn Omer) A onda smo čuli zvuk misvaka kojim je Aiša čistila zube, te je ‘Urve rekao: “Majko pravovjernih, jesi li čula šta kaže Ebu Abdur-Rahman da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, obavio četiri umre”? Ona je tada rekla: “Kad god je Vjerovjesnik sallallahu alejhi ve sellem, obavio umru, on je bio s njim, a nikada nije obavljao umru u redžebu”.


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، سَمِعَ ابْنَ أَبِي أَوْفَى، يَقُولُ لَمَّا اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَتَرْنَاهُ مِنْ غِلْمَانِ الْمُشْرِكِينَ وَمِنْهُمْ، أَنْ يُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Kazivao nam je Alija b. Abdullah, njemu Sufjan prenoseći od Ismaila b. Ebi Halida koji je čuo Ibn Ebi Evfa’a kako kaže: “Kada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, obavljao umru mi smo ga zaklanjali od mušrika i mušričkih dječaka, kako ne bi naudili Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem”


 

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ ـ هُوَ ابْنُ زَيْدٍ ـ عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ فَقَالَ الْمُشْرِكُونَ إِنَّهُ يَقْدَمُ عَلَيْكُمْ وَفْدٌ وَهَنَهُمْ حُمَّى يَثْرِبَ‏.‏ وَأَمَرَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَرْمُلُوا الأَشْوَاطَ الثَّلاَثَةَ، وَأَنْ يَمْشُوا مَا بَيْنَ الرُّكْنَيْنِ، وَلَمْ يَمْنَعْهُ أَنْ يَأْمُرَهُمْ أَنْ يَرْمُلُوا الأَشْوَاطَ كُلَّهَا إِلاَّ الإِبْقَاءُ عَلَيْهِمْ‏.‏ وَزَادَ ابْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ لَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِعَامِهِ الَّذِي اسْتَأْمَنَ قَالَ ارْمُلُوا لِيَرَى الْمُشْرِكُونَ قُوَّتَهُمْ، وَالْمُشْرِكُونَ مِنْ قِبَلِ قُعَيْقِعَانَ‏.‏

 

Kazivao nam je Sulejman b. Harb, njemu Hammad b. Zejd prenoseći od Ejjuba, on od Seida b. Džubejra, a ovaj od Ibn Abbasa, radijallahu anhuma, da je rekao: “Došli su Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, i njegovi ashabi, pa su mušrici rekli: “Došli su vam ljudi koje je oslabila jesribska groznica”, Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, im je naredio da trče tri kruga, a da polahko idu između dva ugla, a da trče sve krugove spriječila ga je samo samilost prema njima”. Ibn Seleme je opširnije prenio od Ejjuba, on od Seida b. Džubejra, a ovaj od Ibn Abbasa da je rekao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je došao one godine u kojoj mu je zagarantovana sigurnost i rekao: “Potrčite, kako bi mušrici vidjeli vašu snagu,” a mušrici su bili u pravcu (brda) Ku‘ajki‘ana”.


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ إِنَّمَا سَعَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ لِيُرِيَ الْمُشْرِكِينَ قُوَّتَهُ‏.‏

 

Kazivao mi je Muhammed (b. Selam), prenoseći od Sufjana b. ‘Ujejne, on od Amra (b. Dinara), ovaj od Ata’a a on od Ibn Abbasa, radijallahu anhuma, da je rekao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je trčao oko Ka‘be i između Safe i Merve samo da bi pokazao mušricima svoju snagu”.


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ تَزَوَّجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَيْمُونَةَ وَهْوَ مُحْرِمٌ، وَبَنَى بِهَا وَهْوَ حَلاَلٌ وَمَاتَتْ بِسَرِفَ‏.‏

 

Kazivao nam je Musa b. Ismail, njemu je kazivao Vuhejb, a ovom Ejjub prenoseći od Ikrime, a on od Ibn Abbasa da je rekao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, se oženio Mejmunom dok je bio u ihramima, ali je s njom imao intimni odnos nakon što se oslobodio ihrama. Ona je umrla u Serifu”.


 

وَزَادَ ابْنُ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي نَجِيحٍ، وَأَبَانُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ عَطَاءٍ، وَمُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ تَزَوَّجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَيْمُونَةَ فِي عُمْرَةِ الْقَضَاءِ‏.‏

 

Ibn Ishak je opširnije prenio, rekavši da su mu prenijeli Ibn Ebi Nedžih i Eban b. Salih od Ata’a i Mudžahida, a njih dvojica od Ibn Abbasa da je rekao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, se oženio Mejmunom u toku naknadne umre”.


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرٍو، عَنِ ابْنِ أَبِي هِلاَلٍ، قَالَ وَأَخْبَرَنِي نَافِعٌ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، وَقَفَ عَلَى جَعْفَرٍ يَوْمَئِذٍ وَهْوَ قَتِيلٌ، فَعَدَدْتُ بِهِ خَمْسِينَ بَيْنَ طَعْنَةٍ وَضَرْبَةٍ، لَيْسَ مِنْهَا شَىْءٌ فِي دُبُرِهِ‏.‏ يَعْنِي فِي ظَهْرِهِ‏.‏

 

Kazivao nam je Ahmed, njemu Ibn Vehb prenoseći od ‘Amra (b. Harisa), a on od Ibn Ebi Hilala koji je izjavio da mu je saopćio Nafi‘, a njemu Ibn Omer da je on taj dan stao pored Dža‘fera koji je bio ubijen, ‘‘i prebrojao sam‘‘ – kaže on – ‘‘pedeset rana i udaraca, a nijedan nije bio otraga, to jest s leđa”.


 

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، حَدَّثَنَا مُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَمَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ مُوتَةَ زَيْدَ بْنَ حَارِثَةَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ إِنْ قُتِلَ زَيْدٌ فَجَعْفَرٌ، وَإِنْ قُتِلَ جَعْفَرٌ فَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ ‏”‏‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ كُنْتُ فِيهِمْ فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ فَالْتَمَسْنَا جَعْفَرَ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، فَوَجَدْنَاهُ فِي الْقَتْلَى، وَوَجَدْنَا مَا فِي جَسَدِهِ بِضْعًا وَتِسْعِينَ مِنْ طَعْنَةٍ وَرَمْيَةٍ‏.‏

 

Saopćio nam je Ahmed b. Ebi Bekr, a njemu je kazivao Mugire b. Abdur-Rahman prenoseći od Abdullaha b. Seida, on od Nafi‘a, a ovaj od Abdullaha b. Omera, radijallahu anhuma, da je rekao: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je u Bitki na Mu‘ti za vojskovođu odredio Zejda b. Harisa a potom je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Ako Zejd pogine, onda Dža‘fer, a ako Dža‘fer pogine, onda Abdullah b. Revvaha”. Kaže Abdullah, “Bio sam s njima u toj bitki. tražili smo Dža‘fera b. Ebu Taliba i našli ga među ubijenima i pronašli na njegovom tijelu devedeset i nekoliko rana od koplja i strijele”.


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ وَاقِدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَعَى زَيْدًا وَجَعْفَرًا وَابْنَ رَوَاحَةَ لِلنَّاسِ، قَبْلَ أَنْ يَأْتِيَهُمْ خَبَرُهُمْ فَقَالَ ‏ “‏ أَخَذَ الرَّايَةَ زَيْدٌ فَأُصِيبَ، ثُمَّ أَخَذَ جَعْفَرٌ فَأُصِيبَ، ثُمَّ أَخَذَ ابْنُ رَوَاحَةَ فَأُصِيبَ ـ وَعَيْنَاهُ تَذْرِفَانِ ـ حَتَّى أَخَذَ الرَّايَةَ سَيْفٌ مِنْ سُيُوفِ اللَّهِ حَتَّى فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ ‏”‏‏.‏

 

Kazivao nam je Ahmed b. Vakid, a njemu Hammad b. Zejd prenoseći od Ejjuba, on od Humejda b. Hilala, a ovaj od Enesa, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, izvijestio ljude o smrti Zejda, Dža‘fera i Ibn Revvahe, prije nego što im je došla vijest o njima, rekavši: “Zastavu je uzeo Zejd, pa je poginuo, zatim ju je uzeo Dža‘fer, pa je i on poginuo, a onda ju je uzeo Ibn Revvaha, pa je i on poginuo,‘‘ dok su mu oči suzile. ‘‘Tada je zastavu uzela Allahova sablja (Halid b. Velid), i Allah im je dao pobjedu.‘‘


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَتْنِي عَمْرَةُ، قَالَتْ سَمِعْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ تَقُولُ لَمَّا جَاءَ قَتْلُ ابْنِ حَارِثَةَ وَجَعْفَرِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَوَاحَةَ ـ رضى الله عنهم ـ جَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعْرَفُ فِيهِ الْحُزْنُ ـ قَالَتْ عَائِشَةُ ـ وَأَنَا أَطَّلِعُ مِنْ صَائِرِ الْبَابِ ـ تَعْنِي مِنْ شَقِّ الْبَابِ ـ فَأَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ أَىْ رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ نِسَاءَ جَعْفَرٍ قَالَ وَذَكَرَ بُكَاءَهُنَّ، فَأَمَرَهُ أَنْ يَنْهَاهُنَّ قَالَ فَذَهَبَ الرَّجُلُ ثُمَّ أَتَى فَقَالَ قَدْ نَهَيْتُهُنَّ‏.‏ وَذَكَرَ أَنَّهُ لَمْ يُطِعْنَهُ قَالَ فَأَمَرَ أَيْضًا فَذَهَبَ ثُمَّ أَتَى فَقَالَ وَاللَّهِ لَقَدْ غَلَبْنَنَا‏.‏ فَزَعَمَتْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ فَاحْثُ فِي أَفْوَاهِهِنَّ مِنَ التُّرَابِ ‏”‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ أَرْغَمَ اللَّهُ أَنْفَكَ، فَوَاللَّهِ مَا أَنْتَ تَفْعَلُ، وَمَا تَرَكْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْعَنَاءِ‏.‏

 

Kazivao nam je Kutejbe, njemu je kazivao Abdul-Vehhab i rekao da je čuo Jahja’a b. Seida kako kaže da mu je saopćila Amra rekavši da je čula Aišu, radijallahu anha, kako kaže: “Kada je došla vijest o pogibiji Ibn Harisa, Dža‘fera b. Ebi Taliba i Abdullaha b. Revvahe, neka je Allah s njima zadovoljan, Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je sjeo ožalošćen. Ja sam‘‘ – kaže (Aiša) – gledala kroz otvor na vratima, (mišljaše na šupljinu vrata). Došao mu je jedan čovjek, te rekao: “Allahov Poslaniče, Dža‘ferove žene …”, i on spomenu njihovu kuknjavu, a Poslanik mu naredi da im to zabrani. Ovaj je otišao, a zatim se vratio i rekao: “Zabranio sam im”. A onda je spomenuo da mu se one nisu pokorile. On mu ponovo naredi, i ovaj ode, a potom se ponovo vrati i reče: “Tako mi Allaha, one su nas nadvladale”. Ona (Aiša) smatra da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Baci zemlje u njihova usta”, i da je rekla: “Allah te ponizio! Tako mi Allaha, ti to nećeš uraditi, niti ćeš Allahova Poslanika osloboditi napora”.


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ عَامِرٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا حَيَّا ابْنَ جَعْفَرٍ قَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ ذِي الْجَنَاحَيْنِ‏.‏

 

Kazivao mi je Muhammed b. Ebu Bekr, a njemu ‘Umer b. Ali prenoseći od Ismaila b. Ebu Halida a on od Amira, koji je rekao: “Ibn Omer je imao običaj da, kad pozdravlja Dža‘ferovog sina, rekne: “Es-Selamu alejke, sine onoga koji ima dva krila”.


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ، يَقُولُ لَقَدِ انْقَطَعَتْ فِي يَدِي يَوْمَ مُوتَةَ تِسْعَةُ أَسْيَافٍ، فَمَا بَقِيَ فِي يَدِي إِلاَّ صَفِيحَةٌ يَمَانِيَةٌ‏.‏

 

Kazivao nam je Ebu Nu‘ajm, njemu Sufjan prenoseći od Ismaila, a on od Kajsa b. Ebu Hazima da je rekao: “Čuo sam Halida b. Velida kako kaže: “Na dan Mu’te, u mojoj ruci je slomljeno devet sablji, tako da mi je u ruci ostao samo moj jemenski široki mač”.


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنِي قَيْسٌ، قَالَ سَمِعْتُ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ، يَقُولُ لَقَدْ دُقَّ فِي يَدِي يَوْمَ مُوتَةَ تِسْعَةُ أَسْيَافٍ، وَصَبَرَتْ فِي يَدِي صَفِيحَةٌ لِي يَمَانِيَةٌ‏.‏

 

Kazivao mi je Muhammed b. Musenna, a njemu Jahja prenoseći od Ismaila koji je izjavio da mu je kazivao Kajs, rekavši da je čuo Halida b. Velida kako kaže: “Na dan Mu’te u mojoj ruci je slomljeno devet sablji, a izdržao je u mojoj ruci samo jedan široki jemenski mač”.


 

حَدَّثَنِي عِمْرَانُ بْنُ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أُغْمِيَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَوَاحَةَ، فَجَعَلَتْ أُخْتُهُ عَمْرَةُ تَبْكِي وَاجَبَلاَهْ وَاكَذَا وَاكَذَا‏.‏ تُعَدِّدُ عَلَيْهِ فَقَالَ حِينَ أَفَاقَ مَا قُلْتِ شَيْئًا إِلاَّ قِيلَ لِي آنْتَ كَذَلِكَ‏.‏

 

Kazivao mi je ‘Imran b. Mejsere, a njemu Muhammed b. Fudajl prenoseći od Husajna, on od Amira, a ovaj od Nu‘mana b. Bešira, radijallahu anhuma, da je rekao: “Jednom prilikom je Abdullah b. Revvaha pao u nesvijest, pa je njegova sestra (a Nu‘manova majka) Amra počela kukati: “O oslonče, o ovaj, o onaj”, nabrajajući njegove vrline, pa je on, kad se osvijestio, rekao: “Nisi ništa rekla, a da meni nije rečeno: “Jesi li ti takav”!?


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْثَرُ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، قَالَ أُغْمِيَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَوَاحَةَ بِهَذَا، فَلَمَّا مَاتَ لَمْ تَبْكِ عَلَيْهِ‏.‏

 

Kazivao nam je Kutejbe, a njemu ‘Abser prenoseći od Husajna, on od Ša‘bija, a ovaj od Nu‘mana b. Bešira da je rekao: “Jednom prilikom je Abdullah b. Revvaha pao u nesvijest…‘‘, i citirao isti tekst. ‘‘A kada je umro, ona nije plakala za njim.”


 

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا حُصَيْنٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو ظَبْيَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْحُرَقَةِ، فَصَبَّحْنَا الْقَوْمَ فَهَزَمْنَاهُمْ وَلَحِقْتُ أَنَا وَرَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ رَجُلاً مِنْهُمْ، فَلَمَّا غَشِينَاهُ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ فَكَفَّ الأَنْصَارِيُّ، فَطَعَنْتُهُ بِرُمْحِي حَتَّى قَتَلْتُهُ، فَلَمَّا قَدِمْنَا بَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ “‏ يَا أُسَامَةُ أَقَتَلْتَهُ بَعْدَ مَا قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏”‏ قُلْتُ كَانَ مُتَعَوِّذًا‏.‏ فَمَا زَالَ يُكَرِّرُهَا حَتَّى تَمَنَّيْتُ أَنِّي لَمْ أَكُنْ أَسْلَمْتُ قَبْلَ ذَلِكَ الْيَوْمِ‏.‏

 

Kazivao mi je Amir b. Muhammed, njemu je kazivao Hušejm, ovom saopćio Husajn, a njemu Ebu Zabjan, rekavši da je čuo Usamu b. Zejda, radijallahu anhuma, kako kaže: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nas je poslao na Hureku, i mi smo izjutra iznenada napali taj narod i porazili ih. Ja i jedan ensarija smo sustigli jednog njihovog čovjeka i kad smo ga svladali, on je rekao: “La ilahe Illellah (samo je Allah Bog)”. Tada se ensarija ustegao, a ja sam ga udario kopljem i ubio. Kad smo se vratili to je doprlo do Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, pa je rekao: “Usame, zar si ga ubio nakon što je rekao: “La ilahe Illellah”! “On je htio da se zaštiti”, rekao sam ja, a on je toliko puta to pitanje ponovio, da sam poželio da do toga dana nisam bio ni primio islam”.


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَلَمَةَ بْنَ الأَكْوَعِ، يَقُولُ غَزَوْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سَبْعَ غَزَوَاتٍ، وَخَرَجْتُ فِيمَا يَبْعَثُ مِنَ الْبُعُوثِ تِسْعَ غَزَوَاتٍ، مَرَّةً عَلَيْنَا أَبُو بَكْرٍ، وَمَرَّةً عَلَيْنَا أُسَامَةُ‏.‏

 


 

وَقَالَ عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَلَمَةَ، يَقُولُ غَزَوْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سَبْعَ غَزَوَاتٍ، وَخَرَجْتُ فِيمَا يَبْعَثُ مِنَ الْبَعْثِ تِسْعَ غَزَوَاتٍ، عَلَيْنَا مَرَّةً أَبُو بَكْرٍ، وَمَرَّةً أُسَامَةُ‏.‏

 

‘Umer b. Hafs b. Gijas je izjavio da mu je prenio njegov otac od Jezida b. Ebi Ubejda koji je izjavio da je čuo Selemu kako kaže: “Učestvovao sam sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, u sedam bitaka, i izlazio devet puta u izvidnicama koje je on slao. Jedan put nam je bio zapovjednik Ebu Bekr, a jedan put Usama”.


 

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ غَزَوْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سَبْعَ غَزَوَاتٍ، وَغَزَوْتُ مَعَ ابْنِ حَارِثَةَ اسْتَعْمَلَهُ عَلَيْنَا‏.‏

 

Kazivao nam je Ebu Asim ed-Dahhak b. Mahled, a njemu Jezid b. Ebi ‘Ubejd prenoseći od Seleme b. Ekve‘a, radijallahu anhu, da je rekao: “Učestvovao sam sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, u sedam bitaka i učestvovao sam u jednoj borbi sa (Zejdom) b. Harisom, kojeg nam je Poslanik postavio za zapovjednika”.


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ، قَالَ غَزَوْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سَبْعَ غَزَوَاتٍ‏.‏ فَذَكَرَ خَيْبَرَ وَالْحُدَيْبِيَةَ وَيَوْمَ حُنَيْنٍ وَيَوْمَ الْقَرَدِ‏.‏ قَالَ يَزِيدُ وَنَسِيتُ بَقِيَّتَهُمْ‏.‏

 

Kazivao nam je Muhammed b. Abdullah, njemu Hammad b. Mes‘ade prenoseći od Jezida b. Ebi ‘Ubejda, a on od Seleme b. Ekve‘a da je rekao: “Učestvovao sam sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, u sedam bitaka…,‘‘ i spomenuo je Hajber, Hudejbiju, dan Hunejna i dan Kareda. Jezid je rekao: “Zaboravio sam ostale”.


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي رَافِعٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَا وَالزُّبَيْرَ وَالْمِقْدَادَ فَقَالَ ‏”‏ انْطَلِقُوا حَتَّى تَأْتُوا رَوْضَةَ خَاخٍ، فَإِنَّ بِهَا ظَعِينَةً مَعَهَا كِتَابٌ، فَخُذُوا مِنْهَا ‏”‏‏.‏ قَالَ فَانْطَلَقْنَا تَعَادَى بِنَا خَيْلُنَا حَتَّى أَتَيْنَا الرَّوْضَةَ، فَإِذَا نَحْنُ بِالظَّعِينَةِ قُلْنَا لَهَا أَخْرِجِي الْكِتَابَ‏.‏ قَالَتْ مَا مَعِي كِتَابٌ‏.‏ فَقُلْنَا لَتُخْرِجِنَّ الْكِتَابَ أَوْ لَنُلْقِيَنَّ الثِّيَابَ، قَالَ فَأَخْرَجَتْهُ مِنْ عِقَاصِهَا، فَأَتَيْنَا بِهِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا فِيهِ مِنْ حَاطِبِ بْنِ أَبِي بَلْتَعَةَ إِلَى نَاسٍ بِمَكَّةَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ، يُخْبِرُهُمْ بِبَعْضِ أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ يَا حَاطِبُ مَا هَذَا ‏”‏‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لاَ تَعْجَلْ عَلَىَّ، إِنِّي كُنْتُ امْرَأً مُلْصَقًا فِي قُرَيْشٍ ـ يَقُولُ كُنْتُ حَلِيفًا وَلَمْ أَكُنْ مِنْ أَنْفُسِهَا ـ وَكَانَ مَنْ مَعَكَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ مَنْ لَهُمْ قَرَابَاتٌ، يَحْمُونَ أَهْلِيهِمْ وَأَمْوَالَهُمْ، فَأَحْبَبْتُ إِذْ فَاتَنِي ذَلِكَ مِنَ النَّسَبِ فِيهِمْ أَنْ أَتَّخِذَ عِنْدَهُمْ يَدًا يَحْمُونَ قَرَابَتِي، وَلَمْ أَفْعَلْهُ ارْتِدَادًا عَنْ دِينِي، وَلاَ رِضًا بِالْكُفْرِ بَعْدَ الإِسْلاَمِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَمَا إِنَّهُ قَدْ صَدَقَكُمْ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ دَعْنِي أَضْرِبْ عُنُقَ هَذَا الْمُنَافِقِ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ إِنَّهُ قَدْ شَهِدَ بَدْرًا، وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ اللَّهَ اطَّلَعَ عَلَى مَنْ شَهِدَ بَدْرًا قَالَ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ فَقَدْ غَفَرْتُ لَكُمْ ‏”‏‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ السُّورَةَ ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ ‏}‏‏.‏

 

Kazivao nam je Kutejbe b. Seid, a njemu Sufjan prenoseći od ‘Amra b. Dinara, koji je izjavio da mu je saopćio Hasan b. Muhammed da je čuo Ubejdullaha b. Ebu Rafi‘a kako kaže da je čuo Aliju, radijallahu anhu, kad je rekao: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je poslao mene, Zubejra i Mikdada, rekavši: “Idite dok ne dođete u mjesto Revda Hah. U njemu je žena koja putuje na devi u nosiljci. Ona ima pismo, pa ga uzmite od nje”! I mi smo krenuli, a naši konji su galopirali dok nismo došli do te Revde, našli tu ženu te joj rekli: “Izvadi pismo”! “Nemam nikakva pisma”, rekla je ona, a mi smo uzviknuli: “IIi ćeš izvaditi pismo, ili ćemo te lišiti odjeće”! I ona ga izvadi iz svojih pletenica i mi ga donesosmo Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem U njemu je bilo: Od Hatiba b. Ebu Belte‘a nekim mušricima u Mekki, obavještava ih o jednoj odluci Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem Tada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Hatibe, šta je ovo”? “Allahov Poslaniče”, reče on, “Nemoj žuriti protiv mene! Ja sam bio čovjek vezan uz Kurejšije. Bio sam njihov saveznik,‘‘ – reče – ‘‘ali nisam bio jedan od njih. Muhadžiri koji su s tobom imaju rodbinu koja će štiti njihove porodice i njihove imetke, a obzirom da ja nemam roda među njima, htio sam da kod njih nađem zaštitu koja će štititi moju rodbinu, a nisam to uradio što sam se odmetnuo od svoje vjere, niti iz ljubavi prema kufru, nakon islama”. Nakon toga Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je rekao: “Istinu vam je rekao”. “Allahov Poslaniče”, reče Omer, “pusti me da ubijem ovog licemjera”? “On je učestvovao na Bedru”, reče Poslanik, a šta znaš, možda je Allah pogledao one koji su učestvovali na Bedru i rekao: “Radite što hoćete, ja sam vam oprostio”. Tim povodom Allah je objavio suru “O vjernici, s mojim i svojim neprijateljima ne prijateljujte i ljubav im ne poklanjajte” do riječi “s pravog puta je skrenuo”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَزَا غَزْوَةَ الْفَتْحِ فِي رَمَضَانَ‏.‏ قَالَ وَسَمِعْتُ ابْنَ الْمُسَيَّبِ يَقُولُ مِثْلَ ذَلِكَ‏.‏ وَعَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ صَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا بَلَغَ الْكَدِيدَ ـ الْمَاءَ الَّذِي بَيْنَ قُدَيْدٍ وَعُسْفَانَ ـ أَفْطَرَ، فَلَمْ يَزَلْ مُفْطِرًا حَتَّى انْسَلَخَ الشَّهْرُ‏.‏

 

Kazivao nam je Abdullah b. Jusuf, njemu je kazivao Lejs, rekavši da mu je kazivao ‘Ukajl prenoseći od Ibn Šihaba, koji je izjavio da mu je saopćio Ubejdullah b. Abdullah b. Utbe da ga je izvjestio Ibn Abbas da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, krenuo u osvojenje Mekke u mjesecu ramazanu. Kaže (Zuhri): “Čuo sam i Ibn Musejjeba da kaže slično tome”. Ubejdullah b. Abdullah prenosi od Ibn Abbasa, radijallahu anhuma, da je rekao: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je postio sve dok nije došao do Kedida, vode koja je između Kudejda i ‘Usfana. Tu je prestao postiti i nije više ni postio sve do isteka mjeseca”.


 

حَدَّثَنِي مَحْمُودٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنِي مَعْمَرٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ فِي رَمَضَانَ مِنَ الْمَدِينَةِ، وَمَعَهُ عَشَرَةُ آلاَفٍ، وَذَلِكَ عَلَى رَأْسِ ثَمَانِ سِنِينَ وَنِصْفٍ مِنْ مَقْدَمِهِ الْمَدِينَةَ، فَسَارَ هُوَ وَمَنْ مَعَهُ مِنَ الْمُسْلِمِينَ إِلَى مَكَّةَ، يَصُومُ وَيَصُومُونَ حَتَّى بَلَغَ الْكَدِيدَ ـ وَهْوَ مَاءٌ بَيْنَ عُسْفَانَ وَقُدَيْدٍ ـ أَفْطَرَ وَأَفْطَرُوا‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَإِنَّمَا يُؤْخَذُ مِنْ أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الآخِرُ فَالآخِرُ‏.‏

 

Kazivao mi je Mahmud, njemu je saopćio Abdur-Rezzak, ovom Ma’mer, a ovom Zuhri prenoseći od ‘Ubejdullaha b. Abdullaha, a on od Ibn Abbasa, radijallahu anhuma, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, u ramazanu krenuo iz Medine i s njim deset hiljada, i to osam i po godina nakon njegova dolaska u Medinu. On i muslimani s njim, su putovali prema Mekki. Postio je on, a i oni su postili, dok nije došao u Kedid, a to je voda koja se nalazi zmeđu ‘Usfana i Kudejda, i tu se omrsio, a i oni su se omrsili. Zuhri kaže: “Od Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, se uzima poslednja naredba, a potom ona ispred nje”.


 

حَدَّثَنِي عَيَّاشُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي رَمَضَانَ إِلَى حُنَيْنٍ، وَالنَّاسُ مُخْتَلِفُونَ فَصَائِمٌ وَمُفْطِرٌ، فَلَمَّا اسْتَوَى عَلَى رَاحِلَتِهِ دَعَا بِإِنَاءٍ مِنْ لَبَنٍ أَوْ مَاءٍ، فَوَضَعَهُ عَلَى رَاحَتِهِ أَوْ عَلَى رَاحِلَتِهِ، ثُمَّ نَظَرَ إِلَى النَّاسِ فَقَالَ الْمُفْطِرُونَ لِلصُّوَّامِ أَفْطِرُوا‏.‏

 

Kazivao mi je Ajjaš b. Velid, njemu je kazivao Abdul-A‘la, a ovom Halid prenoseći od ‘Ikrime, a on od Ibn Abbasa da je rekao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je krenuo u ramazanu na Hunejn, i ljudi su se različito postavili: neki su postili, a drugi nisu. Pošto se on popeo na svoju devu, pozvao je da mu donesu posudu s mlijekom – ili vodom -, pa ju je stavio na svoju šaku (dlan) – ili na devu -, te su oni koji nisu postili rekli postačima: “Prekinite post”.


 

وَقَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْفَتْحِ‏.‏ وَقَالَ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Abdur-Rezzak kaže da mu je saopćio Ma‘mer prenoseći od Ejjuba on od ‘Ikrime, a ovaj od Ibn Abbasa, radijallahu anhuma: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je krenuo u godini osvojenja Mekke…” Hammad b. Zejd prenosi od Ejjuba on od ‘Ikrime, ovaj od Ibn Abbasa, a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem (isto).


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَافَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَمَضَانَ، فَصَامَ حَتَّى بَلَغَ عُسْفَانَ، ثُمَّ دَعَا بِإِنَاءٍ مِنْ مَاءٍ فَشَرِبَ نَهَارًا، لِيُرِيَهُ النَّاسَ، فَأَفْطَرَ حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ‏.‏ قَالَ وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ صَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي السَّفَرِ وَأَفْطَرَ، فَمَنْ شَاءَ صَامَ، وَمَنْ شَاءَ أَفْطَرَ‏.‏

 

Kazivao nam je Alija b. Abdullah, a njemu Džerir prenoseći od Mensura, on od Mudžahida, a ovaj od Tavusa da je Ibn Abbas rekao: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je putovao u ramazanu, pa je postio dok nije došao do ‘Usfana, a onda je pozvao da mu donesu posudu s vodom i napio se u toku dana, kako bi ga ostali vidjeli. I više nije postio dok nije došao u Mekku”. Ibn Abbas je govorio: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je na putovanju nekada postio, a nekad nije, pa ko hoće neka posti, a ko hoće može da ne posti”.


 

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمَّا سَارَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْفَتْحِ فَبَلَغَ ذَلِكَ قُرَيْشًا، خَرَجَ أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍ وَحَكِيمُ بْنُ حِزَامٍ وَبُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ يَلْتَمِسُونَ الْخَبَرَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَقْبَلُوا يَسِيرُونَ حَتَّى أَتَوْا مَرَّ الظَّهْرَانِ، فَإِذَا هُمْ بِنِيرَانٍ كَأَنَّهَا نِيرَانُ عَرَفَةَ، فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ مَا هَذِهِ لَكَأَنَّهَا نِيرَانُ عَرَفَةَ‏.‏ فَقَالَ بُدَيْلُ بْنُ وَرْقَاءَ نِيرَانُ بَنِي عَمْرٍو‏.‏ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ عَمْرٌو أَقَلُّ مِنْ ذَلِكَ‏.‏ فَرَآهُمْ نَاسٌ مِنْ حَرَسِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَدْرَكُوهُمْ فَأَخَذُوهُمْ، فَأَتَوْا بِهِمْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَسْلَمَ أَبُو سُفْيَانَ، فَلَمَّا سَارَ قَالَ لِلْعَبَّاسِ ‏”‏ احْبِسْ أَبَا سُفْيَانَ عِنْدَ حَطْمِ الْخَيْلِ حَتَّى يَنْظُرَ إِلَى الْمُسْلِمِينَ ‏”‏‏.‏ فَحَبَسَهُ الْعَبَّاسُ، فَجَعَلَتِ الْقَبَائِلُ تَمُرُّ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَمُرُّ كَتِيبَةً كَتِيبَةً عَلَى أَبِي سُفْيَانَ، فَمَرَّتْ كَتِيبَةٌ قَالَ يَا عَبَّاسُ مَنْ هَذِهِ قَالَ هَذِهِ غِفَارُ‏.‏ قَالَ مَا لِي وَلِغِفَارَ ثُمَّ مَرَّتْ جُهَيْنَةُ، قَالَ مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ مَرَّتْ سَعْدُ بْنُ هُذَيْمٍ، فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ، وَمَرَّتْ سُلَيْمُ، فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ، حَتَّى أَقْبَلَتْ كَتِيبَةٌ لَمْ يَرَ مِثْلَهَا، قَالَ مَنْ هَذِهِ قَالَ هَؤُلاَءِ الأَنْصَارُ عَلَيْهِمْ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ مَعَهُ الرَّايَةُ‏.‏ فَقَالَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ يَا أَبَا سُفْيَانَ الْيَوْمُ يَوْمُ الْمَلْحَمَةِ، الْيَوْمَ تُسْتَحَلُّ الْكَعْبَةُ‏.‏ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ يَا عَبَّاسُ حَبَّذَا يَوْمُ الذِّمَارِ‏.‏ ثُمَّ جَاءَتْ كَتِيبَةٌ، وَهْىَ أَقَلُّ الْكَتَائِبِ، فِيهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ، وَرَايَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَعَ الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ، فَلَمَّا مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَبِي سُفْيَانَ قَالَ أَلَمْ تَعْلَمْ مَا قَالَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ قَالَ ‏”‏ مَا قَالَ ‏”‏‏.‏ قَالَ كَذَا وَكَذَا‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ كَذَبَ سَعْدٌ، وَلَكِنْ هَذَا يَوْمٌ يُعَظِّمُ اللَّهُ فِيهِ الْكَعْبَةَ، وَيَوْمٌ تُكْسَى فِيهِ الْكَعْبَةُ ‏”‏‏.‏ قَالَ وَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُرْكَزَ رَايَتُهُ بِالْحَجُونِ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ وَأَخْبَرَنِي نَافِعُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ قَالَ سَمِعْتُ الْعَبَّاسَ يَقُولُ لِلزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ، هَا هُنَا أَمَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَرْكُزَ الرَّايَةَ، قَالَ وَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ أَنْ يَدْخُلَ مِنْ أَعْلَى مَكَّةَ مِنْ كَدَاءٍ، وَدَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ كُدَا، فَقُتِلَ مِنْ خَيْلِ خَالِدٍ يَوْمَئِذٍ رَجُلاَنِ حُبَيْشُ بْنُ الأَشْعَرِ وَكُرْزُ بْنُ جَابِرٍ الْفِهْرِيُّ‏.‏

 

Pričao nam je Ubejd b. Ismail, a njemu Ebu-Usama, prenoseći od Hišama, a on od svoga oca da je kazivao: “Kada je u godini osvojenja Mekke Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, krenuo (prema Mekki), a vijest o tome doprla do Kurejša, izišli su Ebu-Sufjan b. Harb, Hakim b. Hizam i Budejl b. Verka’ da se raspitaju i obavijeste o pokretu Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem Kretali su se tako dok nisu došli do Merru-Zahrana, kad tu odjednom ugledaše (brojne) vatre, kao da su arefatske. Ebu-Sufjan reče: ‘Kakve su ovo vatre? Uistinu, kao da su vatre arefatske!‘, – ‘To su vatre plemena Benu-‘Amr!‘, dodade Budejl b. Verka‘, a Ebu-Sufjan odvrati: ‘Pleme ‘Amr je manje!‘ Tada ih je primijetila straža Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, sustigla i uhvatila, a zatim dovela Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem Tom je prilikom Ebu-Sufjan primio islam, a kada je (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem) nastavio s kretanjem, naredio je Abbasu da zadrži Ebu-Sufjana dok bude trajao mimohod u klancu, kako bi vidio muslimane. Abbas ga je zaustavio, a plemena s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, skupina za skupinom, promicala su ispred Ebu-Sufjana. Tako je prošla jedna skupina, pa je on upitao: ‘Abbase, ko su ovi?‘ – ‘Ovo je pleme Gifar‘, odgovorio je (Abbas), a Ebu-Sufjan reče: ‘Nije me briga za Gifarije!‘ Onda je naišlo pleme Džuhejna, a on je rekao isto; potom su naišli (pripadnici plemena) Sa‘da b. Huzejma, pa je on (opet) rekao isto, a nakon toga Sulejm, (i on je rekao) isto. Tada je naišao odred kakva nije vidio, pa je upitao: ‘A ko su ovi?‘ – ‘To su ensarije‘, odgovorio je (Abbas), ‘a predvodi ih Sa‘d b. Ubada, koji nosi bajrak. (A kada su se mimoilazili), Sa‘d b. ‘Ubada reče: ‘Ebu Sufjane, danas je dan krvoprolića (pokolja), i danas će biti dopuštena (oskrnavljena) Ka‘ba!‘ – ‘Abbase‘, reče na to Ebu-Sufjan, ‘bolje bi bilo da je dan propasti (zimmara)!‘ Naišla je, potom, najmanja skupina u kojoj su bili Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, i njegovi drugovi. Bajrak Vjerovjesnikov, sallallahu alejhi ve sellem, nosio je Zubejr b. ‘Avvam. Kada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, naišao pored Ebu-Sufjana, ovaj mu reče: ‘Zar nisi čuo šta je rekao Sa‘d b. ‘Ubada?!‘ – ‘A šta je rekao?‘, upitao je. ‘Rekao je to i to!‘, odgovorio je on, a Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, reče: ‘Pogriješio je Sa‘d; ovo je dan u kojem će Allah uzdignuti Ka‘bu, i dan u kojem će prekrivena biti!‘ Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, naredio je da njegov bajrak bude poboden na Hadžunu.” (‘Urve veli: “Obavijestio me je Nafi‘ b. Džubejr b. Mut‘im da je čuo Abbasa kad je rekao Zubejru b. ‘Avvamu: ‘Ebu-Abdullahu, Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ti je naredio da ovdje pobodeš njegov bajrak.‘“) “Taj dan”, kazuje on dalje, “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, naredio Halidu b. Velidu da uđe s gornje strane Mekke, iz pravca Kedaa, a Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, ušao je iz pravca Kudaa, pa su iz Halidove konjice taj dan ubijena dva čovjeka: Hubejš b. Eš‘ar i Kurz b. Džabir Fihri.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُغَفَّلٍ، يَقُولُ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ عَلَى نَاقَتِهِ، وَهْوَ يَقْرَأُ سُورَةَ الْفَتْحِ يُرَجِّعُ، وَقَالَ لَوْلاَ أَنْ يَجْتَمِعَ النَّاسُ حَوْلِي لَرَجَّعْتُ كَمَا رَجَّعَ‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Velid, njemu Šu‘ba, prenoseći od Muavije b. Kurre, koji kaže da je čuo Abdullaha b. Mugaffela da je kazivao: “Vidio sam Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kako na dan osvojenja Mekke na svojoj devi uči, ponavljajući harfove (i otežući), suru El-Feth (Pobjeda). Da se ne bojim da će se ljudi oko mene okupiti, ponavljao bih (učio) kao što je to i on činio.”


 

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سَعْدَانُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُ قَالَ زَمَنَ الْفَتْحِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَيْنَ تَنْزِلُ غَدًا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ وَهَلْ تَرَكَ لَنَا عَقِيلٌ مِنْ مَنْزِلٍ ‏”‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ لاَ يَرِثُ الْمُؤْمِنُ الْكَافِرَ، وَلاَ يَرِثُ الْكَافِرُ الْمُؤْمِنَ ‏”‏‏.‏ قِيلَ لِلزُّهْرِيِّ وَمَنْ وَرِثَ أَبَا طَالِبٍ قَالَ وَرِثَهُ عَقِيلٌ وَطَالِبٌ‏.‏ قَالَ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَيْنَ تَنْزِلُ غَدًا‏.‏ فِي حَجَّتِهِ، وَلَمْ يَقُلْ يُونُسُ حَجَّتِهِ وَلاَ زَمَنَ الْفَتْحِ‏.‏

 

Pričao nam je Sulejman b. Abdur-Rahman, njemu Sa‘dan b. Jahja, a ovom Muhammed b. Ebu-Hafsa, prenoseći od Zuhrija, on od Alija b. Husejna, ovaj od ‘Amra b. Osmana, a ovaj od Usame b. Zejda da je, kad je osvajana Mekka, upitao: “Allahov Poslaniče, gdje ćeš odsjesti sutra?‘‘ – ‘‘Je li nam ‘Akil ostavio kakvu kuću?‘‘- priupitao je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem A zatim je dodao: ‘Vjernik ne nasljeđuje nevjernika, niti nevjernik nasljeđuje vjernika.‘“ Neko je upitao Zuhrija: “A ko je naslijedio Ebu-Taliba?” – “Naslijedili su ga ‘Akil i Talib”, odgovorio je on. Ma‘mer prenosi od Zuhrija (da se riječi): “Gdje ćeš odsjesti sutra?” odnose na njegov (Poslanikov, sallallahu alejhi ve sellem, oprosni) hadž. Junus, međutim, ne spominje ”njegov hadždž”, ni: “dan osvajanja Mekke”.


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ مَنْزِلُنَا ـ إِنْ شَاءَ اللَّهُ، إِذَا فَتَحَ اللَّهُ ـ الْخَيْفُ، حَيْثُ تَقَاسَمُوا عَلَى الْكُفْرِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Jeman, njemu Šu‘ajb, a ovom Ebu-Zinad, prenoseći od Abdur-Rahmana, a on od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Sutra ćemo, inša-Allah, ako Allah pobjedu dadne, odsjesti u dolini u kojoj su se (idolopoklonici) jedni drugima zakleli na privrženost nevjerstvu.”


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أَرَادَ حُنَيْنًا ‏ “‏ مَنْزِلُنَا غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِخَيْفِ بَنِي كِنَانَةَ، حَيْثُ تَقَاسَمُوا عَلَى الْكُفْرِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Musa b. Ismail, njemu Ibrahim b. Sa‘d, a ovom Ibn-Šihab, prenoseći od Ebu-Seleme, a on od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je kazivao: “Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, kada je odlučio pohoditi Hunejn, rekao: ‘Sutra ćemo, ako Allah da, odsjesti u dolini (zavičaju) Benu-Kinane, gdje su se nevjernici jedni drugima zakleli na privrženost nevjerstvu (idolopoklonstvu).”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ يَوْمَ الْفَتْحِ وَعَلَى رَأْسِهِ الْمِغْفَرُ، فَلَمَّا نَزَعَهُ جَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ ابْنُ خَطَلٍ مُتَعَلِّقٌ بِأَسْتَارِ الْكَعْبَةِ‏.‏ فَقَالَ ‏ “‏ اقْتُلْهُ ‏”‏ قَالَ مَالِكٌ وَلَمْ يَكُنِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِيمَا نُرَى وَاللَّهُ أَعْلَمُ يَوْمَئِذٍ مُحْرِمًا‏.‏

 

Pričao nam je Jahja b. Kazea, njemu Malik, prenoseći od Ibn-Šihaba, a on od Enesa b. Malika, radijallahu anhu, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, na dan osvojenja ušao u Mekku noseći kacigu na glavi. Pošto ju je skinuo, došao je neki čovjek i rekao mu: “Ibn-Hattal se objesio o zastore Ka‘be?‘‘ – ‘‘Ubij ga!‘‘, rekao je on. Malik veli: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem – kako nam se čini, a Allah najbolje zna – taj dan nije bio u ihramu.”


 

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْفَضْلِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ يَوْمَ الْفَتْحِ وَحَوْلَ الْبَيْتِ سِتُّونَ وَثَلاَثُمِائَةِ نُصُبٍ، فَجَعَلَ يَطْعُنُهَا بِعُودٍ فِي يَدِهِ وَيَقُولُ ‏ “‏ جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ، جَاءَ الْحَقُّ، وَمَا يُبْدِئُ الْبَاطِلُ وَمَا يُعِيدُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Sadeka b. Fadl, njega je obavijestio Ibn-‘Ujejna, prenoseći od Ibn-Ebu-Nedžiha, on od Mudžahida, on od Ebu-Ma‘mera, a ovaj od Abdullaha, radijallahu anhu, da je kazivao: “Kada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ušao u Mekku, oko Ka‘be je bilo tri stotine i šezdeset idola. On je jednog po jednog ubadao drvetom u ruci, govoreći: ‘Došla je istina, a nestalo je laži!‘, i: ‘Došla je Istina, a laži je nestalo!‘.”


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا قَدِمَ مَكَّةَ أَبَى أَنْ يَدْخُلَ الْبَيْتَ وَفِيهِ الآلِهَةُ، فَأَمَرَ بِهَا فَأُخْرِجَتْ، فَأُخْرِجَ صُورَةُ إِبْرَاهِيمَ، وَإِسْمَاعِيلَ فِي أَيْدِيهِمَا مِنَ الأَزْلاَمِ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ لَقَدْ عَلِمُوا مَا اسْتَقْسَمَا بِهَا قَطُّ ‏”‏‏.‏ ثُمَّ دَخَلَ الْبَيْتَ، فَكَبَّرَ فِي نَوَاحِي الْبَيْتِ، وَخَرَجَ وَلَمْ يُصَلِّ فِيهِ‏.‏ تَابَعَهُ مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ‏.‏ وَقَالَ وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Pričao mi je Ishak, njemu Abdus-Samed, a ovom njegov otac, prenoseći od Ejjuba, on od Ikrime, a ovaj od Ibn-Abbasa, radijallahu anhuma, (da je kazivao): “Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, kada je stigao u Mekku, odbio ući u Ka‘bu sve dok su u njoj (lažna) božanstva; naredio je da se izbace, pa su izbačena, a također i likovi Ibrahima i Ismaila, u čijim su rukama bile strelice za gatanje. Vjerovjesnik je, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Allah ih ubio, znali su da njih dvojica nikada nisu gatali strelicama!‘ Potom je ušao u Ka‘bu, izgovorio tekbir u njenim krajevima i izišao ne klanjavši u njoj.” Ma‘mer slijedi Abdus-Sameda u prenošenju hadisa od Ejjuba, a Vuhejb (u predanju) veli: “Pričao nam je Ejjub prenoseći od ‘Ikrime, a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem..”


 

وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقْبَلَ يَوْمَ الْفَتْحِ مِنْ أَعْلَى مَكَّةَ عَلَى رَاحِلَتِهِ، مُرْدِفًا أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ وَمَعَهُ بِلاَلٌ وَمَعَهُ عُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ، مِنَ الْحَجَبَةِ حَتَّى أَنَاخَ فِي الْمَسْجِدِ، فَأَمَرَهُ أَنْ يَأْتِيَ بِمِفْتَاحِ الْبَيْتِ، فَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَبِلاَلٌ وَعُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ، فَمَكَثَ فِيهِ نَهَارًا طَوِيلاً ثُمَّ خَرَجَ، فَاسْتَبَقَ النَّاسُ، فَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ أَوَّلَ مَنْ دَخَلَ، فَوَجَدَ بِلاَلاً وَرَاءَ الْبَابِ قَائِمًا، فَسَأَلَهُ أَيْنَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَشَارَ لَهُ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي صَلَّى فِيهِ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَنَسِيتُ أَنْ أَسْأَلَهُ كَمْ صَلَّى مِنْ سَجْدَةٍ

 

Lejs veli da mu je pričao Junus, a njemu Nafi‘, prenoseći od Abdullaha b. Omera, radijallahu anhuma, da je na dan oslobođenja Mekke Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, došao s gornje strane Mekke na svojoj devi. Iza sebe bijaše posadio Usamu b. Zejda, a s njim je bio i Bilal. Uz njega se (također) nalazio Osman b. Talha, jedan od čuvara Ka‘be. I kada je natjerao devu da klekne u Haremu, naredio mu je da donese ključ od Ka‘be. Potom je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ušao u Ka‘bu, a s njim i Usama b. Zejd, Bilal te Osman b. Talha. U njoj se on zadržao dugo vremena, a onda izišao. Ljudi su se (nakon toga) počeli utrkivati, i Abdullah b. Omer bijaše prvi koji uđe i nađe Bilala kako stoji iza vrata. “Gdje je klanjao Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem?”, upita ga, pa mu on pokaza mjesto na kojem je klanjao Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem “Zaboravio sam”, kaže Abdullah, “da ga pitam koliko je rekata klanjao.”


 

حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ خَارِجَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَامَ الْفَتْحِ مِنْ كَدَاءٍ الَّتِي بِأَعْلَى مَكَّةَ‏.‏ تَابَعَهُ أَبُو أُسَامَةَ وَوُهَيْبٌ فِي كَدَاءٍ‏.‏

 

Pričao nam je Hejsem b. Haridža, njemu Hafs b. Mejsera, prenoseći od Hišama b. ‘Urve, a on od svoga oca da ga je Aiša, radijallahu anha, obavijestila kako je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, u godini osvojenja (Mekke) ušao (u Mekku) kroz Keda, koji je gornji dio Mekke. Ebu-Usama i Vuhejb slijede ga (Hišama b. Urvu) u predanju o Kedau.


 

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْفَتْحِ مِنْ أَعْلَى مَكَّةَ مِنْ كَدَاءٍ‏.‏

 

Pričao nam je ‘Ubejd b. Ismail, njemu Ebu-Usama, prenoseći od Hišama, a on od svoga oca (da je kazivao): “Vjerovjesnik je, sallallahu alejhi ve sellem, u godini osvojenja (Mekke) ušao s gornje strane Mekke, kroz Keda.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، مَا أَخْبَرَنَا أَحَدٌ، أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الضُّحَى غَيْرَ أُمِّ هَانِئٍ، فَإِنَّهَا ذَكَرَتْ أَنَّهُ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ اغْتَسَلَ فِي بَيْتِهَا ثُمَّ صَلَّى ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ، قَالَتْ لَمْ أَرَهُ صَلَّى صَلاَةً أَخَفَّ مِنْهَا غَيْرَ أَنَّهُ يُتِمُّ الرُّكُوعَ وَالسُّجُودَ‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Velid, njemu Šu‘ba, prenoseći od ‘Amra, a on od Ibn-Ebu-Lejle (da je kazivao): “Niko nas nije izvijestio da je vidio Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kako klanja duha-namaz osim Ummu-Hani‘. Ona navodi da se on na dan osvojenja Mekke okupao u njenoj kući, a zatim klanjao osam rekata.” (Ummu-Hani‘) veli: “Nisam ga vidjela da je klanjao namaz kraće od toga, s tim što je ruku‘ i sedždu potpuno obavljao.”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي رُكُوعِهِ وَسُجُودِهِ ‏ “‏ سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ، رَبَّنَا وَبِحَمْدِكَ، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Beššar, njemu Gunder, ovom Šu‘be, prenoseći od Mensura, on od Ebu-Duhaa, ovaj od Mesruka, a on od Aiše, radijallahu anha, da je kazivala: “Vjerovjesnik je, sallallahu alejhi ve sellem, na ruku‘u i sedždi izgovarao (učio): ‘Subhanekellahumme rabbena ve bi hamdike! Allahumagfirli!‘ (Gospodaru naš, neka Ti je slava i hvala! Allahu moj, oprosti mi!).”


 

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ عُمَرُ يُدْخِلُنِي مَعَ أَشْيَاخِ بَدْرٍ، فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِمَ تُدْخِلُ هَذَا الْفَتَى مَعَنَا، وَلَنَا أَبْنَاءٌ مِثْلُهُ فَقَالَ إِنَّهُ مِمَّنْ قَدْ عَلِمْتُمْ‏.‏ قَالَ فَدَعَاهُمْ ذَاتَ يَوْمٍ، وَدَعَانِي مَعَهُمْ قَالَ وَمَا رُئِيتُهُ دَعَانِي يَوْمَئِذٍ إِلاَّ لِيُرِيَهُمْ مِنِّي فَقَالَ مَا تَقُولُونَ ‏{‏إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ * وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ‏}‏ حَتَّى خَتَمَ السُّورَةَ، فَقَالَ بَعْضُهُمْ أُمِرْنَا أَنْ نَحْمَدَ اللَّهَ وَنَسْتَغْفِرَهُ، إِذَا نُصِرْنَا وَفُتِحَ عَلَيْنَا‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ نَدْرِي‏.‏ أَوْ لَمْ يَقُلْ بَعْضُهُمْ شَيْئًا‏.‏ فَقَالَ لِي يَا ابْنَ عَبَّاسٍ أَكَذَاكَ تَقُولُ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ فَمَا تَقُولُ قُلْتُ هُوَ أَجَلُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَعْلَمَهُ اللَّهُ لَهُ ‏{‏إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ‏}‏ فَتْحُ مَكَّةَ، فَذَاكَ عَلاَمَةُ أَجَلِكَ ‏{‏فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا‏}‏ قَالَ عُمَرُ مَا أَعْلَمُ مِنْهَا إِلاَّ مَا تَعْلَمُ‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Nu‘man, a njemu Ebu-Avana, prenoseći od Ebu-Bišra, on od Seida b. Džubejra, a ovaj od Ibn-Abbasa, radijallahu anhuma, da je kazivao: “Omer me je uvodio (na sijela) s borcima Bedra, pa su neki od njih rekli: ‘Zašto puštaš ovog mladića (da sjedi) s nama, a mi imamo sinove kao što je on?‘ Omer je na to odgovorio: ‘On je jedan od vama poznatih!‘ Tako ih je pozvao jedan dan, a pozvao je i mene s njima. Bila me je obuzela misao da ih je taj dan pozvao samo zato da im pokaže moje sposobnosti. ‘Šta kažete (o riječima Uzvišenog Allaha): ‘Kada Allahova pomoć i pobjeda dođu, i vidiš ljude kako u skupinama u Allahovu vjeru ulaze…‘‘, upitao je i proučio suru do kraja. Neki od njih rekoše: ‘Naređeno nam je da hvalimo Allaha i da oprost od Njega tražimo kada potpomognuti budemo i kada nam bude darovana pobjeda‘, a neki, opet, rekoše: ‘Ne znamo!‘ (ili neki ne rekoše ništa). ‘Ibn-Abbase‘, obrati se (Omer) meni, ‘kažeš li i ti isto tako?‘ – ‘Ne!‘, odgovorih ja, a on dodade: ‘Pa šta kažeš?‘ – ‘To se‘, rekoh ja, ‘odnosi na edžel (smrtni čas) Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem Allah ga je obavijestio o njemu (riječima): ‘Kada Allahova pomoć i pobjeda dođu…‘; dakle el-feth je osvojenje Mekke, i to je znak (blizine) tvoga edžela (smrtnog časa) – pa ‘… ti veličaj Gospodara svoga hvaleći Ga i moli Ga da ti oprosti, On je uvijek pokajanje primao‘.‘ – ‘Ja o tome (suri En-Nasr) ne znam ništa drugo osim onoga što znaš i ti‘, reče Omer.”


 

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ شُرَحْبِيلَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّ، أَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهْوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلاً قَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْغَدَ يَوْمَ الْفَتْحِ، سَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ وَوَعَاهُ قَلْبِي، وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَاىَ، حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏ “‏ إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ، لاَ يَحِلُّ لاِمْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ بِهَا دَمًا، وَلاَ يَعْضِدَ بِهَا شَجَرًا، فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ لِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهَا فَقُولُوا لَهُ إِنَّ اللَّهَ أَذِنَ لِرَسُولِهِ، وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ‏.‏ وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهَا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ، وَقَدْ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالأَمْسِ، وَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ ‏”‏‏.‏ فَقِيلَ لأَبِي شُرَيْحٍ مَاذَا قَالَ لَكَ عَمْرٌو قَالَ قَالَ أَنَا أَعْلَمُ بِذَلِكَ مِنْكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ، إِنَّ الْحَرَمَ لاَ يُعِيذُ عَاصِيًا، وَلاَ فَارًّا بِدَمٍ، وَلاَ فَارًّا بِخَرْبَةٍ‏.‏

 

Pričao nam je Se‘id b. Šurahbil, a njemu Lejs, prenoseći od Makburija, a on od Ebu-Šurejha ‘Adevija kako je on ‘Amru b. Se‘idu, dok je ovaj odašiljao vojne odrede prema Mekki, rekao: “Dopusti mi, zapovjedniče, da ti prenesem govor što ga je održao Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, dan po osvojenju (Mekke); čule su ga moje uši, upamtilo ga je moje srce, a moje oči gledale dok je govorio. On je zahvalio Allahu i pohvalio Ga, a potom rekao: ‘Allah je Mekku učinio svetom (zaštićenom), a ne ljudi! Nije, prema tome, dopušteno nijednom čovjeku koji vjeruje Allaha i Sudnji dan da u njoj prolijeva krv niti da u njoj siječe drveće. A ako neko to dopusti zbog borbe što ju je vodio Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, (da bi je osvojio), recite mu: ‘Allah je to dopustio Svome Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, a ne vama!’ Meni je On to dopustio samo zakratko, i danas joj je svetost odmah povraćena, kao što ju je jučer imala. Svako od vas prisutnih neka ovo dostavi odsutnom!‘‘‘ Upitali su Ebu-Šurejha: ‘‘Šta ti je odgovorio ‘Amr?‘‘ –Rekao je: ‘‘Ja to znam bolje od tebe, o Ebu-Šurejh! Harem (Mekka) ne može biti sklonište grešnom, niti utočište bjeguncu od kazne za (prolivenu) krv, niti može biti sklonište onome koji je pobjegao zbog počinjenog nereda‘‘, odgovorio je on. (Ebu-Abdullah veli da el-harbetu znači isto što i el-belijjetu.)


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عَامَ الْفَتْحِ وَهْوَ بِمَكَّةَ ‏ “‏ إِنَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ حَرَّمَ بَيْعَ الْخَمْرِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Kutejba, njemu Lejs, a ovom Jezid b. Ebu-Habib, prenoseći od Ataa b. Ebu-Rebaha, a ovaj od Džabira b. Abdullaha, radijallahu anhu, da je čuo Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kad je u godini osvojenja (Mekke), i to u Mekki, rekao: “Allah i Njegov Poslanik zabranili su trgovanje alkoholom (vinom).”


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ،‏.‏ حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَقَمْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَشْرًا نَقْصُرُ الصَّلاَةَ‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Nu‘ajm, a njemu Sufjan…; a Pričao nam je i Ka‘bisa, njemu Sufjan, prenoseći od Jahjaa b. Ebu-Ishaka, a on od Enesa, radijallahu anhu, da je kazivao: “Boravili smo s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, (u Mekki, prilikom Oprosnog hadža) deset dana i skraćivali namaz.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا عَاصِمٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رضى الله عنهما قَالَ أَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِمَكَّةَ تِسْعَةَ عَشَرَ يَوْمًا يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ‏.‏

 

Pričao nam je ‘Abdan, njega je obavijestio Abdullah, a ovog Asim, prenoseći od ‘Ikrime, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhuma, da je kazivao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, boravio je u Mekki (poslije njenog osvojenja) devetnaest dana i klanjao (četverorekatne namaze) po dva rekata.”


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَقَمْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ تِسْعَ عَشْرَةَ نَقْصُرُ الصَّلاَةَ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَنَحْنُ نَقْصُرُ مَا بَيْنَنَا وَبَيْنَ تِسْعَ عَشْرَةَ، فَإِذَا زِدْنَا أَتْمَمْنَا‏.‏

 

Pričao nam je Ahmed b. Junus, a njemu Ebu-Šihab, prenoseći od Asima, on od ‘Ikrime, a on od Ibn-Abbasa da je kazivao: “Na putovanju smo s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, proveli devetnaest (dana) i skraćivali namaz.” Ibn-Abbas (također) veli: “I mi, kada bismo bili na putu devetnaest dana, skraćivali bismo namaz, a kada bismo ostajali duže, klanjali bismo cio namaz.”


 

وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ ثَعْلَبَةَ بْنِ صُعَيْرٍ، وَكَانَ النَّبِيُّ، صلى الله عليه وسلم قَدْ مَسَحَ وَجْهَهُ عَامَ الْفَتْحِ‏.‏

 

Lejs veli da mu je pričao Junus, prenoseći od Ibn-Šihaba (da je kazivao): “Pričao mi je Abdullah b. Sa‘leba b. Su‘ajr, kojeg je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, pomilovao po licu u godini osvojenja (Mekke)…”


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سُنَيْنٍ أَبِي جَمِيلَةَ، قَالَ أَخْبَرَنَا وَنَحْنُ، مَعَ ابْنِ الْمُسَيَّبِ قَالَ وَزَعَمَ أَبُو جَمِيلَةَ أَنَّهُ أَدْرَكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم، وَخَرَجَ مَعَهُ عَامَ الْفَتْحِ‏.‏

 

Pričao mi je Ibrahim b. Musa, a njega je obavijestio Hišam, prenoseći od Ma‘mera, a on od Zuhrija (da je kazivao): “Pričao nam je Sunejn Ebu-Džemila – a tu je bio prisutan i Ibn-Musejjeb – da je upamtio Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, i izišao s njim u godini osvojenja (Mekke).”


 

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سَلِمَةَ، قَالَ قَالَ لِي أَبُو قِلاَبَةَ أَلاَ تَلْقَاهُ فَتَسْأَلَهُ، قَالَ فَلَقِيتُهُ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ كُنَّا بِمَاءٍ مَمَرَّ النَّاسِ، وَكَانَ يَمُرُّ بِنَا الرُّكْبَانُ فَنَسْأَلُهُمْ مَا لِلنَّاسِ مَا لِلنَّاسِ مَا هَذَا الرَّجُلُ فَيَقُولُونَ يَزْعُمُ أَنَّ اللَّهَ أَرْسَلَهُ أَوْحَى إِلَيْهِ، أَوْ أَوْحَى اللَّهُ بِكَذَا‏.‏ فَكُنْتُ أَحْفَظُ ذَلِكَ الْكَلاَمَ، وَكَأَنَّمَا يُغْرَى فِي صَدْرِي، وَكَانَتِ الْعَرَبُ تَلَوَّمُ بِإِسْلاَمِهِمِ الْفَتْحَ، فَيَقُولُونَ اتْرُكُوهُ وَقَوْمَهُ، فَإِنَّهُ إِنْ ظَهَرَ عَلَيْهِمْ فَهْوَ نَبِيٌّ صَادِقٌ‏.‏ فَلَمَّا كَانَتْ وَقْعَةُ أَهْلِ الْفَتْحِ بَادَرَ كُلُّ قَوْمٍ بِإِسْلاَمِهِمْ، وَبَدَرَ أَبِي قَوْمِي بِإِسْلاَمِهِمْ، فَلَمَّا قَدِمَ قَالَ جِئْتُكُمْ وَاللَّهِ مِنْ عِنْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَقًّا فَقَالَ ‏ “‏ صَلُّوا صَلاَةَ كَذَا فِي حِينِ كَذَا، وَصَلُّوا كَذَا فِي حِينِ كَذَا، فَإِذَا حَضَرَتِ الصَّلاَةُ، فَلْيُؤَذِّنْ أَحَدُكُمْ، وَلْيَؤُمَّكُمْ أَكْثَرُكُمْ قُرْآنًا ‏”‏‏.‏ فَنَظَرُوا فَلَمْ يَكُنْ أَحَدٌ أَكْثَرَ قُرْآنًا مِنِّي، لِمَا كُنْتُ أَتَلَقَّى مِنَ الرُّكْبَانِ، فَقَدَّمُونِي بَيْنَ أَيْدِيهِمْ، وَأَنَا ابْنُ سِتٍّ أَوْ سَبْعِ، سِنِينَ وَكَانَتْ عَلَىَّ بُرْدَةٌ، كُنْتُ إِذَا سَجَدْتُ تَقَلَّصَتْ عَنِّي، فَقَالَتِ امْرَأَةٌ مِنَ الْحَىِّ أَلاَ تُغَطُّوا عَنَّا اسْتَ قَارِئِكُمْ‏.‏ فَاشْتَرَوْا فَقَطَعُوا لِي قَمِيصًا، فَمَا فَرِحْتُ بِشَىْءٍ فَرَحِي بِذَلِكَ الْقَمِيصِ‏.‏

 

Pričao nam je Sulejman b. Harb, a njemu Hammad b. Zejd, prenoseći od Ejjuba, on od Ebu-Kilabe, a ovaj od ‘Amra b. Seleme da je kazivao: “Upitao me je Ebu-Kilaba: ‘Zar se nećeš susresti s njim i upitati ga (o njegovom slučaju)?‘ Susreo sam se s njim i upitao ga, pa je on počeo kazivati: ‘Bili smo kod vode pored koje su prolazili ljudi. Pored nas su nailazili putnici, pa smo ih pitali: ‘Šta je to s ljudima? Šta je to s ljudima? Ko je ovaj čovjek?‘ (misleći na Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem). Oni bi odgovarali: ‘Tvrdi da ga je Allah učinio poslanikom, da mu je poslao Objavu!‘ (ili: ‘Allah mu je objavio to i to!‘). Ja sam pamtio taj govor, i on kao da se nastanjivao u mojim grudima. Arapi su odugovlačili s prihvatanjem islama očekujući pobjedu (Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem). ‘Prepustite ga narodu njegovom‘, govorili su, ‘pa ako zavlada nad njima, on je iskreni (istinski) vjerovjesnik.‘ Ali kada je došlo do osvajanja Mekke, sva su plemena požurila da iskažu privrženost islamu. Moj je otac u tome preduhitrio moj narod. Kada je (nakon što je primio islam) došao (među njih), rekao je: ‘Došao sam vam, tako mi Allaha, od istinskog vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem!‘, dodavši: ‘Klanjajte taj i taj namaz u to i to vrijeme i taj i taj namaz u to i to vrijeme; a kada namaz nastupi, neka jedan od vas prouči ezan i neka vam imami onaj koji zna najviše iz Kur‘ana.‘ Pogledali su jedni u druge – a nije bilo nikoga ko je iz Kur‘ana znao više od mene, jer sam ja učio od putnika – pa su me proturili ispred sebe (da im klanjam), a imao sam (samo) šest ili sedam godina. Na meni je bio ogrtač koji bi se, kada bih pao na sedždu, zadigao uz leđa, pa je neka žena iz susjedstva rekla: ‘Zar nećete sakriti od nas stražnjicu svoga učača?!‘ Kupili su (platno) i skrojili mi košulju. Ničemu se nisam tako obradovao kao toj košulji.‘”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ عَائِشَةَ قَالَتْ كَانَ عُتْبَةُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ عَهِدَ إِلَى أَخِيهِ سَعْدٍ أَنْ يَقْبِضَ ابْنَ وَلِيدَةِ زَمْعَةَ، وَقَالَ عُتْبَةُ إِنَّهُ ابْنِي‏.‏ فَلَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ فِي الْفَتْحِ أَخَذَ سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ ابْنَ وَلِيدَةِ زَمْعَةَ، فَأَقْبَلَ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَأَقْبَلَ مَعَهُ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ، فَقَالَ سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ هَذَا ابْنُ أَخِي، عَهِدَ إِلَىَّ أَنَّهُ ابْنُهُ‏.‏ قَالَ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، هَذَا أَخِي، هَذَا ابْنُ زَمْعَةَ، وُلِدَ عَلَى فِرَاشِهِ‏.‏ فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى ابْنِ وَلِيدَةِ زَمْعَةَ، فَإِذَا أَشْبَهُ النَّاسِ بِعُتْبَةَ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ هُوَ لَكَ، هُوَ أَخُوكَ يَا عَبْدُ بْنَ زَمْعَةَ ‏”‏‏.‏ مِنْ أَجْلِ أَنَّهُ وُلِدَ عَلَى فِرَاشِهِ، وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ احْتَجِبِي مِنْهُ يَا سَوْدَةُ ‏”‏‏.‏ لِمَا رَأَى مِنْ شَبَهِ عُتْبَةَ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ قَالَتْ عَائِشَةُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ ‏”‏‏.‏ وَقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَكَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يَصِيحُ بِذَلِكَ‏.‏

 

Pričao mi je Abdullah b. Meslema, prenoseći od Malika, on od Ibn-Šihaba, ovaj od ‘Urve b. Zubejra, on od Aiše, radijallahu anha, a ona od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem..; a Lejs veli da mu je pričao Junus, prenoseći od Ibn-Šihaba, kojem je ‘Urve b. Zubejr kazivao da je Aiša kazivala: “Utba b. Ebu-Vekkas oporučio je svome bratu Sa‘du da uzme (sebi) sina Zem‘aove robinje rekavši: ‘On je moj sin!‘ I tako, kada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, u vrijeme oslobođenja (Mekke) došao u Mekku, Sa‘d b. Ebu-Vekkas uzeo je sina Zem‘aove robinje i s njim krenuo Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem S njim je pošao i ‘Abd b. Zem‘a. Sa‘d b. Ebu-Vekkas tom je prilikom rekao: ‘Ovo je sin moga brata, koji me je obavezao (tvrdeći) da je on njegov sin!‘ – ‘Allahov Poslaniče‘, rekao je tada ‘Abd b. Zem‘a, ‘ovo je moj brat, sin Zem‘in; rođen je na njegovoj postelji!‘ Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, pogledao je u sina Zem‘aove robinje i zapazio da je on najsličniji ‘Utbi b. Ebu-Vekkasu. ‘On je tvoj‘, reče Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ‘on je tvoj brat, o ‘Abde b. Zem‘a, zato što je rođen na njegovoj postelji!‘ Ali vidjevši da je on sličan ‘Utbi b. Ebu-Vekkasu, Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘O Sevdo, pokrivaj se pred njim!‘“ (Sevda je bila Vjerovjesnikova, s.a.v.s, supruga i Zem‘aova kćerka). Ibn-Šihab prenosi od Aiše da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Dijete pripada postelji (na kojoj je rođeno), a bludnika čeka razočarenje.” Ibn-Šihab veli: “Ebu-Hurejra je to glasno uzvikivao.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ امْرَأَةً، سَرَقَتْ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ الْفَتْحِ، فَفَزِعَ قَوْمُهَا إِلَى أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ يَسْتَشْفِعُونَهُ، قَالَ عُرْوَةُ فَلَمَّا كَلَّمَهُ أُسَامَةُ فِيهَا تَلَوَّنَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ أَتُكَلِّمُنِي فِي حَدٍّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ ‏”‏‏.‏ قَالَ أُسَامَةُ اسْتَغْفِرْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَلَمَّا كَانَ الْعَشِيُّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَطِيبًا، فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّمَا أَهْلَكَ النَّاسَ قَبْلَكُمْ أَنَّهُمْ كَانُوا إِذَا سَرَقَ فِيهِمُ الشَّرِيفُ تَرَكُوهُ، وَإِذَا سَرَقَ فِيهِمِ الضَّعِيفُ أَقَامُوا عَلَيْهِ الْحَدَّ، وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ، لَوْ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ مُحَمَّدٍ سَرَقَتْ لَقَطَعْتُ يَدَهَا ‏”‏‏.‏ ثُمَّ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِتِلْكَ الْمَرْأَةِ، فَقُطِعَتْ يَدُهَا، فَحَسُنَتْ تَوْبَتُهَا بَعْدَ ذَلِكَ وَتَزَوَّجَتْ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَكَانَتْ تَأْتِي بَعْدَ ذَلِكَ فَأَرْفَعُ حَاجَتَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Mukatil, njega je obavijestio Abdullah, a njega Junus, prenoseći od Zuhrija da ga je obavijestio ‘Urva b. Zubejr da je neka žena u doba Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, za vrijeme pohoda za oslobođenje Meke, ukrala (nešto), pa je njena rodbina potražila utočište kod Usame b. Zejda, moleći ga da posreduje (kod Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem). ‘Urva veli: “Kada mu se Usama obratio (zauzimajući se) za nju, lice Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, promijenilo je boju. ‘Zar mi se (posredujući) obraćaš‘, upitao je, ‘za jednu od Allahovih odredbi?!‘ – ‘Zatraži oprosta za mene, Allahov Poslaniče!‘, reče (tada) Usama. Kada je bilo između zevala (zenita) i zalaska Sunca, Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ustao da održi govor; pohvalio je Allaha onako kako to Njemu dolikuje, a potom rekao: ‘Zaista je ljude prije vas upropastilo to što su, kada bi neko ugledan među njima ukrao, takvog ostavljali, a kada bi ukrao onaj koji je slab (i nemoćan) među njima, izvršavali bi nad njim kaznu. Tako mi Onoga u čijoj je ruci duša Muhammedova, kada bi Fatima, kći Muhammedova, ukrala, ja bih joj odsjekao ruku!‘ Nakon toga Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, naredio, pa je toj ženi odsječena ruka. Ona se potom iskreno (lijepo) pokajala, te se udala.‘“ Aiša veli: “Kasnije je dolazila meni, i ja bih o njenoj potrebi obavještavala Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem”


 

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي مُجَاشِعٌ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِأَخِي بَعْدَ الْفَتْحِ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، جِئْتُكَ بِأَخِي لِتُبَايِعَهُ عَلَى الْهِجْرَةِ‏.‏ قَالَ ‏”‏ ذَهَبَ أَهْلُ الْهِجْرَةِ بِمَا فِيهَا ‏”‏‏.‏ فَقُلْتُ عَلَى أَىِّ شَىْءٍ تُبَايِعُهُ قَالَ ‏”‏ أُبَايِعُهُ عَلَى الإِسْلاَمِ وَالإِيمَانِ وَالْجِهَادِ‏” فَلَقِيتُ أَبَا مَعْبَدٍ بَعْدُ وَكَانَ أَكْبَرَهُمَا فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ صَدَقَ مُجَاشِعٌ‏.

 

Pričao nam je Amr b. Halid, njemu Zuhejr, a ovome Asim, prenoseći od Ebu-Osmana, da mu je Mudžaši‘ kazivao: “Otišao sam poslije oslobođenja Mekke s bratom Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i rekao mu: ‘Allahov Poslaniče, došao sam ti s bratom da uzmeš od njega prisegu na hidžru (iseljenje).‘ – ‘Oni koji su se iselili odnijeli su svu njenu vrijednost‘, reče on. ‘Pa na što onda da ti da prisegu?‘, upitah. ‘Na islam, iman i džihad (borbu za islam)‘, odgovori on.”“Kasnije sam se”, (veli Ebu-Osman), “susreo s Ma‘bedom – a on bijaše stariji od njih dvojice – pa sam ga upitao (o ovom slučaju), a on reče: ‘Istinu je kazao Mudžaši‘.‘“


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ مُجَاشِعِ بْنِ مَسْعُودٍ، انْطَلَقْتُ بِأَبِي مَعْبَدٍ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لِيُبَايِعَهُ عَلَى الْهِجْرَةِ، قَالَ ‏ “‏ مَضَتِ الْهِجْرَةُ لأَهْلِهَا، أُبَايِعُهُ عَلَى الإِسْلاَمِ وَالْجِهَادِ.” فَلَقِيتُ أَبَا مَعْبَدٍ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ صَدَقَ مُجَاشِعٌ‏.‏ وَقَالَ خَالِدٌ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ مُجَاشِعٍ أَنَّهُ جَاءَ بِأَخِيهِ مُجَالِدٍ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Ebu-Bekr, njemu Fudajl b. Sulejman, a ovom Asim, prenoseći od Ebu-Osmana Nehdija, a on od Mudžaši‘a b. Mesuda (da je kazivao): “Otišao sam s Ebu-Ma‘bedom Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, da mu on da prisegu na hidžru (iseljenje). ‘Iseljenje se desilo onima koji su ga učinili‘, reče on, ‘a ja ću od njega uzeti prisegu na islam i džihad (borbu za islam).‘“ “Susreo sam (kasnije)”, (veli Ebu-Osman), “Ebu-Ma‘beda i upitao ga (o ovome), pa mi je on rekao: ‘Istinu je kazao Mudžaši‘.‘” Halid (b. Abdullah) prenosi od Ebu-Osmana, a on od Mudžaši‘a da je došao (Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem) s bratom Mudžalidom…


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قُلْتُ لاِبْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُهَاجِرَ إِلَى الشَّأْمِ‏.‏ قَالَ لاَ هِجْرَةَ وَلَكِنْ جِهَادٌ، فَانْطَلِقْ فَاعْرِضْ نَفْسَكَ، فَإِنْ وَجَدْتَ شَيْئًا وَإِلاَّ رَجَعْتَ‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Beššar, njemu Gunder, a ovom Šu‘be, prenoseći od Ebu-Bišra, a on od Mudžahida (da je kazivao): “Rekao sam Ibn-Omeru, radijallahu anhuma: ‘Želim se iseliti u Šam!‘ – ‘Nema (više) iseljenja, nego (samo) džihad! Idi i stavi se na raspolaganje (za džihad), pa ako nađeš šta (dobro i jeste), a ako ne nađeš, vratit ćeš se‘, reče on.”


 

وَقَالَ النَّضْرُ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنَا أَبُو بِشْرٍ، سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، قُلْتُ لاِبْنِ عُمَرَ فَقَالَ لاَ هِجْرَةَ الْيَوْمَ، أَوْ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ‏.‏

 

Nadr veli da ga je obavijestio Šu‘be, a njega Ebu-Bišr, kako je čuo Mudžahida (da je kazivao): “Rekao sam Ibn-Omeru…, pa je on odgovorio: ‘Nema iseljenja danas…‘ (ili: ‘… poslije Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem‘)”, i rekao isto kao i u prethodnom hadisu.


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عَمْرٍو الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ عَبْدَةَ بْنِ أَبِي لُبَابَةَ، عَنْ مُجَاهِدِ بْنِ جَبْرٍ الْمَكِّيِّ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ يَقُولُ لاَ هِجْرَةَ بَعْدَ الْفَتْحِ‏.‏

 

Pričao mi je Ishak b. Jezid, njemu Jahja b. Hamza, a ovom Ebu-‘Amr Evza‘i, prenoseći od ‘Abde b. Ebu-Lubabe, a on od Mudžahida b. Džebra Mekkija da Abdullah b. Omer, radijallahu anhuma, govorio je: “Nema iseljenja poslije oslobođenja (Mekke).”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، قَالَ زُرْتُ عَائِشَةَ مَعَ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ فَسَأَلَهَا عَنِ الْهِجْرَةِ، فَقَالَتْ لاَ هِجْرَةَ الْيَوْمَ، كَانَ الْمُؤْمِنُ يَفِرُّ أَحَدُهُمْ بِدِينِهِ إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مَخَافَةَ أَنْ يُفْتَنَ عَلَيْهِ، فَأَمَّا الْيَوْمَ فَقَدْ أَظْهَرَ اللَّهُ الإِسْلاَمَ، فَالْمُؤْمِنُ يَعْبُدُ رَبَّهُ حَيْثُ شَاءَ، وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ‏.‏

 

Pričao nam je Ishak b. Jezid, njemu Jahja b. Hamza, a ovom Evza‘i, prenoseći od Ataa b. Ebu-Rebaha da je kazivao: “Posjetio sam Aišu s ‘Ubejdom b. ‘Umejrom; on ju je upitao o iseljenju, pa je ona odgovorila: ‘Nema iseljenja danas! Vjernik je (nekada) sa svojom vjerom bježao Allahu i Njegovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, bojeći se da ne bude zbog nje na kušnju stavljen. Danas je Allah osnažio islam (podigao mu ugled), pa vjernik obožava svoga Gospodara gdje god želi. Ostao je (samo) džihad i (iskrena) namjera.‘“


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي حَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ قَامَ يَوْمَ الْفَتْحِ فَقَالَ ‏”‏ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ مَكَّةَ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ، فَهْىَ حَرَامٌ بِحَرَامِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ، لَمْ تَحِلَّ لأَحَدٍ قَبْلِي، وَلاَ تَحِلُّ لأَحَدٍ بَعْدِي، وَلَمْ تَحْلِلْ لِي إِلاَّ سَاعَةً مِنَ الدَّهْرِ، لاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهَا، وَلاَ يُعْضَدُ شَوْكُهَا، وَلاَ يُخْتَلَى خَلاَهَا وَلاَ تَحِلُّ لُقَطَتُهَا إِلاَّ لِمُنْشِدٍ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِلاَّ الإِذْخِرَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَإِنَّهُ لاَ بُدَّ مِنْهُ لِلْقَيْنِ وَالْبُيُوتِ، فَسَكَتَ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ إِلاَّ الإِذْخِرَ فَإِنَّهُ حَلاَلٌ ‏”‏‏.‏ وَعَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْكَرِيمِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ بِمِثْلِ هَذَا أَوْ نَحْوِ هَذَا‏.‏ رَوَاهُ أَبُو هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Pričao nam je Ishak (b. Mensur), a njemu Ebu-Asim, prenoseći od Ibn-Džurejdža, kako ga je obavijestio Hasan b. Muslim, prenoseći od Mudžahida da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ustao na dan oslobođenja (Mekke) i rekao: “Allah je Mekku učinio svetom na dan kada je stvorio nebesa i Zemlju, i ona će, Allahovom svetošću, ostati sveta, do Dana sudnjega. Nikome prije mene nije bila dopuštena, niti će ikome poslije mene biti dopuštena, a meni je bila dopuštena samo zakratko. Njen se lov ne razgoni, njeno se trnje ne siječe niti se njena trava čupa; u njoj nađeni izgubljeni tuđi predmet uzima samo onaj ko će to obznaniti.‘ – ‘Osim izhira, Allahov Poslaniče‘, reče Abbas b. Abdul-Muttalib, ‘jer je on potreban za kovače i kuće!‘ Poslanik je malo šutio, a onda rekao: ‘Osim izhira; on je dopušten!‘“ Prenosi se od Ibn-Džurejdža (da je kazivao) kako mu je pričao Abdul-Kerim, prenoseći od ‘Ikrime, a on od Ibn-Abbasa poput ovog (hadisa) ili slično tome. Prenosi ga i Ebu-Hurejra od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ، رَأَيْتُ بِيَدِ ابْنِ أَبِي أَوْفَى ضَرْبَةً، قَالَ ضُرِبْتُهَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ حُنَيْنٍ‏.‏ قُلْتُ شَهِدْتَ حُنَيْنًا قَالَ قَبْلَ ذَلِكَ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Abdullah b. Numejr, a njemu Jezid b. Harun, da mu je saopćio Ismail kazavši: “Vidio sam na Ibn-Ebu-Evfaovoj ruci udarac (tj. trag udarca). ‘Zadobio sam ga (kad sam bio) s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, na Hunejnu‘, reče on. ‘A jesi li učestvovao (u Bici) na Hunejnu?‘, upitao sam. ‘I prije toga!‘, odgovori on.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، رضى الله عنه وَجَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا أَبَا عُمَارَةَ أَتَوَلَّيْتَ يَوْمَ حُنَيْنٍ فَقَالَ أَمَّا أَنَا فَأَشْهَدُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ لَمْ يُوَلِّ، وَلَكِنْ عَجِلَ سَرَعَانُ الْقَوْمِ، فَرَشَقَتْهُمْ هَوَازِنُ، وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ آخِذٌ بِرَأْسِ بَغْلَتِهِ الْبَيْضَاءِ يَقُولُ ‏{‏أَنَا النَّبِيُّ لاَ كَذِبْ، أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ‏}‏‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Kesir, a njemu Sufjan, prenoseći od Ebu-Ishaka da je kazivao: “Čuo sam od Beraa, radijallahu anhu, da je došao neki čovjek i upitao ga: ‘Ebu-‘Umara, jesi li uzmaknuo u Bici na Hunejnu?‘ – ‘Što se mene tiče‘, odgovorio je on, ‘ja svjedočim da Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, nije uzmaknuo, nego su požurili prvi redovi, pa ih je pleme Hevazin zasulo strijelama. Ebu-Sufjan b. Haris držao je za uzdu njegovu mazgu Bejda, a on je govorio: ‘Ja sam vjerovjesnik! Nema laži! Ja sam unuk Abdul-Muttalibov!‘“


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قِيلَ لِلْبَرَاءِ وَأَنَا أَسْمَعُ، أَوَلَّيْتُمْ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ حُنَيْنٍ فَقَالَ أَمَّا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلاَ، كَانُوا رُمَاةً فَقَالَ ‏ “‏ أَنَا النَّبِيُّ لاَ كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Velid, a njemu Šu‘be, prenoseći od Ebu-Ishaka (da je kazivao): “Slušao sam kada je Bera‘ upitan: ‘Jeste li se dali u bijeg s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, u Bici na Hunejnu?‘ – ‘Što se tiče Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem‘, odgovorio je, ‘on nije (pobjegao). Bili su tu strijelci, a on je govorio: ‘Ja sam Allahov poslanik! Nema laži! Ja sam unuk Abdul-Muttalibov!‘“


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، سَمِعَ الْبَرَاءَ ـ وَسَأَلَهُ رَجُلٌ مِنْ قَيْسٍ ـ أَفَرَرْتُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ حُنَيْنٍ فَقَالَ لَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَفِرَّ، كَانَتْ هَوَازِنُ رُمَاةً، وَإِنَّا لَمَّا حَمَلْنَا عَلَيْهِمِ انْكَشَفُوا، فَأَكْبَبْنَا عَلَى الْغَنَائِمِ، فَاسْتُقْبِلْنَا بِالسِّهَامِ، وَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى بَغْلَتِهِ الْبَيْضَاءِ، وَإِنَّ أَبَا سُفْيَانَ آخِذٌ بِزِمَامِهَا وَهْوَ يَقُولُ ‏{‏أَنَا النَّبِيُّ لاَ كَذِبْ‏}‏‏.‏ قَالَ إِسْرَائِيلُ وَزُهَيْرٌ نَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَغْلَتِهِ‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Beššar, njemu Gunder, a ovom Šu‘be, prenoseći od Ebu-Ishaka (da je kazivao): “Čuo sam Beraa kad je na upit nekog čovjeka iz plemena Kajs: ‘Jeste li u Bici na Hunejnu pobjegli od Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem?‘ – odgovorio: ‘Ali Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nije pobjegao! Pripadnici plemena Hevazin bili su strijelci. Kada smo ih mi napali, oni su se udaljili, a mi smo se bacili na plijen. Tako smo dočekani strijelama. Ja sam vidio Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kako na svojoj bijeloj mazgi (Bejda), koju Ebu-Sufjan držaše za uzdu, govori: ‘Ja sam vjerovjesnik! Nema laži!‘“ Israil i Zuhejr vele da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, sjahao s mazge.


 

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي لَيْثٌ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ،‏.‏ وَحَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ،، قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ شِهَابٍ وَزَعَمَ عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ مَرْوَانَ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، أَخْبَرَاهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ حِينَ جَاءَهُ وَفْدُ هَوَازِنَ مُسْلِمِينَ، فَسَأَلُوهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَسَبْيَهُمْ، فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ مَعِي مَنْ تَرَوْنَ، وَأَحَبُّ الْحَدِيثِ إِلَىَّ أَصْدَقُهُ، فَاخْتَارُوا إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ إِمَّا السَّبْىَ، وَإِمَّا الْمَالَ، وَقَدْ كُنْتُ اسْتَأْنَيْتُ بِكُمْ ‏”‏‏.‏ وَكَانَ أَنْظَرَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِضْعَ عَشْرَةَ لَيْلَةً، حِينَ قَفَلَ مِنَ الطَّائِفِ، فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ رَادٍّ إِلَيْهِمْ إِلاَّ إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ قَالُوا فَإِنَّا نَخْتَارُ سَبْيَنَا‏.‏ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمُسْلِمِينَ، فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ إِخْوَانَكُمْ قَدْ جَاءُونَا تَائِبِينَ، وَإِنِّي قَدْ رَأَيْتُ أَنْ أَرُدَّ إِلَيْهِمْ سَبْيَهُمْ، فَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يُطَيِّبَ ذَلِكَ فَلْيَفْعَلْ، وَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يَكُونَ عَلَى حَظِّهِ، حَتَّى نُعْطِيَهُ إِيَّاهُ مِنْ أَوَّلِ مَا يُفِيءُ اللَّهُ عَلَيْنَا، فَلْيَفْعَلْ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ النَّاسُ قَدْ طَيَّبْنَا ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ إِنَّا لاَ نَدْرِي مَنْ أَذِنَ مِنْكُمْ فِي ذَلِكَ مِمَّنْ لَمْ يَأْذَنْ فَارْجِعُوا حَتَّى يَرْفَعَ إِلَيْنَا عُرَفَاؤُكُمْ أَمْرَكُمْ ‏”‏‏.‏ فَرَجَعَ النَّاسُ فَكَلَّمَهُمْ عُرَفَاؤُهُمْ ثُمَّ رَجَعُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرُوهُ أَنَّهُمْ قَدْ طَيَّبُوا وَأَذِنُوا‏.‏ هَذَا الَّذِي بَلَغَنِي عَنْ سَبْىِ هَوَازِنَ‏.‏

 

Pričao nam je Seid b. ‘Ufejr, njemu Lejs, a ovom ‘Akil, prenoseći od Ibn-Šihaba…; a Pričao mi je i Ishak, njemu Jakub b. Ibrahim, a ovom bratić Ibn-Šihabov, da mu je rekao Muhammed b. Šihab, kako mu je pričao ‘Urve b. Zubejr, da su ga Mervan i Misvere b. Mahreme obavijestili da je Allahovov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, kada su mu, kao muslimani, došli izaslanici plemena Hevazin i zatražili od njega da im vrati imetke i zarobljenike, ustao i rekao: “Sa mnom su oni koje vidite, a najdraži mi je najiskreniji govor, pa izaberite jedno od dvoje: ili zarobljene ili imovinu; a ja sam vas bio čekao (prije podjele).‘‘ Allahov ih je Poslanik, nakon što se vratio iz Taifa, čekao desetak i nešto noći, pa kad im je postalo jasno da će im Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, vratiti samo jedno od dvoje, rekli su: ‘Odlučili smo se za naše zarobljenike!‘ Tada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ustao pred muslimanima, zahvalio Allahu onako kako to Njemu dolikuje, a potom kazao: ‘A sada, ova su vam braća došla kajući se. Odlučio sam da im vratim zarobljenike. Ko to želi učiniti dobrovoljno, neka učini; a ko od vas želi zadržati svoj udio dok mu za njega ne damo zamjenu od prve ratne dobiti koju nam Allah bude darovao – pa nek uradi tako.‘ – ‘Allahov Poslaniče‘, rekoše prisutni, ‘činimo to dobrovoljno!‘ – ‘Mi ne znamo‘, reče im Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ‘ko je ovo od vas (punopravno) odobrio, a ko nije; zato se vratite da nam tu odluku vašu dostave vaše starješine.‘ Ljudi su se tada vratili, razgovarali sa svojim uglednicima, a potom došli Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, i saopćili mu da su to dobrovoljno učinili i odobrili. Eto, to je ono što mi je preneseno o roblju iz plemena Hevazin.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عُمَرَ، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا قَفَلْنَا مِنْ حُنَيْنٍ سَأَلَ عُمَرُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ نَذْرٍ كَانَ نَذَرَهُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ اعْتِكَافٍ، فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِوَفَائِهِ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ حَمَّادٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ‏.‏ وَرَوَاهُ جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ وَحَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Nu‘man, a njemu Hammad b. Zejd, prenoseći od Ejjuba, a ovaj od Nafi‘a da je Omer rekao: “O Allahov Poslaniče…”; a Pričao mi je i Muhammed b. Mukatil, njega je obavijestio Abdullah, a ovog Ma‘mer, prenoseći od Ejjuba, on od Nafi’a, a ovaj od Ibn-Omera, radijallahu anhuma, da je kazivao: “Kada smo se vratili s Hunejna, Omer je upitao Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, o svom zavjetu iz džahilijeta – a radi se o itikafu – pa mu je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, naredio da ga ispuni.” Neki kažu (da ovaj hadis prenosi) Hammad od Ejjuba, ovaj od Nafi‘a, a on od Ibn-Omera. Prenose ga (također) i Džerir b. Hazim te Hammad b. Selema od Ejjuba, on od Nafi‘a, ovaj od Ibn-Omera, a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem.


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ كَثِيرِ بْنِ أَفْلَحَ، عَنْ أَبِي مُحَمَّدٍ، مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَامَ حُنَيْنٍ، فَلَمَّا الْتَقَيْنَا كَانَتْ لِلْمُسْلِمِينَ جَوْلَةٌ، فَرَأَيْتُ رَجُلاً مِنَ الْمُشْرِكِينَ، قَدْ عَلاَ رَجُلاً مِنَ الْمُسْلِمِينَ، فَضَرَبْتُهُ مِنْ وَرَائِهِ عَلَى حَبْلِ عَاتِقِهِ بِالسَّيْفِ، فَقَطَعْتُ الدِّرْعَ، وَأَقْبَلَ عَلَىَّ فَضَمَّنِي ضَمَّةً وَجَدْتُ مِنْهَا رِيحَ الْمَوْتِ، ثُمَّ أَدْرَكَهُ الْمَوْتُ فَأَرْسَلَنِي، فَلَحِقْتُ عُمَرَ فَقُلْتُ مَا بَالُ النَّاسِ قَالَ أَمْرُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ‏.‏ ثُمَّ رَجَعُوا وَجَلَسَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ مَنْ قَتَلَ قَتِيلاً لَهُ عَلَيْهِ بَيِّنَةٌ فَلَهُ سَلَبُهُ ‏”‏‏.‏ فَقُلْتُ مَنْ يَشْهَدُ لِي ثُمَّ جَلَسْتُ ـ قَالَ ـ ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ فَقُمْتُ فَقُلْتُ مَنْ يَشْهَدُ لِي ثُمَّ جَلَسْتُ قَالَ ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ، فَقُمْتُ فَقَالَ ‏”‏ مَالَكَ يَا أَبَا قَتَادَةَ ‏”‏‏.‏ فَأَخْبَرْتُهُ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ صَدَقَ وَسَلَبُهُ عِنْدِي، فَأَرْضِهِ مِنِّي‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لاَهَا اللَّهِ، إِذًا لاَ يَعْمِدُ إِلَى أَسَدٍ مِنْ أُسْدِ اللَّهِ يُقَاتِلُ عَنِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم فَيُعْطِيَكَ سَلَبَهُ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ صَدَقَ فَأَعْطِهِ ‏”‏‏.‏ فَأَعْطَانِيهِ فَابْتَعْتُ بِهِ مَخْرَفًا فِي بَنِي سَلِمَةَ، فَإِنَّهُ لأَوَّلُ مَالٍ تَأَثَّلْتُهُ فِي الإِسْلاَمِ‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Jusuf, a njega je obavijestio Malik, prenoseći od Jahjaa b. Seida, on od Omera b. Kesira b. Efleha, ovaj od Ebu-Muhammeda, oslobođenog roba Ebu-Katadinog, a on od Ebu-Katade da je kazivao: “Izišli smo s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, u godini Hunejna, i pošto smo se susreli (s neprijateljem), a muslimani se se bili uskomešali, ugledao sam jednog mnogobošca kako se popeo na jednog muslimana, te sam ga s leđa udario sabljom po ramenu (tako jako) da sam mu presjekao oklop. On se okrenuo prema meni i čvrsto me stisnuo uza se, tako da sam od tog stiska osjetio miris smrti, ali (ubrzo) zatim on izdahnu i tako me pusti. Sustigao sam (potom) Omera b. Hattaba i upitao ga: ‘Šta je s ljudima?‘ – ‘Odredba Uzvišenog i Svemogućeg Allaha!‘, reče on. Borci su se, nakon toga, povratili, a Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, sjede i reče: ‘Ko je ubio nekoga od neprijatelja i ima za to dokaz – pripada mu njegova oprema!‘ – ‘Ko će mi posvjedočiti?‘, rekoh ja i sjedoh, a Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, ponovi isto. Zatim je još jednom ponovio isto, pa sam ja ustao i upitao: ‘Ko će mi posvjedočiti?‘ – a zatim sjeo. Onda je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, ponovo rekao isto. Ja sam ustao, a on me upita: ‘Ebu-Katada, šta je s tobom?‘ Ispričao sam mu svoj slučaj. Tada jedan čovjek reče: ‘Istinu je kazao, a oprema je toga (čovjeka) kod mene, pa mu daj zadovoljštinu od mene (neka mi, dakle, ostavi ovaj plijen).‘ – ‘Ne, tako mi Allaha!‘, reče Ebu-Bekr, dodavši: ‘Neće se desiti da (Poslanik) jednom od Allahovih lavova, koji se bore radi Allaha i Njegovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, uzme i da tebi da njegov plijen!‘ – ‘Istinu je rekao (Ebu-Bekr)‘, reče Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, ‘pa mu ga daj!‘ Tako mi ga je on dao. Za njega sam kupio mali palmik u plemenu Benu-Selema, i to je prvi imetak koji sam stekao u islamu.”


 

وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ كَثِيرِ بْنِ أَفْلَحَ، عَنْ أَبِي مُحَمَّدٍ، مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ أَنَّ أَبَا قَتَادَةَ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ حُنَيْنٍ نَظَرْتُ إِلَى رَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ يُقَاتِلُ رَجُلاً مِنَ الْمُشْرِكِينَ، وَآخَرُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ يَخْتِلُهُ مِنْ وَرَائِهِ لِيَقْتُلَهُ، فَأَسْرَعْتُ إِلَى الَّذِي يَخْتِلُهُ فَرَفَعَ يَدَهُ لِيَضْرِبَنِي، وَأَضْرِبُ يَدَهُ، فَقَطَعْتُهَا، ثُمَّ أَخَذَنِي، فَضَمَّنِي ضَمًّا شَدِيدًا حَتَّى تَخَوَّفْتُ، ثُمَّ تَرَكَ فَتَحَلَّلَ، وَدَفَعْتُهُ ثُمَّ قَتَلْتُهُ، وَانْهَزَمَ الْمُسْلِمُونَ، وَانْهَزَمْتُ مَعَهُمْ، فَإِذَا بِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فِي النَّاسِ، فَقُلْتُ لَهُ مَا شَأْنُ النَّاسِ قَالَ أَمْرُ اللَّهِ، ثُمَّ تَرَاجَعَ النَّاسُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ مَنْ أَقَامَ بَيِّنَةً عَلَى قَتِيلٍ قَتَلَهُ فَلَهُ سَلَبُهُ ‏”‏‏.‏ فَقُمْتُ لأَلْتَمِسَ بَيِّنَةً عَلَى قَتِيلِي، فَلَمْ أَرَ أَحَدًا يَشْهَدُ لِي فَجَلَسْتُ، ثُمَّ بَدَا لِي، فَذَكَرْتُ أَمْرَهُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ جُلَسَائِهِ سِلاَحُ هَذَا الْقَتِيلِ الَّذِي يَذْكُرُ عِنْدِي فَأَرْضِهِ مِنْهُ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ كَلاَّ لاَ يُعْطِهِ أُصَيْبِغَ مِنْ قُرَيْشٍ، وَيَدَعَ أَسَدًا مِنْ أُسْدِ اللَّهِ يُقَاتِلُ عَنِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَدَّاهُ إِلَىَّ، فَاشْتَرَيْتُ مِنْهُ خِرَافًا فَكَانَ أَوَّلَ مَالٍ تَأَثَّلْتُهُ فِي الإِسْلاَمِ‏.‏

 

Lejs veli da mu je pričao Jahja b. Seid, prenoseći od Omera b. Kesira b. Efleha, on od Ebu-Muhammeda, oslobođenog roba Ebu-Katadinog, a ovaj od Ebu-Katade da je kazivao: “Opazio sam na dan Hunejna jednog muslimana kako se bori s jednim mnogobošcem, dok mu se drugi mnogobožac prikradao s leđa da ga ubije. Požurio sam ka onome što mu se prikradao. On podiže ruku da me udari, ali ga ja udarih po njoj i odsjekoh je. Tada me on ščepa i tako žestoko stisnu da sam se bio uplašio, ali me onda pusti i oslobodi, pa ga ja odgurnuh (od sebe), a potom ubih. Muslimani su se nakon toga dali u bijeg, a i ja s njima. Tada među svijetom (ugledah) Omera b. Hattaba i upitah ga: ‘Šta je to s ljudima?‘ – ‘Allahova odredba!‘ odgovori on. Ljudi su se, nakon toga, povratili Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem ‘Ko donese dokaz da je nekoga (od neprijatelja) ubio‘, reče Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ‘pripada mu njegova (ratna) oprema.‘ Ustao sam da potražim dokaz za svoga ubijenog, ali ne nađoh nikoga da mi posvjedoči te sjedoh, a onda se dosjetih i ispričah slučaj Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem Tada jedan od onih koji su sjedili oko njega reče: ‘Oružje je tog ubijenog, kojeg spominje (Ebu-Katada), kod mene, pa mu umjesto toga daj zadovoljštinu (u nečem drugom).‘ – ‘Nipošto!‘, reče Ebu-Bekr, dodavši: ‘Neće ga dati (bjelorepoj) ptičici iz Kurejša, a ostaviti jednog od lavova Allahovih, koji se bore radi Allaha i Njegovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem!‘ Tada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ustao i dao mi ga. Za njega sam kupio voćnjak. Bila je to prva imovina koju sam stekao u islamu.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا فَرَغَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ حُنَيْنٍ بَعَثَ أَبَا عَامِرٍ عَلَى جَيْشٍ إِلَى أَوْطَاسٍ فَلَقِيَ دُرَيْدَ بْنَ الصِّمَّةِ، فَقُتِلَ دُرَيْدٌ وَهَزَمَ اللَّهُ أَصْحَابَهُ‏.‏ قَالَ أَبُو مُوسَى وَبَعَثَنِي مَعَ أَبِي عَامِرٍ فَرُمِيَ أَبُو عَامِرٍ فِي رُكْبَتِهِ، رَمَاهُ جُشَمِيٌّ بِسَهْمٍ فَأَثْبَتَهُ فِي رُكْبَتِهِ، فَانْتَهَيْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ يَا عَمِّ مَنْ رَمَاكَ فَأَشَارَ إِلَى أَبِي مُوسَى فَقَالَ ذَاكَ قَاتِلِي الَّذِي رَمَانِي‏.‏ فَقَصَدْتُ لَهُ فَلَحِقْتُهُ فَلَمَّا رَآنِي وَلَّى فَاتَّبَعْتُهُ وَجَعَلْتُ أَقُولُ لَهُ أَلاَ تَسْتَحِي، أَلاَ تَثْبُتُ‏.‏ فَكَفَّ فَاخْتَلَفْنَا ضَرْبَتَيْنِ بِالسَّيْفِ فَقَتَلْتُهُ ثُمَّ قُلْتُ لأَبِي عَامِرٍ قَتَلَ اللَّهُ صَاحِبَكَ‏.‏ قَالَ فَانْزِعْ هَذَا السَّهْمَ فَنَزَعْتُهُ فَنَزَا مِنْهُ الْمَاءُ‏.‏ قَالَ يَا ابْنَ أَخِي أَقْرِئِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم السَّلاَمَ، وَقُلْ لَهُ اسْتَغْفِرْ لِي‏.‏ وَاسْتَخْلَفَنِي أَبُو عَامِرٍ عَلَى النَّاسِ، فَمَكَثَ يَسِيرًا ثُمَّ مَاتَ، فَرَجَعْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِهِ عَلَى سَرِيرٍ مُرْمَلٍ وَعَلَيْهِ فِرَاشٌ قَدْ أَثَّرَ رِمَالُ السَّرِيرِ بِظَهْرِهِ وَجَنْبَيْهِ، فَأَخْبَرْتُهُ بِخَبَرِنَا وَخَبَرِ أَبِي عَامِرٍ، وَقَالَ قُلْ لَهُ اسْتَغْفِرْ لِي، فَدَعَا بِمَاءٍ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ رَفَعَ يَدَيْهِ فَقَالَ ‏”‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِعُبَيْدٍ أَبِي عَامِرٍ ‏”‏‏.‏ وَرَأَيْتُ بَيَاضَ إِبْطَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏”‏ اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَوْقَ كَثِيرٍ مِنْ خَلْقِكَ مِنَ النَّاسِ ‏”‏‏.‏ فَقُلْتُ وَلِي فَاسْتَغْفِرْ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ ذَنْبَهُ وَأَدْخِلْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُدْخَلاً كَرِيمًا ‏”‏‏.‏ قَالَ أَبُو بُرْدَةَ إِحْدَاهُمَا لأَبِي عَامِرٍ وَالأُخْرَى لأَبِي مُوسَى‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. ‘Ala, a njemu Ebu-Usama, prenoseći od Burejda b. Abdullaha, on od Ebu-Burde, a ovaj od Ebu-Musaa Eš‘arija, radijallahu anhu, da je kazivao: “Kada je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, okončao Bitku na Hunejnu, poslao je vojsku na čelu s Ebu-Amirom u Evtas. On je naišao na Durejda b. Simmu, pa je Durejd ubijen, a Allah je porazio njegove drugove. Poslanik je”, veli Ebu-Musa, “poslao mene s Ebu-Amirom, koji je pogođen u koljeno. Neki Džušemija pogodio ga je strijelom. Prišao sam mu i upitao ga: ‘Amidža, ko te je pogodio?‘ – ‘Eno‘, reče on pokazujući na Ebu Musaa, ‘ono je krvnik koji me je pogodio!‘ Uputio sam se prema njemu i sustigao ga, a on, kada me je ugledao, dao se u bijeg. Slijedio sam ga, govoreći: ‘Zar se ne stidiš?! Zar se nećeš suprotstaviti?‘ On tada prestade bježati, te smo izmijenili po dva udarca sabljom, a onda sam ga ubio. ‘Allah je ubio tvoga protivnika (koji te je pogodio)!‘, kazao sam potom Ebu-Amiru, a on reče: ‘Iščupaj ovu strijelu!‘ Izvadio sam je, a iz rane je pocurila voda. ‘Bratiću moj‘, reče mi on, ‘prenesi selam Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i reci mu da zatraži oprost za mene!‘ Ebu-Amir odredio je mene za svoga nasljednika (u zapovjedništvu); nakon toga se još kratko zadržao (u životu), a onda umro. Ja sam se (potom) vratio, a onda otišao u Vjerovjesnikovu, sallallahu alejhi ve sellem, kuću. Ležao je na krevetu (napravljenom) od pijeska povrh koga se nalazila postelja; pijesak s kreveta već je bio ostavio trag na njegovim leđima i bokovima. Obavijestio sam ga o onome što nam se dogodilo, kao i o onome što se dogodilo Ebu-Amiru, i prenio mu njegove riječi: ‘Reci Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, da zatraži oprost za mene!‘ On je tada zatražio vodu i uzeo abdest, a zatim podigao ruke i rekao: ‘Gospodaru, oprosti Ubejdi Ebu-Amiru!‘ Vidio sam bjelinu njegovih pazuha dok je govorio: ‘Gospodaru moj, učini da on na Sudnjem danu bude iznad mnogih ljudi koje si stvorio!‘ – ‘Zamoli i za mene oprosta!‘, rekoh mu, a on reče: ‘Gospodaru moj, oprosti Abdullahu b. Kajsu grijehe i smjesti ga na Sudnjem danu na počasno mjesto!‘“ Ebu-Burda veli: “Jedna je (dova bila) za Ebu-Amira, a druga za Ebu-Musaa.”


 

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، سَمِعَ سُفْيَانَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ زَيْنَبَ ابْنَةِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّهَا أُمِّ سَلَمَةَ ـ رضى الله عنها ـ دَخَلَ عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدِي مُخَنَّثٌ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أُمَيَّةَ يَا عَبْدَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ الطَّائِفَ غَدًا فَعَلَيْكَ بِابْنَةِ غَيْلاَنَ، فَإِنَّهَا تُقْبِلُ بِأَرْبَعٍ وَتُدْبِرُ بِثَمَانٍ‏.‏ وَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ لاَ يَدْخُلَنَّ هَؤُلاَءِ عَلَيْكُنَّ ‏”‏‏.‏ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَقَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ الْمُخَنَّثُ هِيتٌ‏.‏ حَدَّثَنَا مَحْمُودٌ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ هِشَامٍ بِهَذَا، وَزَادَ وَهْوَ مُحَاصِرٌ الطَّائِفَ يَوْمَئِذٍ‏.‏

 

Pričao nam je Humejdi, kako je čuo Sufjana, da mu je kazivao Hišam, prenoseći od svoga oca, on od Zejnebe, kćerke Ebu-Selemine, a ona od svoje majke Ummu-Seleme, radijallahu anha, (da je kazivala): “Ušao je k meni Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, a kod mene bijaše neki dvospolac kojeg sam čula kako govori Abdullahu b. Ebu-Umejji: ‘Abdullahu, šta misliš ako Allah dadne pa sutra osvojite Taif? Drži se (ako tako bude) Gejlanove kćerke, jer ona dolazi s četiri (nabora na trbuhu), a odlazi s osam!‘ – Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, (tada) reče: ‘Neka ovakvi nikako ne ulaze kod vas!‘“Ibn-‘Ujejne i Ibn-Džurejdž kažu da se taj dvospolac zvao Hit. Pričao nam je Mahmud, a njemu Ebu-Usama, prenoseći od Hišama isto, dodavši: “… a on (Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem) u to vrijeme opsjedaše Taif.”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ الشَّاعِرِ الأَعْمَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ لَمَّا حَاصَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الطَّائِفَ فَلَمْ يَنَلْ مِنْهُمْ شَيْئًا قَالَ ‏”‏ إِنَّا قَافِلُونَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏”‏‏.‏ فَثَقُلَ عَلَيْهِمْ وَقَالُوا نَذْهَبُ وَلاَ نَفْتَحُهُ ـ وَقَالَ مَرَّةً نَقْفُلُ ـ فَقَالَ ‏”‏ اغْدُوا عَلَى الْقِتَالِ ‏”‏‏.‏ فَغَدَوْا فَأَصَابَهُمْ جِرَاحٌ فَقَالَ ‏”‏ إِنَّا قَافِلُونَ غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏”‏‏.‏ فَأَعْجَبَهُمْ فَضَحِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، وَقَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً فَتَبَسَّمَ‏.‏ قَالَ قَالَ الْحُمَيْدِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الْخَبَرَ كُلَّهُ‏.‏

 

Pričao nam je ‘Ali b. Abdullah, a njemu Sufjan, prenoseći od ‘Amra, on od Ebu-Abbasa, slijepog pjesnika, a ovaj od Abdullaha b. Omera da je kazivao: “Kada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, pod opsadom držao Taif, ali im ništa nije mogao učiniti, rekao je: ‘Mi se, ako Bog da, vraćamo!‘ To im je (muslimanima) teško palo, pa rekoše: ‘Otići ćemo, a nećemo ga osvojiti?!‘ – Jedanput je rekao: ‘Vratimo se!‘, – i dodao: ‘Sutra ćete se onda boriti!‘ Sutradan su se borili, ali su dopali rana, te on ponovo reče: ‘Sutra se, ako Bog da, vraćamo!‘ To im se (ovaj put) svidjelo, pa se Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, nasmijao” (ili nasmiješio – kako u drugom predanju veli Sufjan). Autor (Buhari) navodi da je Humejdi rekao : ‘’Sufjan nam je kazivao ovo predanje u cijelosti.’’


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عُثْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ سَعْدًا ـ وَهْوَ أَوَّلُ مَنْ رَمَى بِسَهْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ـ وَأَبَا بَكْرَةَ ـ وَكَانَ تَسَوَّرَ حِصْنَ الطَّائِفِ فِي أُنَاسٍ ـ فَجَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالاَ سَمِعْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏ “‏ مَنِ ادَّعَى إِلَى غَيْرِ أَبِيهِ وَهْوَ يَعْلَمُ فَالْجَنَّةُ عَلَيْهِ حَرَامٌ ‏”‏‏.‏ وَقَالَ هِشَامٌ وَأَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، أَوْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ قَالَ سَمِعْتُ سَعْدًا، وَأَبَا، بَكْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ عَاصِمٌ قُلْتُ لَقَدْ شَهِدَ عِنْدَكَ رَجُلاَنِ حَسْبُكَ بِهِمَا‏.‏ قَالَ أَجَلْ أَمَّا أَحَدُهُمَا فَأَوَّلُ مَنْ رَمَى بِسَهْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، وَأَمَّا الآخَرُ فَنَزَلَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثَالِثَ ثَلاَثَةٍ وَعِشْرِينَ مِنَ الطَّائِفِ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Beššar, njemu Gunder, a ovom Šu‘be, prenoseći od Asima, koji je čuo Ebu-Osmana da je kazivao: “Čuo sam Sa‘da – a on bijaše prvi koji je odapeo strijelu na Allahovom putu – i Ebu-Bekrea – a ovaj bijaše u skupini ljudi koji su se uspeli preko taifske tvrđave i došli Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem – kako kazuju: ‘Čuli smo Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kad je rekao: ‘Ko svjesno ustvrdi da je sin nekog drugog, a ne svoga (istinskog) oca – njemu je Džennet zabranjen!‘‘ Hišam veli da ga je obavijestio Ma‘mer, prenoseći od Asima, a on od Ebu-‘Alijea (ili Ebu-Osmana Nehdija) da je rekao: “Čuo sam Sa‘da i Ebu-Bekrea kako to prenose od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem”Asim veli: “Rekao sam: ‘U tvom slučaju su posvjedočila dva čovjeka i to je dovoljno.‘ – ‘Tako je‘, odgovorio je (Ebu-‘Alija). Što se jednog od njih tiče, on je prvi odapeo strijelu na Allahovom putu, a što se drugog tiče, on je treći od dvadeset trojice koji su Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, došli iz Taifa.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ نَازِلٌ بِالْجِعْرَانَةِ بَيْنَ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ وَمَعَهُ بِلاَلٌ، فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَعْرَابِيٌّ فَقَالَ أَلاَ تُنْجِزُ لِي مَا وَعَدْتَنِي‏.‏ فَقَالَ لَهُ ‏”‏ أَبْشِرْ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ قَدْ أَكْثَرْتَ عَلَىَّ مِنْ أَبْشِرْ‏.‏ فَأَقْبَلَ عَلَى أَبِي مُوسَى وَبِلاَلٍ كَهَيْئَةِ الْغَضْبَانِ فَقَالَ ‏”‏ رَدَّ الْبُشْرَى فَاقْبَلاَ أَنْتُمَا ‏”‏‏.‏ قَالاَ قَبِلْنَا‏.‏ ثُمَّ دَعَا بِقَدَحٍ فِيهِ مَاءٌ فَغَسَلَ يَدَيْهِ وَوَجْهَهُ فِيهِ، وَمَجَّ فِيهِ، ثُمَّ قَالَ ‏”‏ اشْرَبَا مِنْهُ، وَأَفْرِغَا عَلَى وُجُوهِكُمَا وَنُحُورِكُمَا، وَأَبْشِرَا ‏”‏‏.‏ فَأَخَذَا الْقَدَحَ فَفَعَلاَ، فَنَادَتْ أُمُّ سَلَمَةَ مِنْ وَرَاءِ السِّتْرِ أَنْ أَفْضِلاَ لأُمِّكُمَا‏.‏ فَأَفْضَلاَ لَهَا مِنْهُ طَائِفَةً‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. ‘Ala, a njemu Ebu-Usama, prenoseći od Burejda b. Abdullaha, on od Ebu-Burde, a ovaj od Ebu-Musaa, radijallahu anhu, da je kazivao: “Bio sam kod Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kada je odsjeo u Dži‘rani, između Meke i Medine, a s njim bijaše i Bilal.” Uto je Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, došao neki beduin i upitao: “Zar mi nećeš ispuniti ono što si obećao?” – “Raduj se!”, odgovori on. “Učestao si mi s tim svojim: ‘Raduj se!‘“, uzvrati ovaj, a on se (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem), srdit, okrenu prema Ebu-Musau i Bilalu i reče: “Odbio je radosnu vijest, pa je prihvatite vas dvojica!” – “Prihvatamo!”, odgovoriše oni. Tada je on zatražio posudu s vodom, u njoj oprao ruke i lice te izaprao usta, a onda rekao: “Napijte se iz nje i polijte (vodu) po svojim licima i svojim prsima, i radujte se (nadajte se dobru)!‘ Njih su dvojica uzela posudu i postupila kako im je on naredio, dok je Umm-Selema iza zastora dozivala: “Ostavite nešto i za svoju majku!”. Njoj su ostavili preostali dio (vode).


 

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، أَنَّ صَفْوَانَ بْنَ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ، أَخْبَرَ أَنَّ يَعْلَى كَانَ يَقُولُ لَيْتَنِي أَرَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ يُنْزَلُ عَلَيْهِ‏.‏ قَالَ فَبَيْنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالْجِعْرَانَةِ وَعَلَيْهِ ثَوْبٌ قَدْ أُظِلَّ بِهِ، مَعَهُ فِيهِ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِهِ، إِذْ جَاءَهُ أَعْرَابِيٌّ عَلَيْهِ جُبَّةٌ مُتَضَمِّخٌ بِطِيبٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ تَرَى فِي رَجُلٍ أَحْرَمَ بِعُمْرَةٍ فِي جُبَّةٍ بَعْدَ مَا تَضَمَّخَ بِالطِّيبِ فَأَشَارَ عُمَرُ إِلَى يَعْلَى بِيَدِهِ أَنْ تَعَالَ‏.‏ فَجَاءَ يَعْلَى فَأَدْخَلَ رَأْسَهُ، فَإِذَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مُحْمَرُّ الْوَجْهِ، يَغِطُّ كَذَلِكَ سَاعَةً، ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ فَقَالَ ‏”‏ أَيْنَ الَّذِي يَسْأَلُنِي عَنِ الْعُمْرَةِ آنَفًا ‏”‏‏.‏ فَالْتُمِسَ الرَّجُلُ فَأُتِيَ بِهِ فَقَالَ ‏”‏ أَمَّا الطِّيبُ الَّذِي بِكَ فَاغْسِلْهُ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، وَأَمَّا الْجُبَّةُ فَانْزِعْهَا، ثُمَّ اصْنَعْ فِي عُمْرَتِكَ كَمَا تَصْنَعُ فِي حَجِّكَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Jakub b. Ibrahim, njemu Ismail, a ovom Ibn-Džurejdž, koji kaže da ga je obavijestio ‘Ata, a ovoga Safvan b. Ja‘la b. Umejje da je Ja‘la govorio: “Da mi je vidjeti Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kada mu dolazi Objava!‘‘ I tako dok je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, bio u Dži‘rani – a nad njim haljina kojom mu je napravljena hladovina – i s njime, pod njom, nekoliko njegovih drugova, dođe mu namirisan beduin s ogrtačem na sebi i reče: ‘Allahov Poslaniče, šta misliš o čovjeku koji je u ogrtaču zanijetio (da obavi) umru, a prethodno se namirisao?‘ Tada Omer rukom dade znak Ja‘lau da dođe, pa on dođe i unese glavu (pod haljinu), kad (tamo) Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, teško diše, a sve mu lice prekrilo crvenilo. Tako je to potrajalo neko vrijeme. Potom se on smirio, a onda upitao: ‘Gdje je onaj koji me je maločas pitao o umri?‘ Potražili su ga i doveli, pa (mu) on reče: ‘Ako za miris što je na tebi pitaš, operi ga tri puta; a ako pitaš za ogrtač, skini ga! Nakon toga obavljajući umru čini sve ono što činiš obavljajući hadž (osim stajanja na Arefatu i bacanja kamenčića)!‘“


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَاصِمٍ، قَالَ لَمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ حُنَيْنٍ قَسَمَ فِي النَّاسِ فِي الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ، وَلَمْ يُعْطِ الأَنْصَارَ شَيْئًا، فَكَأَنَّهُمْ وَجَدُوا إِذْ لَمْ يُصِبْهُمْ مَا أَصَابَ النَّاسَ فَخَطَبَهُمْ فَقَالَ ‏”‏ يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ أَلَمْ أَجِدْكُمْ ضُلاَّلاً فَهَدَاكُمُ اللَّهُ بِي، وَكُنْتُمْ مُتَفَرِّقِينَ فَأَلَّفَكُمُ اللَّهُ بِي وَعَالَةً، فَأَغْنَاكُمُ اللَّهُ بِي ‏”‏‏.‏ كُلَّمَا قَالَ شَيْئًا قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمَنُّ‏.‏ قَالَ ‏”‏ مَا يَمْنَعُكُمْ أَنْ تُجِيبُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏‏.‏ قَالَ كُلَّمَا قَالَ شَيْئًا قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمَنُّ‏.‏ قَالَ ‏”‏ لَوْ شِئْتُمْ قُلْتُمْ جِئْتَنَا كَذَا وَكَذَا‏.‏ أَتَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالشَّاةِ وَالْبَعِيرِ، وَتَذْهَبُونَ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى رِحَالِكُمْ، لَوْلاَ الْهِجْرَةُ لَكُنْتُ امْرَأً مِنَ الأَنْصَارِ، وَلَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَشِعْبًا لَسَلَكْتُ وَادِيَ الأَنْصَارِ وَشِعْبَهَا، الأَنْصَارُ شِعَارٌ وَالنَّاسُ دِثَارٌ، إِنَّكُمْ سَتَلْقَوْنَ بَعْدِي أَثَرَةً فَاصْبِرُوا حَتَّى تَلْقَوْنِي عَلَى الْحَوْضِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Musa b. Ismail, njemu Vuhejb, a ovom Amr b. Jahja, prenoseći od ‘Abbada b. Temima, a on od Abdullaha b. Zejda b. Asima da je kazivao: “Kada je Allah na dan Hunejna darovao plijen Svome Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, on ga je podijelio među ljudima – onima čija je srca trebalo pridobiti (za islam), a ensarijama nije dao ništa. Oni su se, izgledalo je, razljutili što je njih promašilo ono što su dobili drugi, pa im se obratio i rekao: ‘O ensarije, zar vas nisam našao u zabludi, pa vam je Allah sa mnom dao uputu? Bili ste razjedinjeni, pa vas je Allah sa mnom objedinio, i siromašni, pa vas je Allah sa mnom obogatio!‘ Svaki put kad bi on nešto rekao, oni bi odgovorili: ‘Allah i Njegov Poslanik jesu milostiviji!‘ – ‘Šta vas sprečava da odgovorite Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem?‘, upitao je on. Kad god bi nešto rekao, oni bi odgovorili: ‘Allah i Njegov Poslanik jesu milostiviji!‘ – ‘Da hoćete‘, reče im on, ‘kazali biste: ‘Došao si nam tako i tako!‘ Zar niste zadovoljni da ljudi otiđu s ovcama i devama, a da se vi s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, vratite svojim kućama? Da nije bilo Iseljenja (Hidžre), bio bih ensarija. I kada bi (svi) ljudi išli jednim putem kroz dolinu i tjesnacem kroz planinu, ja bih išao putem i tjesnacem ensarija. Ensarije su potkošulja, a (ostali) ljudi košulja. Vi ćete poslije mene doživjeti sebičnost, pa se strpite dok me ne sretnete pokraj Havda (džennetskog izvora).‘“


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ نَاسٌ مِنَ الأَنْصَارِ حِينَ أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مَا أَفَاءَ مِنْ أَمْوَالِ هَوَازِنَ، فَطَفِقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُعْطِي رِجَالاً الْمِائَةَ مِنَ الإِبِلِ فَقَالُوا يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعْطِي قُرَيْشًا وَيَتْرُكُنَا، وَسُيُوفُنَا تَقْطُرُ مِنْ دِمَائِهِمْ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ فَحُدِّثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَقَالَتِهِمْ، فَأَرْسَلَ إِلَى الأَنْصَارِ فَجَمَعَهُمْ فِي قُبَّةٍ مِنْ أَدَمٍ وَلَمْ يَدْعُ مَعَهُمْ غَيْرَهُمْ، فَلَمَّا اجْتَمَعُوا قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ مَا حَدِيثٌ بَلَغَنِي عَنْكُمْ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ فُقَهَاءُ الأَنْصَارِ أَمَّا رُؤَسَاؤُنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَلَمْ يَقُولُوا شَيْئًا، وَأَمَّا نَاسٌ مِنَّا حَدِيثَةٌ أَسْنَانُهُمْ فَقَالُوا يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعْطِي قُرَيْشًا وَيَتْرُكُنَا، وَسُيُوفُنَا تَقْطُرُ مِنْ دِمَائِهِمْ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ فَإِنِّي أُعْطِي رِجَالاً حَدِيثِي عَهْدٍ بِكُفْرٍ، أَتَأَلَّفُهُمْ، أَمَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالأَمْوَالِ وَتَذْهَبُونَ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى رِحَالِكُمْ، فَوَاللَّهِ لَمَا تَنْقَلِبُونَ بِهِ خَيْرٌ مِمَّا يَنْقَلِبُونَ بِهِ ‏”‏‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ رَضِينَا‏.‏ فَقَالَ لَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ سَتَجِدُونَ أُثْرَةً شَدِيدَةً، فَاصْبِرُوا حَتَّى تَلْقَوُا اللَّهَ وَرَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فَإِنِّي عَلَى الْحَوْضِ ‏”‏‏.‏ قَالَ أَنَسٌ فَلَمْ يَصْبِرُوا‏.‏

 

Pričao mi je Abdullah b. Muhammed, njemu Hišam, kojeg je obavijestio Ma‘mer, prenoseći od Zuhrija da ga je Enes b. Malik, radijallahu anhu, obavijestio rekavši: “Neke ensarije su – kada je Allah od imanja Hevazina darovao Svome Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, ono što je darovao, te on počeo dijeliti nekim ljudima (iz Kurejša) po stotinu deva – rekli Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem: ‘Neka Allah oprosti Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem! On dijeli pripadnicima Kurejša, a nas zapostavlja, dok s naših sablji još kapa njihova krv!‘“ “Allahovom je Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem”, kazuje dalje Enes, “preneseno to što su oni rekli, pa je on poslao po ensarije i sakupio ih pod kožni šator, ne pozivajući nikog osim njih. Pošto su se sakupili, Vjerovjesnik je, sallallahu alejhi ve sellem, ustao i upitao: ‘Kakav je to govor koji čujem?‘ – ‘Allahov Poslaniče‘, rekoše mu ensarijski učenjaci, ‘ako pitaš za naše prvake, oni nisu ništa rekli; a ako pitaš za neke naše ljude koji su još mladi, oni su rekli: ‘Neka Allah oprosti Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem! On dijeli pripadnicima Kurejša, a nas zapostavlja, iako smo mi doskora (ratujući) protiv njih krv prolijevali!‘‘ – ‘Ja dijelim‘, reče Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, ‘ljudima koji su donedavno bili u nevjerstvu jer ih želim pridobiti (za islam). Zar niste zadovoljni da ti ljudi odu s imecima, a da vi odete svojim kućama s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem? Tako mi Allaha, ono s čime ćete se vi vratiti bolje je od onoga s čime će se oni vratiti!‘ – ‘Allahov Poslaniče, mi smo zadovoljni!‘, rekoše oni. ‘Vi ćete‘, reče im Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, ‘iskusiti žestoku sebičnost, pa se strpite dok ne susretnete Allaha i Njegovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem Ja ću biti pokraj Havda (dženetskog izvora).‘ Pa ipak, oni se nisu strpili”, kaže Enes.


 

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَنَائِمَ بَيْنَ قُرَيْشٍ‏.‏ فَغَضِبَتِ الأَنْصَارُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَمَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالدُّنْيَا، وَتَذْهَبُونَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏‏.‏ قَالُوا بَلَى‏.‏ قَالَ ‏”‏ لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا أَوْ شِعْبًا لَسَلَكْتُ وَادِيَ الأَنْصَارِ أَوْ شِعْبَهُمْ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Sulejman b. Harb, a njemu Šu‘be, prenoseći od Ebu-Tejjaha, a on od Enesa da je kazivao: “Nakon oslobođenja Mekke Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, je podijelio plijen među pripadnicima Kurejša, pa su se ensarije razljutile. ‘Zar niste zadovoljni‘, upita (ih) Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, ‘da ljudi otiđu s dunjalučkim dobrima (plijenom), a da vi odete s Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem?‘ – ‘Svakako!‘, odgovoriše oni. ‘Kada bi (svi) ljudi‘, dodade on, ‘išli (jednom) dolinom ili planinskim putem, ja bih išao dolinom ensarija ili njihovim planinskim putem.‘“


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَزْهَرُ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، أَنْبَأَنَا هِشَامُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمَ حُنَيْنٍ الْتَقَى هَوَازِنُ وَمَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَشَرَةُ آلاَفٍ وَالطُّلَقَاءُ فَأَدْبَرُوا قَالَ ‏”‏ يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ ‏”‏‏.‏ قَالُوا لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ، لَبَّيْكَ نَحْنُ بَيْنَ يَدَيْكَ، فَنَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ أَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ ‏”‏‏.‏ فَانْهَزَمَ الْمُشْرِكُونَ، فَأَعْطَى الطُّلَقَاءَ وَالْمُهَاجِرِينَ وَلَمْ يُعْطِ الأَنْصَارَ شَيْئًا فَقَالُوا، فَدَعَاهُمْ فَأَدْخَلَهُمْ فِي قُبَّةٍ فَقَالَ ‏”‏ أَمَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالشَّاةِ وَالْبَعِيرِ، وَتَذْهَبُونَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَسَلَكَتِ الأَنْصَارُ شِعْبًا لاَخْتَرْتُ شِعْبَ الأَنْصَارِ ‏”‏

 

Pričao nam je ‘Ali b. Abdullah, a njemu Ezher, prenoseći od Ibn-‘Avna, kojeg je izvijestio Hišam b. Zejd b. Enes, da je Enes, radijallahu anhu, kazivao: “Za vrijeme Bitke na Hunejnu pleme Hevazin sukobilo se s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem S njim je bilo deset hiljada (boraca), zajedno s oslobođenim pripadnicima Kurejša (Mekkancima), ali su pobjegli. ‘O ensarije!‘, reče (tada) on. ‘Odazivamo ti se, Allahov Poslaniče‘, rekoše oni, ‘i stavljamo ti se na raspolaganje! Odazivamo ti se! Mi smo tu, pred tobom!‘ Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, siđe (sa svoje jahalice) i reče: ‘Ja sam rob Allahov i Njegov poslanik!‘ Mnogobošci su se dali u bijeg (i doživjeli poraz), a on (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem) podijeli (plijen) oslobođenim Kurejševićima i muhadžirima, dok ensarijama ne dade ništa. Oni su (mu) zbog toga počeli prigovarati, pa ih je on pozvao, uveo ih pod šator i upitao: ‘Zar niste zadovoljni da ljudi otiđu s ovcama i devama, a da vi odete s Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem?‘, dodavši: ‘Kad bi ljudi odabrali da idu dolinom, a ensarije brdskim putem, ja bih odabrao brdski put ensarija.‘“


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَمَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نَاسًا مِنَ الأَنْصَارِ، فَقَالَ ‏”‏ إِنَّ قُرَيْشًا حَدِيثُ عَهْدٍ بِجَاهِلِيَّةٍ وَمُصِيبَةٍ، وَإِنِّي أَرَدْتُ أَنْ أَجْبُرَهُمْ وَأَتَأَلَّفَهُمْ أَمَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَرْجِعَ النَّاسُ بِالدُّنْيَا، وَتَرْجِعُونَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى بُيُوتِكُمْ ‏”‏‏.‏ قَالُوا بَلَى‏.‏ قَالَ ‏”‏ لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَسَلَكَتِ الأَنْصَارُ شِعْبًا لَسَلَكْتُ وَادِيَ الأَنْصَارِ أَوْ شِعْبَ الأَنْصَارِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Beššar, njemu Gunder, a ovom Šu‘be, koji je čuo Katadu, kako prenosi od Enesa b. Malika, radijallahu anhu, da je kazivao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, sakupio je jednu skupinu ensarija i rekao (im): ‘Kurejševići su donedavno bili u neznaboštvu i nesreći; želio sam im pomoći i pridobiti ih. Zar niste zadovoljni da se ljudi vrate s dunjalučkim (plijenom), a da se vi vratite svojim kućama s Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem?‘ – ‘Svakako!‘, odgovorili su oni. ‘Kada bi (svi) ljudi išli dolinom‘, reče (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem), ‘a ensarije brdom, ja bih išao dolinom ensarija, ili brdom ensarija.‘“


 

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ لَمَّا قَسَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قِسْمَةَ حُنَيْنٍ قَالَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ مَا أَرَادَ بِهَا وَجْهَ اللَّهِ‏.‏ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ، فَتَغَيَّرَ وَجْهُهُ ثُمَّ قَالَ ‏ “‏ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَى مُوسَى، لَقَدْ أُوذِيَ بِأَكْثَرَ مِنْ هَذَا فَصَبَرَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ka‘bisa, a njemu Sufjan, prenoseći od A‘meša, on od Ebu-Vaila, a ovaj od Abdullaha (b. Mesuda) da je kazivao: “Nakon što je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, podijelio plijen s Hunejna, jedan je ensarija rekao: ‘Ovo nije podijelio zarad lica Allahova!‘ Otišao sam Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i obavijestio ga (o tome). Odjednom mu se lice promijenilo. ‘Allah se smilovao Musau‘, reče on, ‘njega su više od ovoga vrijeđali, ali se on strpio.‘“


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ حُنَيْنٍ آثَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نَاسًا، أَعْطَى الأَقْرَعَ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ، وَأَعْطَى عُيَيْنَةَ مِثْلَ ذَلِكَ، وَأَعْطَى نَاسًا، فَقَالَ رَجُلٌ مَا أُرِيدَ بِهَذِهِ الْقِسْمَةِ وَجْهُ اللَّهِ‏.‏ فَقُلْتُ لأُخْبِرَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ رَحِمَ اللَّهُ مُوسَى‏.‏ قَدْ أُوذِيَ بِأَكْثَرَ مِنْ هَذَا فَصَبَرَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Kutejba b. Seid, a njemu Džerir, prenoseći od Mensura, on od Ebu-Vaila, a ovaj od Abdullaha, radijallahu anhu, da je kazivao: “Poslije Bitke na Hunejnu nekima je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, dao prednost (prilikom dijeljenja plijena). Tako je stotinu deva dao Akrei, a toliko i Ujejni. Dao je (potom) još nekima, pa je jedan čovjek prigovorio: ‘Ovom podjelom on nije želio postići Allahovo zadovoljstvo!‘ Tada ja rekoh: ‘Sigurno ću to kazati Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem!‘ A (kad sam mu to prenio) on reče: ‘Allah se smilovao Musau, i njega su vrijeđali više od ovoga, ali se strpio.‘“


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدِ بْنِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ حُنَيْنٍ أَقْبَلَتْ هَوَازِنُ وَغَطَفَانُ وَغَيْرُهُمْ بِنَعَمِهِمْ وَذَرَارِيِّهِمْ، وَمَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَشَرَةُ آلاَفٍ وَمِنَ الطُّلَقَاءِ، فَأَدْبَرُوا عَنْهُ حَتَّى بَقِيَ وَحْدَهُ، فَنَادَى يَوْمَئِذٍ نِدَاءَيْنِ لَمْ يَخْلِطْ بَيْنَهُمَا، الْتَفَتَ عَنْ يَمِينِهِ، فَقَالَ ‏”‏ يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ ‏”‏‏.‏ قَالُوا لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَبْشِرْ نَحْنُ مَعَكَ‏.‏ ثُمَّ الْتَفَتَ عَنْ يَسَارِهِ، فَقَالَ ‏”‏ يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ ‏”‏‏.‏ قَالُوا لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَبْشِرْ نَحْنُ مَعَكَ‏.‏ وَهْوَ عَلَى بَغْلَةٍ بَيْضَاءَ، فَنَزَلَ فَقَالَ ‏”‏ أَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ ‏”‏، فَانْهَزَمَ الْمُشْرِكُونَ، فَأَصَابَ يَوْمَئِذٍ غَنَائِمَ كَثِيرَةً، فَقَسَمَ فِي الْمُهَاجِرِينَ وَالطُّلَقَاءِ وَلَمْ يُعْطِ الأَنْصَارَ شَيْئًا، فَقَالَتِ الأَنْصَارُ إِذَا كَانَتْ شَدِيدَةٌ فَنَحْنُ نُدْعَى، وَيُعْطَى الْغَنِيمَةَ غَيْرُنَا‏.‏ فَبَلَغَهُ ذَلِكَ، فَجَمَعَهُمْ فِي قُبَّةٍ، فَقَالَ ‏”‏ يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ مَا حَدِيثٌ بَلَغَنِي عَنْكُمْ ‏”‏‏.‏ فَسَكَتُوا فَقَالَ ‏”‏ يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ أَلاَ تَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالدُّنْيَا، وَتَذْهَبُونَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَحُوزُونَهُ إِلَى بُيُوتِكُمْ ‏”‏‏.‏ قَالُوا بَلَى‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا، وَسَلَكَتِ الأَنْصَارُ شِعْبًا لأَخَذْتُ شِعْبَ الأَنْصَارِ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ هِشَامٌ يَا أَبَا حَمْزَةَ، وَأَنْتَ شَاهِدٌ ذَاكَ قَالَ وَأَيْنَ أَغِيبُ عَنْهُ

 

Pričao nam je Muhammed b. Beššar, njemu Mu‘az b. Mu‘az, a ovom Ibn-‘Avn, prenoseći od Hišama b. Zejda b. Enesa b. Malika, a on od Enesa b. Malika, radijallahu anhu, da je kazivao: “Na dan Hunejna plemena Hevazin i Gatafan, ali i drugi osim njih, došla su sa svojim blagom (stokom) i svojom čeljadi, a s Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, bilo je deset hiljada (boraca) te jedan broj oslobođenih Kurejševića. Oni su se razbježali, tako da je ostao sam, pa je taj dan uputio dva poziva, a između njih ništa drugo nije dodavao. Okrenuo se na desnu stranu i povikao: ‘O ensarije!‘ – ‘Odazivamo ti se, Allahov Poslaniče! Raduj se, mi smo s tobom!‘, odgovorili su. Zatim se on okrenuo na lijevu stranu i povikao: ‘O ensarije!‘ ‘Odazivamo ti se, Allahov Poslaniče! Raduj se, mi smo s tobom!‘, ponovili su oni. On bijaše na bijeloj mazgi, pa siđe (s nje) i reče: ‘Ja sam rob Allahov i Njegov poslanik!‘ Mnogobošci su se dali u bijeg (i doživjeli poraz). Tako je on taj dan zadobio veliki plijen. Podijelio ga je (među) muhadžirima i oslobođenim Kurejševićima, a ensarijama nije dao ništa. Na to ensarije rekoše: ‘Kad je kakva opasnost, nas pozivaju, a plijen se drugima daje!‘ To je doprlo do Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, pa ih je sakupio pod šator i rekao (im): ‘O ensarije, kakav je to govor koji čujem?‘ Oni su šutjeli, pa je on nastavio: ‘O ensarije, zar niste zadovoljni da ljudi otiđu s dunjalučkim (plijenom), a da vi odete s Allahovim Poslanikom i odvedete ga svojim kućama?‘ – ‘Svakako!‘, odgovorili su oni, a Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, dodade: ‘Kada bi svi ljudi odabrali da idu ravnicom, a ensarije brdom, ja bih odabrao put ensarija.‘“ Hišam je upitao: “Ebu-Hamza, jesi li ti svemu tome prisustvovao?” – “A gdje bih drugo bio?”, odgovorio je on.


 

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَرِيَّةً قِبَلَ نَجْدٍ، فَكُنْتُ فِيهَا، فَبَلَغَتْ سِهَامُنَا اثْنَىْ عَشَرَ بَعِيرًا، وَنُفِّلْنَا بَعِيرًا بَعِيرًا، فَرَجَعْنَا بِثَلاَثَةَ عَشَرَ بَعِيرًا‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Nu‘man, njemu Hammad, a ovom Ejjub, prenoseći od Nafi’a, a on od Ibn-Omera, radijallahu anhuma, da je kazivao: “Vjerovjesnik je, sallallahu alejhi ve sellem, poslao izvidnicu u pravcu Nedžda, u kojoj sam i ja bio. Udio (u plijenu) svakoga od nas dostigao je dvanaest deva, uz po još jednu devu poklonjenu svakome od nas, pa smo se vratili sa po trinaest deva.”


 

حَدَّثَنِي مَحْمُودٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، وَحَدَّثَنِي نُعَيْمٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ إِلَى بَنِي جَذِيمَةَ، فَدَعَاهُمْ إِلَى الإِسْلاَمِ فَلَمْ يُحْسِنُوا أَنْ يَقُولُوا أَسْلَمْنَا‏.‏ فَجَعَلُوا يَقُولُونَ صَبَأْنَا، صَبَأْنَا‏.‏ فَجَعَلَ خَالِدٌ يَقْتُلُ مِنْهُمْ وَيَأْسِرُ، وَدَفَعَ إِلَى كُلِّ رَجُلٍ مِنَّا أَسِيرَهُ، حَتَّى إِذَا كَانَ يَوْمٌ أَمَرَ خَالِدٌ أَنْ يَقْتُلَ كُلُّ رَجُلٍ مِنَّا أَسِيرَهُ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لاَ أَقْتُلُ أَسِيرِي، وَلاَ يَقْتُلُ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِي أَسِيرَهُ، حَتَّى قَدِمْنَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْنَاهُ، فَرَفَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ فَقَالَ ‏ “‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَبْرَأُ إِلَيْكَ مِمَّا صَنَعَ خَالِدٌ ‏”‏‏.‏ مَرَّتَيْنِ‏.‏

 

Pričao mi je Mahmud, njemu ‘Abdur-Rezak, a njega je obavijestio Ma‘mer…; a Pričao mi je i Nu‘ajm, kojeg je obavijestio Abdullah, a ovog Ma‘mer, prenoseći od Zuhrija, on od Salima, a ovaj od svoga oca da je kazivao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, poslao je Halida b. Velida Benu-Džezimi. On ih je pozvao u islam, ali oni nisu umjeli kazati: ‘Primili smo islam (eslemna)!‘, nego su govorili: ‘Preobratili smo se, preobratili smo se (sabe‘na, sabe‘na)!‘ Halid ih je počeo ubijati i zarobljavati. Svakome od nas predao je njegovog zarobljenika, a kada je nastupio (naredni) dan, Halid je naredio da svaki od nas ubije svoga zarobljenika. ‘Tako mi Allaha‘, rekoh ja, ‘ja neću ubiti svoga zarobljenika, niti će ijedan od mojih drugova ubiti svoga!‘ Kada smo se vratili Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i ispričali mu kako je Halid postupao, Vjerovjesnik je, sallallahu alejhi ve sellem, digao ruke i rekao: ‘Gospodaru moj, ja nemam ništa s onim što je učinio Halid!‘ Ponovio je to dva puta.”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعْدُ بْنُ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَرِيَّةً فَاسْتَعْمَلَ رَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ، وَأَمَرَهُمْ أَنْ يُطِيعُوهُ، فَغَضِبَ فَقَالَ أَلَيْسَ أَمَرَكُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُطِيعُونِي‏.‏ قَالُوا بَلَى‏.‏ قَالَ فَاجْمَعُوا لِي حَطَبًا‏.‏ فَجَمَعُوا، فَقَالَ أَوْقِدُوا نَارًا‏.‏ فَأَوْقَدُوهَا، فَقَالَ ادْخُلُوهَا‏.‏ فَهَمُّوا، وَجَعَلَ بَعْضُهُمْ يُمْسِكُ بَعْضًا، وَيَقُولُونَ فَرَرْنَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنَ النَّارِ‏.‏ فَمَا زَالُوا حَتَّى خَمَدَتِ النَّارُ، فَسَكَنَ غَضَبُهُ، فَبَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ “‏ لَوْ دَخَلُوهَا مَا خَرَجُوا مِنْهَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ، الطَّاعَةُ فِي الْمَعْرُوفِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Musedded, njemu Abdul-Vahid, ovom A‘meš, a ovom Sa‘d b. ‘Ubejde, prenoseći od Ebu-Abdur-Rahmana, a ovaj od Alije, radijallahu anhu, da je kazivao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, poslao je izvidnicu, a za njenog zapovjednika odredio je jednog ensariju i naredio (ljudima) da mu se pokoravaju. Ali on se nešto razljutio i upitao (ih): ‘Zar vam Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, nije naredio da mi se pokoravate?‘ – ‘Jeste!‘, odgovorili su oni. ‘Sakupite mi, onda, drva!‘, naredi on, i oni sakupiše. ‘Potpalite vatru!‘, reče on, i oni je potpališe. Tada on naredi: ‘Uđite u nju!‘ Spremali su se da uđu, kad jedan drugoga počeše zadržavati, govoreći: ‘Pa mi smo od vatre pobjegli Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem!‘ Ostali su tako sve dok se vatra nije ugasila, a zapovjednikova srdžba stišala. Kada je vijest o tome došla do Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, on reče: ‘Da su ušli u vatru, ne bi iz nje izišli do Dana sudnjega. Pokornost je (samo) u dobru!‘“


 

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَا مُوسَى وَمُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ إِلَى الْيَمَنِ، قَالَ وَبَعَثَ كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا عَلَى مِخْلاَفٍ قَالَ وَالْيَمَنُ مِخْلاَفَانِ ثُمَّ قَالَ ‏ “‏ يَسِّرَا وَلاَ تُعَسِّرَا، وَبَشِّرَا وَلاَ تُنَفِّرَا ‏”‏‏.‏ فَانْطَلَقَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا إِلَى عَمَلِهِ، وَكَانَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا إِذَا سَارَ فِي أَرْضِهِ كَانَ قَرِيبًا مِنْ صَاحِبِهِ أَحْدَثَ بِهِ عَهْدًا، فَسَلَّمَ عَلَيْهِ، فَسَارَ مُعَاذٌ فِي أَرْضِهِ قَرِيبًا مِنْ صَاحِبِهِ أَبِي مُوسَى، فَجَاءَ يَسِيرُ عَلَى بَغْلَتِهِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيْهِ، وَإِذَا هُوَ جَالِسٌ، وَقَدِ اجْتَمَعَ إِلَيْهِ النَّاسُ، وَإِذَا رَجُلٌ عِنْدَهُ قَدْ جُمِعَتْ يَدَاهُ إِلَى عُنُقِهِ فَقَالَ لَهُ مُعَاذٌ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ، أَيَّمَ هَذَا قَالَ هَذَا رَجُلٌ كَفَرَ بَعْدَ إِسْلاَمِهِ‏.‏ قَالَ لاَ أَنْزِلُ حَتَّى يُقْتَلَ‏.‏ قَالَ إِنَّمَا جِيءَ بِهِ لِذَلِكَ فَانْزِلْ‏.‏ قَالَ مَا أَنْزِلُ حَتَّى يُقْتَلَ فَأَمَرَ بِهِ فَقُتِلَ ثُمَّ نَزَلَ فَقَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ، كَيْفَ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ قَالَ أَتَفَوَّقُهُ تَفَوُّقًا‏.‏ قَالَ فَكَيْفَ تَقْرَأُ أَنْتَ يَا مُعَاذُ قَالَ أَنَامُ أَوَّلَ اللَّيْلِ فَأَقُومُ وَقَدْ قَضَيْتُ جُزْئِي مِنَ النَّوْمِ، فَأَقْرَأُ مَا كَتَبَ اللَّهُ لِي، فَأَحْتَسِبُ نَوْمَتِي كَمَا أَحْتَسِبُ قَوْمَتِي‏.‏

 

Pričao nam je Musa, njemu Ebu-Avana, a ovom Abdul-Melik, prenoseći od Ebu-Burde da je kazivao: “Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, poslao Ebu-Musaa i Muaza b. Džebela u Jemen. Svakog od njih uputio je u jednu pokrajinu, a u Jemenu su bile dvije pokrajine. Rekao im je: ‘Olakšavajte, a ne otežavajte; razveseljavajte, a ne rastjerujte!‘ Svaki je od njih otišao za svojim poslom, a kad bi se bilo koji od njih, putujući svojom pokrajinom, našao u blizini svoga prijatelja, on bi se s njim ponovo sreo, posjetio ga i poselamio. Tako je (jednom prilikom) Mu‘az putovao po svojoj pokrajini nedaleko od svoga prijatelja Ebu-Musaa, pa je došao kod njega jašući na svojoj mazgi. Zatekao ga je kako sjedi, a oko njega se okupio svijet. Kod njega bijaše neki čovjek s rukama sastavljenim uz vrat. ‘Abdullahu, sine Kajsov, ko je ovaj?‘, upitao ga je Mu‘az. ‘Ovaj čovjek je uznevjerovao nakon što je primio islam!‘, odgovori on. ‘Ja neću sjahati‘, reče (Mu‘az), ‘dok on ne bude ubijen!‘ – ‘Zato je i doveden‘, odgovori (Ebu-Musa), ‘pa sjaši!‘ – ‘Ne silazim dok on ne bude ubijen!‘, ponovi (Mu‘az), pa (Ebu-Musa) naredi, i on bi pogubljen. Nakon toga (Mu‘az) je sjahao i upitao: ‘Abdullahu, kako učiš Kur‘an?‘ – ‘Učim ga stalno (i danju i noću), ali s prijekidima, malo-pomalo‘, odgovori on, a onda upita: ‘A kako ti učiš, Mu‘aze?‘ – ‘Spavam‘, odgovori on, ‘s početka noći, a onda ustanem i učim onoliko koliko mi je Allah odredio, uzdajući se u nagradu za svoj san kao što se uzdam u nagradu za svoje ustajanje (radi učenja).‘“


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَهُ إِلَى الْيَمَنِ، فَسَأَلَهُ عَنْ أَشْرِبَةٍ تُصْنَعُ بِهَا، فَقَالَ ‏”‏ وَمَا هِيَ ‏”‏‏.‏ قَالَ الْبِتْعُ وَالْمِزْرُ‏.‏ فَقُلْتُ لأَبِي بُرْدَةَ مَا الْبِتْعُ قَالَ نَبِيذُ الْعَسَلِ، وَالْمِزْرُ نَبِيذُ الشَّعِيرِ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ ‏”‏‏.‏ رَوَاهُ جَرِيرٌ وَعَبْدُ الْوَاحِدِ عَنِ الشَّيْبَانِيِّ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ‏.‏

 

Pričao nam je Ishak, a njemu Halid, prenoseći od Šejbanija, on od Seida b. Ebu-Burde, ovaj od svoga oca (da je kazivao): “Ebu-Musaa Eš‘arija Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, poslao je u Jemen, pa ga je (Ebu-Musa) upitao za pića koja se tamo spravljaju. ‘A koja su to (pića)?‘, upitao je (Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem). ‘El-bit‘ i el-mizr, odgovorio je (Ebu-Musa). ‘Sve što opija zabranjeno je!‘, reče (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem).” Upitao sam (veli Seid) Ebu-Burdu šta je el-bit‘, pa je on odgovorio: “Vino od meda, a el-mizr je vino od ječma.“ Džerir i Abdul-Vahid prenose (ovaj hadis) od Šejbanija, a on od Ebu-Burde.


 

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم جَدَّهُ أَبَا مُوسَى، وَمُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ فَقَالَ ‏”‏ يَسِّرَا وَلاَ تُعَسِّرَا، وَبَشِّرَا وَلاَ تُنَفِّرَا، وَتَطَاوَعَا ‏”‏‏.‏ فَقَالَ أَبُو مُوسَى يَا نَبِيَّ اللَّهِ، إِنَّ أَرْضَنَا بِهَا شَرَابٌ مِنَ الشَّعِيرِ الْمِزْرُ، وَشَرَابٌ مِنَ الْعَسَلِ الْبِتْعُ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ ‏”‏‏.‏ فَانْطَلَقَا فَقَالَ مُعَاذٌ لأَبِي مُوسَى كَيْفَ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ قَالَ قَائِمًا وَقَاعِدًا وَعَلَى رَاحِلَتِهِ وَأَتَفَوَّقُهُ تَفَوُّقًا‏.‏ قَالَ أَمَّا أَنَا فَأَنَامُ وَأَقُومُ، فَأَحْتَسِبُ نَوْمَتِي كَمَا أَحْتَسِبُ قَوْمَتِي، وَضَرَبَ فُسْطَاطًا، فَجَعَلاَ يَتَزَاوَرَانِ، فَزَارَ مُعَاذٌ أَبَا مُوسَى، فَإِذَا رَجُلٌ مُوثَقٌ، فَقَالَ مَا هَذَا فَقَالَ أَبُو مُوسَى يَهُودِيٌّ أَسْلَمَ ثُمَّ ارْتَدَّ‏.‏ فَقَالَ مُعَاذٌ لأَضْرِبَنَّ عُنُقَهُ‏.‏ تَابَعَهُ الْعَقَدِيُّ وَوَهْبٌ عَنْ شُعْبَةَ‏.‏ وَقَالَ وَكِيعٌ وَالنَّضْرُ وَأَبُو دَاوُدَ عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ رَوَاهُ جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ عَنِ الشَّيْبَانِيِّ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ‏.‏

 

Pričao nam je Muslim, njemu Šu‘be, a njemu Seid b. Ebu-Burde prenoseći od svoga oca da je kazivao: Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, je poslao njegovog (Seidovog) djeda Ebu-Musaa i Mu‘aza u Jemen i rekao (im): ‘Olakšavajte, a ne otežavajte; razveseljavajte, a ne rastjerujte, i budite u suglasju!‘ – ‘Allahov Poslaniče‘, reče Ebu-Musa, ‘u našoj zemlji ima pića od ječma koje se zove el-mizr i pića od meda koje se zove el-bit‘!‘ – ‘Sve što opija zabranjeno je!‘, odgovori on. Oni su tada otišli, a Muaz je upitao Ebu-Musaa: ‘Kako učiš Kur‘an?‘ – ‘I stojeći i sjedeći i na svojoj jahalici‘, odgovori on, ‘učim ga stalno, ali s prijekidima, malo-pomalo.‘ – ‘Što se mene tiče‘, reče (Mu‘az), ‘ja spavam, ali i ustajem (da učim), i nadam se nagradi za spavanje kao što se nadam nagradi za ustajanje.‘ Razapeo je šator, pa su se međusobno posjećivali. Tako je (jednom prilikom) Mu‘az posjetio Ebu-Musaa i kod njega zatekao svezana čovjeka. ‘Šta je ovo?‘, upita ga (Mu‘az), a Ebu-Musa odgovori: ‘Židov; bio je primio islam, a zatim se odmetnuo!‘ – ‘Svakako ću mu odrubiti glavu!‘, reče Muaz.”U lancu prenošenja (Muslima) slijede ‘Akadi i Vehb, prenoseći od Šu‘be. Veki‘, Nadr i Ebu-Davud prenose ga (ovaj hadis) od Šu‘be, on od Seida, ovaj od svoga oca, on od svoga djeda, a ovaj od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem Džerir b. Abdul-Hamid prenosi ga od Šejbanija, a ovaj od Ebu-Burde.


 

حَدَّثَنِي عَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ عَائِذٍ، حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ طَارِقَ بْنَ شِهَابٍ، يَقُولُ حَدَّثَنِي أَبُو مُوسَى الأَشْعَرِيُّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَرْضِ قَوْمِي، فَجِئْتُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُنِيخٌ بِالأَبْطَحِ فَقَالَ ‏”‏ أَحَجَجْتَ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏”‏ كَيْفَ قُلْتَ ‏”‏‏.‏ قَالَ قُلْتُ لَبَّيْكَ إِهْلاَلاً كَإِهْلاَلِكَ‏.‏ قَالَ ‏”‏ فَهَلْ سُقْتَ مَعَكَ هَدْيًا ‏”‏‏.‏ قُلْتُ لَمْ أَسُقْ‏.‏ قَالَ ‏”‏ فَطُفْ بِالْبَيْتِ وَاسْعَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ حِلَّ ‏”‏‏.‏ فَفَعَلْتُ حَتَّى مَشَطَتْ لِي امْرَأَةٌ مِنْ نِسَاءِ بَنِي قَيْسٍ، وَمَكُثْنَا بِذَلِكَ حَتَّى اسْتُخْلِفَ عُمَرُ‏.‏

 

Pričao mi je Abbas b. Velid Nersi, njemu Abdul-Vahid, prenoseći od Ejjuba b. ‘Aiza, kojem je pričao Kajs b. Muslim, da je čuo Tarika b. Šihaba, kojem je rekao Ebu-Musa Eš‘ari, radijallahu anhu: “Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, poslao me je u zemlju moga naroda. Ja sam se, potom, vratio, a Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, bijaše zaustavio svoju devu (i odsjeo) u Bathau. ‘Abdullahu, sine Kajsov‘, upita me on, ‘jesi li zanijetio (da obaviš) hadž?‘ – ‘Jesam, Allahov Poslaniče‘, odgovorio sam. ‘A kako si rekao?‘, upita on ponovo, a ja odgovorih: ‘Rekao sam: ‘Odazivam ti se (Gospodaru)!‘, stupajući u ihram isto onako kako si i ti stupio.‘ – ‘Pa jesi li poveo sa sobom kurbana?‘, upita on. ‘Nisam‘, odgovorio sam, a on reče: ‘Obavi tavaf oko Ka‘be i sa‘j između Safe i Merve, a onda se oslobodi ihrama.‘ Ja sam tako i postupio, a neka me je žena iz plemena Benu-Kajs čak i očešljala. Tako smo postupali sve dok za halifu nije bio izabran Omer, radijallahu anhu”


 

حَدَّثَنِي حِبَّانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ زَكَرِيَّاءَ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ حِينَ بَعَثَهُ إِلَى الْيَمَنِ ‏ “‏ إِنَّكَ سَتَأْتِي قَوْمًا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ، فَإِذَا جِئْتَهُمْ فَادْعُهُمْ إِلَى أَنْ يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، فَإِنْ هُمْ طَاعُوا لَكَ بِذَلِكَ فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ فَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ، فَإِنْ هُمْ طَاعُوا لَكَ بِذَلِكَ، فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ فَرَضَ عَلَيْكُمْ صَدَقَةً، تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ، فَتُرَدُّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ، فَإِنْ هُمْ طَاعُوا لَكَ بِذَلِكَ، فَإِيَّاكَ وَكَرَائِمَ أَمْوَالِهِمْ، وَاتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهُ لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌ ‏”‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ‏{‏طَوَّعَتْ‏}‏ طَاعَتْ وَأَطَاعَتْ لُغَةٌ، طِعْتُ وَطُعْتُ وَأَطَعْتُ‏.‏

 

Pričao mi je Hibban, a njega je obavijestio Abdullah, prenoseći od Zekerijjaa b. Ishaka, on od Jahjaa b. Abdullaha b. Sajfija, ovaj od Ebu-Ma‘beda, oslobođenog roba Ibn-Abbasovog, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhuma, da je kazivao: “Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, Mu‘azu b. Džebelu, kada ga je poslao u Jemen, rekao: ‘Ti ćeš doći ljudima koji su sljedbenici Knjige, pa kada im dođeš, pozovi ih da posvjedoče da je samo Allah Bog i da je Muhammed Allahov Poslanik. Ako te u tome poslušaju, obavijesti ih da im je Allah stavio u dužnost pet namaza u toku svakog dana i noći. Ako ti se u tome odazovu, saopći im da im je Allah propisao sadaku (zekat) koja se uzima od njihovih bogataša i ustupa njihovim siromasima. A ako ti se i u tome odazovu, čuvaj se njihovog najplemenitijeg imetka i pazi se dove onoga kome je nepravda učinjena, jer između nje i Allaha nema zastora.‘“


 

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، أَنَّ مُعَاذًا ـ رضى الله عنه ـ لَمَّا قَدِمَ الْيَمَنَ صَلَّى بِهِمِ الصُّبْحَ فَقَرَأَ ‏{‏وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلاً‏}‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ لَقَدْ قَرَّتْ عَيْنُ أُمِّ إِبْرَاهِيمَ‏.‏ زَادَ مُعَاذٌ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ حَبِيبٍ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ عَمْرٍو أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ، فَقَرَأَ مُعَاذٌ فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ سُورَةَ النِّسَاءِ فَلَمَّا قَالَ ‏{‏وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلاً‏}‏ قَالَ رَجُلٌ خَلْفَهُ قَرَّتْ عَيْنُ أُمِّ إِبْرَاهِيمَ‏.‏

 

Pričao nam je Sulejman b. Harb, a njemu Šu‘ba, prenoseći od Habiba b. Ebu-Sabita, on od Seida b. Džubejra, a ovaj od Amra b. Mejmuna (da je kazivao): “Mu‘az je, radijallahu anhu, kada je došao u Jemen, klanjao kao imam sabah i proučio: ‘A Ibrahima je Allah uzeo za prijatelja.‘ Jedan od prisutnih (na to) reče: ‘Kakva radost majci Ibrahimovoj!‘“ Muaz veli da mu je pričao Šu‘be, prenoseći od Habiba, a on od Amra (da je kazivao): “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, poslao je Muaza u Jemen, pa je on na sabah-namazu učio suru En-Nisa. Kada je proučio: ‘A Ibrahima je Allah uzeo za prijatelja‘, neki čovjek iza njega reče: ‘Kakva radost majci Ibrahimovoj!‘“


 

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانُ، حَدَّثَنَا شُرَيْحُ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ‏.‏ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ إِلَى الْيَمَنِ، قَالَ ثُمَّ بَعَثَ عَلِيًّا بَعْدَ ذَلِكَ مَكَانَهُ فَقَالَ مُرْ أَصْحَابَ خَالِدٍ، مَنْ شَاءَ مِنْهُمْ أَنْ يُعَقِّبَ مَعَكَ فَلْيُعَقِّبْ، وَمَنْ شَاءَ فَلْيُقْبِلْ‏.‏ فَكُنْتُ فِيمَنْ عَقَّبَ مَعَهُ، قَالَ فَغَنِمْتُ أَوَاقٍ ذَوَاتِ عَدَدٍ‏.‏

 

Pričao mi je Ahmed b. Osman, njemu Šurejh b. Meslema, ovom Ibrahim b. Jusuf b. Ishak b. Ebu-Ishak, a ovom njegov otac prenoseći od svoga oca, on od Ebu-Ishaka, a ovaj od Beraa, radijallahu anhu, (da je kazivao): “Allahov nas je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, s Halidom b. Velidom poslao u Jemen, a zatim je, kasnije, namjesto njega poslao Aliju i rekao (mu): ‘Zapovjedi pratnji Halidovoj: ko od njih želi vratiti se i ostati s tobom (u Jemenu) neka ostane, a ko želi doći u u Medinu neka dođe.‘ Ja sam bio među onima koji su ostali s njim, i zadobio sam nekoliko oka (ratnog) plijena.”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سُوَيْدِ بْنِ مَنْجُوفٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلِيًّا إِلَى خَالِدٍ لِيَقْبِضَ الْخُمُسَ وَكُنْتُ أُبْغِضُ عَلِيًّا، وَقَدِ اغْتَسَلَ، فَقُلْتُ لِخَالِدٍ أَلاَ تَرَى إِلَى هَذَا فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏”‏ يَا بُرَيْدَةُ أَتُبْغِضُ عَلِيًّا ‏”‏‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏”‏ لاَ تُبْغِضْهُ فَإِنَّ لَهُ فِي الْخُمُسِ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Beššar, njemu Revh b. ‘Ubada, a ovom ‘Ali b. Suvejd b. Mendžuf, prenoseći od Abdullaha b. Burejde, a on od svoga oca, Allah neka je zadovoljan njime, da je kazivao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, poslao je Aliju kod Halida da preuzme petinu (ratnog plijena). Ja sam mrzio Aliju. On se bijaše okupao, te ja rekoh Halidu: ‘Vidiš li ti ovo?!‘ Kada smo došli Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, ja sam mu to spomenuo, pa (me) je on upitao: ‘O Burejde, mrziš li ti Aliju?‘ – ‘Da!‘, odgovorio sam, a on mi reče: ‘Nemoj ga mrziti, jer njemu od petine pripada više od toga.‘“


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ شُبْرُمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي نُعْمٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ بَعَثَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ـ رضى الله عنه ـ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْيَمَنِ بِذُهَيْبَةٍ فِي أَدِيمٍ مَقْرُوظٍ لَمْ تُحَصَّلْ مِنْ تُرَابِهَا، قَالَ فَقَسَمَهَا بَيْنَ أَرْبَعَةِ نَفَرٍ بَيْنَ عُيَيْنَةَ بْنِ بَدْرٍ، وَأَقْرَعَ بْنِ حَابِسٍ وَزَيْدِ الْخَيْلِ، وَالرَّابِعُ إِمَّا عَلْقَمَةُ وَإِمَّا عَامِرُ بْنُ الطُّفَيْلِ، فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ كُنَّا نَحْنُ أَحَقَّ بِهَذَا مِنْ هَؤُلاَءِ‏.‏ قَالَ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ أَلاَ تَأْمَنُونِي وَأَنَا أَمِينُ مَنْ فِي السَّمَاءِ، يَأْتِينِي خَبَرُ السَّمَاءِ صَبَاحًا وَمَسَاءً ‏”‏‏.‏ قَالَ فَقَامَ رَجُلٌ غَائِرُ الْعَيْنَيْنِ، مُشْرِفُ الْوَجْنَتَيْنِ، نَاشِزُ الْجَبْهَةِ، كَثُّ اللِّحْيَةِ، مَحْلُوقُ الرَّأْسِ، مُشَمَّرُ الإِزَارِ، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، اتَّقِ اللَّهَ‏.‏ قَالَ ‏”‏ وَيْلَكَ أَوَلَسْتُ أَحَقَّ أَهْلِ الأَرْضِ أَنْ يَتَّقِيَ اللَّهَ ‏”‏‏.‏ قَالَ ثُمَّ وَلَّى الرَّجُلُ، قَالَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَلاَ أَضْرِبُ عُنُقَهُ قَالَ ‏”‏ لاَ، لَعَلَّهُ أَنْ يَكُونَ يُصَلِّي ‏”‏‏.‏ فَقَالَ خَالِدٌ وَكَمْ مِنْ مُصَلٍّ يَقُولُ بِلِسَانِهِ مَا لَيْسَ فِي قَلْبِهِ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ إِنِّي لَمْ أُومَرْ أَنْ أَنْقُبَ قُلُوبَ النَّاسِ، وَلاَ أَشُقَّ بُطُونَهُمْ ‏”‏ قَالَ ثُمَّ نَظَرَ إِلَيْهِ وَهْوَ مُقَفٍّ فَقَالَ ‏”‏ إِنَّهُ يَخْرُجُ مِنْ ضِئْضِئِ هَذَا قَوْمٌ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ رَطْبًا، لاَ يُجَاوِزُ حَنَاجِرَهُمْ، يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ ‏”‏‏.‏ وَأَظُنُّهُ قَالَ ‏”‏ لَئِنْ أَدْرَكْتُهُمْ لأَقْتُلَنَّهُمْ قَتْلَ ثَمُودَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Kutejba, a njemu Abdul-Vahid, prenoseći od ‘Umarea b. Ka‘kaa b. Šubruma, kojem je pričao Abdur-Rahman b. Ebu-Nu‘m, da je čuo Ebu-Seida Hudrija da je kazivao: “Alija b. Ebu-Talib, radijallahu anhu, poslao je Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, iz Jemena komadić zlata koji bijaše u koži štavljenoj lišćem mimoze, a još ne bijaše odvojen od zlatne prašine. On ga je podijelio među četvericom: ‘Ujejnom b. Bedrom, Akre‘om b. Habisom, Zejdom Hajlom i, četvrtim, ‘Alkamom ili Amirom b. Tufejlom. Na to jedan od njegovih drugova reče: ‘Mi smo bili preči od ovih da nam se to podijeli!‘ To je doprlo do Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, pa je rekao: ‘Zar nemate povjerenja u mene, a ja sam povjerenik Onoga koji je na nebesima?! Meni dolaze vijesti s neba i jutrom i večeri!‘ Tada ustade jedan čovjek udubljenih očiju i izraženih jagodica, visokog čela, guste brade, obrijane glave i zadignutog ogrtača i reče: ‘Allahov Poslaniče, boj se Allaha!‘ – ‘Teško tebi!‘, reče (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem), dodavši: ‘Zar ja nisam najpreči od ljudi da se bojim Allaha?!‘ Čovjek se zatim udalji, a Halid b. Velid upita: ‘Allahov Poslaniče, hoću li mu odrubiti glavu?‘ – ‘Nemoj, možda on klanja!‘, reče (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem), a Halid dodade: ‘Koliko je klanjača koji jezicima izgovaraju ono što im nije u srcima?‘ – ‘Meni nije naređeno da zavirujem u ljudska srca, niti da otvaram njihove utrobe!‘, reče Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem,gledajući za njim dok je odlazio, i dodade: ‘Među potomcima ovog čovjeka pojavit će se oni koji će tečno učiti Allahovu knjigu, ali ona neće prelaziti njihova grla. Prolazit će kroz vjeru kao što strijela prolazi kroz ulovljenu životinju.‘“ Mislim da je (još) rekao: “Ako ih dočekam, usmrtit ću ih smrću Semuda!”


 

حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ عَطَاءٌ قَالَ جَابِرٌ أَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلِيًّا أَنْ يُقِيمَ عَلَى إِحْرَامِهِ‏.‏ زَادَ مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ عَطَاءٌ قَالَ جَابِرٌ فَقَدِمَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ رضى الله عنه بِسِعَايَتِهِ، قَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ بِمَ أَهْلَلْتَ يَا عَلِيُّ ‏”‏‏.‏ قَالَ بِمَا أَهَلَّ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ فَأَهْدِ وَامْكُثْ حَرَامًا كَمَا أَنْتَ ‏”‏‏.‏ قَالَ وَأَهْدَى لَهُ عَلِيٌّ هَدْيًا‏.‏

 

Pričao nam je Mekki b. Ibrahim, prenoseći od Ibn-Džurejdža, da je ‘Ata rekao kako je Džabir kazivao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, naredio je Aliji da ostane i dalje u svome ihramu (jer je imao kurban).” Muhammed b. Bekr prenosi s dodatkom od Ibn-Džurejdža, on od ‘Ataa, a ovaj od Džabira da je kazivao: “Alija b. Ebu-Talib, radijallahu anhu, došao je sa svoga namjesnikovanja (u Jemenu), pa ga je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, upitao: ‘Kako si stupio u ihram?‘ – ‘Onako kako je stupio u ihram i Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem‘, odgovorio je on. ‘Ostani u ihramu tako, kao što si i sada, a kasnije zakolji kurbana‘, reče mu (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem). Alija je Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, (tom prilikom) poklonio jedan kurban.”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، حَدَّثَنَا بَكْرٌ، أَنَّهُ ذَكَرَ لاِبْنِ عُمَرَ أَنَّ أَنَسًا حَدَّثَهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ وَحَجَّةٍ، فَقَالَ أَهَلَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ، وَأَهْلَلْنَا بِهِ مَعَهُ، فَلَمَّا قَدِمْنَا مَكَّةَ قَالَ ‏”‏ مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً ‏”‏‏.‏ وَكَانَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَدْىٌ، فَقَدِمَ عَلَيْنَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ مِنَ الْيَمَنِ حَاجًّا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ بِمَ أَهْلَلْتَ فَإِنَّ مَعَنَا أَهْلَكَ ‏”‏‏.‏ قَالَ أَهْلَلْتُ بِمَا أَهَلَّ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ ‏”‏ فَأَمْسِكْ، فَإِنَّ مَعَنَا هَدْيًا ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Musedded, a njemu Bišr b. Mufeddal, prenoseći od Humejda Tavila kojem je kazivao Bekr da je spomenuo Ibn-Omeru da im je Enes kazivao kako je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, stupio u ihram za umru i za hadž, rekavši: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, stupio je u ihram za hadž, te smo i mi, zajedno s njim, stupili u ihram za hadž. Kada smo došli u Mekku, on reče: ‘Ko nema sa sobom kurbana neka ihram nanijeti za umru (i oslobodi ga se nakon tavafa i sa‘ja). Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, imao je kurban uza se. Potom nam je, kao hadžija, iz Jemena stigao Alija b. Ebu-Talib, pa ga je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, upitao: ‘S nama je tvoja supruga; kako si stupio u ihram?‘ – ‘Onako kako je u ihram stupio i Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem‘, odgovori on. ‘Onda ostani u ihramu, jer uza se imamo kurbana‘, reče (mu Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem).‘“


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، حَدَّثَنَا بَيَانٌ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ كَانَ بَيْتٌ فِي الْجَاهِلِيَّةِ يُقَالُ لَهُ ذُو الْخَلَصَةِ وَالْكَعْبَةُ الْيَمَانِيَةُ وَالْكَعْبَةُ الشَّأْمِيَّةُ، فَقَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ أَلاَ تُرِيحُنِي مِنْ ذِي الْخَلَصَةِ ‏”‏‏.‏ فَنَفَرْتُ فِي مِائَةٍ وَخَمْسِينَ رَاكِبًا، فَكَسَرْنَاهُ وَقَتَلْنَا مَنْ وَجَدْنَا عِنْدَهُ، فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ، فَدَعَا لَنَا وَلأَحْمَسَ‏.‏

 

Pričao nam je Musedded, njemu Halid, a ovom Bejan, prenoseći od Kajsa, a on od Džerira da je kazivao: “U doba neznaboštva (džahilijeta) bijaše jedna kuća koja se zvala Zul-Halesa – ‘Jemenska Ka‘ba‘ i ‘Šamska Ka‘ba‘. Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, upitao me je: ‘Hoćeš li me riješiti Zul-Halese?‘, te sam ja brzo otišao sa stotinu pedeset konjanika: srušili smo je i pobili koga smo našli oko nje. Potom sam se vratio Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i obavijestio ga (o tome), pa je on proučio dovu za nas i za pleme Ahmes.”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا قَيْسٌ، قَالَ قَالَ لِي جَرِيرٌ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَلاَ تُرِيحُنِي مِنْ ذِي الْخَلَصَةِ ‏”‏‏.‏ وَكَانَ بَيْتًا فِي خَثْعَمَ يُسَمَّى الْكَعْبَةَ الْيَمَانِيَةَ، فَانْطَلَقْتُ فِي خَمْسِينَ وَمِائَةِ فَارِسٍ مِنْ أَحْمَسَ، وَكَانُوا أَصْحَابَ خَيْلٍ، وَكُنْتُ لاَ أَثْبُتُ عَلَى الْخَيْلِ، فَضَرَبَ فِي صَدْرِي حَتَّى رَأَيْتُ أَثَرَ أَصَابِعِهِ فِي صَدْرِي، وَقَالَ ‏”‏ اللَّهُمَّ ثَبِّتْهُ، وَاجْعَلْهُ هَادِيًا مَهْدِيًّا ‏”‏‏.‏ فَانْطَلَقَ إِلَيْهَا فَكَسَرَهَا وَحَرَّقَهَا، ثُمَّ بَعَثَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ جَرِيرٍ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ، مَا جِئْتُكَ حَتَّى تَرَكْتُهَا كَأَنَّهَا جَمَلٌ أَجْرَبُ‏.‏ قَالَ فَبَارَكَ فِي خَيْلِ أَحْمَسَ وَرِجَالِهَا خَمْسَ مَرَّاتٍ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Musenna, njemu Jahja, ovom Ismail, a ovom Kajs kazavši: “Rekao mi je Džerir: ‘Vjerovjesnik me je, sallallahu alejhi ve sellem, upitao: ‘Hoćeš li me riješiti Zul-Halese?‘ – a bila je to jedna kuća u Has‘amu koja se zvala ‘Jemenska Ka‘ba‘. Krenuo sam sa stotinu pedeset konjanika iz plemena Ahmes. Oni su bili dobri konjanici, ali ja nisam bio stabilan na konju, pa me je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, udario po grudima tako jako da sam vidio trag njegovih prstiju na njima. ‘Allahu moj‘, reče on, ‘učvrsti ga i učini onim koji će upućivati na pravi put i koji će sam biti na pravom putu!‘‘ On je otišao pa je porušio i zapalio, a zatim (vijest o tome) poslao Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem Džerirov je izaslanik rekao: ‘Tako mi Onoga koji te je poslao s istinom, nisam ti došao dok je nisam ostavio kao šugavu devu!‘ Tada je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, pet puta blagoslovio konje Ahmesa i njihove ljude.”


 

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَلاَ تُرِيحُنِي مِنْ ذِي الْخَلَصَةِ ‏”‏‏.‏ فَقُلْتُ بَلَى‏.‏ فَانْطَلَقْتُ فِي خَمْسِينَ وَمِائَةِ فَارِسٍ مِنْ أَحْمَسَ وَكَانُوا أَصْحَابَ خَيْلٍ وَكُنْتُ لاَ أَثْبُتُ عَلَى الْخَيْلِ، فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَضَرَبَ يَدَهُ عَلَى صَدْرِي حَتَّى رَأَيْتُ أَثَرَ يَدِهِ فِي صَدْرِي وَقَالَ ‏”‏ اللَّهُمَّ ثَبِّتْهُ وَاجْعَلْهُ هَادِيًا مَهْدِيًّا ‏”‏‏.‏ قَالَ فَمَا وَقَعْتُ عَنْ فَرَسٍ بَعْدُ‏.‏ قَالَ وَكَانَ ذُو الْخَلَصَةِ بَيْتًا بِالْيَمَنِ لِخَثْعَمَ وَبَجِيلَةَ، فِيهِ نُصُبٌ تُعْبَدُ، يُقَالُ لَهُ الْكَعْبَةُ‏.‏ قَالَ فَأَتَاهَا فَحَرَّقَهَا بِالنَّارِ وَكَسَرَهَا‏.‏ قَالَ وَلَمَّا قَدِمَ جَرِيرٌ الْيَمَنَ كَانَ بِهَا رَجُلٌ يَسْتَقْسِمُ بِالأَزْلاَمِ فَقِيلَ لَهُ إِنَّ رَسُولَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَا هُنَا فَإِنْ قَدَرَ عَلَيْكَ ضَرَبَ عُنُقَكَ‏.‏ قَالَ فَبَيْنَمَا هُوَ يَضْرِبُ بِهَا إِذْ وَقَفَ عَلَيْهِ جَرِيرٌ فَقَالَ لَتَكْسِرَنَّهَا وَلَتَشْهَدَنَّ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَوْ لأَضْرِبَنَّ عُنُقَكَ‏.‏ قَالَ فَكَسَرَهَا وَشَهِدَ، ثُمَّ بَعَثَ جَرِيرٌ رَجُلاً مِنْ أَحْمَسَ يُكْنَى أَبَا أَرْطَاةَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُبَشِّرُهُ بِذَلِكَ، فَلَمَّا أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا جِئْتُ حَتَّى تَرَكْتُهَا كَأَنَّهَا جَمَلٌ أَجْرَبُ‏.‏ قَالَ فَبَرَّكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى خَيْلِ أَحْمَسَ وَرِجَالِهَا خَمْسَ مَرَّاتٍ‏.‏

 

Pričao nam je Jusuf b. Musa, a njega je obavijestio Ebu-Usama, prenoseći od Ismaila b. Ebu-Halida, on od Kajsa, a ovaj od Džerira da je kazivao: “Allahov me je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, upitao: ‘Hoćeš li me riješiti Zul-Halese?‘ – ‘Hoću!‘, odgovorio sam. Krenuo sam potom sa stotinu pedeset konjanika iz plemena Ahmes. Oni su bili dobri konjanici, ali ja nisam bio stabilan na konju, te sam to kazao Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, a on me udari rukom po prsima tako da sam vidio trag njegovih prsta na njima i reče: ‘Allahu moj, učvrsti ga i učini predvodnikom koji će upućivati na pravi put i koji će sam biti na pravom putu!‘ Poslije toga više nisam padao s konja”, kaže (Džerir). “Zul-Halesa je”, kazuje (Kajs), “bila kuća u Jemenu što su je posjedovala plemena Has‘am i Bedžila; u njoj bijaše idol kojemu se klanjalo, te su je zvali Ka‘ba. Džerir je došao do nje, spalio je i porušio. A kada je Džerir došao u Jemen, u njemu bijaše jedan čovjek koji je gatao strelicama. ‘Ovdje je izaslanik Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem‘, rekli su mu, ‘ako mu dopadneš šaka, odrubit će ti glavu!‘ I dok je on tako bacao strelice, odjednom se pokraj njega ukaza (pojavu) Džerir i reče mu: ‘Ili ćeš ih polomiti i posvjedočiti da nema Boga osim Allaha ili ću ti odsjeći glavu!‘ On ih je polomio i posvjedočio, a onda je Džerir poslao čovjeka iz plemena Ahmes kojeg su nadimkom zvali Ebu-Ertat Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, da ga obraduje time (rušenjem i spaljivanjem Zul-Halese). Kada je ovaj došao Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, rekao (mu) je: ‘Allahov Poslaniče tako mi Onoga koji te je poslao s istinom, nisam ti došao dok je nisam ostavio kao šugavu devicu!‘ Tada je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, pet puta blagoslovio konje Ahmesa i njihove ljude.”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ عَلَى جَيْشِ ذَاتِ السَّلاَسِلِ قَالَ فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ أَىُّ النَّاسِ أَحَبُّ إِلَيْكَ قَالَ ‏”‏ عَائِشَةُ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ مِنَ الرِّجَالِ قَالَ ‏”‏ أَبُوهَا ‏”‏‏.‏ قُلْتُ ثُمَّ مَنْ قَالَ ‏”‏ عُمَرُ ‏”‏‏.‏ فَعَدَّ رِجَالاً فَسَكَتُّ مَخَافَةَ أَنْ يَجْعَلَنِي فِي آخِرِهِمْ‏.‏

 

Pričao nam je Ishak, a njega je obavijestio Halid b. Abdullah, prenoseći od Halida Hazzaa, a on od Ebu-Osmana (da je kazivao): “Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, poslao ‘Amra b. ‘Asa na čelu vojske (u pohodu) Zatus-sulasil.” “Došao sam”, kazuje (‘Amr), “Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i upitao ga: ‘Ko ti je najdraži od ljudi?‘ – ‘Aiša‘, odgovorio je on. ‘A od muškaraca?‘, upitao sam (ponovo). ‘Njen otac‘, odgovori on. ‘A poslije njega?‘, pitao sam (dalje). ‘Omer‘, reče on i stade nabrajati druge ljude. Ušutio sam iz bojazni da me ne stavi na začelje.”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ الْعَبْسِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ كُنْتُ بِالْبَحْرِ فَلَقِيتُ رَجُلَيْنِ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ ذَا كَلاَعٍ وَذَا عَمْرٍو، فَجَعَلْتُ أُحَدِّثُهُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ ذُو عَمْرٍو لَئِنْ كَانَ الَّذِي تَذْكُرُ مِنْ أَمْرِ صَاحِبِكَ، لَقَدْ مَرَّ عَلَى أَجَلِهِ مُنْذُ ثَلاَثٍ‏.‏ وَأَقْبَلاَ مَعِي حَتَّى إِذَا كُنَّا فِي بَعْضِ الطَّرِيقِ رُفِعَ لَنَا رَكْبٌ مِنْ قِبَلِ الْمَدِينَةِ فَسَأَلْنَاهُمْ فَقَالُوا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاسْتُخْلِفَ أَبُو بَكْرٍ وَالنَّاسُ صَالِحُونَ‏.‏ فَقَالاَ أَخْبِرْ صَاحِبَكَ أَنَّا قَدْ جِئْنَا وَلَعَلَّنَا سَنَعُودُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ، وَرَجَعَا إِلَى الْيَمَنِ فَأَخْبَرْتُ أَبَا بَكْرٍ بِحَدِيثِهِمْ قَالَ أَفَلاَ جِئْتَ بِهِمْ‏.‏ فَلَمَّا كَانَ بَعْدُ قَالَ لِي ذُو عَمْرٍو يَا جَرِيرُ إِنَّ بِكَ عَلَىَّ كَرَامَةً، وَإِنِّي مُخْبِرُكَ خَبَرًا، إِنَّكُمْ مَعْشَرَ الْعَرَبِ لَنْ تَزَالُوا بِخَيْرٍ مَا كُنْتُمْ إِذَا هَلَكَ أَمِيرٌ تَأَمَّرْتُمْ فِي آخَرَ، فَإِذَا كَانَتْ بِالسَّيْفِ كَانُوا مُلُوكًا يَغْضَبُونَ غَضَبَ الْمُلُوكِ وَيَرْضَوْنَ رِضَا الْمُلُوكِ‏.‏

 

Pričao mi je Abdullah b. Ebu-Šejba ‘Absi, a njemu Ibn-Idris, prenoseći od Ismaila b. Ebu-Halida, on od Kajsa, a ovaj od Džerira da je kazivao: “Bio sam u Jemenu, pa sam se susreo s dvojicom Jemenaca Zu-Kela‘om i Zu-‘Amrom i stao im pričati o Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem Tada Zu-‘Amr reče: ‘Ako je istina to što pričaš o svome prijatelju – pa ima tri dana kako je on već preselio (na ahiret)!‘ Oni su pošli sa mnom (prema Medini). Kada smo bili na dijelu puta, ukaza nam se skupina jahača koja je dolazila iz pravca Medine. Upitali smo ih (o Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem), i oni rekoše: ‘Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, umro, za halifu je izabran Ebu-Bekr, a ljudi su dobro!‘ Njih dvojica tada mi rekoše: ‘Obavijesti svoga prijatelja (Ebu-Bekra) da smo mi bili došli, a možda ćemo se, ako Bog da, ponovo vratiti!‘ Potom su otišli nazad u Jemen. Ja sam obavijestio Ebu-Bekra o tome što su oni poručili, a on reče: ‘Što ih nisi doveo?‘ Nakon nekog vremena (prilikom ponovnog susreta) rekao mi je Zu-‘Amr: ‘Ti kod mene uživaš počasno mjesto, i ja ću ti nešto kazati. Vi ćete, Arapi, biti u dobru sve dotle dok budete, kada (vam) umre zapovjednik, uz dogovor birali (i postavljali) drugoga. A kada se vlast bude uzimala sabljom, onda će (vladari) biti kraljevi: obuzimat će ih srdžba kraljeva i zadovoljstvo kraljeva.‘“


 

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْثًا قِبَلَ السَّاحِلِ وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ وَهُمْ ثَلاَثُمِائَةٍ، فَخَرَجْنَا وَكُنَّا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ فَنِيَ الزَّادُ فَأَمَرَ أَبُو عُبَيْدَةَ بِأَزْوَادِ الْجَيْشِ، فَجُمِعَ فَكَانَ مِزْوَدَىْ تَمْرٍ، فَكَانَ يَقُوتُنَا كُلَّ يَوْمٍ قَلِيلٌ قَلِيلٌ حَتَّى فَنِيَ، فَلَمْ يَكُنْ يُصِيبُنَا إِلاَّ تَمْرَةٌ تَمْرَةٌ فَقُلْتُ مَا تُغْنِي عَنْكُمْ تَمْرَةٌ فَقَالَ لَقَدْ وَجَدْنَا فَقْدَهَا حِينَ فَنِيَتْ‏.‏ ثُمَّ انْتَهَيْنَا إِلَى الْبَحْرِ، فَإِذَا حُوتٌ مِثْلُ الظَّرِبِ فَأَكَلَ مِنْهَا الْقَوْمُ ثَمَانَ عَشْرَةَ لَيْلَةً، ثُمَّ أَمَرَ أَبُو عُبَيْدَةَ بِضِلَعَيْنِ مِنْ أَضْلاَعِهِ فَنُصِبَا، ثُمَّ أَمَرَ بِرَاحِلَةٍ فَرُحِلَتْ ثُمَّ مَرَّتْ تَحْتَهُمَا فَلَمْ تُصِبْهُمَا‏.‏

 

Pričao nam je Ismail, a njemu Malik, prenoseći od Vehba b. Kejsana, a on od Džabira b. Abdullaha, radijallahu anhuma, da je kazivao: “Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, otpremio vojsku prema obali (mora), a za njenog zapovjednika postavio Ebu-Ubejdu b. Džerraha. U njoj je bilo tri stotine ljudi. Krenuli smo, ali nam je, kada smo prešli jedan dio puta, nestalo poputnine. Tada je Ebu-Ubejda naredio, pa su od vojske sakupljene rezerve i time napunjene dvije putne torbe datula. Hranio nas je (time) svakog dana, malo-pomalo, dok se (i to) nije istrošilo. Nije nas zapadalo više od jedne datule. ‘Šta vam koristi jedna datula?‘, upitao sam, a on reče: ‘Osjetili smo njezin nedostatak kada smo bez nje ostali!‘ Stigli smo zatim do mora, gdje smo našli ogromnu ribu što je ličila na brdašce. Ljudi su se njome hranili osamnaest noći. Potom je Ebu-Ubejda naredio da se uzmu njena dva rebra i da se usprave, a onda zapovjedio da se osedla jedna deva, pa je osedlana. Prošla je ispod njih, a da ih nije ni dotakla.”


 

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ الَّذِي حَفِظْنَاهُ مِنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثَمِائَةِ رَاكِبٍ أَمِيرُنَا أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ نَرْصُدُ عِيرَ قُرَيْشٍ، فَأَقَمْنَا بِالسَّاحِلِ نِصْفَ شَهْرٍ فَأَصَابَنَا جُوعٌ شَدِيدٌ حَتَّى أَكَلْنَا الْخَبَطَ، فَسُمِّيَ ذَلِكَ الْجَيْشُ جَيْشَ الْخَبَطِ، فَأَلْقَى لَنَا الْبَحْرُ دَابَّةً يُقَالُ لَهَا الْعَنْبَرُ، فَأَكَلْنَا مِنْهُ نِصْفَ شَهْرٍ وَادَّهَنَّا مِنْ وَدَكِهِ حَتَّى ثَابَتْ إِلَيْنَا أَجْسَامُنَا، فَأَخَذَ أَبُو عُبَيْدَةَ ضِلَعًا مِنْ أَضْلاَعِهِ فَنَصَبَهُ فَعَمَدَ إِلَى أَطْوَلِ رَجُلٍ مَعَهُ ـ قَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً ضِلَعًا مِنْ أَعْضَائِهِ فَنَصَبَهُ وَأَخَذَ رَجُلاً وَبَعِيرًا ـ فَمَرَّ تَحْتَهُ قَالَ جَابِرٌ وَكَانَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ نَحَرَ ثَلاَثَ جَزَائِرَ، ثُمَّ نَحَرَ ثَلاَثَ جَزَائِرَ، ثُمَّ نَحَرَ ثَلاَثَ جَزَائِرَ، ثُمَّ إِنَّ أَبَا عُبَيْدَةَ نَهَاهُ‏.‏ وَكَانَ عَمْرٌو يَقُولُ أَخْبَرَنَا أَبُو صَالِحٍ أَنَّ قَيْسَ بْنَ سَعْدٍ قَالَ لأَبِيهِ كُنْتُ فِي الْجَيْشِ فَجَاعُوا‏.‏ قَالَ انْحَرْ‏.‏ قَالَ نَحَرْتُ‏.‏ قَالَ ثُمَّ جَاعُوا قَالَ انْحَرْ‏.‏ قَالَ نَحَرْتُ‏.‏ قَالَ ثُمَّ جَاعُوا قَالَ انْحَرْ‏.‏ قَالَ نَحَرْتُ ثُمَّ جَاعُوا قَالَ انْحَرْ‏.‏ قَالَ نُهِيتُ‏.‏

 

Pričao nam je Ali b. Abdullah, a njemu Sufjan, rekavši šta je čuo od Amra b. Dinara, koji je rekao da je čuo Džabira b. Abdullaha da je kazivao: “Poslao je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, nas, tri stotine jahača na čelu s Ubejdom b. Džerrahom, da nadgledamo kurejševićku karavanu. Ostali smo pola mjeseca na obali (mora), gdje nas je pogodila žestoka glad, tako da smo jeli opalo lišće, zbog čega je ta vojska i prozvana ‘vojska opalog lišća‘. Potom nam je more izbacilo životinju koja se zove anber (kit); jeli smo je pola mjeseca i mazali se njenim salom, tako da su nam se povratila tijela. Onda je Ebu-Ubejda uzeo njeno rebro pa ga uspravio, a zatim se obratio najvišem čovjeku koji bijaše s njim…” (Sufjan je jedanput rekao: “Uzeo je jedno od njenih rebara pa ga uspravio, a onda je čovjek na devi prošao ispod njega.”) “A jedan od prisutnih”, kazuje (dalje) Džabir, “bijaše zaklao tri deve, a potom još tri, pa još tri. Onda mu je Ebu-Ubejda zabranio (da dalje kolje).”Amr (b. Dinar) kazuje:“Pričao nam je Ebu-Salih da je Kajs b. Sa‘d rekao svome ocu: ‘Bio sam u vojsci (u pohodu), pa su (ljudi) izgladnjeli.‘ – ‘Zakolji!‘ (tj. trebao si zaklati), reče mu on. ‘Zaklao sam!‘, odgovori (Kajs). ‘Zatim su‘, reče, ‘opet izgladnjeli.‘ – ‘Zakolji!‘ (tj. trebao si zaklati), ponovo reče on. ‘Zaklao sam!‘, odgovori (Kajs). ‘Zatim su‘, reče, ‘opet izgladnjeli.‘ – ‘Zakolji!‘ (tj. trebao si zaklati), ponovi on, Zaklao sam!‘, odgovori (Kajs). ‘Onda su reče ponovo izgladnjeli.‘ – ‘Zakolji!‘ (tj. trebao si zaklati), ponovo reče on. ‘Zabranjeno mi je!‘, odgovorio je (Kajs).”


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ غَزَوْنَا جَيْشَ الْخَبَطِ وَأُمِّرَ أَبُو عُبَيْدَةَ، فَجُعْنَا جُوعًا شَدِيدًا فَأَلْقَى الْبَحْرُ حُوتًا مَيِّتًا، لَمْ نَرَ مِثْلَهُ، يُقَالُ لَهُ الْعَنْبَرُ، فَأَكَلْنَا مِنْهُ نِصْفَ شَهْرٍ، فَأَخَذَ أَبُو عُبَيْدَةَ عَظْمًا مِنْ عِظَامِهِ فَمَرَّ الرَّاكِبُ تَحْتَهُ‏.‏ فَأَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا يَقُولُ قَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ كُلُوا‏.‏ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ ذَكَرْنَا ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ “‏ كُلُوا رِزْقًا أَخْرَجَهُ اللَّهُ، أَطْعِمُونَا إِنْ كَانَ مَعَكُمْ ‏”‏‏.‏ فَأَتَاهُ بَعْضُهُمْ ‏{‏بِعُضْوٍ‏}‏ فَأَكَلَهُ‏.‏

 

Pričao nam je Musedded, a njemu Jahja, prenoseći od Ibn-Džurejdža, kojeg je obavijestio ‘Amr, kako je čuo Džabira, radijallahu anhu, da kazuje: “Bili smo u pohodu, mi – ‘vojska opalog lišća‘, a za zapovjednika bio je određen Ebu-‘Ubejda. Pogodila nas je žestoka glad. Tada je more izbacilo uginulog kita zvanog anber kakvog (dotad) nismo bili vidjeli. Jeli smo njegovo meso pola mjeseca. Potom je Ebu-‘Ubejda uzeo jedno od njegovih rebara, pa je jahač prošao ispod njega.” Pričao mi je Ebu-Zubejr, prenoseći od Džabira da je kazivao: “Ebu-Ubejda reče: ‘Jedite!‘ Kada smo došli u Medinu, ispričali smo to Vjerovjesniku, pa (nam) je on rekao: ‘Jedite opskrbu koju je Allah dao, a ako još imate, nahranite i nas!‘ Neki su mu od njih dali, pa je on to pojeo.”


 

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَبُو الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ ـ رضى الله عنه ـ بَعَثَهُ فِي الْحَجَّةِ الَّتِي أَمَّرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَبْلَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ يَوْمَ النَّحْرِ فِي رَهْطٍ يُؤَذِّنُ فِي النَّاسِ لاَ يَحُجُّ بَعْدَ الْعَامِ مُشْرِكٌ وَلاَ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ عُرْيَانٌ‏.‏

 

Pričao nam je Sulejman b. Davud Ebu-Rebi‘, a njemu Fulejh, prenoseći od Zuhrija, on od Humejda b. Abdur-Rahmana, a on od Ebu-Hurejre da ga je Ebu-Bekr Es-Siddik, radijallahu anhu, na hadžu, u kojem ga je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, imenovao vođom, a bilo je to prije Oprosnog hadža – poslao s jednom skupinom ljudi da na prvi dan Kurban-bajrama obznani svijetu: “Poslije ove godine nijedan idolopoklonik ne može više činiti hodočašće, niti iko bez odjeće (go) obilaziti oko Ka‘be.”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ آخِرُ سُورَةٍ نَزَلَتْ كَامِلَةً بَرَاءَةٌ، وَآخِرُ سُورَةٍ نَزَلَتْ خَاتِمَةُ سُورَةِ النِّسَاءِ ‏{‏يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلاَلَةِ‏}‏

 

Pričao mi je Abdullah b. Redža‘, a njemu Israil, prenoseći od Ebu-Ishaka, a on od Beraa, radijallahu anhu, da je kazivao: “Posljednja je cjelovito objavljena sura „Berae” (Obznana; ili Et-Tevba – Pokajanje), a posljednje što je objavljeno jest kraj sure En-Nisa: ‘Oni traže od tebe tumačenje. Reci: ‘Allah će vam kazati propis o kelali…‘“


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي صَخْرَةَ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مُحْرِزٍ الْمَازِنِيِّ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَتَى نَفَرٌ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ اقْبَلُوا الْبُشْرَى يَا بَنِي تَمِيمٍ ‏”‏‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ بَشَّرْتَنَا فَأَعْطِنَا‏.‏ فَرِيءَ ذَلِكَ فِي وَجْهِهِ فَجَاءَ نَفَرٌ مِنَ الْيَمَنِ فَقَالَ ‏”‏ اقْبَلُوا الْبُشْرَى إِذْ لَمْ يَقْبَلْهَا بَنُو تَمِيمٍ ‏”‏‏.‏ قَالُوا قَدْ قَبِلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Nu‘ajm, a njemu Sufjan, prenoseći od Ebu-Sahre, on od Safvana b. Muhriza Mazinija, a ovaj od ‘Imrana b. Husajna, radijallahu anhuma, da je kazivao: “Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, došla je jedna skupina ljudi iz plemena Benu-Temim, pa je on rekao: ‘Potomci Temimovi, primite radosnu vijest!‘ – ‘Već si nas obradovao, sad nam daj!‘, rekoše oni, a na njegovom se licu ukaza promjena. Potom je došla skupina ljudi iz Jemena. ‘Primite vi radosnu vijest, kad je nisu primili potomci Temimovi!‘, reče on. ‘Primamo je, Allahov Poslaniče!‘, odgovoriše oni.”


 

حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لاَ أَزَالُ أُحِبُّ بَنِي تَمِيمٍ بَعْدَ ثَلاَثٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُهَا فِيهِمْ ‏”‏ هُمْ أَشَدُّ أُمَّتِي عَلَى الدَّجَّالِ ‏”‏‏.‏ وَكَانَتْ فِيهِمْ سَبِيَّةٌ عِنْدَ عَائِشَةَ فَقَالَ ‏”‏ أَعْتِقِيهَا فَإِنَّهَا مِنْ وَلَدِ إِسْمَاعِيلَ ‏”‏‏.‏ وَجَاءَتْ صَدَقَاتُهُمْ فَقَالَ ‏”‏ هَذِهِ صَدَقَاتُ قَوْمٍ، أَوْ قَوْمِي ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Zuhejr b. Harb, a njemu Džerir, prenoseći od ‘Umare b. Ka‘kaa, on od Ebu-Zur‘e, a on od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je kazivao: “Zavolio sam (pleme) Benu-Temim, i još uvijek ga volim, otkako sam čuo tri stvari koje je o njima rekao Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem: ‘Oni će‘, (kazao je), ‘od svih mojih sljedbenika Dedžalu biti najžešći (protivnici)!‘ Jedna od njihovih žena bijaše zarobljenica kod Aiše. ‘Oslobodi je‘, reče on, ‘jer je ona jedno od djece Ismailove!‘ A kad je pristigao njihov zekat (sadaka), on reče: ‘Ovo je zekat naroda!‘ (ili mog naroda).”


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ، أَخْبَرَهُمْ أَنَّهُ، قَدِمَ رَكْبٌ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَمِّرِ الْقَعْقَاعَ بْنَ مَعْبَدِ بْنِ زُرَارَةَ‏.‏ قَالَ عُمَرُ بَلْ أَمِّرِ الأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ مَا أَرَدْتَ إِلاَّ خِلاَفِي‏.‏ قَالَ عُمَرُ مَا أَرَدْتُ خِلاَفَكَ‏.‏ فَتَمَارَيَا حَتَّى ارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا فَنَزَلَ فِي ذَلِكَ ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تُقَدِّمُوا‏}‏ حَتَّى انْقَضَتْ‏.‏

 

Pričao mi je Ibrahim b. Musa, njemu Hišam b. Jusuf, a ovog je obavijestio Ibn-Džurejdž, prenoseći od Ibn-Ebu-Mulejke, da ih je Abdullah b. Zubejr obavijestio da su Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, došli izaslanici iz Benu-Temima, pa je Ebu-Bekr rekao: “Imenuj Ka‘kaa b. Ma‘beda b. Zurarea za njihovog zapovjednika.‘ – ‘Ne, nego za zapovjednika imenuj Akre‘a b. Habisa!‘, reče Omer. ‘Samo si mi se želio suprotstaviti!‘, dodade Ebu-Bekr. ‘Nisam ti se namjeravao suprotstaviti!‘, odgovori Omer. Tako su se oni međusobno prepirali sve dok im se glasovi nisu povisili, pa je o tome objavljeno: ‘O vjernici, ne istupajte…‘ – do kraja ajeta.”


 

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، حَدَّثَنَا قُرَّةُ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ إِنَّ لِي جَرَّةً يُنْتَبَذُ لِي نَبِيذٌ، فَأَشْرَبُهُ حُلْوًا فِي جَرٍّ إِنْ أَكْثَرْتُ مِنْهُ، فَجَالَسْتُ الْقَوْمَ، فَأَطَلْتُ الْجُلُوسَ خَشِيتُ أَنْ أَفْتَضِحَ فَقَالَ قَدِمَ وَفْدُ عَبْدِ الْقَيْسِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ مَرْحَبًا بِالْقَوْمِ غَيْرَ خَزَايَا وَلاَ النَّدَامَى ‏”‏‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ الْمُشْرِكِينَ مِنْ مُضَرَ، وَإِنَّا لاَ نَصِلُ إِلَيْكَ إِلاَّ فِي أَشْهُرِ الْحُرُمِ، حَدِّثْنَا بِجُمَلٍ مِنَ الأَمْرِ، إِنْ عَمِلْنَا بِهِ دَخَلْنَا الْجَنَّةَ، وَنَدْعُو بِهِ مَنْ وَرَاءَنَا‏.‏ قَالَ ‏”‏ آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ، وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ، الإِيمَانِ بِاللَّهِ، هَلْ تَدْرُونَ مَا الإِيمَانُ بِاللَّهِ شَهَادَةُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَإِقَامُ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَصَوْمُ رَمَضَانَ، وَأَنْ تُعْطُوا مِنَ الْمَغَانِمِ الْخُمُسَ، وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ مَا انْتُبِذَ فِي الدُّبَّاءِ، وَالنَّقِيرِ، وَالْحَنْتَمِ، وَالْمُزَفَّتِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Ishak, a njega je obavijestio Ebu-Amir ‘Akadi, a njemu je pričao Kurre prenoseći od Ebu-Džemrea (da je kazivao): “Rekao sam Ibn-Abbasu, radijallahu anhuma: ‘Imam jedan vrč u kojem mi se spravlja piće pa ga pijem slatko iz vrča. Ako ga popijem previše, onda sjedim s ljudima i oduljim, te se bojim da se ne osramotim.‘ Tada je (Ibn-Abbas) rekao: ‘Allahovom su Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, došli izaslanici Abdul-Kajsa, pa je on rekao: ‘Dobro su došli ljudi ; neponiženi (neosramoćeni) i bez kajanja!‘ – ‘Allahov Poslaniče‘, rekoše oni, ‘između nas i tebe ispriječili su se mnogobošci iz plemena Mudar, pa ti mi ne možemo doći osim u svetim mjesecima. Naredi nam, zato, nekoliko stvari koje će nas, ako ih budemo činili, uvesti u Džennet; a pozivat ćemo tome i one koji su ostali iza nas.‘ – ‘Naređujem vam‘, reče on, ‘četvero, a zabranjujem četvero: (naređujem vam) da vjerujete u Allaha – a znate li vi šta znači vjerovati u Allaha? – svjedočiti da nema Boga osim Allaha, klanjati namaz, dijeliti zekat, postiti ramazan i da dajete petinu ( ratnog ) plijena; a zabranjujem vam četvoro: ono ( piće ) što se spravlja u posudi od tikve (hrgu), posudi od palminog panja (nekir), vrču (ćupu, zelenom krčagu ; hantem) i nasmoljenoj posudi (muzeffet) ‘, (reče Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem).‘“


 

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ قَدِمَ وَفْدُ عَبْدِ الْقَيْسِ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا هَذَا الْحَىَّ مِنْ رَبِيعَةَ، وَقَدْ حَالَتْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ كُفَّارُ مُضَرَ، فَلَسْنَا نَخْلُصُ إِلَيْكَ إِلاَّ فِي شَهْرٍ حَرَامٍ، فَمُرْنَا بِأَشْيَاءَ نَأْخُذُ بِهَا وَنَدْعُو إِلَيْهَا مَنْ وَرَاءَنَا‏.‏ قَالَ ‏ “‏ آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ، الإِيمَانِ بِاللَّهِ شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ـ وَعَقَدَ وَاحِدَةً ـ وَإِقَامِ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَأَنْ تُؤَدُّوا لِلَّهِ خُمْسَ مَا غَنِمْتُمْ، وَأَنْهَاكُمْ عَنِ الدُّبَّاءِ، وَالنَّقِيرِ وَالْحَنْتَمِ وَالْمُزَفَّتِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Sulejman b. Harb, a njemu Hammad b. Zejd, prenoseći od Ebu-Džemre, a on od Ibn-Abbasa da je kazivao: “Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, došli su izaslanici Abdul-Kajsa i rekli: ‘Allahov Poslaniče, mi smo – ovaj ogranak – iz plemena Rebi‘a. Između nas i tebe ispriječilo se nevjerničko pleme Mudar, pa ti mi ne možemo doći osim u jednom od svetih mjeseci. Naredi nam, zato, neke stvari koje ćemo mi prihvatiti i njima pozivati one koji su ostali iza nas.‘ – ‘Naređujem vam četvero‘, reče on, ‘a zabranjujem četvero. Naređujem vam vjerovanje u Jednog Allaha – (a to znači) svjedočiti da nema Boga osim Allaha‘, (reče on) i pokaza jednim prstom – ‘ obavljanje namaza, davanje zekata i da dajete u ime Allaha petinu od onoga što zaplijenite, a zabranjujem vam ono (piće koje se spravlja) u posudi od tikve (hrgu), posudi od palminog panaj (nekir), vrču ( ćupu, zelenom krčagu – hantem) i nasmoljenoj posudi (muzeffet).‘“


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو،‏.‏ وَقَالَ بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ بُكَيْرٍ، أَنَّ كُرَيْبًا، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ حَدَّثَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَزْهَرَ وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ أَرْسَلُوا إِلَى عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَقَالُوا اقْرَأْ عَلَيْهَا السَّلاَمَ مِنَّا جَمِيعًا، وَسَلْهَا عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ، وَإِنَّا أُخْبِرْنَا أَنَّكِ تُصَلِّيهَا، وَقَدْ بَلَغَنَا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهَا، قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَكُنْتُ أَضْرِبُ مَعَ عُمَرَ النَّاسَ عَنْهُمَا‏.‏ قَالَ كُرَيْبٌ فَدَخَلْتُ عَلَيْهَا، وَبَلَّغْتُهَا مَا أَرْسَلُونِي، فَقَالَتْ سَلْ أُمَّ سَلَمَةَ‏.‏ فَأَخْبَرْتُهُمْ، فَرَدُّونِي إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ بِمِثْلِ مَا أَرْسَلُونِي إِلَى عَائِشَةَ، فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْهُمَا، وَإِنَّهُ صَلَّى الْعَصْرَ ثُمَّ دَخَلَ عَلَىَّ وَعِنْدِي نِسْوَةٌ مِنْ بَنِي حَرَامٍ مِنَ الأَنْصَارِ، فَصَلاَّهُمَا، فَأَرْسَلْتُ إِلَيْهِ الْخَادِمَ فَقُلْتُ قُومِي إِلَى جَنْبِهِ فَقُولِي تَقُولُ أُمُّ سَلَمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَمْ أَسْمَعْكَ تَنْهَى عَنْ هَاتَيْنِ الرَّكْعَتَيْنِ فَأَرَاكَ تُصَلِّيهِمَا‏.‏ فَإِنْ أَشَارَ بِيَدِهِ فَاسْتَأْخِرِي‏.‏ فَفَعَلَتِ الْجَارِيَةُ، فَأَشَارَ بِيَدِهِ، فَاسْتَأْخَرَتْ عَنْهُ، فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ ‏ “‏ يَا بِنْتَ أَبِي أُمَيَّةَ، سَأَلْتِ عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ، إِنَّهُ أَتَانِي أُنَاسٌ مِنْ عَبْدِ الْقَيْسِ بِالإِسْلاَمِ مِنْ قَوْمِهِمْ، فَشَغَلُونِي عَنِ الرَّكْعَتَيْنِ اللَّتَيْنِ بَعْدَ الظُّهْرِ، فَهُمَا هَاتَانِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Jahja b. Sulejman, njemu Ibn-Vehb, a ovog je obavijestio ‘Amr…; a Bekr b. Mudar veli da mu je pričao ‘Amr b. Haris, prenoseći od Bukejra da mu je Kurejb, oslobođeni rob Ibn-Abbasov, kazivao da su ga Ibn-Abbas, Abdur-Rahman b. Ezher i Misver b. Mahrema poslali Aiši, radijallahu anhu, i rekli (mu): ‘Poselami je od svih nas i upitaj za klanjanje dvaju rekata poslije ikindijskog farza. ‘Mi smo‘, reci joj, ‘obaviješteni da ih ti klanjaš, a obaviješteni smo (isto tako) da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, to zabranjivao.‘ Ibn-Abbas dodade: ‘Ja sam zbog toga s Omerom tukao svijet!‘“ “Unišao sam Aiši”, veli Kurejb, “i prenio joj ono zbog čega su me poslali. ‘Pitaj‘, reče mi ona, ‘Umm-Selemu!‘ Obavijestio sam ih (o njenom odgovoru), a oni me povratiše Umm-Selemi (i rekoše da joj otiđem) zbog istog onog zbog čega su me poslali Aiši. ‘Čula sam‘, odgovori Umm-Selema, ‘Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kad je to zabranio. Ali (jednom) je klanjao ikindiju, ušao meni (u sobu) – a kod mene bijahu neke ensarijke iz plemena Benu-Haram – i klanjao dva rekata. Ja sam mu poslala jednu služavku i rekla joj: ‘Stani pored njega i reci mu: ‘Allahov Poslaniče, Umm-Selema ti kaže: ‘Zar te nisam čula kako zabranjuješ da se klanjaju ova dva rekata, a sada te vidim kako ih klanjaš?!‘‘ – pa ako ti on pokaže rukom, ti se malo zadrži!‘ Služavka je tako uradila, a on (joj) je pokazao rukom (da sačeka), pa je ona sačekala. Kada je završio namaz, on reče: ‘Kćerko Ebu Umejje, pitala si me za dva rekata (sunneta) poslije obavljenog ikindijskog farza. Došli su mi ljudi iz svoga naroda, iz Abdul-Kajsa zbog (podučavanja) islamu i omeli me, tako da nisam klanjao dva rekata (sunneta) poslije podnevskog farza. Ta su dva (ispuštena rekata), eto, sada bila ova dva‘, (odgovori Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem).‘”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ الْمَلِكِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ ـ هُوَ ابْنُ طَهْمَانَ ـ عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رضى الله عنهما قَالَ أَوَّلُ جُمُعَةٍ جُمِّعَتْ بَعْدَ جُمُعَةٍ جُمِّعَتْ فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَسْجِدِ عَبْدِ الْقَيْسِ بِجُوَاثَى‏.‏ يَعْنِي قَرْيَةً مِنَ الْبَحْرَيْنِ‏.‏

 

Pričao mi je Abdullah b. Muhammed Džu‘fi, njemu Ebu-Amir Abdul-Melik, a ovom Ibrahim, tj. Ibn-Tahman, prenoseći od Ebu-Džemre, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhuma, da je kazivao: “Prva džuma poslije džume obavljene u džamiji Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, obavljena je u džamiji Abdul-Kajsa u Džuvasu, tojest selu u Bahrejnu.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَيْلاً قِبَلَ نَجْدٍ، فَجَاءَتْ بِرَجُلٍ مِنْ بَنِي حَنِيفَةَ يُقَالُ لَهُ ثُمَامَةُ بْنُ أُثَالٍ، فَرَبَطُوهُ بِسَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ، فَخَرَجَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ مَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ عِنْدِي خَيْرٌ يَا مُحَمَّدُ، إِنْ تَقْتُلْنِي تَقْتُلْ ذَا دَمٍ، وَإِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ، وَإِنْ كُنْتَ تُرِيدُ الْمَالَ فَسَلْ مِنْهُ مَا شِئْتَ‏.‏ حَتَّى كَانَ الْغَدُ ثُمَّ قَالَ لَهُ ‏”‏ مَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ ‏”‏‏.‏ قَالَ مَا قُلْتُ لَكَ إِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ‏.‏ فَتَرَكَهُ حَتَّى كَانَ بَعْدَ الْغَدِ، فَقَالَ ‏”‏ مَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ عِنْدِي مَا قُلْتُ لَكَ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ أَطْلِقُوا ثُمَامَةَ ‏”‏، فَانْطَلَقَ إِلَى نَخْلٍ قَرِيبٍ مِنَ الْمَسْجِدِ فَاغْتَسَلَ ثُمَّ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، يَا مُحَمَّدُ وَاللَّهِ مَا كَانَ عَلَى الأَرْضِ وَجْهٌ أَبْغَضَ إِلَىَّ مِنْ وَجْهِكَ، فَقَدْ أَصْبَحَ وَجْهُكَ أَحَبَّ الْوُجُوهِ إِلَىَّ، وَاللَّهِ مَا كَانَ مِنْ دِينٍ أَبْغَضَ إِلَىَّ مِنْ دِينِكَ، فَأَصْبَحَ دِينُكَ أَحَبَّ الدِّينِ إِلَىَّ، وَاللَّهِ مَا كَانَ مِنْ بَلَدٍ أَبْغَضُ إِلَىَّ مِنْ بَلَدِكَ، فَأَصْبَحَ بَلَدُكَ أَحَبَّ الْبِلاَدِ إِلَىَّ، وَإِنَّ خَيْلَكَ أَخَذَتْنِي وَأَنَا أُرِيدُ الْعُمْرَةَ، فَمَاذَا تَرَى فَبَشَّرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَمَرَهُ أَنْ يَعْتَمِرَ، فَلَمَّا قَدِمَ مَكَّةَ قَالَ لَهُ قَائِلٌ صَبَوْتَ‏.‏ قَالَ لاَ، وَلَكِنْ أَسْلَمْتُ مَعَ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَلاَ وَاللَّهِ لاَ يَأْتِيكُمْ مِنَ الْيَمَامَةِ حَبَّةُ حِنْطَةٍ حَتَّى يَأْذَنَ فِيهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Jusuf, njemu Lejs, a ovom Seid b. Ebu-Seid, da je čuo Ebu-Hurejru, radijallahu anhu, da je kazivao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, poslao je u pravcu Nedžda skupinu konjanika, pa su oni doveli jednog čovjeka iz plemena Benu-Hanifa zvanog Sumama b. Usal i vezali ga za jedan od džamijskih stupova. Nakon toga prišao mu je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, i upitao: ‘Šta ima kod tebe, Sumama?‘ – ‘Kod mene je dobro!‘, reče on (i dodade): ‘Ako me ubiješ, Muhammede, ubit ćeš onoga čija je krv na cijeni; ako mi oprostiš, oprostit ćeš zahvalnome; a ako želiš blago, traži koliko ti je drago!‘ Ostavili su ga tako do sutra, a onda ga je (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ponovo) upitao: ‘Šta ima kod tebe, Sumama?‘ – ‘Ono što sam ti rekao!‘, odgovori on (i dodade): ‘Ako se smiluješ, smilovat ćeš se zahvalnome!‘ Ostavio ga je (ponovo) tako do sljedećeg dana, a onda ga upitao: ‘Šta ima kod tebe, Sumama?‘ – ‘Kod mene je ono što sam ti rekao!‘, odgovori on. Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, tada reče: ‘Pustite Sumamu!‘ Odjurio je pod jednu palmu nedaleko od džamije te se okupao, a onda ušao u džamiju i rekao: ‘Svjedočim da nema Boga osim Allaha, i svjedočim da je Muhammed Allahov poslanik! Muhammede, tako mi Allaha, nije mi bilo odvratnijeg lica na zemlji od tvoga, a sada mi je tvoje lice postalo najdraže od svih! Tako mi Allaha, nije mi bilo odvratnije vjere od tvoje, a sada mi je tvoja vjera postala najdraža od svih! Tako mi Allaha, nije mi bilo odvratnije zemlje od tvoje, a sada mi je tvoja zemlja postala najdraža od svih! Tvoji su me konjanici uhvatili, a ja sam namjeravao obaviti umru, pa šta misliš?‘ Allahov ga je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, obradovao i naredio mu da obavi umru. Kada je došao u Meku, neko mu je rekao: ‘Preobratio si se?!‘ – ‘Nisam‘, reče on, ‘nego sam prihvatio islam, s Muhammedom, Allahovim poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem! Ne, Allaha mi, neće vam iz Jemame doći ni zrno pšenice dok Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, dopuštenje za to ne dadne!‘“


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَدِمَ مُسَيْلِمَةُ الْكَذَّابُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَعَلَ يَقُولُ إِنْ جَعَلَ لِي مُحَمَّدٌ مِنْ بَعْدِهِ تَبِعْتُهُ‏.‏ وَقَدِمَهَا فِي بَشَرٍ كَثِيرٍ مِنْ قَوْمِهِ، فَأَقْبَلَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ ثَابِتُ بْنُ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ، وَفِي يَدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِطْعَةُ جَرِيدٍ حَتَّى وَقَفَ عَلَى مُسَيْلِمَةَ فِي أَصْحَابِهِ، فَقَالَ ‏”‏ لَوْ سَأَلْتَنِي هَذِهِ الْقِطْعَةَ مَا أَعْطَيْتُكَهَا وَلَنْ تَعْدُوَ أَمْرَ اللَّهِ فِيكَ، وَلَئِنْ أَدْبَرْتَ لَيَعْقِرَنَّكَ اللَّهُ، وَإِنِّي لأَرَاكَ الَّذِي أُرِيتُ فِيهِ مَا رَأَيْتُ، وَهَذَا ثَابِتٌ يُجِيبُكَ عَنِّي ‏”‏‏.‏ ثُمَّ انْصَرَفَ عَنْهُ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَسَأَلْتُ عَنْ قَوْلِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ إِنَّكَ أُرَى الَّذِي أُرِيتُ فِيهِ مَا أُرِيتُ ‏”‏‏.‏ فَأَخْبَرَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ فِي يَدَىَّ سِوَارَيْنِ مِنْ ذَهَبٍ، فَأَهَمَّنِي شَأْنُهُمَا، فَأُوحِيَ إِلَىَّ فِي الْمَنَامِ أَنِ انْفُخْهُمَا، فَنَفَخْتُهُمَا فَطَارَا فَأَوَّلْتُهُمَا كَذَّابَيْنِ يَخْرُجَانِ بَعْدِي، أَحَدُهُمَا الْعَنْسِيُّ، وَالآخَرُ مُسَيْلِمَةُ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Jeman, a njega je obavijestio Šu‘ajb, prenoseći od Abdullaha b. Ebu-Husejna, kojem je pričao Nafi‘ b. Džubejr, prenoseći od Ibn-Abbasa, radijallahu anhuma, da je kazivao: “Lažac Musejlima došao je u doba Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, (u Medinu) i počeo govoriti: ‘Ako mi Muhammed prepusti ovu stvar poslije njega, slijedit ću ga!‘ S njim su došli i mnogi ljudi iz njegova naroda, pa se Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, zaputio k njima, a s njim bijaše i Sabit b. Kajs b. Šemmas. U ruci Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, bila je grančica palme. Stao je kod Musejlime i njegovih drugova i rekao: ‘Da si od mene zatražio ovu grančicu, ne bih ti je dao! Ti nećeš izići iz okvira Allahove odredbe koja ti je određena, a ako se okreneš (od islama), sigurno će te Allah usmrtiti! Ja smatram da si ti onaj o kojem sam ja usnio ono što sam usnio. Evo Sabita, on će ti odgovoriti umjesto mene!‘ Nakon toga (Poslanik) se udaljio od njega.” Ibn-Abbas veli: “Raspitivao sam se o riječima Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem: ‘Ja smatram da si ti onaj o kojem sam ja usnio ono što sam usnio‘, pa me je Ebu-Hurejra obavijestio da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Dok sam jedne prilike spavao, vidio sam (u snu) dvije zlatne narukvice na svojim rukama. Zabrinuo sam se zbog toga, a onda mi je u snu objavljeno da puhnem u njih. Puhnuo sam u njih, i one su odletjele. Ja sam to protumačio (kao znak) da će se poslije mene pojaviti dva lašca. Jedan je od njih bio Ansi, a drugi Musejlima.‘”


 

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ أُتِيتُ بِخَزَائِنِ الأَرْضِ، فَوُضِعَ فِي كَفِّي سِوَارَانِ مِنْ ذَهَبٍ، فَكَبُرَا عَلَىَّ فَأُوحِيَ إِلَىَّ أَنِ انْفُخْهُمَا، فَنَفَخْتُهُمَا فَذَهَبَا فَأَوَّلْتُهُمَا الْكَذَّابَيْنِ اللَّذَيْنِ أَنَا بَيْنَهُمَا صَاحِبَ صَنْعَاءَ، وَصَاحِبَ الْيَمَامَةِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ishak b. Nasr, a njemu Abdur-Rezak, prenoseći od Ma‘mera, on od Hemmama, da je čuo Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da kaže da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Dok sam jedne prilike spavao, donesene su mi (u snu) riznice zemaljske i u šaku stavljene dvije zlatne narukvice. Osjetio sam opterećenje zbog toga, a onda mi je (u snu) Allah objavio da puhnem u njih. Puhnuo sam u njih, i one su isčezle. Ja sam protumačio da su to dva lašca između kojih se ja nalazim – onaj iz San‘aa i onaj iz Jemame.”


 

حَدَّثَنَا الصَّلْتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ سَمِعْتُ مَهْدِيَّ بْنَ مَيْمُونٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيَّ، يَقُولُ كُنَّا نَعْبُدُ الْحَجَرَ، فَإِذَا وَجَدْنَا حَجَرًا هُوَ أَخْيَرُ مِنْهُ أَلْقَيْنَاهُ وَأَخَذْنَا الآخَرَ، فَإِذَا لَمْ نَجِدْ حَجَرًا جَمَعْنَا جُثْوَةً مِنْ تُرَابٍ، ثُمَّ جِئْنَا بِالشَّاةِ فَحَلَبْنَاهُ عَلَيْهِ، ثُمَّ طُفْنَا بِهِ، فَإِذَا دَخَلَ شَهْرُ رَجَبٍ قُلْنَا مُنَصِّلُ الأَسِنَّةِ‏.‏ فَلاَ نَدَعُ رُمْحًا فِيهِ حَدِيدَةٌ وَلاَ سَهْمًا فِيهِ حَدِيدَةٌ إِلاَّ نَزَعْنَاهُ وَأَلْقَيْنَاهُ شَهْرَ رَجَبٍ‏.‏ وَسَمِعْتُ أَبَا رَجَاءٍ، يَقُولُ كُنْتُ يَوْمَ بُعِثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم غُلاَمًا أَرْعَى الإِبِلَ عَلَى أَهْلِي، فَلَمَّا سَمِعْنَا بِخُرُوجِهِ فَرَرْنَا إِلَى النَّارِ إِلَى مُسَيْلِمَةَ الْكَذَّابِ‏.‏

 

Pričao nam je Salt b. Muhammed, da je čuo Mehdija b. Mejmuna, a on Ebu-Redžaa ‘Utaridija da je kazivao: “Obožavali smo kamenje, pa kada bismo našli bolji od njega, bacili bismo ga, a uzeli drugi. A ako ne bismo našli kamen, sakupili bismo hrpu prašine, a zatim doveli ovcu pa je pomuzli na nju i onda obilazili oko nje. A kada bi nastupio mjesec redžeb, rekli bismo: ‘(Ovo je onaj) što skida šiljke (s koplja i strijela)!‘ – i ne bismo ostavili nijedno koplje niti strijelu sa (željeznim) šiljkom, a da ga tokom mjeseca redžeba ne bismo skinuli i bacili.” ČUO sam Ebu-Redžaa kad je kazivao:“U doba Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, ‘’poslanja’’ sam bio sam dječak i čuvao deve u svojoj porodici. Kada smo čuli za njegov ‘‘izlazak‘‘, pobjegli smo vatri, Musejlimi Kezzabu (lašcu).”


 

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجَرْمِيُّ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ عُبَيْدَةَ بْنِ نَشِيطٍ ـ وَكَانَ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ ـ أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ قَالَ بَلَغَنَا أَنَّ مُسَيْلِمَةَ الْكَذَّابَ قَدِمَ الْمَدِينَةَ، فَنَزَلَ فِي دَارِ بِنْتِ الْحَارِثِ، وَكَانَ تَحْتَهُ بِنْتُ الْحَارِثِ بْنِ كُرَيْزٍ، وَهْىَ أُمُّ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ، فَأَتَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ ثَابِتُ بْنُ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ، وَهْوَ الَّذِي يُقَالُ لَهُ خَطِيبُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَفِي يَدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضِيبٌ، فَوَقَفَ عَلَيْهِ فَكَلَّمَهُ فَقَالَ لَهُ مُسَيْلِمَةُ إِنْ شِئْتَ خَلَّيْتَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الأَمْرِ، ثُمَّ جَعَلْتَهُ لَنَا بَعْدَكَ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ لَوْ سَأَلْتَنِي هَذَا الْقَضِيبَ مَا أَعْطَيْتُكَهُ وَإِنِّي لأَرَاكَ الَّذِي أُرِيتُ فِيهِ مَا أُرِيتُ، وَهَذَا ثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ وَسَيُجِيبُكَ عَنِّي ‏”‏‏.‏ فَانْصَرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ عَنْ رُؤْيَا، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّتِي ذَكَرَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ذُكِرَ لِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ أُرِيتُ أَنَّهُ وُضِعَ فِي يَدَىَّ سِوَارَانِ مِنْ ذَهَبٍ، فَفُظِعْتُهُمَا وَكَرِهْتُهُمَا، فَأُذِنَ لِي فَنَفَخْتُهُمَا فَطَارَا، فَأَوَّلْتُهُمَا كَذَّابَيْنِ يَخْرُجَانِ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ أَحَدُهُمَا الْعَنْسِيُّ الَّذِي قَتَلَهُ فَيْرُوزُ بِالْيَمَنِ، وَالآخَرُ مُسَيْلِمَةُ الْكَذَّابُ‏.‏

 

Pričao nam je Seid b. Muhammed Džermi, njemu Jakub b. Ibrahim, a ovom njegov otac, prenoseći od Saliha, on od Ibn-‘Ubejde b. Nešita – a na drugom se mjestu navodi da mu je ime Abdullah – da je Ubejdullah b. Abdullah b. ‘Utba kazivao: “Saznali smo da je lažac Musejlima došao u Medinu i odsjeo u kući Harisove kćeri. Kći Harisa b. Kurejza bijaše njegova žena, a također i majka Abdullaha b. Amira. Došao mu je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, a s njim i Sabit b. Kajs b. Šemmas – to je onaj za koga se kaže da je ‘govornik Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem‘. U ruci Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, bijaše grančica (palme). On je stao kod Musejlime i obratio mu se, a Musejlima odgovori: ‘Ako želiš, ostavit ćemo ti stvar (poslanstva), s tim da ga poslije sebe prepustiš nama!‘ – ‘Da si od mene zatražio ovu grančicu‘, reče (mu) Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, ‘ne bih ti je dao. Ja mislim da si ti onaj o kojem sam ja usnio ono što sam usnio. Ovo je Sabit b. Kajs – on će ti odgovoriti umjesto mene!‘ Nakon toga Vjerovjesnik je, sallallahu alejhi ve sellem, otišao.” Ubejdullah b. Abdullah veli: “Pitao sam Abdullaha b. Abbasa o snu što ga je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, spomenuo, pa je Ibn-Abbas rekao: ‘Pričali su mi da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Dok sam jednom prilikom spavao, vidio u snu kako mi na ruke staviše dvije zlatne narukvice. Zabrinuo sam se zbog njih i prema njima osjetio odvratnost. Onda mi je dopušteno, pa sam puhnuo u njih i one su odletjele. Ja sam protumačio da su to dva lašca koja će se pojaviti‘, (kazao je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem).‘” Ubejdullah veli: “Jedan je od njih ‘Ansi, kojeg je u Jemenu ubio Fejruz, a drugi je Musejlima Kezzab.”


 

حَدَّثَنِي عَبَّاسُ بْنُ الْحُسَيْنِ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ جَاءَ الْعَاقِبُ وَالسَّيِّدُ صَاحِبَا نَجْرَانَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرِيدَانِ أَنْ يُلاَعِنَاهُ، قَالَ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ لاَ تَفْعَلْ، فَوَاللَّهِ لَئِنْ كَانَ نَبِيًّا فَلاَعَنَّا، لاَ نُفْلِحُ نَحْنُ وَلاَ عَقِبُنَا مِنْ بَعْدِنَا‏.‏ قَالاَ إِنَّا نُعْطِيكَ مَا سَأَلْتَنَا، وَابْعَثْ مَعَنَا رَجُلاً أَمِينًا، وَلاَ تَبْعَثْ مَعَنَا إِلاَّ أَمِينًا‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ لأَبْعَثَنَّ مَعَكُمْ رَجُلاً أَمِينًا حَقَّ أَمِينٍ ‏”‏‏.‏ فَاسْتَشْرَفَ لَهُ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ قُمْ يَا أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ ‏”‏‏.‏ فَلَمَّا قَامَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ هَذَا أَمِينُ هَذِهِ الأُمَّةِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Abbas b. Husejn, a njemu Jahja b. Adem, prenoseći od Israila, on od Ebu-Ishaka, ovaj od Sile b. Zufera, a on od Huzejfe da je kazivao: “‘Âkib i Sejjid, dvojica prvaka Nedžrana, došli su Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, s namjerom da se oni i on uzajamno prokunu, ali jedan od njih dvojice reče svome saputniku: ‘Nemoj to činiti, jer, tako mi Allaha, ako je on vjerovjesnik, a pristupi uzajamnom proklinjanju s nama, nećemo se spasiti ni mi ni naše potomstvo poslije nas!‘ (Kada su došli) rekli su mu: ‘Dat ćemo ti ono što si tražio od nas, a ti pošalji s nama povjerljiva čovjeka, a ne šalji s nama nikoga drugog osim povjerljiva!‘ – ‘Uistinu ću poslati s vama povjerljiva, istinski povjerljiva čovjeka!‘, reče (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem). Drugovi Allahovog Poslanika (sa zanimanjem) pogledaše prema njemu, a on reče: ‘Ebu-‘Ubejda, sine Džerrahov, ustani!‘ A kada je on ustao, Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, reče: ‘Ovo je povjerenik ovog ummeta!‘”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا إِسْحَاقَ، عَنْ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ، عَنْ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ أَهْلُ نَجْرَانَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا ابْعَثْ لَنَا رَجُلاً أَمِينًا‏.‏ فَقَالَ ‏ “‏ لأَبْعَثَنَّ إِلَيْكُمْ رَجُلاً أَمِينًا حَقَّ أَمِينٍ ‏”‏‏.‏ فَاسْتَشْرَفَ لَهُ النَّاسُ، فَبَعَثَ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Beššar, njemu Muhammed b. Džafer, a ovom Šu‘ba, koji kaže da je čuo Ebu-Ishaka, da prenosi od Sile b. Zufera, a ovaj od Huzejfe, radijallahu anhu, da je kazivao: “Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, došli su ljudi iz Nedžrana i rekli: ‘Pošalji nam povjerljiva čovjeka!‘ – ‘Uistinu ću vam poslati povjerljiva, istinski povjerljiva čovjeka!‘, odgovorio je on. Ljudi su s pažnjom pogledali prema njemu, a on im posla Ebu-Ubejdu b. Džerraha.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ لِكُلِّ أُمَّةٍ أَمِينٌ، وَأَمِينُ هَذِهِ الأُمَّةِ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Velid, a njemu Šu‘ba, prenoseći od Halida, on od Ebu-Kilabe, a ovaj od Enesa da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Svaki ummet ima svoga povjerenika, a povjerenik je ovog ummeta Ebu-Ubejda b. Džerrah.”


 

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، سَمِعَ ابْنُ الْمُنْكَدِرِ، جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ لَوْ قَدْ جَاءَ مَالُ الْبَحْرَيْنِ لَقَدْ أَعْطَيْتُكَ هَكَذَا وَهَكَذَا ثَلاَثًا ‏”‏‏.‏ فَلَمْ يَقْدَمْ مَالُ الْبَحْرَيْنِ حَتَّى قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا قَدِمَ عَلَى أَبِي بَكْرٍ أَمَرَ مُنَادِيًا فَنَادَى مَنْ كَانَ لَهُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم دَيْنٌ أَوْ عِدَةٌ فَلْيَأْتِنِي‏.‏ قَالَ جَابِرٌ فَجِئْتُ أَبَا بَكْرٍ، فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ لَوْ جَاءَ مَالُ الْبَحْرَيْنِ أَعْطَيْتُكَ هَكَذَا وَهَكَذَا ثَلاَثًا ‏”‏‏.‏ قَالَ فَأَعْطَانِي‏.‏ قَالَ جَابِرٌ فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ بَعْدَ ذَلِكَ فَسَأَلْتُهُ، فَلَمْ يُعْطِنِي، ثُمَّ أَتَيْتُهُ فَلَمْ يُعْطِنِي، ثُمَّ أَتَيْتُهُ الثَّالِثَةَ فَلَمْ يُعْطِنِي، فَقُلْتُ لَهُ قَدْ أَتَيْتُكَ فَلَمْ تُعْطِنِي، ثُمَّ أَتَيْتُكَ فَلَمْ تُعْطِنِي، ثُمَّ أَتَيْتُكَ فَلَمْ تُعْطِنِي، فَإِمَّا أَنْ تُعْطِيَنِي، وَإِمَّا أَنْ تَبْخَلَ عَنِّي‏.‏ فَقَالَ أَقُلْتَ تَبْخَلُ عَنِّي وَأَىُّ دَاءٍ أَدْوَأُ مِنَ الْبُخْلِ ـ قَالَهَا ثَلاَثًا ـ مَا مَنَعْتُكَ مِنْ مَرَّةٍ إِلاَّ وَأَنَا أُرِيدُ أَنْ أُعْطِيَكَ‏.‏ وَعَنْ عَمْرٍو عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُ جِئْتُهُ، فَقَالَ لِي أَبُو بَكْرٍ عُدَّهَا‏.‏ فَعَدَدْتُهَا فَوَجَدْتُهَا خَمْسَمِائَةٍ، فَقَالَ خُذْ مِثْلَهَا مَرَّتَيْنِ‏.‏

 

Pričao nam je Kutejba b. Seid, a njemu Sufjan, da je Ibn-Munkedir čuo Džabira b. Abdullaha, radijallahu anhuma, da je kazivao: “Allahov mi je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Da je stigao prihod (glavarine) iz Bahrejna, ja bih ti dao toliko, toliko i toliko!‘ Ali, Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, umro, a prihod iz Bahrejna nije bio stigao. A kada je taj prihod došao Ebu-Bekru, on je naredio telalu da oglasi: ‘Ko je kod Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, imao kakvo potraživanje ili obećanje neka mi dođe!‘ Ja sam tada otišao i obavijestio ga da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Da je stigao prihod iz Bahrejna, dao bih ti toliko, toliko i toliko!‘, pa mi je on dao. Poslije toga sam”, veli Džabir, “ponovo sreo Ebu-Bekra i zatražio da mi ponovo da, ali mi on nije dao. Zatim sam mu došao (drugi put i zatražio isto), ali mi nije dao, te sam mu onda došao i treći put, ali mi on ponovo ne dade. ‘Došao sam ti‘, rekoh mu ja tada, ‘ali mi nisi dao; zatim sam ti ponovo došao, ali mi nisi dao; onda sam ti opet došao, ali mi ponovo nisi dao ono što mi pripada. Pa, hoćeš li mi dati ili ćeš biti škrt prema meni?‘ – ‘Jesi li to rekao: ‘… biti škrt prema meni?‘‘, upita on (dodavši): ‘A koja je to bolest gora od škrtosti?‘ Ponovio je to tri puta, (a zatim dodao): ‘Svaki put kada sam ti to uskratio imao sam namjeru da ti dam!‘“ ‘Amr prenosi od Muhammeda b. Alija da je čuo Džabira b. Abdullaha kad je rekao: “Došao sam mu, pa mi je Ebu-Bekr rekao: ‘Prebroj!‘ Prebrojio sam i našao da ima pet stotina (dirhema). ‘Uzmi još dva puta toliko!‘, reče on.”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَدِمْتُ أَنَا وَأَخِي، مِنَ الْيَمَنِ، فَمَكَثْنَا حِينًا مَا نُرَى ابْنَ مَسْعُودٍ وَأُمَّهُ إِلاَّ مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ، مِنْ كَثْرَةِ دُخُولِهِمْ وَلُزُومِهِمْ لَهُ‏.‏

 

Pričali su mi Abdullah b. Muhammed i Ishak b. Nasr, njima Jahja b. Adem, a ovom Ibn-Ebu-Zaida, prenoseći od svoga oca, on od Ebu-Ishaka, ovaj od Esveda b. Jezida, a on od Ebu-Musaa, radijallahu anhu, da je kazivao: “Ja i moj brat došli smo iz Jemena (u Medinu) i (u njoj) proboravili neko vrijeme misleći da su Ibn-Mesud i njegova majka – zbog toga što su često ulazili kod Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, i družili se s njim – dio njegove porodice.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ زَهْدَمٍ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ أَبُو مُوسَى أَكْرَمَ هَذَا الْحَىَّ مِنْ جَرْمٍ، وَإِنَّا لَجُلُوسٌ عِنْدَهُ وَهْوَ يَتَغَدَّى دَجَاجًا، وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ جَالِسٌ، فَدَعَاهُ إِلَى الْغَدَاءِ، فَقَالَ إِنِّي رَأَيْتُهُ يَأْكُلُ شَيْئًا فَقَذِرْتُهُ‏.‏ فَقَالَ هَلُمَّ، فَإِنِّي رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُهُ‏.‏ فَقَالَ إِنِّي حَلَفْتُ لاَ آكُلُهُ‏.‏ فَقَالَ هَلُمَّ أُخْبِرْكَ عَنْ يَمِينِكَ، إِنَّا أَتَيْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَفَرٌ مِنَ الأَشْعَرِيِّينَ، فَاسْتَحْمَلْنَاهُ فَأَبَى أَنْ يَحْمِلَنَا فَاسْتَحْمَلْنَاهُ، فَحَلَفَ أَنْ لاَ يَحْمِلَنَا، ثُمَّ لَمْ يَلْبَثِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ أُتِيَ بِنَهْبِ إِبِلٍ، فَأَمَرَ لَنَا بِخَمْسِ ذَوْدٍ، فَلَمَّا قَبَضْنَاهَا قُلْنَا تَغَفَّلْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَمِينَهُ، لاَ نُفْلِحُ بَعْدَهَا أَبَدًا فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ حَلَفْتَ أَنْ لاَ تَحْمِلَنَا وَقَدْ حَمَلْتَنَا‏.‏ قَالَ ‏ “‏ أَجَلْ، وَلَكِنْ لاَ أَحْلِفُ عَلَى يَمِينٍ فَأَرَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا إِلاَّ أَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ مِنْهَا ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Nu‘ajm, a njemu Abdus-Selam, prenoseći od Ejjuba, on od Ebu-Kilabe, a ovaj od Zehdema da je kazivao: “Kada je Ebu-Musa došao, počašćenim je učinio ovaj ogranak plemena Džerm. Tako smo mi jednom, prilikom sjedili kod njega, a on je jeo (pečenu) kokoš. Među prisutnim sjeđaše jedan čovjek, pa ga on pozva da jede. ‘Ja sam je (kokoš) vidio kako nešto jede, pa mi se ogadila!‘, reče on. ‘Dođi‘, reče mu (Ebu-Musa), ‘ja sam uistinu vidio Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, kako ju jede!‘ – ‘Zakleo sam se da je neću jesti!‘, reče (čovjek). ‘Dođi‘, ponovi (Ebu-Musa), ‘a ja ću te obavijestiti o tvojoj zakletvi! Mi, jedna skupina Eš‘arija, došli smo Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i zatražili da nam dadne jahalice (za pohod na Tebuk). On nam ih je odbio dati, ali smo (ih) mi opet tražili, pa se on zakleo da nam (ih) neće dati. Nedugo potom njemu su dovedene zaplijenjene deve, i on naredi da se nama dadne pet. Kada smo ih preuzeli, rekosmo: ‘Naveli smo Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, da nesvjesno prekrši zakletvu! Nećemo nakon ovoga nikada imati uspjeha!‘ Onda sam ja otišao do njega i rekao: ‘Allahov Poslaniče, zakleo si se da nam nećeš dati jahalice, a dao si nam!‘ – ‘Jesam, ali ja, kada se zakunem na nešto, a onda vidim da je nešto drugo bolje od toga, uradim ono što je bolje!‘, reče (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem).‘“


 

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا أَبُو صَخْرَةَ، جَامِعُ بْنُ شَدَّادٍ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ مُحْرِزٍ الْمَازِنِيُّ، حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ، قَالَ جَاءَتْ بَنُو تَمِيمٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ أَبْشِرُوا يَا بَنِي تَمِيمٍ ‏”‏‏.‏ قَالُوا أَمَّا إِذْ بَشَّرْتَنَا فَأَعْطِنَا‏.‏ فَتَغَيَّرَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَجَاءَ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ اقْبَلُوا الْبُشْرَى إِذْ لَمْ يَقْبَلْهَا بَنُو تَمِيمٍ ‏”‏‏.‏ قَالُوا قَدْ قَبِلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏

 

Pričao mi je ‘Amr b. Alij, njemu Ebu-Asim, ovom Sufjan, Ebu-Sahre Džami‘ b. Šeddad, njemu Safvan b. Muhriz Mazini, a ovom ‘Imran b. Husajn kazavši: “Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, došli su ljudi iz Temima, pa je on rekao: ‘Potomci Temimovi, radujte se!‘ – ‘Kada si nas već obradovao, daj nam!‘, rekoše oni, a na licu Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, ukaza se promjena. Potom su došli neki ljudi iz Jemena, pa (im) Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, reče: ‘Primite radosnu vijest vi, kad je nisu primili potomci Temimovi!‘ – ‘Primamo je, Allahov Poslaniče!‘, rekoše oni.”


 

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ الإِيمَانُ هَا هُنَا ‏”‏‏.‏ وَأَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى الْيَمَنِ ‏”‏ وَالْجَفَاءُ وَغِلَظُ الْقُلُوبِ فِي الْفَدَّادِينَ، عِنْدَ أُصُولِ أَذْنَابِ الإِبِلِ مِنْ حَيْثُ يَطْلُعُ قَرْنَا الشَّيْطَانِ رَبِيعَةَ وَمُضَرَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Abdullah b. Muhammed Džu‘fi, njemu Vehb b. Džerir, a ovom Šu‘ba, prenoseći od Ismaila b. Ebu-Halida, on od Kajsa b. Ebu-Hazima, a ovaj od Ebu-Mesuda (da je kazivao): “Vjerovjesnik je, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Iman je tamo‘ – pokazujući rukom prema Jemenu – ‘a surovost i grubost srca nalazi se kod stočara koji dižu buku pri gonjenju deva. Odatle će se pojaviti dva roga šejtanska, iz plemena Rebi‘a i Mudar.‘”


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ ذَكْوَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ أَتَاكُمْ أَهْلُ الْيَمَنِ، هُمْ أَرَقُّ أَفْئِدَةً وَأَلْيَنُ قُلُوبًا، الإِيمَانُ يَمَانٍ وَالْحِكْمَةُ يَمَانِيَةٌ، وَالْفَخْرُ وَالْخُيَلاَءُ فِي أَصْحَابِ الإِبِلِ، وَالسَّكِينَةُ وَالْوَقَارُ فِي أَهْلِ الْغَنَمِ ‏”‏‏.‏ وَقَالَ غُنْدَرٌ عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، سَمِعْتُ ذَكْوَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Beššar, a njemu Ibn-Ebu-‘Adijj, prenoseći od Šu‘be, on od Sulejmana, ovaj od Zekvana, on od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, a on Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, (da je rekao): “Došli su vam Jemenci, a oni su najblažih i najnježnijih srca. Iman je jemenski, a i mudrost je jemenska. Ponos i oholost su kod vlasnika deva, a blagost i dostojanstvo kod vlasnika ovaca.” Gunder veli da mu je pričao Šu‘ba, prenoseći od Sulejmana, on od Zekvana, ovaj od Ebu-Hurejre, a on od Vjerovjesnika, sallallahu alejhi ve sellem, (ovaj hadis).


 

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ الإِيمَانُ يَمَانٍ، وَالْفِتْنَةُ هَا هُنَا، هَا هُنَا يَطْلُعُ قَرْنُ الشَّيْطَانِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ismail, a njemu njegov brat, prenoseći od Sulejmana, on od Sevra b. Zejda, ovaj od Ebu-Gajsa, a on od Ebu-Hurejre da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Iman je jemenski, a smutnja je ovdje! Odavde će se pojaviti šejtanski rog.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ “‏ أَتَاكُمْ أَهْلُ الْيَمَنِ، أَضْعَفُ قُلُوبًا وَأَرَقُّ أَفْئِدَةً، الْفِقْهُ يَمَانٍ، وَالْحِكْمَةُ يَمَانِيَةٌ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Jeman, da ga je obavijestio Šu‘ajb, a ovom pričao Ebu-Zinad, prenoseći od A‘redža, a on od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Došli su vam Jemenci, a oni su najosjetljivijih i najnježnijih srca. Znanje (fikh) je jemensko, a i mudrost je jemenska.”


 

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ كُنَّا جُلُوسًا مَعَ ابْنِ مَسْعُودٍ، فَجَاءَ خَبَّابٌ فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَيَسْتَطِيعُ هَؤُلاَءِ الشَّبَابُ أَنْ يَقْرَءُوا كَمَا تَقْرَأُ قَالَ أَمَا إِنَّكَ لَوْ شِئْتَ أَمَرْتُ بَعْضَهُمْ يَقْرَأُ عَلَيْكَ قَالَ أَجَلْ‏.‏ قَالَ اقْرَأْ يَا عَلْقَمَةُ‏.‏ فَقَالَ زَيْدُ بْنُ حُدَيْرٍ أَخُو زِيَادِ بْنِ حُدَيْرٍ أَتَأْمُرُ عَلْقَمَةَ أَنْ يَقْرَأَ وَلَيْسَ بِأَقْرَئِنَا قَالَ أَمَا إِنَّكَ إِنْ شِئْتَ أَخْبَرْتُكَ بِمَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْمِكَ وَقَوْمِهِ‏.‏ فَقَرَأْتُ خَمْسِينَ آيَةً مِنْ سُورَةِ مَرْيَمَ، فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ كَيْفَ تَرَى قَالَ قَدْ أَحْسَنَ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ مَا أَقْرَأُ شَيْئًا إِلاَّ وَهُوَ يَقْرَؤُهُ، ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى خَبَّابٍ وَعَلَيْهِ خَاتَمٌ مِنْ ذَهَبٍ فَقَالَ أَلَمْ يَأْنِ لِهَذَا الْخَاتَمِ أَنْ يُلْقَى قَالَ أَمَا إِنَّكَ لَنْ تَرَاهُ عَلَىَّ بَعْدَ الْيَوْمِ، فَأَلْقَاهُ‏.‏ رَوَاهُ غُنْدَرٌ عَنْ شُعْبَةَ‏.‏

 

Pričao nam je ‘Abdan, prenoseći od Ebu-Hamze, on od A‘meša, ovaj od Ibrahima, a on od A‘lkame da je kazivao: “Sjedili smo s Ibn-Mesudom, pa je došao Habbab i upitao: ‘Ebu-Abdur-Rahmane, jesu li ovi momci u stanju učiti (Kur‘an) kao što ti učiš?‘ – ‘Ako želiš‘, reče (Ibn-Mesud), ‘ja ću narediti nekom od njih da ti uči.‘ – ‘Svakako!‘, odgovori (Habbab). ‘‘Alkama, uči ti!‘, naredi on, a Zejd b. Hudejr, brat Zijada b. Hudejra, reče: ‘Zar naređuješ ‘Alkami da uči, a on nije najbolji učač među nama?!‘ – ‘Ako želiš, obavijestit ću te (o tome) šta je rekao Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, o tvome i njegovom narodu‘, reče (Ibn-Mesud). Onda sam”, (veli ‘Alkama), “proučio pedeset ajeta iz sure Merjem. ‘Pa kako ti izgleda?‘, upita (Habbaba) Abdullah (b. Mesud). ‘Lijepo je‘, odgovori (Habbab). ‘Ja ništa ne učim, a da to i on ne uči‘, dodade Abdullah, a zatim se okrenu Habbabu, koji je nosio zlatni prsten, i upita: ‘Zar nije došlo vrijeme da ovaj prsten baciš?‘ – ‘Od danas ga više nećeš vidjeti na mojoj ruci!‘, reče (Habbab) i baci ga.” Ovaj hadis Gunder prenosi od Šu‘be.


 

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ ذَكْوَانَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ الطُّفَيْلُ بْنُ عَمْرٍو إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ دَوْسًا قَدْ هَلَكَتْ، عَصَتْ وَأَبَتْ، فَادْعُ اللَّهَ عَلَيْهِمْ‏.‏ فَقَالَ ‏ “‏ اللَّهُمَّ اهْدِ دَوْسًا وَأْتِ بِهِمْ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Nu‘ajm, a njemu Sufjan, prenoseći od Ibn-Zekvana, on od Abdur-Rahmana A‘redža, a ovaj od Ebu-Hurejre, radijallahu anhu, da je kazivao: “Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, došao je Tufejl b. ‘Amr i rekao: ‘Propao je Devs! Otkazao je poslušnost i odbio (prihvatiti islam), pa zamoli Allaha da ga uništi!‘ – ‘Allahu moj, Ti uputi (pleme) Devs i dovedi ih (da se pokore)!‘, reče Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا قَدِمْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ فِي الطَّرِيقِ: يَا لَيْلَةً مِنْ طُولِهَا وَعَنَائِهَا عَلَى أَنَّهَا مِنْ دَارَةِ الْكُفْرِ نَجَّتِ وَأَبَقَ غُلاَمٌ لِي فِي الطَّرِيقِ، فَلَمَّا قَدِمْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَبَايَعْتُهُ، فَبَيْنَا أَنَا عِنْدَهُ إِذْ طَلَعَ الْغُلاَمُ، فَقَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ هَذَا غُلاَمُكَ ‏”‏‏.‏ فَقُلْتُ هُوَ لِوَجْهِ اللَّهِ تَعَالَى‏.‏ فَأَعْتَقْتُهُ‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. ‘Ala, njemu Ebu-Usama, a ovom Ismail, prenoseći od Kajsa, a on od Ebu-Hurejre, da je kazivao: “Kada sam naumio otići Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, u putu sam rekao: ‘O noći, duga i mukotrpna, konačno si me spasila iz kuće nevjerstva!‘ U putu mi je pobjegao rob, a ja sam došao Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i dao mu prisegu na vjernost. I dok sam ja još bio kod njega, pojavi se moj rob, a Vjerovjesnik mi, sallallahu alejhi ve sellem, reče: ‘Ebu-Hurejra, evo tvoga roba!‘ – ‘On je zarad lica Allahova (slobodan)!‘, rekoh ja i oslobodih ga.”


 

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ أَتَيْنَا عُمَرَ فِي وَفْدٍ، فَجَعَلَ يَدْعُو رَجُلاً رَجُلاً وَيُسَمِّيهِمْ فَقُلْتُ أَمَا تَعْرِفُنِي يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ بَلَى، أَسْلَمْتَ إِذْ كَفَرُوا، وَأَقْبَلْتَ إِذْ أَدْبَرُوا، وَوَفَيْتَ إِذْ غَدَرُوا، وَعَرَفْتَ إِذْ أَنْكَرُوا‏.‏ فَقَالَ عَدِيٌّ فَلاَ أُبَالِي إِذًا‏.‏

 

Pričao nam je Musa b. Ismail, njemu Ebu-‘Avana, a ovom Abdul-Melik, prenosećI od ‘Amra b. Hurejsa, a on od ‘Adijja b. Hatima da je kazivao: “Došli smo Omeru kao izaslanici, pa je on počeo prozivati ljude jednog po jednog, nazivajući ih njihovim imenima. ‘Vođo pravovjernih‘, rekoh mu ja, ‘zar me ne poznaješ?!‘ – ‘Da, svakako‘, reče on, ‘primio si islam kada su oni bili nevjernici; došao si kada su oni leđa okrenuli; ispunio si (obavezu) kada su (ga) oni iznevjerili i priznao si kada su oni nijekali!‘ – ‘Ako je tako‘, rekoh, ‘onda mi je svejedno!‘“


 

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ، فَأَهْلَلْنَا بِعُمْرَةٍ، ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ مَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيُهْلِلْ بِالْحَجِّ مَعَ الْعُمْرَةِ، ثُمَّ لاَ يَحِلَّ حَتَّى يَحِلَّ مِنْهُمَا جَمِيعًا ‏”‏‏.‏ فَقَدِمْتُ مَعَهُ مَكَّةَ وَأَنَا حَائِضٌ، وَلَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ وَلاَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، فَشَكَوْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏”‏ انْقُضِي رَأْسَكِ، وَامْتَشِطِي وَأَهِلِّي بِالْحَجِّ وَدَعِي الْعُمْرَةَ ‏”‏‏.‏ فَفَعَلْتُ فَلَمَّا قَضَيْنَا الْحَجَّ أَرْسَلَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ إِلَى التَّنْعِيمِ فَاعْتَمَرْتُ فَقَالَ ‏”‏ هَذِهِ مَكَانَ عُمْرَتِكِ ‏”‏‏.‏ قَالَتْ فَطَافَ الَّذِينَ أَهَلُّوا بِالْعُمْرَةِ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، ثُمَّ حَلُّوا، ثُمَّ طَافُوا طَوَافًا آخَرَ بَعْدَ أَنْ رَجَعُوا مِنْ مِنًى، وَأَمَّا الَّذِينَ جَمَعُوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ فَإِنَّمَا طَافُوا طَوَافًا وَاحِدًا‏.‏

 

Pričao nam je Ismail b. Abdullah, a njemu Malik, prenoseći od Ibn-Šihaba, on od ‘Urve b. Zubejra, a ovaj od Aiše, radijallahu anha, da je kazivala: “Izišli smo (iz Medine) s Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, za vrijeme Oprosnog hadža, i zanijetili ‘umru. Potom je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Ko ima kurban neka nijet učini za obavljanje hadža s umrom i neka se ne oslobađa ihrama sve dok ne bude slobodan od oba obreda zajedno.‘ Stigla sam s njim u Mekku. Pošto sam imala menstruaciju, nisam obilazila oko Ka‘be, niti sam obavila sa‘j između Saffe i Merve. Požalila sam se zbog toga Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, pa mi on rekao: ‘Raspleti kosu, počešljaj se i zanijeti hadž, a ostavi umru!‘ Ja sam to i učinila. Kada smo obavili hadž, Allahov me je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, poslao s Abdur-Rahmanom b. Ebu-Bekrom es-Siddikom do Ten‘ima. Tamo sam ponovo zanijetila umru. ‘To je umjesto tvoje minule umre‘, rekao mi je (Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem). Oni koji su zanijetili umru”, kaže (Aiša), “obavili su tavaf oko Ka‘be i sa‘j između Saffe i Merve, a potom se oslobodili ihrama. Kasnije su, kad su se vratili s Mine, obavili još jedan tavaf oko Ka‘be. Oni koji su spojili hadž i ‘umru obavili su samo jedan tavaf.”


 

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءٌ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، إِذَا طَافَ بِالْبَيْتِ فَقَدْ حَلَّ‏.‏ فَقُلْتُ مِنْ أَيْنَ قَالَ هَذَا ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ مِنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى ‏{‏ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ‏}‏ وَمِنْ أَمْرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَصْحَابَهُ أَنْ يَحِلُّوا فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ‏.‏ قُلْتُ إِنَّمَا كَانَ ذَلِكَ بَعْدَ الْمُعَرَّفِ‏.‏ قَالَ كَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَرَاهُ قَبْلُ وَبَعْدُ‏.‏

 

Pričao mi je ‘Amr b. Ali, njemu Jahja b. Seid, a ovom Ibn-Džurejdž, rekavši da mu je pričao ‘Ata, prenoseći od Ibn-Abbasa (da je kazivao): “Kada (hadžija) obavi tavaf oko Ka‘be, može se osloboditi ihrama.” Ibn-Džurejdž veli: “Upitao sam ‘Ataa: ‘Na osnovu čega je to Ibn-Abbas rekao?‘ – ‘Na osnovu riječi Uzvišenog: ‘… a poslije, njihovo je mjesto kraj Drevne Ka‘be‘, i na osnovu Vjerovjesnikove, sallallahu alejhi ve sellem, zapovijedi drugovima na Oprosnom hadžu da se oslobode od ihrama‘, odgovorio je (‘Ata). ‘To je bilo poslije stajanja na Arefatu‘, rekoh mu. ‘Ibn-Abbas je smatrao da je tako i prije i poslije (stajanja na Arefatu)‘, odgovori on.”


 

حَدَّثَنِي بَيَانٌ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَيْسٍ، قَالَ سَمِعْتُ طَارِقًا، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَدِمْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِالْبَطْحَاءِ فَقَالَ ‏”‏ أَحَجَجْتَ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏”‏ كَيْفَ أَهْلَلْتَ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ لَبَّيْكَ بِإِهْلاَلٍ كَإِهْلاَلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ ‏”‏ طُفْ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ حِلَّ ‏”‏‏.‏ فَطُفْتُ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، وَأَتَيْتُ امْرَأَةً مِنْ قَيْسٍ فَفَلَتْ رَأْسِي‏.‏

 

Pričao mi je Bejan, njemu Nadr, a njega je obavijestio Šu‘ba, prenoseći od Kajsa, koji je rekao da je čuo Tarika, da prenosi od Ebu-Musaa Eš‘arija, radijallahu anhu, da je kazivao: “Došao sam Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, u Bathau, pa me je on upitao: ‘Jesi li naumio obaviti hadž?‘ – ‘Da‘, odgovorio sam. ‘A kako si zanijetio?‘, upita on. ‘Rekao sam: ‘Odazivam Ti se (istim) nijetom kao što je i nijjet Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem!‘‘, odgovorio sam. ‘Obiđi oko Ka‘be i (obavi sa‘j) između Saffe i Merve, a potom se oslobodi ihrama!‘, reče on. Obilazio sam oko Ka‘be i (obavio sa‘j između) Saffe i Merve, a onda otišao jednoj ženi iz plemena Kajs, pa mi je ona obiskala glavu.”


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، أَخْبَرَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ حَفْصَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ أَزْوَاجَهُ أَنْ يَحْلِلْنَ عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ، فَقَالَتْ حَفْصَةُ فَمَا يَمْنَعُكَ فَقَالَ ‏ “‏ لَبَّدْتُ رَأْسِي وَقَلَّدْتُ هَدْيِي، فَلَسْتُ أَحِلُّ حَتَّى أَنْحَرَ هَدْيِي ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Ibrahim b. Munzir, njega je obavijestio Enes b. ‘Ijad, a ovim Musa b. ‘Ukba, prenoseći od Nafi‘a, kojeg je obavijestio Ibn-Omer da ga je Hafsa, radijallahu anha, supruga Vjerovjesnikova, sallallahu alejhi ve sellem, obavijestila da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, naredio svojim suprugama na Oprosnom hadžu da se oslobode ihrama. Hafsa ga je tada upitala: “A šta tebe sprečava da se oslobodiš ihrama? “ – “Ja sam ulijepio svoju kosu i označio svoga kurbana“, reče on, “i ja se ne oslobađam ihrama sve dok ga ne zakoljem.“


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ حَدَّثَنِي شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، وَقَالَ، مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ امْرَأَةً، مِنْ خَثْعَمَ اسْتَفْتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَالْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ رَدِيفُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ فَرِيضَةَ اللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ أَدْرَكَتْ أَبِي شَيْخًا كَبِيرًا لاَ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَسْتَوِيَ عَلَى الرَّاحِلَةِ، فَهَلْ يَقْضِي أَنْ أَحُجَّ عَنْهُ قَالَ ‏ “‏ نَعَمْ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Jeman, a njemu Šu‘ajb, prenoseći od Zuhrija…; a Muhammed b. Jusuf veli da mu je pričao Evza‘i, a njega je obavijestio Ibn-Šihab, prenoseći od Sulejmana b. Jesara, a on od Ibn-Abbasa, radijallahu anhuma, da je Jedna žena iz (plemena) Has‘am – dok Fadl b. Abbas jahaše na sapima deve iza Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem – upitala na Oprosnom hadžu Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem: “Allahov Poslaniče, dužnost koju je Allah propisao Svojim robovima (hadž) zatekla je moga oca kao oronulog starca, koji se ne može ravno držati na jahaćoj životinji. Hoće li biti dostatno da za njega ja obavim hadž?“ – “Da“, odgovorio je on.


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَقْبَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْفَتْحِ وَهْوَ مُرْدِفٌ أُسَامَةَ عَلَى الْقَصْوَاءِ‏.‏ وَمَعَهُ بِلاَلٌ وَعُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ حَتَّى أَنَاخَ عِنْدَ الْبَيْتِ، ثُمَّ قَالَ لِعُثْمَانَ ‏ “‏ ائْتِنَا بِالْمِفْتَاحِ ‏”‏، فَجَاءَهُ بِالْمِفْتَاحِ فَفَتَحَ لَهُ الْبَابَ، فَدَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأُسَامَةُ وَبِلاَلٌ وَعُثْمَانُ، ثُمَّ أَغْلَقُوا عَلَيْهِمِ الْبَابَ، فَمَكَثَ نَهَارًا طَوِيلاً ثُمَّ خَرَجَ، وَابْتَدَرَ النَّاسُ الدُّخُولَ، فَسَبَقْتُهُمْ فَوَجَدْتُ بِلاَلاً قَائِمًا مِنْ وَرَاءِ الْبَابِ فَقُلْتُ لَهُ أَيْنَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ صَلَّى بَيْنَ ذَيْنِكَ الْعَمُودَيْنِ الْمُقَدَّمَيْنِ‏.‏ وَكَانَ الْبَيْتُ عَلَى سِتَّةِ أَعْمِدَةٍ سَطْرَيْنِ، صَلَّى بَيْنَ الْعَمُودَيْنِ مِنَ السَّطْرِ الْمُقَدَّمِ، وَجَعَلَ باب الْبَيْتِ خَلْفَ ظَهْرِهِ، وَاسْتَقْبَلَ بِوَجْهِهِ الَّذِي يَسْتَقْبِلُكَ حِينَ تَلِجُ الْبَيْتَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجِدَارِ، قَالَ وَنَسِيتُ أَنْ أَسْأَلَهُ كَمْ صَلَّى وَعِنْدَ الْمَكَانِ الَّذِي صَلَّى فِيهِ مَرْمَرَةٌ حَمْرَاءُ‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed, njemu Surejdž b. Nu‘man, a ovom Fulejh, prenoseći od Nafi‘a, a on od Ibn-Omera, radijallahu anhuma, da je kazivao: Vjerovjesnik je, sallallahu alejhi ve sellem, u godini oslobođenja Mekke došao (u Mekku), a iza sebe je na Kasvu bio posadio Usamu. S njim su još bili Bilal i Osman b. Talha. Kada je kod Ka‘be spustio na koljena devu, rekao je Osmanu: ‘Donesi mi ključ!‘ On mu je donio ključ, a potom otvorio vrata. Vjerovjesnik je, sallallahu alejhi ve sellem, ušao (unutra), a s njim i Usama, Bilal te Osman. Nakon toga zaključali su vrata za sobom. On se u njoj dugo zadržao, a onda izišao. Ljudi su se počeli natjecati da bi ušli (u Ka‘bu), i ja ih pretekoh. Našao sam Bilala kako stoji iza vrata te ga upitah: ‘Gdje je klanjao Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem?‘ ‘Klanjao je‘, reče on, ‘između ona dva prednja stupa.‘ Ka‘ba je imala šest stupova u dva reda. On je klanjao između dva stupa u prednjem redu. Vrata Ka‘be je ostavio iza svojih leđa, a licem se okrenuo prema onome što čovjeku dolazi u susret kada uđe u Ka‘bu, između njega i zida. Zaboravio sam”, kaže (Ibn-Omer), “upitati ga koliko je (rekata) klanjao. A kod mjesta na kojem je klanjao bijaše komad crvenog mramora.”


 

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُمَا أَنَّ صَفِيَّةَ بِنْتَ حُيَىٍّ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَاضَتْ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَحَابِسَتُنَا هِيَ ‏”‏‏.‏ فَقُلْتُ إِنَّهَا قَدْ أَفَاضَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَطَافَتْ بِالْبَيْتِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ فَلْتَنْفِرْ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ebu-Jeman, a njega je obavijestio Šu‘ajb, prenoseći od Zuhrija, kojeme su pričali ‘Urve b. Zubejr i Ebu-Seleme b. Abdur-Rahman, da ih je Aiša, supruga Vjerovjesnikova, sallallahu alejhi ve sellem, obavijestila: “Safijja, kći Hujejjova i supruga Vjerovjesnikova, sallallahu alejhi ve sellem, dobila je na Oprosnom hadžu menstruaciju, pa je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: ‘Zar će nas to ona zadržati?‘ – ‘Ona se, Allahov Poslaniče‘, rekoh ja, ‘vratila (s Arefata) i obavila tavaf (tavaful-ifadu).‘ – ‘Neka onda krene (kući)!‘, reče Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem”


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كُنَّا نَتَحَدَّثُ بِحَجَّةِ الْوَدَاعِ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَظْهُرِنَا، وَلاَ نَدْرِي مَا حَجَّةُ الْوَدَاعِ، فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ ذَكَرَ الْمَسِيحَ الدَّجَّالَ فَأَطْنَبَ فِي ذِكْرِهِ وَقَالَ ‏”‏ مَا بَعَثَ اللَّهُ مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ أَنْذَرَ أُمَّتَهُ، أَنْذَرَهُ نُوحٌ وَالنَّبِيُّونَ مِنْ بَعْدِهِ، وَإِنَّهُ يَخْرُجُ فِيكُمْ، فَمَا خَفِيَ عَلَيْكُمْ مِنْ شَأْنِهِ فَلَيْسَ يَخْفَى عَلَيْكُمْ أَنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ عَلَى مَا يَخْفَى عَلَيْكُمْ ثَلاَثًا، إِنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَعْوَرَ، وَإِنَّهُ أَعْوَرُ عَيْنِ الْيُمْنَى، كَأَنَّ عَيْنَهُ عِنَبَةٌ طَافِيَةٌ ‏”‏‏.‏ ‏”‏ أَلاَ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ عَلَيْكُمْ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ، كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا، فِي بَلَدِكُمْ هَذَا، فِي شَهْرِكُمْ هَذَا، أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ ‏”‏‏.‏ قَالُوا نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏”‏ اللَّهُمَّ اشْهَدْ، ثَلاَثًا، وَيْلَكُمْ، أَوْ وَيْحَكُمُ، انْظُرُوا لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا، يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Jahja b. Sulejman, njega je obavijestio Ibn-Vehb, njemu je pričao Omer b. Muhammed, a njemu njegov otac prenoseći od Ibn-Omera, radijallahu anhuma, da je kazivao: “Razgovarali smo o Oprosnom hadžu dok je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, bio među nama, a nismo ni znali šta je to Oprosni hadž. On je tada zahvalio Allahu i izrekao Mu pohvalu, a zatim spomenuo Mesiha Dedžala (lažnog Mesiha), oduljivši priču o njemu. ‘Allah nije poslao nijednog vjerovjesnika‘, rekao je, ‘a da nije upozoravao svoj narod na njega. Na njega je upozorio Nuh, sallallahu alejhi ve sellem, a i vjerovjesnici poslije njega. On će se pojaviti među vama: pa ako vam je nešto o njemu nepoznato – pa nije vam nepoznato da Gospodar vaš nije nepoznat‘, reče on, ponovivši to tri puta, (i dodade): ‘Uistinu Gospodar vaš nije ćorav, a on je ćorav u desno oko, kao da mu je oko isturena boba grožđa.‘ ‘Allah je, zaista, učinio svetim živote vaše i imetke vaše, kao što je svet i častan ovaj dan vaš u ovom vašem gradu i u ovom vašem mjesecu. Jesam li saopćio?‘ – ‘Jesi!‘, odgovorili su (prisutni). ‘Allahu moj‘, reče on, ‘budi (mi) svjedok!‘ Izgovorio je to tri puta (i dodao): ‘Teško vama (vejlekum, ili je rekao : vejhakum), budite pažljivi! Ne vraćajte se poslije mene nevjerstvu, pa da jedni od vas udaraju po vratovima drugih!‘“


 

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم غَزَا تِسْعَ عَشْرَةَ غَزْوَةً، وَأَنَّهُ حَجَّ بَعْدَ مَا هَاجَرَ حَجَّةً وَاحِدَةً لَمْ يَحُجَّ بَعْدَهَا حَجَّةَ الْوَدَاعِ‏.‏ قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ وَبِمَكَّةَ أُخْرَى‏.‏

 

Pričao nam je ‘Amr b. Halid, njemu Zuhejr, ovom Ebu-Ishak, a ovom Zejd b. Erkam da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, učestvovao u devetnaest pohoda, a poslije Hidžre obavio je jedan hadž, nakon kojega nije obavio (drugi) oprosni hadž. Ebu-Ishak veli: ‘‘A u Mekki je obavio drugi (hadž).‘‘


 

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ جَرِيرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ لِجَرِيرٍ ‏”‏ اسْتَنْصِتِ النَّاسَ ‏”‏ فَقَالَ ‏”‏ لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا، يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Hafs b. Omer, a njemu Šu‘ba, prenoseći od Alija b. Mudrika, on od Ebu-Zur‘e b. Amra b. Džerira a on od Džerira da mu je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, na Oprosnom hadžu rekao: “Zamoli svijet da posluša!“ Potom je kazao: “Ne vraćajte se poslije mene nevjerstvu, pa da jedni od vas udaraju po vratovima drugih!“


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏”‏ الزَّمَانُ قَدِ اسْتَدَارَ كَهَيْئَةِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ، السَّنَةُ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ثَلاَثَةٌ مُتَوَالِيَاتٌ ذُو الْقَعْدَةِ وَذُو الْحِجَّةِ وَالْمُحَرَّمُ، وَرَجَبُ مُضَرَ الَّذِي بَيْنَ جُمَادَى وَشَعْبَانَ، أَىُّ شَهْرٍ هَذَا ‏”‏ قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ‏.‏ قَالَ ‏”‏ أَلَيْسَ ذُو الْحِجَّةِ ‏”‏‏.‏ قُلْنَا بَلَى‏.‏ قَالَ ‏”‏ فَأَىُّ بَلَدٍ هَذَا ‏”‏‏.‏ قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ، فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ‏.‏ قَالَ ‏”‏ أَلَيْسَ الْبَلْدَةَ ‏”‏‏.‏ قُلْنَا بَلَى‏.‏ قَالَ ‏”‏ فَأَىُّ يَوْمٍ هَذَا ‏”‏ قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ، فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ‏.‏ قَالَ ‏”‏ أَلَيْسَ يَوْمَ النَّحْرِ ‏”‏‏.‏ قُلْنَا بَلَى‏.‏ قَالَ ‏”‏ فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ ـ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَحْسِبُهُ قَالَ وَأَعْرَاضَكُمْ ـ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا، فِي بَلَدِكُمْ هَذَا، فِي شَهْرِكُمْ هَذَا وَسَتَلْقَوْنَ رَبَّكُمْ، فَسَيَسْأَلُكُمْ عَنْ أَعْمَالِكُمْ، أَلاَ فَلاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي ضُلاَّلاً، يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ، أَلاَ لِيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ، فَلَعَلَّ بَعْضَ مَنْ يُبَلَّغُهُ أَنْ يَكُونَ أَوْعَى لَهُ مِنْ بَعْضِ مَنْ سَمِعَهُ ـ فَكَانَ مُحَمَّدٌ إِذَا ذَكَرَهُ يَقُولُ صَدَقَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ ـ أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ‏.‏ مَرَّتَيْنِ ‏”‏‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. Musenna, njemu Abdul-Vehhab, a ovom Ejjub, prenoseći od Muhammeda, on od Ibn-Ebu-Bekre, a ovaj od Ebu-Bekre da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao: “Vrijeme se vratilo u stanje u kojem je bilo na dan stvaranja nebesa i Zemlje. U godini ima dvanaest mjeseci, od kojih su četiri sveta. Tri (od njih) dolaze jedan za drugim: zul-ka‘de, zul-hidždže i muharrem, a (četvrti je) redžeb plemena Mudar, koji se nalazi između džumadel-ahire i šabana. Koji je ovo mjesec?‘ – ‘Allah i Njegov Poslanik najbolje znaju!‘, odgovorili smo. Tada je on šutio toliko da smo pomislili kako će ga nazvati nekim drugim imenom, a onda je rekao: ‘Nije li ovo zul-hidždže?‘ – ‘Jeste!‘, rekli smo. ‘A koji je ovo grad?‘, upita on. ‘Allah i Njegov Poslanik najbolje znaju!‘, ponovili smo, a on (ponovo) zašuti toliko da smo pomislili kako će ga nazvati nekim drugim imenom, a onda reče: ‘Nije li ovo (sveti) grad?‘ – ‘Jeste!‘, odgovorili smo. ‘A koji je ovo dan?‘, upita on. ‘Allah i Njegov Poslanik najbolje znaju!‘, odgovorili smo, a on (opet) zašuti da smo pomislili kako će ga nazvati drugim imenom, a onda reče: ‘Nije li ovo dan klanja kurbana?‘ – ‘Jeste!‘, rekosmo mi, a on nastavi: ‘Pa, zaista, životi vaši i imeci vaši…‘ (a Muhammed /b. Musenna/ kaže: ‘Mislim da je dodao: ‘… i vaše časti…‘‘) ‘… međusobno su vam sveti, kao što vam je svet ovaj vaš dan u ovom vašem gradu i u ovom vašem mjesecu. Vi ćete susresti svoga Gospodara, i On će vas pitati za vaša djela. Ne vraćajte se poslije mene zabludi, pa da jedni od vas udaraju po vratovima drugih! Neka ovo svaki prisutni doslovno prenese odsutnome, a možda će, neko od onih kojima se to prenese bolje shvatiti od onoga koji je to neposredno čuo.‘ (Muhammed /b. Musenna/ bi /kasnije/, kada bi to spomenuo, govorio: ‘Istinu je rekao Muhammed, sallallahu alejhi ve sellem!‘) Zatim je dva puta ponovio: ‘Pazite! Da li sam dostavio?‘“


 

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، أَنَّ أُنَاسًا، مِنَ الْيَهُودِ قَالُوا لَوْ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِينَا لاَتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ أَيَّةُ آيَةٍ فَقَالُوا ‏{‏الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي‏}‏‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ إِنِّي لأَعْلَمُ أَىَّ مَكَانٍ أُنْزِلَتْ، أُنْزِلَتْ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاقِفٌ بِعَرَفَةَ‏.‏

 

Pričao nam je Muhammed b. Jusuf, a njemu Sufjan Sevri, prenoseći od Kajsa b. Muslima, a on od Tarika b. Šihaba da su neki židovi rekli: “Da je ovaj ajet objavljen nama, mi bismo taj dan slavili kao blagdan!“ – “A koji ajet? “, upitao je Omer. “Danas sam vam vjeru usavršio i blagodat Svoju prema vama upotpunio, i zadovoljan sam da vam islam bude vjera“, odgovoriše oni. “Ja uistinu znam“, reče Omer, “na kojem je mjestu objavljen: objavljen je dok je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, stajao na Arefatu.“


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نَوْفَلٍ عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ، وَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِحَجَّةٍ، وَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِحَجٍّ وَعُمْرَةٍ، وَأَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ، فَأَمَّا مَنْ أَهَلَّ بِالْحَجِّ أَوْ جَمَعَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ فَلَمْ يَحِلُّوا حَتَّى يَوْمَ النَّحْرِ‏.‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ وَقَالَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ‏.‏ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا مَالِكٌ مِثْلَهُ‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Meslema, prenoseći od Malika, on od Ebu-Esveda Muhammeda b. Abdur-Rahmana b. Nevfela, ovaj od Urve, a on od Aiše, radijallahu anha, da je kazivala: “Izišli smo (iz Medine) s Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, pa je neko od nas zanijetio umru, neko hadž, a neko i hadž i umru. Allahov je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, zanijetio hadž. Što se tiče onih koji su stupili u ihram samo za hadž ili su sastavili hadž i umru – oni nisu skinuli ihrame sve do prvog dana Bajrama.” Pričao nam je Abdullah b. Jusuf, a njemu Malik, koji (prenoseći ovaj hadis) kaže: “(Izišli smo) s Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, na Oprosnom hadžu…” A pričao nam je i Ismail prenoseći isto to od Malika.


 

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ ـ هُوَ ابْنُ سَعْدٍ ـ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ عَادَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ مِنْ وَجَعٍ، أَشْفَيْتُ مِنْهُ عَلَى الْمَوْتِ، فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بَلَغَ بِي مِنَ الْوَجَعِ مَا تَرَى، وَأَنَا ذُو مَالٍ وَلاَ يَرِثُنِي إِلاَّ ابْنَةٌ لِي وَاحِدَةٌ أَفَأَتَصَدَّقُ بِثُلُثَىْ مَالِي قَالَ ‏”‏ لاَ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ أَفَأَتَصَدَّقُ بِشَطْرِهِ قَالَ ‏”‏ لاَ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ فَالثُّلُثِ قَالَ ‏”‏ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ، إِنَّكَ أَنْ تَذَرَ وَرَثَتَكَ أَغْنِيَاءَ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَذَرَهُمْ عَالَةً يَتَكَفَّفُونَ النَّاسَ، وَلَسْتَ تُنْفِقُ نَفَقَةً تَبْتَغِي بِهَا وَجْهَ اللَّهِ إِلاَّ أُجِرْتَ بِهَا، حَتَّى اللُّقْمَةَ تَجْعَلُهَا فِي فِي امْرَأَتِكَ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ آأُخَلَّفُ بَعْدَ أَصْحَابِي قَالَ ‏”‏ إِنَّكَ لَنْ تُخَلَّفَ فَتَعْمَلَ عَمَلاً تَبْتَغِي بِهِ وَجْهَ اللَّهِ إِلاَّ ازْدَدْتَ بِهِ دَرَجَةً وَرِفْعَةً، وَلَعَلَّكَ تُخَلَّفُ حَتَّى يَنْتَفِعَ بِكَ أَقْوَامٌ وَيُضَرَّ بِكَ آخَرُونَ، اللَّهُمَّ أَمْضِ لأَصْحَابِي هِجْرَتَهُمْ، وَلاَ تَرُدَّهُمْ عَلَى أَعْقَابِهِمْ‏.‏ لَكِنِ الْبَائِسُ سَعْدُ ابْنُ خَوْلَةَ رَثَى لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُوُفِّيَ بِمَكَّةَ ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je Ahmed b. Junus, njemu Ibrahim, tj. Ibn-Sa‘d, a ovom Ibn-Šihab, prenoseći od Amira b. Sa‘da, a on od svoga oca da je kazivao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, obišao me je na Oprosnom hadžu, a bolest me je bila dovela na ivicu smrti. ‘Allahov Poslaniče‘, rekao sam mu tada, ‘bolest je sa mnom učinila ono što vidiš! Bogat sam čovjek, a nasljeđuje me samo jedna kći, pa hoću li podijeliti dvije trećine svoga imetka?‘ – ‘Ne!‘, reče Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem ‘Onda ću podijeliti polovinu?‘, rekoh. ‘Ne!‘, odgovori Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem ‘Pa mogu li onda trećinu?‘, upitah ja. ‘Trećinu (možeš)‘, reče Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, ‘a i trećina je mnogo! Da ostaviš svoje nasljednike bogatim, bolje ti je nego da ih ostaviš siromašnim, pa da pružaju svoje ruke prema svijetu i traže (pomoć). A za svaku opskrbu koju potrošiš u želji za licem Allahovim bit ćeš nagrađen, pa čak i za zalogaj koji staviš u usta svojoj ženi.‘ – ‘Allahov Poslaniče‘, upitah, ‘hoću li ja nadživjeti svoje drugove?‘ – ‘Ti nikako nećeš ostati poslije‘, odgovori on, ‘radeći u želji za licem Allahovim, a da ti time neće biti povećan stupanj i ugled. Možda ćeš ti još poživjeti, pa da svijetu budeš od koristi, a drugima od štete. Allahu moj, Ti upotpuni mojim drugovima hidžru i nemoj ih vratiti nazad (u nevjerstvo)!‘, (reče Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem). Jadnik je Sa‘d b. Havla! Allahov ga je Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, sažalijevao zato što je umro u Mekki.”


 

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا أَبُو ضَمْرَةَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَلَقَ رَأْسَهُ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ‏.‏

 

Pričao mi je Ibrahim b. Munzir, njemu Ebu-Damra, a ovom Musa b. ‘Ukba, prenoseći od Nafi‘a, da ih je Ibn-Omer, radijallahu anhuma, obavijestio da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, na Oprosnom hadžu obrijao glavu.


 

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، أَخْبَرَهُ ابْنُ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَلَقَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَأُنَاسٌ مِنْ أَصْحَابِهِ وَقَصَّرَ بَعْضُهُمْ‏.‏

 

Pričao nam je ‘Ubejdullah b. Seid, njemu Muhammed b. Bekr, a ovom Ibn-Džurejdž, kojeg je obavijestio Musa b. ‘Ukbe, prenoseći od Nafi‘a, a njega je obavijestio Ibn-Omer da je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, obrijao glavu na Oprosnom hadžu, a također i jedna skupina njegovih drugova; a neki su od njih samo potkratili kosu.


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ،‏.‏ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، أَقْبَلَ يَسِيرُ عَلَى حِمَارٍ، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمٌ بِمِنًى فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ يُصَلِّي بِالنَّاسِ، فَسَارَ الْحِمَارُ بَيْنَ يَدَىْ بَعْضِ الصَّفِّ، ثُمَّ نَزَلَ عَنْهُ، فَصَفَّ مَعَ النَّاسِ‏.‏

 

Pričao nam je Jahja b. Kaze‘a, a njemu Malik, prenoseći od Ibn-Šihaba…; a Lejs veli da mu je pričao Junus, prenoseći od Ibn-Šihaba, a njemu je kazivao ‘Ubejdullah b. Abdullah da ga je Abdullah b. Abbas, radijallahu anhuma, obavijestio da je on došao jašući na magarcu dok je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, na Oprosnom hadžu klanjao sa svijetom na Mini. Magarac je prošao ispred jednog dijela reda klanjača, zatim je on sišao s njega i stao u red sa svijetom.


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، سُئِلَ أُسَامَةُ وَأَنَا شَاهِدٌ، عَنْ سَيْرِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّتِهِ‏.‏ فَقَالَ الْعَنَقَ، فَإِذَا وَجَدَ فَجْوَةً نَصَّ‏.‏

 

Pričao nam je Musedded, a njemu Jahja, prenoseći od Hišama, koji kaže da mu je otac pričao: “Upitali su Usamu – a ja sam bio prisutan – o Vjerovjesnikovu, sallallahu alejhi ve sellem, hodu za vrijeme njegovog (Oprosnog) hadža, pa je on rekao: ‘(Išao je) običnim hodom, a kada bi našao slobodan prolaz, požurio bi.‘”


 

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْخَطْمِيِّ، أَنَّ أَبَا أَيُّوبَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ جَمِيعًا‏.‏

 

Pričao nam je Abdullah b. Meslema, prenoseći od Malika, on od Jahjaa b. Seida, ovaj od ‘Adijja b. Sabita, a on od Abdullaha b. Jezida Hatmija da je kazivao: “Ebu-Ejjub me obavijestio da je zajedno s Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem, na Oprosnom hadžu klanjao (na Muzdelifi) spojivši akšam i jaciju.”


 

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَرْسَلَنِي أَصْحَابِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَسْأَلُهُ الْحُمْلاَنَ لَهُمْ، إِذْ هُمْ مَعَهُ فِي جَيْشِ الْعُسْرَةِ وَهْىَ غَزْوَةُ تَبُوكَ فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ، إِنَّ أَصْحَابِي أَرْسَلُونِي إِلَيْكَ لِتَحْمِلَهُمْ‏.‏ فَقَالَ ‏”‏ وَاللَّهِ لاَ أَحْمِلُكُمْ عَلَى شَىْءٍ ‏”‏‏.‏ وَوَافَقْتُهُ، وَهْوَ غَضْبَانُ وَلاَ أَشْعُرُ، وَرَجَعْتُ حَزِينًا مِنْ مَنْعِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، وَمِنْ مَخَافَةِ أَنْ يَكُونَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَجَدَ فِي نَفْسِهِ عَلَىَّ، فَرَجَعْتُ إِلَى أَصْحَابِي فَأَخْبَرْتُهُمُ الَّذِي قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، فَلَمْ أَلْبَثْ إِلاَّ سُوَيْعَةً إِذْ سَمِعْتُ بِلاَلاً يُنَادِي أَىْ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ‏.‏ فَأَجَبْتُهُ، فَقَالَ أَجِبْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُوكَ، فَلَمَّا أَتَيْتُهُ، قَالَ ‏”‏ خُذْ هَذَيْنِ الْقَرِينَيْنِ ـ وَهَذَيْنِ الْقَرِينَيْنِ لِسِتَّةِ أَبْعِرَةٍ ابْتَاعَهُنَّ حِينَئِذٍ مِنْ سَعْدٍ ـ فَانْطَلِقْ بِهِنَّ إِلَى أَصْحَابِكَ فَقُلْ إِنَّ اللَّهَ ـ أَوْ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ يَحْمِلُكُمْ عَلَى هَؤُلاَءِ فَارْكَبُوهُنَّ ‏”‏‏.‏ فَانْطَلَقْتُ إِلَيْهِمْ بِهِنَّ، فَقُلْتُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَحْمِلُكُمْ عَلَى هَؤُلاَءِ وَلَكِنِّي وَاللَّهِ لاَ أَدَعُكُمْ حَتَّى يَنْطَلِقَ مَعِي بَعْضُكُمْ إِلَى مَنْ سَمِعَ مَقَالَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ تَظُنُّوا أَنِّي حَدَّثْتُكُمْ شَيْئًا لَمْ يَقُلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا لِي إِنَّكَ عِنْدَنَا لَمُصَدَّقٌ، وَلَنَفْعَلَنَّ مَا أَحْبَبْتَ‏.‏ فَانْطَلَقَ أَبُو مُوسَى بِنَفَرٍ مِنْهُمْ حَتَّى أَتَوُا الَّذِينَ سَمِعُوا قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَنْعَهُ إِيَّاهُمْ، ثُمَّ إِعْطَاءَهُمْ بَعْدُ، فَحَدَّثُوهُمْ بِمِثْلِ مَا حَدَّثَهُمْ بِهِ أَبُو مُوسَى‏.‏

 

Pričao mi je Muhammed b. ‘Ala, a njemu Usame prenoseći od Burejda b. Abdullaha b. Ebu Burdea, on od Ebu Burdea, a ovaj od Ebu Musaa, radijallahu anhu, koji je rekao: “Prijatelji su me poslali Allahovom Poslaniku , sallallahu alejhi ve sellem, da im tražim od njega jahalice (prevozna sredstva), budući da su oni sa njim u “siromašnoj” vojsci, to jest u pohodu na Tebuk. “Allahov Poslaniče, – rekoh ja – društvo moje me poslalo tebi da ih prebaciš (osiguraš im prevoz).” “Tako mi Allaha, ja ih neću prebaciti ni na čemu” – reče on -, a zatekao sam ga, a da to nisam ni osjetio, srditog, pa sam se vratio ožalošćen zbog Vjerovjesnikovog, sallallahu alejhi ve sellem, odbijanja, a iz straha da se Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, nije štogod na mene naljutio. Vratio sam se svom društvu i saopćio im ono što je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, rekao. Međutim, ne ostadoh tako do jedan časak, kad čujem Bilala kako doziva: “Ej, Abdullah b. Kajs (ime Ebu Musaovo)! Odozvao sam mu se a on reče: “Odazovi se Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, poziva te”, – i kada sam došao, on reče: “Uzmi ove dvije parice (deve) i ove dvije parice”, – pokazujući na šest deva koje je u to vrijeme kupio od Sa‘da – vodi ih svojim drugovima i reci (im): “Allah vas – ili je, kaže, rekao: Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, vas prebacuje na ovima, pa ih pojašite.” Žurno sam sa devama otišao kod njih i rekao: “Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem, vas prebacuje na ovima, ali vas ja, tako mi Allaha, neću ostaviti dok neko od vas ne pođe sa mnom da čuje riječi Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, kako ne biste pomislili da sam vam ja prenio nešto što on nije rekao. “Ti si kod nas, uistinu, pouzdan (iskren), a svakako ćemo uraditi ono što želiš.” Pa je Ebu Musa otišao sa grupom njih do onih koji su čuli govor Allahovog Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, – kako je prvo odbio da im da (jahalice), a zatim im, nakon toga, dao – pa su im oni ispričali isto ono što im je (prije) ispričao Ebu Musa.


 

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ إِلَى تَبُوكَ، وَاسْتَخْلَفَ عَلِيًّا فَقَالَ أَتُخَلِّفُنِي فِي الصِّبْيَانِ وَالنِّسَاءِ قَالَ ‏ “‏ أَلاَ تَرْضَى أَنْ تَكُونَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلاَّ أَنَّهُ لَيْسَ نَبِيٌّ بَعْدِي ‏”‏‏.‏ وَقَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنِ الْحَكَمِ سَمِعْتُ مُصْعَبًا‏.‏

 

Pričao nam je Musedded, a njemu Jahja prenoseći od Šu‘be, on od Hakema, ovaj od Mus‘aba b. Sa’da, a on od svoga oca, da je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, izašao (u Pohod) na Tebuk, a za svoga zamjenika (u Medini) je ostavio Aliju. “Zar ćeš me ostaviti među djecom i ženama” – rekao je (Alija), a on mu je odgovorio: “Zar nisi zadovoljan da u odnosu na mene budeš kao što je bio Harun u odnosu na Musaa, samo što poslije mene nema više poslanika.” Ebu Davud veli da mu je pričao Šu‘be od Hakema, koji kaže da je (ovaj hadis) čuo od Mus‘aba.


 

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءً، يُخْبِرُ قَالَ أَخْبَرَنِي صَفْوَانُ بْنُ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ غَزَوْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْعُسْرَةَ قَالَ كَانَ يَعْلَى يَقُولُ تِلْكَ الْغَزْوَةُ أَوْثَقُ أَعْمَالِي عِنْدِي‏.‏ قَالَ عَطَاءٌ فَقَالَ صَفْوَانُ قَالَ يَعْلَى فَكَانَ لِي أَجِيرٌ فَقَاتَلَ إِنْسَانًا فَعَضَّ أَحَدُهُمَا يَدَ الآخَرِ، قَالَ عَطَاءٌ فَلَقَدْ أَخْبَرَنِي صَفْوَانُ أَيُّهُمَا عَضَّ الآخَرَ فَنَسِيتُهُ، قَالَ فَانْتَزَعَ الْمَعْضُوضُ يَدَهُ مِنْ فِي الْعَاضِّ، فَانْتَزَعَ إِحْدَى ثَنِيَّتَيْهِ، فَأَتَيَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَهْدَرَ ثَنِيَّتَهُ‏.‏ قَالَ عَطَاءٌ وَحَسِبْتُ أَنَّهُ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ “‏ أَفَيَدَعُ يَدَهُ فِي فِيكَ تَقْضَمُهَا، كَأَنَّهَا فِي فِي فَحْلٍ يَقْضَمُهَا ‏”‏‏.‏

 

Pričao nam je ‘Ubejdullah b. Seid, njemu Muhammed b. Bekr, a ovome je saopćio Ibnu Džurejdž, koji kaže da je čuo ‘Ataa kako izvještava da mu je saopćio Safvan b. Ja‘la b. Umejje prenoseći od svoga oca, koji je rekao: “Učestvovao sam sa Vjerovjesnikom, sallallahu alejhi ve sellem, u Teškom pohodu (Pohodu na Tebuk). Safvan veli da je Ja‘la govorio: “Taj pohod za mene je bio najpouzdanije djelo (tj. u vezi s pitanjem iščekivanje nagrade). ‘Ata kaže: Safvan veli da je Ja‘la rekao: “Imao sam najamnika pa se on potukao sa nekim čovjekom, i jedan od njih dvojice je ugrizao drugoga.“ Ata kaže da ga je Safvan obavijestio koji je od njih dvojice ujeo drugoga, ali je zaboravio-pa je ujedeni istrgnuo svoju ruku iz usta onoga što ga je ujeo i izvalio mu jedan sjekutić. (Kasnije) su došli Vjerovjesniku, sallallahu alejhi ve sellem, i on je to ostavio nekažnjeno. ‘Ata je rekao: Mislim da je (Safvan) rekao: Rekao je Vjerovjesnik, sallallahu alejhi ve sellem: “Zar da ostavi njegovu ruku u tvojim ustima da je grizeš, kao da je u ustima mužjaka deve koji ugriza“?


 

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ ـ وَكَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ حِينَ عَمِيَ ـ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، يُحَدِّثُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ قِصَّةِ، تَبُوكَ قَالَ كَعْبٌ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا إِلاَّ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ، غَيْرَ أَنِّي كُنْتُ تَخَلَّفْتُ فِي غَزْوَةِ بَدْرٍ، وَلَمْ يُعَاتِبْ أَحَدًا تَخَلَّفَ، عَنْهَا إِنَّمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرِيدُ عِيرَ قُرَيْشٍ، حَتَّى جَمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ عَدُوِّهِمْ عَلَى غَيْرِ مِيعَادٍ وَلَقَدْ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حِينَ تَوَاثَقْنَا عَلَى الإِسْلاَمِ، وَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِهَا مَشْهَدَ بَدْرٍ، وَإِنْ كَانَتْ بَدْرٌ أَذْكَرَ فِي النَّاسِ مِنْهَا، كَانَ مِنْ خَبَرِي أَنِّي لَمْ أَكُنْ قَطُّ أَقْوَى وَلاَ أَيْسَرَ حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْهُ فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ، وَاللَّهِ مَا اجْتَمَعَتْ عِنْدِي قَبْلَهُ رَاحِلَتَانِ قَطُّ حَتَّى جَمَعْتُهُمَا فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ، وَلَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرِيدُ غَزْوَةً إِلاَّ وَرَّى بِغَيْرِهَا، حَتَّى كَانَتْ تِلْكَ الْغَزْوَةُ، غَزَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَرٍّ شَدِيدٍ، وَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا وَعَدُوًّا كَثِيرًا، فَجَلَّى لِلْمُسْلِمِينَ أَمْرَهُمْ لِيَتَأَهَّبُوا أُهْبَةَ غَزْوِهِمْ، فَأَخْبَرَهُمْ بِوَجْهِهِ الَّذِي يُرِيدُ، وَالْمُسْلِمُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَثِيرٌ، وَلاَ يَجْمَعُهُمْ كِتَابٌ حَافِظٌ ـ يُرِيدُ الدِّيوَانَ ـ قَالَ كَعْبٌ فَمَا رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَتَغَيَّبَ إِلاَّ ظَنَّ أَنْ سَيَخْفَى لَهُ مَا لَمْ يَنْزِلْ فِيهِ وَحْىُ اللَّهِ، وَغَزَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تِلْكَ الْغَزْوَةَ حِينَ طَابَتِ الثِّمَارُ وَالظِّلاَلُ، وَتَجَهَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ، فَطَفِقْتُ أَغْدُو لِكَىْ أَتَجَهَّزَ مَعَهُمْ فَأَرْجِعُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا، فَأَقُولُ فِي نَفْسِي أَنَا قَادِرٌ عَلَيْهِ‏.‏ فَلَمْ يَزَلْ يَتَمَادَى بِي حَتَّى اشْتَدَّ بِالنَّاسِ الْجِدُّ، فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَلَمْ أَقْضِ مِنْ جَهَازِي شَيْئًا، فَقُلْتُ أَتَجَهَّزُ بَعْدَهُ بِيَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ ثُمَّ أَلْحَقُهُمْ، فَغَدَوْتُ بَعْدَ أَنْ فَصَلُوا لأَتَجَهَّزَ، فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا، ثُمَّ غَدَوْتُ ثُمَّ رَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا، فَلَمْ يَزَلْ بِي حَتَّى أَسْرَعُوا وَتَفَارَطَ الْغَزْوُ، وَهَمَمْتُ أَنْ أَرْتَحِلَ فَأُدْرِكَهُمْ، وَلَيْتَنِي فَعَلْتُ، فَلَمْ يُقَدَّرْ لِي ذَلِكَ، فَكُنْتُ إِذَا خَرَجْتُ فِي النَّاسِ بَعْدَ خُرُوجِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَطُفْتُ فِيهِمْ، أَحْزَنَنِي أَنِّي لاَ أَرَى إِلاَّ رَجُلاً مَغْمُوصًا عَلَيْهِ النِّفَاقُ أَوْ رَجُلاً مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ مِنَ الضُّعَفَاءِ، وَلَمْ يَذْكُرْنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَلَغَ تَبُوكَ، فَقَالَ وَهْوَ جَالِسٌ فِي الْقَوْمِ بِتَبُوكَ ‏”‏ مَا فَعَلَ كَعْبٌ ‏”‏‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، حَبَسَهُ بُرْدَاهُ وَنَظَرُهُ فِي عِطْفِهِ‏.‏ فَقَالَ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ بِئْسَ مَا قُلْتَ، وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ إِلاَّ خَيْرًا‏.‏ فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ فَلَمَّا بَلَغَنِي أَنَّهُ تَوَجَّهَ قَافِلاً حَضَرَنِي هَمِّي، وَطَفِقْتُ أَتَذَكَّرُ الْكَذِبَ وَأَقُولُ بِمَاذَا أَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ غَدًا وَاسْتَعَنْتُ عَلَى ذَلِكَ بِكُلِّ ذِي رَأْىٍ مِنْ أَهْلِي، فَلَمَّا قِيلَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ أَظَلَّ قَادِمًا زَاحَ عَنِّي الْبَاطِلُ، وَعَرَفْتُ أَنِّي لَنْ أَخْرُجَ مِنْهُ أَبَدًا بِشَىْءٍ فِيهِ كَذِبٌ، فَأَجْمَعْتُ صِدْقَهُ، وَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَادِمًا، وَكَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَيَرْكَعُ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ لِلنَّاسِ، فَلَمَّا فَعَلَ ذَلِكَ جَاءَهُ الْمُخَلَّفُونَ، فَطَفِقُوا يَعْتَذِرُونَ إِلَيْهِ، وَيَحْلِفُونَ لَهُ، وَكَانُوا بِضْعَةً وَثَمَانِينَ رَجُلاً فَقَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلاَنِيَتَهُمْ، وَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ، وَوَكَلَ سَرَائِرَهُمْ إِلَى اللَّهِ، فَجِئْتُهُ فَلَمَّا سَلَّمْتُ عَلَيْهِ تَبَسَّمَ تَبَسُّمَ الْمُغْضَبِ، ثُمَّ قَالَ ‏”‏ تَعَالَ ‏”‏‏.‏ فَجِئْتُ أَمْشِي حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ، فَقَالَ لِي ‏”‏ مَا خَلَّفَكَ أَلَمْ تَكُنْ قَدِ ابْتَعْتَ ظَهْرَكَ ‏”‏‏.‏ فَقُلْتُ بَلَى، إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ جَلَسْتُ عِنْدَ غَيْرِكَ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا، لَرَأَيْتُ أَنْ سَأَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ بِعُذْرٍ، وَلَقَدْ أُعْطِيتُ جَدَلاً، وَلَكِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَئِنْ حَدَّثْتُكَ الْيَوْمَ حَدِيثَ كَذِبٍ تَرْضَى بِهِ عَنِّي لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يُسْخِطَكَ عَلَىَّ، وَلَئِنْ حَدَّثْتُكَ حَدِيثَ صِدْقٍ تَجِدُ عَلَىَّ فِيهِ إِنِّي لأَرْجُو فِيهِ عَفْوَ اللَّهِ، لاَ وَاللَّهِ مَا كَانَ لِي مِنْ عُذْرٍ، وَاللَّهِ مَا كُنْتُ قَطُّ أَقْوَى وَلاَ أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْكَ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَمَّا هَذَا فَقَدْ صَدَقَ، فَقُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِيكَ ‏”‏‏.‏ فَقُمْتُ وَثَارَ رِجَالٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ فَاتَّبَعُونِي، فَقَالُوا لِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْنَاكَ كُنْتَ أَذْنَبْتَ ذَنْبًا قَبْلَ هَذَا، وَلَقَدْ عَجَزْتَ أَنْ لاَ تَكُونَ اعْتَذَرْتَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَا اعْتَذَرَ إِلَيْهِ الْمُتَخَلِّفُونَ، قَدْ كَانَ كَافِيَكَ ذَنْبَكَ اسْتِغْفَارُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَكَ، فَوَاللَّهِ مَا زَالُوا يُؤَنِّبُونِي حَتَّى أَرَدْتُ أَنْ أَرْجِعَ فَأُكَذِّبُ نَفْسِي، ثُمَّ قُلْتُ لَهُمْ هَلْ لَقِيَ هَذَا مَعِي أَحَدٌ قَالُوا نَعَمْ، رَجُلاَنِ قَالاَ مِثْلَ مَا قُلْتَ، فَقِيلَ لَهُمَا مِثْلُ مَا قِيلَ لَكَ‏.‏ فَقُلْتُ مَنْ هُمَا قَالُوا مُرَارَةُ بْنُ الرَّبِيعِ الْعَمْرِيُّ وَهِلاَلُ بْنُ أُمَيَّةَ الْوَاقِفِيُّ‏.‏ فَذَكَرُوا لِي رَجُلَيْنِ صَالِحَيْنِ قَدْ شَهِدَا بَدْرًا فِيهِمَا إِسْوَةٌ، فَمَضَيْتُ حِينَ ذَكَرُوهُمَا لِي، وَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمُسْلِمِينَ عَنْ كَلاَمِنَا أَيُّهَا الثَّلاَثَةُ مِنْ بَيْنِ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ، فَاجْتَنَبَنَا النَّاسُ وَتَغَيَّرُوا لَنَا حَتَّى تَنَكَّرَتْ فِي نَفْسِي الأَرْضُ، فَمَا هِيَ الَّتِي أَعْرِفُ، فَلَبِثْنَا عَلَى ذَلِكَ خَمْسِينَ لَيْلَةً، فَأَمَّا صَاحِبَاىَ فَاسْتَكَانَا وَقَعَدَا فِي بُيُوتِهِمَا يَبْكِيَانِ، وَأَمَّا أَنَا فَكُنْتُ أَشَبَّ الْقَوْمِ وَأَجْلَدَهُمْ، فَكُنْتُ أَخْرُجُ فَأَشْهَدُ الصَّلاَةَ مَعَ الْمُسْلِمِينَ وَأَطُوفُ فِي الأَسْوَاقِ، وَلاَ يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ، وَآتِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ وَهْوَ فِي مَجْلِسِهِ بَعْدَ الصَّلاَةِ، فَأَقُولُ فِي نَفْسِي هَلْ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ بِرَدِّ السَّلاَمِ عَلَىَّ أَمْ لاَ ثُمَّ أُصَلِّي قَرِيبًا مِنْهُ فَأُسَارِقُهُ النَّظَرَ، فَإِذَا أَقْبَلْتُ عَلَى صَلاَتِي أَقْبَلَ إِلَىَّ، وَإِذَا الْتَفَتُّ نَحْوَهُ أَعْرَضَ عَنِّي، حَتَّى إِذَا طَالَ عَلَىَّ ذَلِكَ مِنْ جَفْوَةِ النَّاسِ مَشَيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ جِدَارَ حَائِطِ أَبِي قَتَادَةَ وَهْوَ ابْنُ عَمِّي وَأَحَبُّ النَّاسِ إِلَىَّ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ، فَوَاللَّهِ مَا رَدَّ عَلَىَّ السَّلاَمَ، فَقُلْتُ يَا أَبَا قَتَادَةَ، أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُنِي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَسَكَتَ، فَعُدْتُ لَهُ فَنَشَدْتُهُ فَسَكَتَ، فَعُدْتُ لَهُ فَنَشَدْتُهُ‏.‏ فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ فَفَاضَتْ عَيْنَاىَ وَتَوَلَّيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ الْجِدَارَ، قَالَ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي بِسُوقِ الْمَدِينَةِ إِذَا نَبَطِيٌّ مِنْ أَنْبَاطِ أَهْلِ الشَّأْمِ مِمَّنْ قَدِمَ بِالطَّعَامِ يَبِيعُهُ بِالْمَدِينَةِ يَقُولُ مَنْ يَدُلُّ عَلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ فَطَفِقَ النَّاسُ يُشِيرُونَ لَهُ، حَتَّى إِذَا جَاءَنِي دَفَعَ إِلَىَّ كِتَابًا مِنْ مَلِكِ غَسَّانَ، فَإِذَا فِيهِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنِي أَنَّ صَاحِبَكَ قَدْ جَفَاكَ، وَلَمْ يَجْعَلْكَ اللَّهُ بِدَارِ هَوَانٍ وَلاَ مَضْيَعَةٍ، فَالْحَقْ بِنَا نُوَاسِكَ‏.‏ فَقُلْتُ لَمَّا قَرَأْتُهَا وَهَذَا أَيْضًا مِنَ الْبَلاَءِ‏.‏ فَتَيَمَّمْتُ بِهَا التَّنُّورَ فَسَجَرْتُهُ بِهَا، حَتَّى إِذَا مَضَتْ أَرْبَعُونَ لَيْلَةً مِنَ الْخَمْسِينَ إِذَا رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْتِينِي فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُكَ أَنْ تَعْتَزِلَ امْرَأَتَكَ فَقُلْتُ أُطَلِّقُهَا أَمْ مَاذَا أَفْعَلُ قَالَ لاَ بَلِ اعْتَزِلْهَا وَلاَ تَقْرَبْهَا‏.‏ وَأَرْسَلَ إِلَى صَاحِبَىَّ مِثْلَ ذَلِكَ، فَقُلْتُ لاِمْرَأَتِي الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَتَكُونِي عِنْدَهُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِي هَذَا الأَمْرِ‏.‏ قَالَ كَعْبٌ فَجَاءَتِ امْرَأَةُ هِلاَلِ بْنِ أُمَيَّةَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ هِلاَلَ بْنَ أُمَيَّةَ شَيْخٌ ضَائِعٌ لَيْسَ لَهُ خَادِمٌ فَهَلْ تَكْرَهُ أَنْ أَخْدُمَهُ قَالَ ‏”‏ لاَ وَلَكِنْ لاَ يَقْرَبْكِ ‏”‏‏.‏ قَالَتْ إِنَّهُ وَاللَّهِ مَا بِهِ حَرَكَةٌ إِلَى شَىْءٍ، وَاللَّهِ مَا زَالَ يَبْكِي مُنْذُ كَانَ مِنْ أَمْرِهِ مَا كَانَ إِلَى يَوْمِهِ هَذَا‏.‏ فَقَالَ لِي بَعْضُ أَهْلِي لَوِ اسْتَأْذَنْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي امْرَأَتِكَ كَمَا أَذِنَ لاِمْرَأَةِ هِلاَلِ بْنِ أُمَيَّةَ أَنْ تَخْدُمَهُ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لاَ أَسْتَأْذِنُ فِيهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا يُدْرِينِي مَا يَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اسْتَأْذَنْتُهُ فِيهَا وَأَنَا رَجُلٌ شَابٌّ فَلَبِثْتُ بَعْدَ ذَلِكَ عَشْرَ لَيَالٍ حَتَّى كَمَلَتْ لَنَا خَمْسُونَ لَيْلَةً مِنْ حِينِ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كَلاَمِنَا، فَلَمَّا صَلَّيْتُ صَلاَةَ الْفَجْرِ صُبْحَ خَمْسِينَ لَيْلَةً، وَأَنَا عَلَى ظَهْرِ بَيْتٍ مِنْ بُيُوتِنَا، فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ عَلَى الْحَالِ الَّتِي ذَكَرَ اللَّهُ، قَدْ ضَاقَتْ عَلَىَّ نَفْسِي، وَضَاقَتْ عَلَىَّ الأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ، سَمِعْتُ صَوْتَ صَارِخٍ أَوْفَى عَلَى جَبَلِ سَلْعٍ بِأَعْلَى صَوْتِهِ يَا كَعْبُ بْنَ مَالِكٍ، أَبْشِرْ‏.‏ قَالَ فَخَرَرْتُ سَاجِدًا، وَعَرَفْتُ أَنْ قَدْ جَاءَ فَرَجٌ، وَآذَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِتَوْبَةِ اللَّهِ عَلَيْنَا حِينَ صَلَّى صَلاَةَ الْفَجْرِ، فَذَهَبَ النَّاسُ يُبَشِّرُونَنَا، وَذَهَبَ قِبَلَ صَاحِبَىَّ مُبَشِّرُونَ، وَرَكَضَ إِلَىَّ رَجُلٌ فَرَسًا، وَسَعَى سَاعٍ مِنْ أَسْلَمَ فَأَوْفَى عَلَى الْجَبَلِ وَكَانَ الصَّوْتُ أَسْرَعَ مِنَ الْفَرَسِ، فَلَمَّا جَاءَنِي الَّذِي سَمِعْتُ صَوْتَهُ يُبَشِّرُنِي نَزَعْتُ لَهُ ثَوْبَىَّ، فَكَسَوْتُهُ إِيَّاهُمَا بِبُشْرَاهُ، وَاللَّهِ مَا أَمْلِكُ غَيْرَهُمَا يَوْمَئِذٍ، وَاسْتَعَرْتُ ثَوْبَيْنِ فَلَبِسْتُهُمَا، وَانْطَلَقْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيَتَلَقَّانِي النَّاسُ فَوْجًا فَوْجًا يُهَنُّونِي بِالتَّوْبَةِ، يَقُولُونَ لِتَهْنِكَ تَوْبَةُ اللَّهِ عَلَيْكَ‏.‏ قَالَ كَعْبٌ حَتَّى دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ، فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ حَوْلَهُ النَّاسُ فَقَامَ إِلَىَّ طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ يُهَرْوِلُ حَتَّى صَافَحَنِي وَهَنَّانِي، وَاللَّهِ مَا قَامَ إِلَىَّ رَجُلٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ غَيْرُهُ، وَلاَ أَنْسَاهَا لِطَلْحَةَ، قَالَ كَعْبٌ فَلَمَّا سَلَّمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يَبْرُقُ وَجْهُهُ مِنَ السُّرُورِ ‏”‏ أَبْشِرْ بِخَيْرِ يَوْمٍ مَرَّ عَلَيْكَ مُنْذُ وَلَدَتْكَ أُمُّكَ ‏”‏‏.‏ قَالَ قُلْتُ أَمِنْ عِنْدِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمْ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ قَالَ ‏”‏ لاَ، بَلْ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ‏”‏‏.‏ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سُرَّ اسْتَنَارَ وَجْهُهُ حَتَّى كَأَنَّهُ قِطْعَةُ قَمَرٍ، وَكُنَّا نَعْرِفُ ذَلِكَ مِنْهُ، فَلَمَّا جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ أَنْخَلِعَ مِنْ مَالِي صَدَقَةً إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِ اللَّهِ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏”‏ أَمْسِكْ عَلَيْكَ بَعْضَ مَالِكَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكَ ‏”‏‏.‏ قُلْتُ فَإِنِّي أُمْسِكُ سَهْمِي الَّذِي بِخَيْبَرَ، فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ إِنَّمَا نَجَّانِي بِالصِّدْقِ، وَإِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ لاَ أُحَدِّثَ إِلاَّ صِدْقًا مَا بَقِيتُ، فَوَاللَّهِ مَا أَعْلَمُ أَحَدًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ أَبْلاَهُ اللَّهُ فِي صِدْقِ الْحَدِيثِ مُنْذُ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحْسَنَ مِمَّا أَبْلاَنِي، مَا تَعَمَّدْتُ مُنْذُ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى يَوْمِي هَذَا كَذِبًا، وَإِنِّي لأَرْجُو أَنْ يَحْفَظَنِي اللَّهُ فِيمَا بَقِيتُ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ‏}‏ فَوَاللَّهِ مَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَىَّ مِنْ نِعْمَةٍ قَطُّ بَعْدَ أَنْ هَدَانِي لِلإِسْلاَمِ أَعْظَمَ فِي نَفْسِي مِنْ صِدْقِي لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ أَكُونَ كَذَبْتُهُ، فَأَهْلِكَ كَمَا هَلَكَ الَّذِينَ كَذَبُوا، فَإِنَّ اللَّهَ قَالَ لِلَّذِينَ كَذَبُوا حِينَ أَنْزَلَ الْوَحْىَ شَرَّ مَا قَالَ لأَحَدٍ، فَقَالَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى ‏{‏سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا انْقَلَبْتُمْ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏فَإِنَّ اللَّهَ لاَ يَرْضَى عَنِ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ‏}‏‏.‏ قَالَ كَعْبٌ وَكُنَّا تَخَلَّفْنَا أَيُّهَا الثَّلاَثَةُ عَنْ أَمْرِ أُولَئِكَ الَّذِينَ قَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ حَلَفُوا لَهُ، فَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَأَرْجَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْرَنَا حَتَّى قَضَى اللَّهُ فِيهِ، فَبِذَلِكَ قَالَ اللَّهُ ‏{‏وَعَلَى الثَّلاَثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا‏}‏ وَلَيْسَ الَّذِي ذَكَرَ